Pramāṇa · Search · About · API

Vaishnavakhanda 156

Vaiṣṇavakhaṇḍa 156

Language
Sanskrit

Contents

156.1

atha toṇḍamānnṛpasya svapituḥ sakāśādghyā
prātiḥ || || śrīśuka uvāca || || idaṃ padmasaronāma rājanpāpapraṇāśanam || kīrtanātsmaraṇātsnānānnṛṇāṃ lakṣmīpradaṃ bhuvi || kṛtvā
snānaṃ tvamapyasminvraja svapituraṃtikam

156.2

śrīvarāha uvāca || || etacchukavacaḥ śrutvā snātvā padmasarovare

156.3

taṃ natvā
hayamāruhya toṇḍamānsvapuraṃ yayau || taṃ pitā yuvarājānaṃ kṛtvā trīnvatsarānatha

156.4

raṃjakatvaṃ ca sāmarthyaṃ śauryaṃ vīryaṃ suśīlatām
bhaktiṃ vipreṣu putrasya vīkṣya rājā svamaṃtribhiḥ

156.5

svapade sthāpayāmāsa svabhiṣicya vidhānataḥ || anunīya sutaṃ patnyā sārdhaṃ rājā
vanaṃ yayau

156.6

atha vasorvalmīke śrīvarāhasandarśanam || || toṇḍamānapi sāmrājyaṃ labdhvā rājyaṃ cakāra ha || niṣādasya
vane devo vārāhaṃ rūpamāsthitaḥ

156.7

śyāmākapakvaṃ bhakṣitvā rātraurātrau cacāra ha || padāni sa varāhasya cānviyeṣa divādivā

156.8

addṛṣṭvā taṃ varāhaṃ sa rātrau jāgraddhanurdharaḥ || sthito'paśyaccarantaṃ taṃ caṃdrakoṭisamaprabham

156.9

varāhaṃ subhagākāraṃ śyāmākavanamadhyataḥ || taṃ dṛṣṭvā
dhanurādāya siṃhanādaṃ cakāra ha

156.10

varāhastaddhvaniṃ śrutvā vanānniṣkramya satvaram || yayau taṃ cāpyanuyayau varāhaṃ sa niṣādapaḥ

156.11

rātriśeṣamanudrutya vane caṃdrasamaprabham || valmīkaṃ praviśantaṃ ca dadarśa sa niṣādapaḥ

156.12

gacchaṃtaṃ pūrṇimācandramastaṃ girivaraṃ yathā
vismito'khānayatkopādvalmīkaṃ sa niṣādapaḥ

156.13

dharāvarāho dadṛśe mūrcchito'yaṃ papāta ha || pitaraṃ mūrcchitaṃ dṛṣṭvā tatputro bhaktimāṃstadā

156.14

varāhadevaṃ tuṣṭāva tena prīto'bhavaddhariḥ || āviśya pitaraṃ tasya provāca madhusūdanaḥ

156.15

śrībhagavānuvāca || || ahaṃ varāha
deveśo nityamasminvasāmyaham || rājñe tvamuktvā māmatra pratiṣṭhāpyaiva pūjaya

156.16

valmīkaṃ kṛṣṇagokṣīraiḥ kṣālayitvā tadutthite || śilātale ca
vārāhamuddhṛtya dharaṇīsthitam

156.17

kārayitvā pratiṣṭhāpya viprairvaikhānasaiśca mām || pūjayedvividhairbhogaistoṇḍamānrājasattamaḥ

156.18

ityuktvā taṃ
jahau devaḥ sa ca svastho babhūva ha || sukhāsīnaṃ tu pitaraṃ namaskṛtya niṣādajaḥ

156.19

nyavedayaddevavacaḥ pitre sarvaṃ yathātatham || sa śrutvā vismito bhūtvā kṛtsnaṃ putravacaḥ śubham

156.20

atha toṇḍamannṛpāya vasuniveditavārāhodaṃtaḥ || || rājñe vaktuṃ yayau śīghraṃ niṣādaḥ svānugaiḥ
saha || vasurniṣādādhipatī rājadvāramupāgamat

156.21

niṣādādhipamājñāya dvārapālairnṛpottamaḥ || āhya taṃ niṣādeśaṃ sabhāyāṃ maṃtribhiḥ saha

156.22

satkṛtya taṃ vasuṃ rājā saputraṃ saparicchadam || papraccha prītimānrājā vasuṃ taṃ vanagocaram || kimāgamanakṛtyaṃ te vada tvaṃ vanagocara

156.23

vasuruvāca || || rājanmama vane dṛṣṭamāścaryaṃ śṛṇu bhūpate

156.24

kaścicchvetavarāhastu śyāmākamacaranniśi || || taṃ varāhaṃ dhanuṣpāṇiṃ
randhradhāvamahaṃ nṛpa

156.25

anudruto vāyuvego gatvā valmīkamāviśat || svāmipuṣkariṇītīre paśyato mama bhūpate

156.26

valmīkamakhanaṃ krodhā
nmūrcchito nyapataṃ bhuvi || matputro'yaṃ samāgatya māṃ dṛṣṭvā mūrcchitaṃ bhuvi

156.27

śucirbhūtvā devadevaṃ tuṣṭāva madhusūdanam || tato mayi samā
viśya varāho'dhyavadatsutam

156.28

rājñe nivedaya kṣipraṃ maccaritraṃ niṣādapa || kṛṣṇagokṣīrasekena valmīkaṃ kṣālayennṛpaḥ

156.29

dṛśyate ca
śilā kācidvalmīkasthā suśobhanā || vāmāṅkasthabhuvaṃ māṃ ca varāhavadanaṃ sthitam

156.30

kārayitvā śilpinātha pratiṣṭhāpya munīśvaraiḥ
vaikhānasairmunivarairarcayettoṇḍamānapi

156.31

atha gatvā śrīnivāsaṃ valmīkāvṛtapadmayam || kapilākṛṣṇagokṣīrasecanaiḥ kṣālayecchanaiḥ

156.32

āpādapīṭhaparyaṃtaṃ kṣālayitvā dinedine || kuryātprākāramubhayoruttare dakṣiṇe tathā

156.33

ityuktvā caiva mā'dhuṃcadevaḥ svastho
'bhavaṃ nṛpa || idaṃ te vaktumāyāto devadevacikīrṣitam

156.34

atha nṛpasya niṣādavākyasvapnābhyāṃ bilamārgeṇa śeṣācalagamanam
śrīvarāha uvāca || || toṇḍamānapi tacchrutvā suprīto vismito'bhavat || tataḥ kāryaṃ viniścitya mantribhiḥ puṣkarādibhiḥ

156.35

veṃkaṭādriṃ jigamiṣurgopānāhūya sarvaśaḥ || kṛṣṇāśca kapilā gāvo yāḥ kāścitsanti māmikāḥ

156.36

tāḥ savatsā ānayadhvaṃ veṃkaṭādrisa
mīpataḥ || ityājñāpya nṛpo gopāñcho yātreti ca mantriṇaḥ

156.37

visṛjya prakṛtīḥ sarvā viveśāṃtaḥpuraṃ vaśī || uktvā kathāṃ tāṃ patnī
bhyaḥ suṣvāpa niśi pārthivaḥ

156.38

taṃ svapne śrīnivāso'pi bilamārgaṃ hyadarśayat || svapurādābilaṃ mārge pachvavānasṛjaddhariḥ

156.39

evaṃ
svapnaṃ nṛpo dṛṣṭvā prātarutthāya satvaraḥ || āhūya mantriṇaḥ sarvānprakṛtīrbrāhmaṇānapi

156.40

svapnaṃ tathāvidhaṃ coktvā'paśyadvāre'tha pachvavān
yukte muhūrte prayayau hayamāruhya toṇḍamān

156.41

paśyanpachvavabhaṃgāṃśca śanaiḥ prīto yayau bilam || dṛṣṭvā vismayamāpanno nirmame tatra pattanam

156.42

atha bhagavaduktyā toṇḍamannṛpakṛtakṣīrābhiṣekavapranirmāṇādikam || || bilamaṃtaḥpure kṛtvā prākāraṃ cāpyakārayat || vasaṃstatra nṛpe
ndro'sau nirjitya pṛthivīmimām

156.43

yathoktaṃ devadevena kṣīraprakṣālanādikam || kṛtvā prākāranirmāṇaṃ kartumudyogamāyayau

156.44

tadānīṃ
devadevena svayamājñāpito nṛpaḥ || tiṃtiṇīṃ caṃpakaṃ cobhau pālayetau nagottamau

156.45

mama cāsthānikī ciṃcā lakṣmyāḥ sthānaṃ ca caṃpakaḥ
namaskāryau nṛpaistau hi ṛṣidevanaraiḥ sadā

156.46

saṃsthāpyaitau nṛpaśreṣṭha cchedayānyānnagottamān || prākāramātraṃ kuru me dvāragopurasaṃyutam

156.47

vimānaṃ tu bhavadvaṃśyo nāmnā nārāyaṇo nṛpaḥ || kārayiṣyati madbhaktaḥ svarṇenālaṃkariṣyati

156.48

śrīvarāha uvāca || || evamuktvā toṇḍa
mānaṃ virāmaṃ śriyaḥ patiḥ

156.49

evaṃ devavacaḥ śrutvā kṛtvā prākārameva ca || pūjayāmāsa munibhirvaikhānasakulodveḥ

156.50

nityaṃ bilena
cāgatya devaṃ natvā nṛpottamaḥ || rājyaṃ cakāra dharmeṇa bhuṃjāno bhogamuttamam

156.51

atha gaṃgāsnānāgatavīraśarmākhyavipracaritram
etasminneva kāle tu dākṣiṇātyo dvijottamaḥ

156.52

gaṃgāsnānāya gacchanvai sadāraḥ prayayau purāt || mārge'tha garbhiṇī jātā brāhmaṇī brāhmaṇaḥ sa
ca

156.53

tāṃ tu garbhavatīṃ dṛṣṭvā svātmānugamane'kṣamām || rājānaṃ draṣṭukāmo'sau rājadvāramupāgamat

156.54

dvāraḥsthenājñāpito rājā tamāhūya
dvijottamam || pūjayitvā tu vidhivatpapraccha kuśalaṃ dvijam

156.55

rājovāca || || kimāgamanakṛtyaṃ te kiṃ kariṣyāmyahaṃ dvija
brāhmaṇa uvāca || || vāsiṣṭho vīraśarmāhaṃ sāmavedī nṛpottama

156.56

sadāro nirgato rājangaṃgāsnānāya sādaraḥ || mārge ca garbhiṇī ceyaṃ
kauśikī puṇyaśālinī

156.57

nāmnā lakṣmīriti khyātā suśīlā ca pativratā || saṃsthāpyaināṃ tava gṛhe vrataṃ nirvartayāmyaham

156.58

tasmā
drājanprayacchāsyai yatheṣṭaṃ bhaktavetane || tāvacca rakṣyatāṃ lakṣmīryāvadāgamanaṃ mama

156.59

śrīvarāha uvāca || || rājā tasya vacaḥ śrutvā
taṃḍulāni dhanānyapi || dattvā ṣaṇmāsaparyantaṃ gṛhamaṃtaḥpure dadau

156.60

tāṃ nyasya brāhmaṇaḥ prīto gaṃgāsnānāya niryayau || gatvā bhāgīrathīṃ gaṃgāṃ
prayāge kṣetra uttame

156.61

snātvā kāśīṃ tato gatvā tatroṣitvā dinatrayam || gayāṃ prāpya pitṛśrāddhamakarodbrāhmaṇottamaḥ

156.62

gatvāyodhyā
pi purīṃ prayayau badarīvanam || sālagrāmaṃ tato gatvā svadeśaṃ prati niryayau

156.63

saṃvatsaradye 'tīte caitre māsi śubhe dine || nivṛtto'sau
dvijaśreṣṭhaḥ śanairāgatya mādhave

156.64

ekādaśyāṃ śuklapakṣe punā rājānamāyayau || rājā tu vismṛtya tadā brāhmaṇīṃ nāsmarannṛpaḥ

156.65

brāhmaṇī māninī gehe mṛtā śuṣkā babhūva ha || vīraśarmā tato vipro gaṃgātoyakaraṃḍakam

156.66

vimucya bandhanaṃ tvekaṃ gaṃgāṃbhaḥ karakaṃ śubham
prādāya rājñe papraccha patnī kuśalinīti me

156.67

smṛtvātha rājā vipraṃ taṃ sthīyatāmiti cābravīt || antaḥpuraṃ tato gatvā tāmapaśyanmṛtāṃ
gṛhe

156.68

anuktvā brāhmaṇe tasmai praviśya bilamuttamam || śrīnṛsiṃhaṃ namaskṛtya punaḥ prāpya bilottamam

156.69

śrīnivāsaṃ yayau draṣṭuṃ
śrībhūmisahitaṃ param || taṃ dṛṣṭvā sahasāyāṃtaṃ jugūhāte dharārame

156.70

praṇamantamavocattaṃ kimakāle nṛpāgataḥ|| nṛpo'vadatpraṇamyeśaṃ bhīto'tha brāhmaṇī
mṛtām

156.71

atha asthisarovaramāhātmyam || || tacchatvā devadevo'pi mā bhaiḥ rājandvijottamāt || āndolikāṃ tāmāropya trībhiḥ
svābhiḥ samanvitām

156.72

madālayātpūrvabhāge dvādaśyāṃ snāpaya prabho || asthināmni sarasyasminnapamṛtyunivāraṇe

156.73

prāptajīvā samaṃ
strībhirbrāhmaṇena ca yokṣyate || śīghraṃ yāhi nṛpaśreṣṭha yathoktaṃ vacanaṃ kuru

156.74

iti devavacaḥ śrutvā prayayau svapuraṃ nṛpaḥ || āndolikāsu ramyāsu
striya āropya tāmapi

156.75

brāhmaṇaṃ ca puraskṛtya draṣṭuṃ devaṃ yayau nṛpaḥ || asthikūṭasaraḥ prāpya snāpayāmāsa tāḥ striyaḥ

156.76

tvagasthi
rūpā sā cāpi tābhiḥ kṣitā sarovare || prāptajīvā yathāpūrvaṃ suvarṇajitaśarīrajā

156.77

utthitā sarasaḥ snātvā rājñībhiḥ sahamaṃgalā || prātā
ca brāhmaṇaṃ prītā bhartāraṃ punarāgatam

156.78

rājā hariṃ pūjayitvā brāhmaṇāya dhanaṃ dadau || sahasraniṣkaparyaṃtaṃ vastrāṇi vividhāni ca

156.79

svadeśagamanāyaiva sādaraṃ visasarja ha || vipraḥ śrutvā striyo vṛttaṃ prabhāvaṃ veṃkaṭeśituḥ

156.80

āśīḥ prayujya rājñe'tha svadeśaṃ prayayau dvijaḥ || vipre
gate śrīnivāso rājānaṃ punarabravīt

156.81

dinedine ca madhyāhne naivedyānaṃtaraṃ nṛpa || āgatya māmarcayitvā yatheṣṭaṃ svarṇapaṃkajaiḥ

156.82

gatvā
purīṃ svadharmeṇa rājyaṃ kuru narādhipa || yadyadiṣṭaṃ tava nṛpa bhaviṣyati na saṃśayaḥ

156.83

nāgaṃtavyamakāle tu tvayā nṛpa kadācana || evaṃ kālārcanaṃ
kṛtvā gatvā tvaṃ svapure vasa

156.84

rājovāca || || tathā kariṣye deveśa madhyāhne cārcayāmyaham || iti devājñayā nityamarcayansvarṇapaṃ
kajaiḥ

156.85

teṃdūdhnarvaṃ tulasīpuṣpaṃ jātvapaśyatsa mṛṇmayam

156.86

atha kurvagrāmasthakulālavaṃśajabhīmākhyabhaktodantaḥ || || vismito
devadeveśamapṛcchannṛpasattamaḥ || || rājovāca || || kenārcyase mṛṇmayaiśca kamalaistulasīsamaiḥ

156.87

rājñā pṛṣṭo devadevaḥ smṛtvā rājānamabravīt
kaścitkulālo madbhaktaḥ kurvagrāme vasatyasau

156.88

svagṛhe'rcyate rājaṃstadaṃgīkiyate mayā || iti devavacaḥ śrutvā taṃ draṣṭuṃ prayayau nṛpaḥ

156.89

gatvā kurvapuraṃ tasya kulālasya gṛhaṃ yayau || rājānamāgataṃ dṛṣṭvā praṇamyaivāgrataḥ sthitaḥ

156.90

sthitaṃ taṃ bhīmanāmānaṃ papraccha nṛpasattamaḥ
toṇḍamānuvāca || || bhīma pūjayase devaṃ kathaṃ vada kulottama

156.91

śrīvarāha uvāca || || pṛṣṭaḥ prāha kulālo'pi jātu jāne na
cārcanam || kenoktaṃ nṛpatiśreṣṭha kulālo'rcayatīti hi

156.92

toṇḍamānuvāca || || devena śrīnivāsena samoktaṃ hi tvadarcanam
sa tu śrutvā nṛpavacaḥ smṛtvā devavaraṃ purā

156.93

bhīma uvāca || || yadā prakāśitā pūjā yadā rājā samāgataḥ
toṇḍamāṃstena saṃvādastadā mokṣaṃ gamiṣyasi

156.94

iti pūrvaṃ varaṃ devo dattavānveṃkaṭeśvaraḥ

156.95

atha kurvagrāmasthabhīmākhyabha
kṛsya patnyā saha vaikuṇṭhaprāptiḥ || || ityukkātha kulālo'pi patnyā sārdhaṃ tathaiva ca || vimānamāgataṃ dṛṣṭvā devaṃ dṛṣṭvā janārdanam

156.96

praṇamanprajahau
prāṇānsadāro bhaktasattamaḥ || paśyato rājarājasya vimānamadhiruhya ca

156.97

divyarūpadharo devyā sārdhaṃ viṣṇupadaṃ yayau || dṛṣṭvā rājādbhutaṃ tatra svapuraṃ
prāpya harṣitaḥ

156.98

svaputraṃ śrīnivāsākhyamabhiṣicya vidhānataḥ || paripālaya dharmeṇa mānavāṃśca vasundharām

156.99

ityājñāpya sutaṃ dhīmāṃ
satatāpa paramaṃ tapaḥ || tapyatastasya devo'pi pratyakṣamabhavaddhariḥ

156.100

atha śrīnivāsakṛpayā toṇḍamannṛpasya sārūpyaprāptiḥ || || āruhya
garuḍaṃ devo ramābhūmisamanvitaḥ

156.101

śrībhagavānuvāca || || kiṃ karomi nṛpaśreṣṭha tapasā toṣitastava || ityukto devadevena toṇḍamā
napi rājarāṭ

156.102

prītimānprāñjalirbhūtvā sagadgadamuvāca ha || tvacchoke vastumicchāmi jarāmaraṇavarjite

156.103

idameva varaṃ dehi mādhavai
tanmamepsitam

156.104

śrīvarāha uvāca || || ityuktvā nipapātorvyāṃ sāṣṭāṃgaṃ devasannidhau || tadā kalevaraṃ muktvā vimānaṃ tvāruroha ca

156.105

gandharvaiḥ stūyamāno'sau sārūpyaṃ prāpya śārṅgiṇaḥ || yacchokamoharahitaṃ jarāmaraṇavarjitam

156.106

punarāvṛttirahitaṃ tadviṣṇoḥ padamā
yayau

156.107

athaitanmāhātmyaśravaṇapaṭhanaphalaśrutiḥ || || etadviṣyaṃ deveśi mayoktaṃ varavarṇini || yaḥ śrāvayedyaḥ śṛṇuyādviṣṇu
lokaṃ sa gacchati

156.108

śrīsūta uvāca || || ityuktaṃ devadevena sabhaviṣyaṃ sahottaram || śṛṇuyādyaḥ paṭhedvattyā kathāṃ puṇyāṃ purā
tanīm

156.109

sa tu bhuktvākhilānkāmānante viṣṇupadaṃ vrajet

156.109.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye dharaṇīvarāhasaṃvāde bhaviṣyadvarṇane toṇḍamāṃścakravartivṛttavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ