Pramāṇa · Search · About · API

Vaishnavakhanda 19

Vaiṣṇavakhaṇḍa 19

Language
Sanskrit

Contents

19.1

cha || || ṛṣaya ūcuḥ || || rājyaṃ prāpto hi deveṃdraḥ kathitaste guruṃ
vinā || guroravajñayā jāto rājyabhraṃśo hi tasya tu

19.2

kena praṇoditaśceṃdro babhūva ciramāsane || tatsarvaṃ kathayāśu tvaṃ paraṃ kautūhalaṃ
hi naḥ

19.3

lomaśa uvāca || || guruṇāpi vinā rājyaṃ kṛtavānsa śacīpatiḥ || viśvarūpo'kavidhinā iṃdro rājye sthito mahān

19.4

viśvakarmasuto viprā viśvarūpo mahānṛpaḥ || purohito'tha śakrasya yājakaścābhavattadā

19.5

tasminyajñe'vadānaiśca yajane asurānsu
rān || manuṣyāṃścaiva triśirā aparokṣaṃ śacīpateḥ

19.6

devāndadāti sākośaṃ daityāṃstūṣṇīmathādatta || manuṣyānmadhyapātena pratyahaṃ sa gra
hāndvijaḥ

19.7

ekadā tu maheṃdreṇa sūcito gurulāghavāt || alakṣyamāṇena tadā jñātaṃ tasya cikīrṣitam

19.8

daityānāṃ kāryasiddhyarthamava
dānaṃ prayacchati || asau purohito'smākaṃ pareṣāṃ ca phalapradaḥ

19.9

iti matvā tadā śakro vajreṇa śataparvaṇā || ciccheda tacchirāṃsyeva tatkṣaṇādama
vaddhaḥ

19.10

yenākarotsomapānamajāyaṃta kapiṃjalāḥ || tatonyena surāpānātkalaviṃkā bhavanmukhāt

19.11

anyānyānanādajāyaṃta tittirā viśva
rūpiṇaḥ || evaṃ hato viśvarūpaḥ śakreṇa maṃdabhāginā

19.12

brahmahatyā tadodbhūtā durdharṣā ca bhayāvahā || durdharṣā durmukhā duṣṭā caṇḍālarajasānvitā

19.13

brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṃganāgamaḥ || ityeṣāmapyaghavatāmidameva ca niṣkṛtiḥ

19.14

nāmavyāharaṇaṃ viṣṇoryattastadviṣayā matiḥ
triśirā dhūmrahastā sā śakraṃ gastumupāyayau

19.15

tato bhayena mahatā palāyanaparo'bhavat || palāyamānaṃ taṃ dṛṣṭvā hyanuyātā bhayāvahā

19.16

yato dhāvati sā'dhāvattiṣṭhaṃtamanutiṣṭhati || aṃgakṛtā yathā chāyā śakrasya pariveṣṭitum || āyāti tāvatsahasā iṃdro'pyapsu nyamajjata

19.17

śīghra
tvena yathā viprāściraṃtanajalecaraḥ

19.18

evaṃ divyaśataṃ pūrṇaṃ varṣāṇāṃ ca śacīpateḥ || vasatastasya duḥkhena tathā caiva śatadvayam || arājakaṃ tadā
jātaṃ nākapṛṣṭhe bhayāvaham

19.19

tadā ciṃtānvitā devā ṛṣayo'pi tapasvinaḥ || trailokyaṃ cā''sadā grastaṃ babhūva ca tadā dvijāḥ

19.20

eko
'pi brahmahā yatra rāṣṭre vasati nirbhayaḥ || akālamaraṇaṃ tatra sādhūnāmupajāyate

19.21

rājā pāpayuto yasminrāṣṭre vasati tatra vai || durbhikṣaṃ caiva
maraṇaṃ tathaivopadravā dvijāḥ

19.22

bhavaṃti bahavo'narthāḥ prajānāṃ nāśahetave || tasmādrājñā tu kartavyo dharmaḥ śraddhāpareṇa hi

19.23

tathā prakru
tayo rājñaḥ śucitvena pratiṣṭhitāḥ || indreṇa ca kṛtaṃ pāpaṃ tena pāpena vai dvijāḥ || nānāvidhairmahātāpaiḥ sopadravamabhūjjagat

19.24

śaunaka uvāca
aśvamedhaśatenaiva prāptaṃ rājyaṃ mahattaram || devānāmakhilaṃ sūta kasmādvighnamajāyata || śakrasya ca mahābhāga yathāvatkathayasva naḥ

19.25

sūta uvāca || || devānāṃ dānavānāṃ ca manuṣyāṇāṃ viśeṣataḥ || karmaiva sukhaduḥkhānāṃ hetubhūtaṃ na saṃśayaḥ

19.26

indreṇa ca kṛtaṃ viprā mahadūtaṃ jugupsitam || guroravajñā ca kṛtā viśvarūpavadhaḥ kṛtaḥ

19.27

gautamasya guroḥ patnī sevitā tasya tatphalam || prātaṃ maheṃdreṇa ciraṃ yasya nāsti pratikriyā

19.28

ye hi duṣkṛtakarmāṇo na kurvanti ca niṣkṛtim || durdaśāṃ prāpnuvantyete yathaivendraḥ śatakratuḥ

19.29

duṣkṛtopārjitasyā taḥ prāyaścittaṃ hi tatkṣaṇāt || kartavyaṃ vidhivadviprāḥ sarvapāpopaśāntaye

19.30

upapātakamadhyastaṃ mahāpātakatāṃ vrajet

19.31

tataḥ svadharmaniṣṭhāṃ ca ye kurvanti sadā narāḥ || prātarmadhyāhnasāyāhne teṣāṃ pāpaṃ vinaśyati

19.32

prāpnuvantyuttamaṃ lokaṃ nātra kāryā vicāraṇā || tasmādasau durācāraḥ prāpto vai karmaṇaḥ phalam

19.33

sa pradhārya tadā sarve lokapālāstvarānvitāḥ || bṛhaspatimupāgamya sarvamātmani dhiṣṭhitam || kathayāmāsuravyagrā iṃdrasya ca guruṃ prati

19.34

deveruktaṃ vaco viprā niśamya ca bṛhaspatiḥ || arājakaṃ ca saṃprāptaṃ cintayāmāsa buddhimān

19.35

kiṃ kāryaṃ cādya kartavyaṃ kathaṃ śreyo bhaviṣyati || devānāṃ cādya lokānāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

19.36

manasaiva ca tatsarvaṃ kāryākāryaṃ vicārya ca || jagāma śakraṃ tvarito devaiḥ saha mahāyaśāḥ

19.37

prāto jalāśayaṃ taṃ ca yatrāste hi puraṃdaraḥ || yasya tīre sthitā hatyā caṃḍālīva bhayāvahā

19.38

tatropaviṣṭāste sarve devā ṛṣigaṇānvitāḥ || āhvānaṃ ca kṛtaṃ tasya śakrasya guruṇā svayam

19.39

samutthitastataḥ śakro dadarśa svaguruṃ tadā || bāṣpapūritavaktro hi bṛhaspatimabhāṣata

19.40

praṇipatya ca tatratyānkṛtāñjalirabhāṣata || tadā dīnamukho bhūtvā manasā saṃvimṛśya ca

19.41

svayameva kṛtaṃ pūrvamajñānalakṣaṇaṃ mahat || adhunaiva mayā kāryaṃ kiṃ kartavyaṃ vada prabho

19.42

prahasyovāca bhagavānbṛhaspatirudāradhīḥ || purā tvayā kṛtaṃ yacca tasyedaṃ karmaṇaḥ phalam

19.43

māṃ ca uddiśya bho iṃdra tadbhogādeva saṃkṣayaḥ || prāyaścittaṃ hi hatyāyā na dṛṣṭaṃ smṛtikāribhiḥ

19.44

ajñānato hi yajjātaṃ pāpaṃ tasya pratikriyā || kathitā dharmaśāstrajñaiḥ sakāmasya na vidyate

19.45

sakāmena kṛtaṃ pāpamakāmaṃ naiva jāyate || tābhyāṃ viṣayabhedena prāyaścittaṃ vidhīyate

19.46

maraṇāṃto vidhiḥ kāryo kāmena hi kṛtena hi || ajñānajanite pāpe prāyaścittaṃ
vidhīyate

19.47

tasmāttvayā kṛtaṃ yacca svayameva hato dvijaḥ || purohitaśca vidbhāṃśca tasmānnāsti pratikriyā

19.48

yāvanmaraṇamapyeti
tāvadapsu sthiro bhava

19.49

śatāśvamedhasaṃjñaṃ ca yatphalaṃ tava durmate || tannaṣṭaṃ tatkṣaṇādeva ghātito hi dvijo yadā

19.50

sacchidre ca
yathā toyaṃ na tiṣṭhati ghaṭe'ṇvapi || tathaiva sukṛtaṃ pāpe hīyate ca pradakṣiṇam

19.51

tasmācca devasaṃyogātprāptaṃ svargādikaṃ ca yaiḥ || yathoktaṃ tadvade
teṣāṃ dharmiṣṭhānāṃ na saṃśayaḥ

19.52

etacchrutvā vacastasya śakro vacanamabravīt || kukarmaṇā madīyena prāptametanna saṃśayaḥ

19.53

amarāvatīṃ
māśu tvaṃ gaccha devarṣibhiḥ saha || lokānāṃ kāryasiddhyarthe devānāṃ ca bṛhaspate || iṃdraṃ kuru mahābhāga yaste manasi rocate

19.54

yathā mṛtastathā
haṃ ve brahmahatyāāvṛto mahān || rāgadveṣasamutthena pāpenāsmi pariplutaḥ

19.55

tasmāttvarānvitā yūyaṃ devarājānamāśuḥ vai || kurvaṃtu madanujñātāḥ satyaṃ
prativadāmi vaḥ

19.56

evamuktāstadā sarve bṛhaspatipurogamāḥ || etyāmarāvatīṃ tūrṇaṃ puraṃdaraviceṣṭitam || kathayāmāsuravyagrāḥ śacīṃ prati yathā
tathā

19.57

rājyasya hetoḥ kiṃ kāryaṃ vimṛśaṃtaḥ parasparam

19.58

evaṃ vimṛśyamānānāṃ devānāṃ tatra nāradaḥ || yadṛcchayāgatastatra devarṣiramita
dyutiḥ

19.59

uvāca pūjito devānkasmādyūyaṃ vicetasaḥ || tenoktāḥ kathayāmāsuḥ sarvaṃ śakrasya ceṣṭitam

19.60

gatamiṃdrasya ceṃdratvamenasā
parameṇa tu || tataḥ provāca tāndevāndevarṣirnārado vacaḥ

19.61

yūyaṃ devāśca sarvajñāstapasā vikrameṇa ca || tasmādiṃdro hi kartavyo nahuṣaḥ soma
vaṃśajaḥ

19.62

so'sminnāgre pratiṣṭhāpyastvaritenaiva nirjarāḥ || ekonamaśvamedhānāṃ śataṃ tena mahātmanā || kṛtamasti mahābhāgā nahuṣeṇa ca
yajvanā

19.63

śacyā śrutaṃ ca tadvākyaṃ nāradasya mukhodgatam || gatāṃtaḥpuramanyasmā bāṣpapūritalocanā

19.64

nāradasya vacaḥ śrutvā sarve
devāntvamodayan

19.65

nahuṣaṃ rājyamāroḍhumekapadyena te yadā || ānīto hi tadā rājā nahuṣo hyamarāvatīm

19.66

rājyaṃ dattaṃ maheṃdrasya
suraiḥ sarvairmaharṣibhiḥ || tadāgastyādayaḥ sarve nahuṣaṃ paryupāsata

19.67

gaṃdharvāpsaraso yakṣā vidyādharamahoragāḥ || yakṣāḥ suparṇāḥ patagā ye cānye
svargavāsinaḥ

19.68

tadā mahotsavo jāto devapuryā niraṃtaraḥ || śaṃkhatūryamṛdaṃgāni nedurduṃdubhayaḥ samam

19.69

gāyakāśca jagustatra tathā
vādyāni vādakāḥ || nartakā nanṛtustatra tathā rājyamahotsave

19.70

abhiṣiktastadā tatra bṛhaspatipurogamaiḥ

19.71

arcito devasūktaiśca yathā
vadvahūpajanay || kṛtavāṃścaiva ṛṣibhirvidvadbhirbhāvitātmabhiḥ

19.72

tathā ca sarvaiḥ paripūjito mahārājā surāṇāṃ nahuṣastadānīm || iṃdrāsane ceṃdra
samānarūpaḥ saṃstūyamānaḥ parameṇa varcasā

19.73

sugaṃdhadīpaiśca suvāsasā yuto'laṃkārabhogaiḥ suvirājitāṃgaḥ || babhau tadānīṃ nahuṣo munīndraiḥ
saṃstūyamāno hi tathā'marendraiḥ

19.74

iti paramakalānvito'sau suramunivaragaṇaiśca pūjyamānaḥ || nahuṣanṛpavaro'bhavattadānīṃ hṛdi mahatā hṛcchayena
taptaḥ

19.75

nahuṣa uvāca || || iṃdrāṇī kathamadyaiva nāyāti mama sannidhau || tāṃ cāhvayata śīghraṃ bho mā vilaṃbitumarhatha

19.76

nahu
pasya vacaḥ śrutvā bṛhaspatirudāradhīḥ || śacībhavanamāsādya uvāca ca savistaram

19.77

śakrasya durnimittena hyānīto nahuṣo'tra vai
rājyārtheṃ bhāmini tvaṃ ca arddhāsanagatā bhava

19.78

śacī prahasya covāca bṛhaspatimakalmaṣam || asau na paripūrṇo hi yajñaiḥ śakrāsane sthitaḥ
ekonamaśvamedhānāṃ śataṃ kṛtamanena vai

19.79

tasmānna yogyo māṃ prāptuṃ tattvato hi vimṛśyatām || yadi māṃ sābhilāpo hi parastriyamacetanaḥ
avāhyavāhanenaiva atrāgatya labheta mām

19.80

tatheti gatvā tvarito bṛhaspatiruvāca tam || nahuṣaṃ kāmasaṃtaptaṃ śacyoktaṃ ca yathātatham

19.81

tatheti matvā rājāsau nahuṣaḥ kāmamohitaḥ || vimṛśya parayā buddhyā avāhyaṃ kiṃ praśasyate

19.82

sa buddhyā ca ciraṃ smṛtvā brāhmaṇāṃśca
tapasvinaḥ || avāhyāśca bhavaṃtyasmādātmānaṃ vāhayāmyaham

19.83

dvābhyāṃ ca tasyāḥ prāpsyarthamiti me hṛdi vartate || śibikāṃ ca dadau tābhyāṃ
dvijābhyāṃ kāmamohitaḥ

19.84

upaviśya tadā tasyāṃ śibikāyāṃ samāhitaḥ || sarpasarpeti vacanānnodayāmāsa tau tadā

19.85

agastyaḥ
śibikāvāhī tataḥ kruddho'śapannṛpam || viprāṇāmavamaṃtā tvamunmatto'jagaro bhava

19.86

śāpoktimātrato rājā patito brāhmaṇasya
hi || tatraivājagaro bhūtvā vipraśāpo duratyayaḥ

19.87

yathā hi nahuṣo jātastathā sarve'pi tāddaśāḥ || viprāṇāmavamānena patanti niraye'śucau

19.88

tasmātsarvaprayatnena padaṃ prāpya vicakṣaṇaiḥ || apramattairnarairbhāvyamihāmutra ca labdhaye

19.89

tathaiva nahuṣaḥ sarpo jāto'raṇye mahābhaye
evaṃ caivābhavattatra devaloke hyarājakam

19.90

tathaiva te surāḥ sarve vismayāviṣṭacetasaḥ || aho bata mahatkaṣṭaṃ prāptaṃ rājñā hyanena vai

19.91

na martya
loko na svargo jāto hyasya durātmanaḥ || satāmavajñayā sadyaḥ sukṛtaṃ dagdhameva hi

19.92

yājñiko hyaparo loke kathyatāṃ ca mahāmune || tadovāca
mahātejā nārado munisattamaḥ

19.93

yayātiṃ ca mahābhāgā ānayadhvaṃ tvarānvitāḥ || devadūtāstu vai tūrṇaṃ yayātiṃ drutamānayan

19.94

vimānamāruhya tadā mahātmā yayau divaṃ devadūtaiḥ sametaḥ || puraskṛto devavaraistadānīṃ tathoragairyakṣagaṃdharvasiddhaiḥ

19.95

āyātaḥ so'marāvatyāṃ trida
śairabhitoṣitaḥ || iṃdrāsane copaviṣṭo babhāṣe ca sa satvaram

19.96

nāradenaivamuktastu tvaṃ rājā yājñiko hyasi || satāmavajñayā prāto nahuṣo
daṃdaśūkatām

19.97

ye prāpnuvaṃti dharmiṣṭhā daivena paramaṃ padam || prāktanenaiva mūḍhāste na paśyaṃti śubhāśubham

19.98

pataṃti narake ghore
stabdhā vai nātra saṃśayaḥ

19.99

yayātiruvāca || || yaiḥ kṛtaṃ cāmitaṃ puṇyaṃ teṣāṃ vighnaḥ prajāyate || alpakatvena devarṣe viddhi sarvaṃ paraṃ
mama

19.100

mahādānāni dattāni annadānayutāni ca || godānāni bahūnyeva bhūmidānayutāni ca

19.101

tathaiva sarvāṇyapi cottamāni
dānāni coktāni manīṣibhiryadā || etāni sarvāṇi mayā tadaiva dattāni kāle ca mahāvidhānataḥ

19.102

yajñairiṣṭaṃ vājapeyātirātrairjyotiṣṭomai
rājasūyādibhiśca || śāstraproktairaśvamedhādibhiśca yūpaireṣālaṃkṛtā bhūḥ samaṃtāt

19.103

devadevo jagannātha iṣṭo yajñairanekaśaḥ || gālavāya pure
dattā kanyā tveṣā ca mādhavī

19.104

patnītvena caturthyaśca dattāḥ kanyā mune tadā || gālavasya gurorarthe viśvāmitrasya dhīmataḥ

19.105

evaṃ
bhūtānyanekāni sukṛtāni mayā purā || mahāṃti ca bahūnyeva tāni vaktuṃ na pāryate

19.106

bhūyaḥ pṛṣṭaḥ sarvadevaiḥ sa rājā kṛtaṃ sarvaṃ guptamevaṃ yathā
tharm || vijñātumicchāma yathārthatopi sarve vayaṃ śrotukāmā yayāte

19.107

vaco niśamya devānāṃ yayātiramitadyutiḥ || kathayāmāsa tatsarvaṃ
puṇyaśeṣaṃ yathārthataḥ

19.108

kathitaṃ sarvametacca niḥśeṣaṃ vyāsavattadā || svapuṇyakathanenaiva yayātirapatadbhuvi

19.109

tatkṣaṇādeva sarveṣāṃ
surāṇāṃ tatra paśyatām || evameva tathā jātamarājakamataṃdritam

19.110

anyo na dṛśyate loke yājñiko yo hi tatra vai || śakrāsane'bhiṣe
kārtha śrūyatāṃ hi dvijottamāḥ

19.111

sarve surāśca ṛṣayo'tha mahāphaṇīṃdrā gandharvayakṣakhagacāraṇakiṃnarāśca || vidyādharāḥ suragaṇāpsarasāṃ
gaṇāśca ciṃtāparāḥ samabhavanmanujāstathaiva

19.111.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe śiva śāstre devendrasvārājyābhiṣekavṛttānte devendrasya brahmahatyayopadrutau nahuṣaśāpayayātibhūpapuṇyakṣayavṛttāntavarṇanaṃnāma paṃcadaśo'dhyāyaḥ

Linked texts (1)