Vaishnavakhanda 157
Vaiṣṇavakhaṇḍa 157
- Language
- Sanskrit
Contents
- 157.96 — 1 part
157.1
cha
śrīsūta uvāca || || atha kāśyapasya svāmipuṣkariṇīsnānena mahāpātakanāśaḥ || || athātaḥ saṃpravakṣyāmi svāmipuṣkariṇīṃ śubhām
lakṣīkṛtya kathāmekāṃ pavitrāṃ dvijasattamāḥ
157.2
kāśyapākhyo dvijaḥ pūrvamasmiṃstīrthavare śubhe || snātvātimahataḥ pāpādvimukto narakapradāt
157.3
etannaḥ śraddadhānānāṃ
ṛṣaya ūcuḥ || || mune kāśyapanāmāsāvakarotkiṃ hi pātakam || snātvā tīrthavare hyatra yasmānmukto'bhavatkṣaṇāt
157.4
etannaḥ śraddadhānānāṃ
brūhi sūta kṛpābalāt || tvadvaco'mṛtatṛptānāṃ na pipāsāpi vidyate
157.5
śrīsūta uvāca || || śrīsvāmipuṣkariṇyāśca māhātmyaprati
pādakam || itihāsaṃ pravakṣyāmi paṭhatāṃ pāpanāśanam
157.6
atha parīkṣidvṛttāntaḥ || || abhimanyusuto rājā parīkṣitnāma nāmataḥ
adhyāsta hāstinapuraṃ pālayandharmato mahīm
157.7
sa rājā jātu vipine cacāra mṛgayārataḥ || ṣaṣṭivarṣavayā bhūpaḥ kṣuttṛṣṇāparipīḍitaḥ
157.8
naṣṭamekaṃ sa vipine mārgayanmṛgamādarāt || dhyānārūḍhaṃ muniṃ dṛṣṭvā prāha bhūpālakottamaḥ
157.9
mayā bāṇena vipine mṛgo viddho'dhunā
mune || dṛṣṭaḥ sa kiṃ tvayā viddhanviddhuto bhayakātaraḥ
157.10
samādhiniṣṭho maunitvānna kiṃcidapi so'bravīt || tato dhanuraṭanyā sa skandhe
tasya mahāmuneḥ
157.11
nidhāya mṛtasarpaṃ tu kupitaḥ svapuraṃ yayau || munestasya sutaḥ kaścicchṛṃgīnāma babhūva vai
157.12
sakhā tasya kṛśā
nyo'bhūcchṛṃgiṇo dvijasattamaḥ || sakhāyaṃ śṛṃgiṇaṃ prāha kṛśākhyaḥ sa sakhā tataḥ
157.13
pitā tava mṛtaṃ sarpaṃ skandhena vahate'dhunā || mā
bhūddarpastava sakhe mā kudhyastvamidaṃ vṛthā
157.14
so'bhavatkupitaḥ śṛṃgī ditsuḥ śāpaṃ nṛpāya vai || mattāteṃ śavasarpaṃ yo nyastavānmūḍhacetanaḥ
157.15
sa saptarātrānniścayatāṃ saṃdṛṣṭastakṣakāhinā || śaśāpaivaṃ munisutaḥ saubhadreyaṃ parīkṣitam
157.16
śamīkākhyaḥ pitā tasya śataṃ śrutvā
sutena tam || nṛpaṃ provāca tanayaṃ śrṛṅgiṇaṃ munipuṃgavaḥ
157.17
rakṣakaṃ sarvalokānāṃ nṛpaṃ kiṃ śaktavānasi || arājake vayaṃ loke sthāsyāmaḥ
kathamañjasā
157.18
krodhena pātakaṃ bhūyādyayā prāpyate sukham || yaḥ samutpāditaṃ kopaṃ kṣamayaiva nirasyati
157.19
iha loke paratrāsāvatyaṃtaṃ
sukhamaśnute || kṣamāyuktā hi puruṣā labhaṃte śreya uttamam
157.20
tataḥ śamīkaḥ svaṃ śiṣyaṃ prāha gauramukhābhidham || bho gauramukha gatvā tvaṃ vada
bhūpaṃ parīkṣitam
157.21
imaṃ śāpaṃ matsutoktaṃ takṣakādhipadaṃśanam || punarāyāhi śīghraṃ tvaṃ matsamīpaṃ mahāmate
157.22
evamuktaḥ śamīkena yayau
gauramukho nṛpam || sametya cābravīdbhūpaṃ saubhadreyaṃ parīkṣitam
157.23
dṛṣṭvā sarpaṃ pituḥ skandhe tvayā vinihitaṃ mṛtam || śamīkasya sutaḥ
śṛṅgī śaśāpa tvāṃ ruṣānvitaḥ
157.24
etadinātsaptame'hni takṣakeṇa mahāhinā || daṣṭo viṣāgninā dagdho bhūyādāśvabhimanyujaḥ
157.25
evaṃ
śaśāpa tvāṃ rājanchṛṃgī tasya muneḥ sutaḥ || etadrukaṃ pitā tasya prāhiṇonmāṃ tvadantikam
157.26
itīrayitvā taṃ bhūpamāśu gauramukho yayau
gate gauramukhe paścādrājā śokaparāyaṇaḥ
157.27
abhraṃlihamathottuṅgamekastaṃbhaṃ suvistṛtam || madhyegaṅgaṃ vyatanuta maṇḍapaṃ nṛpapuṅgavaḥ
157.28
mahāgāruḍamantrajñairoṣadhijñaiścikitsakaiḥ || takṣakasya viṣaṃ hantuṃ yatnaṃ kurvansamāhitaḥ
157.29
anekadevabrahmarṣirājarṣipravarānvitaḥ || āste tasminnṛpastuṅge maṇḍape viṣṇubhaktimān
157.30
tasminnavasare vipraḥ kāśyapo māntrikottamaḥ || rājānaṃ rakṣituṃ prāyāttakṣakasya mahāviṣāt
157.31
saptame'hani viprendro daridro dhanakāmukaḥ || atrāṃtare takṣako'pi viprarūpī samāyayau
157.32
madhyemārgaṃ vilokyātha kāśyapaṃ pratya bhāṣata || brāhmaṇa tvaṃ kutra yāsi vada me'dya mahāmune
157.33
iti pṛṣṭastadā'vādītkāśyapastakṣakaṃ dvijaḥ || parīkṣitaṃ mahārājaṃ takṣako'dya viṣā
jhinā
157.34
dhakṣyate taṃ śamayituṃ tatsamīpamupaimyaham || ityuktaḥ sa ca taṃ vipraṃ takṣakaḥ punarabravīt
157.35
takṣako'haṃ dvijaśreṣṭha mayā daṣṭaścikitsitum || na śakyo'daśatenā'pi mahāmantrāyutairapi
157.36
cikitsituṃ cenmaddaṣṭaṃ śaktirasti tavādhunā || anekayojanocchrāyaṃ daśāmyunnīvaya drumam
157.37
tato bhavānsamartho hītyevaṃ me bhāti he dvija || itīrayitvā taṃ vṛkṣamadaśattakṣakastadā
157.38
abhavadbhasmasātso'pi vṛkṣotyantasamucchritaḥ || pūrvameva naraḥ kaścittaṃ vṛkṣamadhirūḍhavān
157.39
takṣakasya viṣolkābhiḥ so'pi dagdho'bhavattadā || tannaraṃ na vijajñāte tau ca kāśyapatakṣakau
157.40
kāśyapaḥ pratijajñe'tha takṣakasyāpi śṛṇvataḥ || manmantraśaktiṃ paśyantu sarve viprādayo'dhunā
157.41
itīrayitvā taṃ vṛkṣaṃ bhasmībhūtaṃ viṣāgninā || ājīvayanmantraśaktyā kāśyapo māntrikottamaḥ
157.42
sa narastena vṛkṣeṇa sākamujjīvito'bhavat || athābravīttakṣakastaṃ kāśyapaṃ mantrakovidam
157.43
yathā na munivāṅmithyā bhavedevaṃ kuru dvija || yatte rājā dhanaṃ dadyāttato'pi dviguṇaṃ dhanam
157.44
dadāmyahaṃ nivartasva śīghrameva dvijottama || ityuktānargharatnāni tasmai dattvā sa takṣakaḥ
157.45
nyavartayatkāśyapaṃ taṃ brāhmaṇaṃ mantrakovidam || alpādhupaṃ nṛpaṃ matvā jñānadṛṣṭyā sa kāśyapaḥ
157.46
svāśramaṃ prayayau tūrṇīṃ labdharatnaśca takṣakāt || so'bravīttakṣakaḥ sarpānsarvānāhūya tatkṣaṇe
157.47
yūyaṃ taṃ nṛpatiṃ prāpya munīnāṃ veṣadhāriṇaḥ || upahāraphalānyāśu prayacchata parīkṣite
157.48
tathetyuktvā sarvasarpā daddū rājñe phalānyamī || takṣako'pi tathā tatra kasmiṃścidbadarīphale
157.49
kṛmiveṣadharo bhūtvā vyatiṣṭhadśituṃ nṛpam || atha rājā pradattāni sarvairbrāhmaṇarūpakaiḥ
157.50
parīkṣinmantrivṛddhebhyo dattvā sarvaphalānyapi
157.51
kautūhalena jagrāha sthūlamekaṃ kare phalam || tasminnavasare sūryo'pyastācalamagāhata
157.52
mithyā ṛṣivaco mā bhūditi tatratyamānavāḥ || anyo'nyamabadansarve brāhmaṇāśca nṛpāstadā
157.53
evaṃ vadatsu sarveṣu phale tasminnadṛśyata || sādhu raktaḥ kṛmiḥ sarvaiṃ rājñā cāpi parīkṣitā
157.54
ayaṃ kiṃ māṃ daśedadya kṛmirityuktavānnṛpaḥ || nidadhe tatphalaṃ kaṇṭhe sakṛmi dvijasattamāḥ
157.55
takṣako'sminsthitaḥ kaṇṭhe kṛmirūpī phale tadā || nirgatya tatphalādāśu nṛpadehamaveṣṭayat
157.56
takṣakāveṣṭite bhūpe pārśvasthā dudruvurbhayāt || anantaraṃ nṛpo viprāstakṣakasya viṣāgninā
157.57
dagdho bhūdrasmasādāśu saprāsādo balīyasā || kṛtvaurdhvadehikaṃ tasya nṛpasya sapurohitāḥ
157.58
saṃtriṇastatsutaṃ rājye janamejayanāmakam || rājānamabhyaṣiñcanve jagadrakṣaṇavāñchayā
157.59
takṣakādrakṣituṃ bhūpamāyātaḥ kāśyapābhidhaḥ || yo brāhmaṇo muniśreṣṭhaḥ sa sarvairnindito janaiḥ
157.60
babhrāma sakalāndeśāñjiccheṣṭaḥ sarvaiśca dūṣitaḥ || avasthānaṃ na lebhe sa grāme vāpyāśrame'pi vā
157.61
yānyāndeśānasau yātastatra tatra mahājanaiḥ
tattaddeśānnirastaḥ sañchākalyaṃ śaraṇaṃ yayau
157.62
praṇamya śākalyamuniṃ kāśyapo nindito janaiḥ || idaṃ vijñāpayāmāsa śākalyāya mahātmane
157.63
kāśyapa uvāca || || bhagavansarvadharmajña śākalya harivallabha || munayo brāhmaṇāścānye māṃ nindaṃti suhṛjjanāḥ
157.64
nāsyāhaṃ kāraṇaṃ
jāne kiṃ māṃ nindaṃti mānavāḥ || brahmahatyā surāpānaṃ gurustrīgamanaṃ tathā
157.65
steyaṃ saṃsargadoṣo vā mayā nācaritaṃ kacit || anyānyapi ca
pāpāni na kṛtāni mayā mune
157.66
tathāpi nindaṃti janā vṛthā māṃ bāndhavādayaḥ || jānāsi cettvaṃ śākalya mayā doṣaṃ kṛtaṃ vada
157.67
utko'tha kāśyapenaiva śākalyākhyo mahāmuniḥ || kṣaṇaṃ dhyātvā babhāṣe taṃ kāśyapaṃ dvijasattamāḥ
157.68
atha śāka
lyoktadharmāḥ || || śākalya uvāca || || parīkṣitaṃ mahārājaṃ takṣakādrakṣituṃ bhavān || āyāsīdardhamārge tu takṣakeṇa nivāritaḥ
157.69
cikitsituṃ samartho'pi viṣarogādipīḍitam || yo na rakṣati lokesmiṃstamāhurbrahmaghātakam
157.70
krodhātkāmādbhayāllobhānmātsaryā
nmohato'pi vā || yo na rakṣati vipreṃdra viṣarogāturaṃ naram
157.71
brahmahā ca surāpī vā steyī ca gurutalpagaḥ || saṃsargadoṣaduṣṭaśca nāpi tasya
viniṣkṛtiḥ
157.72
kanyāvikrayiṇaścāpi hayavikrayiṇastathā || kṛtaghnasyāpi śāstreṣu prāyaścittaṃ tu vidyate
157.73
viṣarogāturaṃ
yastu samartho'pi na rakṣati || na tasya niṣkṛtiḥ proktā prāyaścittāyutairapi
157.74
na tena saha paṅktau ca bhuñjīta sukṛtī janaḥ || na tena saha
bhāṣeta na paśyettaṃ naraṃ kacit
157.75
tatsaṃbhāṣaṇamātreṇa mahāpātakabhāgbhavet || parīkṣitsa mahārājaḥ puṇyaślokaśca dhārmikaḥ
157.76
viṣṇubhakto mahāyogī cāturvarṇyasya rakṣitā || vyāsaputrāddharikathāṃ śrutavānbhaktipūrvakam
157.77
arakṣitvā nṛpaṃ taṃ tu vacasā takṣakasya yat
nivṛttastena viprendrairbāndhavairapi dūṣyase
157.78
sa parīkṣinmahārājo yadyapi kṣaṇajīvitaḥ || tathāpi yāvanmaraṇaṃ budhaiḥ kāryaṃ cikitsitam
157.79
yāvatkaṇṭhagatāḥ prāṇā mumūrṣormānavasya hi || tāvaccikitsā kartavyā kālasya kuṭilā gatiḥ
157.80
iti prāhuḥ purā ślokaṃ bhiṣagvidyāgdhi
pāragāḥ || tataścikitsāśakto'pi yasmādakṛtabheṣajaḥ
157.81
ardhamārganivṛttaśca tena tvaṃ garhito hyasi || śākalyenaivamuditaḥ kāśyapaḥ pratya
bhāṣata
157.82
kāśyapa uvāca || || mamaitaddoṣaśāntyarthamupāyaṃ vada suvrata || yena māṃ pratigṛhnīyurbāndhavāḥ sahṛjjanāḥ
157.83
kṛpāṃ mayi kuruṣva tvaṃ śākalya harivallabha || kāśyapenaivamuktastu śākalyo'pi munīśvaraḥ
157.84
kṣaṇaṃ dhyātvā jagādaivaṃ
kāśyapaṃ kṛpayā tadā
157.85
śākalya uvāca || || asya pāpasya śāntyarthamupāyaṃ pravadāmi te || tatkartavyaṃ
tvayā śīghraṃ vilambaṃ mā kṛthā dvija
157.86
suvarṇamukharītīre lakṣmīpatinivāsabhūḥ || veṃkaṭādririti khyātaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ
157.87
tasmin
ṛṣeṣagirau puṇye surāsuranamaskṛte || brahmahatyāsurāpānasvarṇasteyādināśake
157.88
svāmipuṣkariṇī ceti sarvapāpāpanodinī || uttare śrīni
vāsasya vartate maṃgalapradā
157.89
taṃ gatvā veṃkaṭaṃ śailaṃ svāmipuṣkariṇīṃ śubhām || snātvā saṃkalpapūrvaṃ tu varāhasvāminaṃ harim
157.90
sevitvā paścime tīre nirgatya harimandiram || gatvā tatra vidhānena svarṇācalanivāsinam
157.91
śrīnivāsaṃ paraṃ devaṃ bhaktānāmabhayapradam
śaṅkhacakradharaṃ devaṃ vanamālāvibhūṣitam
157.92
dṛṣṭvā nirdhūtapāpo'si saṃśayaṃ mā kṛthā dvija || śākalyenaivamuktastu kāśyapo munipuṃgavaḥ
157.93
gatvā veṃkaṭaśailendraṃ surāsuranamaskṛtam || puṣkariṇyāṃ śubhāyāṃ tu snāto niyamapūrvakam
157.94
svastho'bhūtkāśyapo vipro bhiṣagvidyābdhi
pāragaḥ || sarve baṃdhujanā viprāḥ kāśyapaṃ brāhmaṇottamam
157.95
pūjayitvā vidhānena pūjyo'si na ca saṃśayaḥ || evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā veṃkaṭā
calavaibhavam
157.96
yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā viṣṇuloke mahīyate
157.96.p1
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṃḍe śrīveṃkaṭācalasthasvāmipuṣkariṇīmāhātmye kāśyapadoṣanivṛttirnāmaikādaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker) — Sanskrit