Vaishnavakhanda 156
Vaiṣṇavakhaṇḍa 156
- Language
- Sanskrit
Contents
- 156.109 — 1 part
156.1
atha toṇḍamānnṛpasya svapituḥ sakāśādghyā
prātiḥ || || śrīśuka uvāca || || idaṃ padmasaronāma rājanpāpapraṇāśanam || kīrtanātsmaraṇātsnānānnṛṇāṃ lakṣmīpradaṃ bhuvi || kṛtvā
snānaṃ tvamapyasminvraja svapituraṃtikam
156.2
śrīvarāha uvāca || || etacchukavacaḥ śrutvā snātvā padmasarovare
156.3
taṃ natvā
hayamāruhya toṇḍamānsvapuraṃ yayau || taṃ pitā yuvarājānaṃ kṛtvā trīnvatsarānatha
156.4
raṃjakatvaṃ ca sāmarthyaṃ śauryaṃ vīryaṃ suśīlatām
bhaktiṃ vipreṣu putrasya vīkṣya rājā svamaṃtribhiḥ
156.5
svapade sthāpayāmāsa svabhiṣicya vidhānataḥ || anunīya sutaṃ patnyā sārdhaṃ rājā
vanaṃ yayau
156.6
atha vasorvalmīke śrīvarāhasandarśanam || || toṇḍamānapi sāmrājyaṃ labdhvā rājyaṃ cakāra ha || niṣādasya
vane devo vārāhaṃ rūpamāsthitaḥ
156.7
śyāmākapakvaṃ bhakṣitvā rātraurātrau cacāra ha || padāni sa varāhasya cānviyeṣa divādivā
156.8
addṛṣṭvā taṃ varāhaṃ sa rātrau jāgraddhanurdharaḥ || sthito'paśyaccarantaṃ taṃ caṃdrakoṭisamaprabham
156.9
varāhaṃ subhagākāraṃ śyāmākavanamadhyataḥ || taṃ dṛṣṭvā
dhanurādāya siṃhanādaṃ cakāra ha
156.10
varāhastaddhvaniṃ śrutvā vanānniṣkramya satvaram || yayau taṃ cāpyanuyayau varāhaṃ sa niṣādapaḥ
156.11
rātriśeṣamanudrutya vane caṃdrasamaprabham || valmīkaṃ praviśantaṃ ca dadarśa sa niṣādapaḥ
156.12
gacchaṃtaṃ pūrṇimācandramastaṃ girivaraṃ yathā
vismito'khānayatkopādvalmīkaṃ sa niṣādapaḥ
156.13
dharāvarāho dadṛśe mūrcchito'yaṃ papāta ha || pitaraṃ mūrcchitaṃ dṛṣṭvā tatputro bhaktimāṃstadā
156.14
varāhadevaṃ tuṣṭāva tena prīto'bhavaddhariḥ || āviśya pitaraṃ tasya provāca madhusūdanaḥ
156.15
śrībhagavānuvāca || || ahaṃ varāha
deveśo nityamasminvasāmyaham || rājñe tvamuktvā māmatra pratiṣṭhāpyaiva pūjaya
156.16
valmīkaṃ kṛṣṇagokṣīraiḥ kṣālayitvā tadutthite || śilātale ca
vārāhamuddhṛtya dharaṇīsthitam
156.17
kārayitvā pratiṣṭhāpya viprairvaikhānasaiśca mām || pūjayedvividhairbhogaistoṇḍamānrājasattamaḥ
156.18
ityuktvā taṃ
jahau devaḥ sa ca svastho babhūva ha || sukhāsīnaṃ tu pitaraṃ namaskṛtya niṣādajaḥ
156.19
nyavedayaddevavacaḥ pitre sarvaṃ yathātatham || sa śrutvā vismito bhūtvā kṛtsnaṃ putravacaḥ śubham
156.20
atha toṇḍamannṛpāya vasuniveditavārāhodaṃtaḥ || || rājñe vaktuṃ yayau śīghraṃ niṣādaḥ svānugaiḥ
saha || vasurniṣādādhipatī rājadvāramupāgamat
156.21
niṣādādhipamājñāya dvārapālairnṛpottamaḥ || āhya taṃ niṣādeśaṃ sabhāyāṃ maṃtribhiḥ saha
156.22
satkṛtya taṃ vasuṃ rājā saputraṃ saparicchadam || papraccha prītimānrājā vasuṃ taṃ vanagocaram || kimāgamanakṛtyaṃ te vada tvaṃ vanagocara
156.23
vasuruvāca || || rājanmama vane dṛṣṭamāścaryaṃ śṛṇu bhūpate
156.24
kaścicchvetavarāhastu śyāmākamacaranniśi || || taṃ varāhaṃ dhanuṣpāṇiṃ
randhradhāvamahaṃ nṛpa
156.25
anudruto vāyuvego gatvā valmīkamāviśat || svāmipuṣkariṇītīre paśyato mama bhūpate
156.26
valmīkamakhanaṃ krodhā
nmūrcchito nyapataṃ bhuvi || matputro'yaṃ samāgatya māṃ dṛṣṭvā mūrcchitaṃ bhuvi
156.27
śucirbhūtvā devadevaṃ tuṣṭāva madhusūdanam || tato mayi samā
viśya varāho'dhyavadatsutam
156.28
rājñe nivedaya kṣipraṃ maccaritraṃ niṣādapa || kṛṣṇagokṣīrasekena valmīkaṃ kṣālayennṛpaḥ
156.29
dṛśyate ca
śilā kācidvalmīkasthā suśobhanā || vāmāṅkasthabhuvaṃ māṃ ca varāhavadanaṃ sthitam
156.30
kārayitvā śilpinātha pratiṣṭhāpya munīśvaraiḥ
vaikhānasairmunivarairarcayettoṇḍamānapi
156.31
atha gatvā śrīnivāsaṃ valmīkāvṛtapadmayam || kapilākṛṣṇagokṣīrasecanaiḥ kṣālayecchanaiḥ
156.32
āpādapīṭhaparyaṃtaṃ kṣālayitvā dinedine || kuryātprākāramubhayoruttare dakṣiṇe tathā
156.33
ityuktvā caiva mā'dhuṃcadevaḥ svastho
'bhavaṃ nṛpa || idaṃ te vaktumāyāto devadevacikīrṣitam
156.34
atha nṛpasya niṣādavākyasvapnābhyāṃ bilamārgeṇa śeṣācalagamanam
śrīvarāha uvāca || || toṇḍamānapi tacchrutvā suprīto vismito'bhavat || tataḥ kāryaṃ viniścitya mantribhiḥ puṣkarādibhiḥ
156.35
veṃkaṭādriṃ jigamiṣurgopānāhūya sarvaśaḥ || kṛṣṇāśca kapilā gāvo yāḥ kāścitsanti māmikāḥ
156.36
tāḥ savatsā ānayadhvaṃ veṃkaṭādrisa
mīpataḥ || ityājñāpya nṛpo gopāñcho yātreti ca mantriṇaḥ
156.37
visṛjya prakṛtīḥ sarvā viveśāṃtaḥpuraṃ vaśī || uktvā kathāṃ tāṃ patnī
bhyaḥ suṣvāpa niśi pārthivaḥ
156.38
taṃ svapne śrīnivāso'pi bilamārgaṃ hyadarśayat || svapurādābilaṃ mārge pachvavānasṛjaddhariḥ
156.39
evaṃ
svapnaṃ nṛpo dṛṣṭvā prātarutthāya satvaraḥ || āhūya mantriṇaḥ sarvānprakṛtīrbrāhmaṇānapi
156.40
svapnaṃ tathāvidhaṃ coktvā'paśyadvāre'tha pachvavān
yukte muhūrte prayayau hayamāruhya toṇḍamān
156.41
paśyanpachvavabhaṃgāṃśca śanaiḥ prīto yayau bilam || dṛṣṭvā vismayamāpanno nirmame tatra pattanam
156.42
atha bhagavaduktyā toṇḍamannṛpakṛtakṣīrābhiṣekavapranirmāṇādikam || || bilamaṃtaḥpure kṛtvā prākāraṃ cāpyakārayat || vasaṃstatra nṛpe
ndro'sau nirjitya pṛthivīmimām
156.43
yathoktaṃ devadevena kṣīraprakṣālanādikam || kṛtvā prākāranirmāṇaṃ kartumudyogamāyayau
156.44
tadānīṃ
devadevena svayamājñāpito nṛpaḥ || tiṃtiṇīṃ caṃpakaṃ cobhau pālayetau nagottamau
156.45
mama cāsthānikī ciṃcā lakṣmyāḥ sthānaṃ ca caṃpakaḥ
namaskāryau nṛpaistau hi ṛṣidevanaraiḥ sadā
156.46
saṃsthāpyaitau nṛpaśreṣṭha cchedayānyānnagottamān || prākāramātraṃ kuru me dvāragopurasaṃyutam
156.47
vimānaṃ tu bhavadvaṃśyo nāmnā nārāyaṇo nṛpaḥ || kārayiṣyati madbhaktaḥ svarṇenālaṃkariṣyati
156.48
śrīvarāha uvāca || || evamuktvā toṇḍa
mānaṃ virāmaṃ śriyaḥ patiḥ
156.49
evaṃ devavacaḥ śrutvā kṛtvā prākārameva ca || pūjayāmāsa munibhirvaikhānasakulodveḥ
156.50
nityaṃ bilena
cāgatya devaṃ natvā nṛpottamaḥ || rājyaṃ cakāra dharmeṇa bhuṃjāno bhogamuttamam
156.51
atha gaṃgāsnānāgatavīraśarmākhyavipracaritram
etasminneva kāle tu dākṣiṇātyo dvijottamaḥ
156.52
gaṃgāsnānāya gacchanvai sadāraḥ prayayau purāt || mārge'tha garbhiṇī jātā brāhmaṇī brāhmaṇaḥ sa
ca
156.53
tāṃ tu garbhavatīṃ dṛṣṭvā svātmānugamane'kṣamām || rājānaṃ draṣṭukāmo'sau rājadvāramupāgamat
156.54
dvāraḥsthenājñāpito rājā tamāhūya
dvijottamam || pūjayitvā tu vidhivatpapraccha kuśalaṃ dvijam
156.55
rājovāca || || kimāgamanakṛtyaṃ te kiṃ kariṣyāmyahaṃ dvija
brāhmaṇa uvāca || || vāsiṣṭho vīraśarmāhaṃ sāmavedī nṛpottama
156.56
sadāro nirgato rājangaṃgāsnānāya sādaraḥ || mārge ca garbhiṇī ceyaṃ
kauśikī puṇyaśālinī
156.57
nāmnā lakṣmīriti khyātā suśīlā ca pativratā || saṃsthāpyaināṃ tava gṛhe vrataṃ nirvartayāmyaham
156.58
tasmā
drājanprayacchāsyai yatheṣṭaṃ bhaktavetane || tāvacca rakṣyatāṃ lakṣmīryāvadāgamanaṃ mama
156.59
śrīvarāha uvāca || || rājā tasya vacaḥ śrutvā
taṃḍulāni dhanānyapi || dattvā ṣaṇmāsaparyantaṃ gṛhamaṃtaḥpure dadau
156.60
tāṃ nyasya brāhmaṇaḥ prīto gaṃgāsnānāya niryayau || gatvā bhāgīrathīṃ gaṃgāṃ
prayāge kṣetra uttame
156.61
snātvā kāśīṃ tato gatvā tatroṣitvā dinatrayam || gayāṃ prāpya pitṛśrāddhamakarodbrāhmaṇottamaḥ
156.62
gatvāyodhyā
pi purīṃ prayayau badarīvanam || sālagrāmaṃ tato gatvā svadeśaṃ prati niryayau
156.63
saṃvatsaradye 'tīte caitre māsi śubhe dine || nivṛtto'sau
dvijaśreṣṭhaḥ śanairāgatya mādhave
156.64
ekādaśyāṃ śuklapakṣe punā rājānamāyayau || rājā tu vismṛtya tadā brāhmaṇīṃ nāsmarannṛpaḥ
156.65
brāhmaṇī māninī gehe mṛtā śuṣkā babhūva ha || vīraśarmā tato vipro gaṃgātoyakaraṃḍakam
156.66
vimucya bandhanaṃ tvekaṃ gaṃgāṃbhaḥ karakaṃ śubham
prādāya rājñe papraccha patnī kuśalinīti me
156.67
smṛtvātha rājā vipraṃ taṃ sthīyatāmiti cābravīt || antaḥpuraṃ tato gatvā tāmapaśyanmṛtāṃ
gṛhe
156.68
anuktvā brāhmaṇe tasmai praviśya bilamuttamam || śrīnṛsiṃhaṃ namaskṛtya punaḥ prāpya bilottamam
156.69
śrīnivāsaṃ yayau draṣṭuṃ
śrībhūmisahitaṃ param || taṃ dṛṣṭvā sahasāyāṃtaṃ jugūhāte dharārame
156.70
praṇamantamavocattaṃ kimakāle nṛpāgataḥ|| nṛpo'vadatpraṇamyeśaṃ bhīto'tha brāhmaṇī
mṛtām
156.71
atha asthisarovaramāhātmyam || || tacchatvā devadevo'pi mā bhaiḥ rājandvijottamāt || āndolikāṃ tāmāropya trībhiḥ
svābhiḥ samanvitām
156.72
madālayātpūrvabhāge dvādaśyāṃ snāpaya prabho || asthināmni sarasyasminnapamṛtyunivāraṇe
156.73
prāptajīvā samaṃ
strībhirbrāhmaṇena ca yokṣyate || śīghraṃ yāhi nṛpaśreṣṭha yathoktaṃ vacanaṃ kuru
156.74
iti devavacaḥ śrutvā prayayau svapuraṃ nṛpaḥ || āndolikāsu ramyāsu
striya āropya tāmapi
156.75
brāhmaṇaṃ ca puraskṛtya draṣṭuṃ devaṃ yayau nṛpaḥ || asthikūṭasaraḥ prāpya snāpayāmāsa tāḥ striyaḥ
156.76
tvagasthi
rūpā sā cāpi tābhiḥ kṣitā sarovare || prāptajīvā yathāpūrvaṃ suvarṇajitaśarīrajā
156.77
utthitā sarasaḥ snātvā rājñībhiḥ sahamaṃgalā || prātā
ca brāhmaṇaṃ prītā bhartāraṃ punarāgatam
156.78
rājā hariṃ pūjayitvā brāhmaṇāya dhanaṃ dadau || sahasraniṣkaparyaṃtaṃ vastrāṇi vividhāni ca
156.79
svadeśagamanāyaiva sādaraṃ visasarja ha || vipraḥ śrutvā striyo vṛttaṃ prabhāvaṃ veṃkaṭeśituḥ
156.80
āśīḥ prayujya rājñe'tha svadeśaṃ prayayau dvijaḥ || vipre
gate śrīnivāso rājānaṃ punarabravīt
156.81
dinedine ca madhyāhne naivedyānaṃtaraṃ nṛpa || āgatya māmarcayitvā yatheṣṭaṃ svarṇapaṃkajaiḥ
156.82
gatvā
purīṃ svadharmeṇa rājyaṃ kuru narādhipa || yadyadiṣṭaṃ tava nṛpa bhaviṣyati na saṃśayaḥ
156.83
nāgaṃtavyamakāle tu tvayā nṛpa kadācana || evaṃ kālārcanaṃ
kṛtvā gatvā tvaṃ svapure vasa
156.84
rājovāca || || tathā kariṣye deveśa madhyāhne cārcayāmyaham || iti devājñayā nityamarcayansvarṇapaṃ
kajaiḥ
156.85
teṃdūdhnarvaṃ tulasīpuṣpaṃ jātvapaśyatsa mṛṇmayam
156.86
atha kurvagrāmasthakulālavaṃśajabhīmākhyabhaktodantaḥ || || vismito
devadeveśamapṛcchannṛpasattamaḥ || || rājovāca || || kenārcyase mṛṇmayaiśca kamalaistulasīsamaiḥ
156.87
rājñā pṛṣṭo devadevaḥ smṛtvā rājānamabravīt
kaścitkulālo madbhaktaḥ kurvagrāme vasatyasau
156.88
svagṛhe'rcyate rājaṃstadaṃgīkiyate mayā || iti devavacaḥ śrutvā taṃ draṣṭuṃ prayayau nṛpaḥ
156.89
gatvā kurvapuraṃ tasya kulālasya gṛhaṃ yayau || rājānamāgataṃ dṛṣṭvā praṇamyaivāgrataḥ sthitaḥ
156.90
sthitaṃ taṃ bhīmanāmānaṃ papraccha nṛpasattamaḥ
toṇḍamānuvāca || || bhīma pūjayase devaṃ kathaṃ vada kulottama
156.91
śrīvarāha uvāca || || pṛṣṭaḥ prāha kulālo'pi jātu jāne na
cārcanam || kenoktaṃ nṛpatiśreṣṭha kulālo'rcayatīti hi
156.92
toṇḍamānuvāca || || devena śrīnivāsena samoktaṃ hi tvadarcanam
sa tu śrutvā nṛpavacaḥ smṛtvā devavaraṃ purā
156.93
bhīma uvāca || || yadā prakāśitā pūjā yadā rājā samāgataḥ
toṇḍamāṃstena saṃvādastadā mokṣaṃ gamiṣyasi
156.94
iti pūrvaṃ varaṃ devo dattavānveṃkaṭeśvaraḥ
156.95
atha kurvagrāmasthabhīmākhyabha
kṛsya patnyā saha vaikuṇṭhaprāptiḥ || || ityukkātha kulālo'pi patnyā sārdhaṃ tathaiva ca || vimānamāgataṃ dṛṣṭvā devaṃ dṛṣṭvā janārdanam
156.96
praṇamanprajahau
prāṇānsadāro bhaktasattamaḥ || paśyato rājarājasya vimānamadhiruhya ca
156.97
divyarūpadharo devyā sārdhaṃ viṣṇupadaṃ yayau || dṛṣṭvā rājādbhutaṃ tatra svapuraṃ
prāpya harṣitaḥ
156.98
svaputraṃ śrīnivāsākhyamabhiṣicya vidhānataḥ || paripālaya dharmeṇa mānavāṃśca vasundharām
156.99
ityājñāpya sutaṃ dhīmāṃ
satatāpa paramaṃ tapaḥ || tapyatastasya devo'pi pratyakṣamabhavaddhariḥ
156.100
atha śrīnivāsakṛpayā toṇḍamannṛpasya sārūpyaprāptiḥ || || āruhya
garuḍaṃ devo ramābhūmisamanvitaḥ
156.101
śrībhagavānuvāca || || kiṃ karomi nṛpaśreṣṭha tapasā toṣitastava || ityukto devadevena toṇḍamā
napi rājarāṭ
156.102
prītimānprāñjalirbhūtvā sagadgadamuvāca ha || tvacchoke vastumicchāmi jarāmaraṇavarjite
156.103
idameva varaṃ dehi mādhavai
tanmamepsitam
156.104
śrīvarāha uvāca || || ityuktvā nipapātorvyāṃ sāṣṭāṃgaṃ devasannidhau || tadā kalevaraṃ muktvā vimānaṃ tvāruroha ca
156.105
gandharvaiḥ stūyamāno'sau sārūpyaṃ prāpya śārṅgiṇaḥ || yacchokamoharahitaṃ jarāmaraṇavarjitam
156.106
punarāvṛttirahitaṃ tadviṣṇoḥ padamā
yayau
156.107
athaitanmāhātmyaśravaṇapaṭhanaphalaśrutiḥ || || etadviṣyaṃ deveśi mayoktaṃ varavarṇini || yaḥ śrāvayedyaḥ śṛṇuyādviṣṇu
lokaṃ sa gacchati
156.108
śrīsūta uvāca || || ityuktaṃ devadevena sabhaviṣyaṃ sahottaram || śṛṇuyādyaḥ paṭhedvattyā kathāṃ puṇyāṃ purā
tanīm
156.109
sa tu bhuktvākhilānkāmānante viṣṇupadaṃ vrajet
156.109.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye dharaṇīvarāhasaṃvāde bhaviṣyadvarṇane toṇḍamāṃścakravartivṛttavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ