Vaishnavakhanda 19
Vaiṣṇavakhaṇḍa 19
- Language
- Sanskrit
Contents
- 19.111 — 1 part
19.1
cha || || ṛṣaya ūcuḥ || || rājyaṃ prāpto hi deveṃdraḥ kathitaste guruṃ
vinā || guroravajñayā jāto rājyabhraṃśo hi tasya tu
19.2
kena praṇoditaśceṃdro babhūva ciramāsane || tatsarvaṃ kathayāśu tvaṃ paraṃ kautūhalaṃ
hi naḥ
19.3
lomaśa uvāca || || guruṇāpi vinā rājyaṃ kṛtavānsa śacīpatiḥ || viśvarūpo'kavidhinā iṃdro rājye sthito mahān
19.4
viśvakarmasuto viprā viśvarūpo mahānṛpaḥ || purohito'tha śakrasya yājakaścābhavattadā
19.5
tasminyajñe'vadānaiśca yajane asurānsu
rān || manuṣyāṃścaiva triśirā aparokṣaṃ śacīpateḥ
19.6
devāndadāti sākośaṃ daityāṃstūṣṇīmathādatta || manuṣyānmadhyapātena pratyahaṃ sa gra
hāndvijaḥ
19.7
ekadā tu maheṃdreṇa sūcito gurulāghavāt || alakṣyamāṇena tadā jñātaṃ tasya cikīrṣitam
19.8
daityānāṃ kāryasiddhyarthamava
dānaṃ prayacchati || asau purohito'smākaṃ pareṣāṃ ca phalapradaḥ
19.9
iti matvā tadā śakro vajreṇa śataparvaṇā || ciccheda tacchirāṃsyeva tatkṣaṇādama
vaddhaḥ
19.10
yenākarotsomapānamajāyaṃta kapiṃjalāḥ || tatonyena surāpānātkalaviṃkā bhavanmukhāt
19.11
anyānyānanādajāyaṃta tittirā viśva
rūpiṇaḥ || evaṃ hato viśvarūpaḥ śakreṇa maṃdabhāginā
19.12
brahmahatyā tadodbhūtā durdharṣā ca bhayāvahā || durdharṣā durmukhā duṣṭā caṇḍālarajasānvitā
19.13
brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṃganāgamaḥ || ityeṣāmapyaghavatāmidameva ca niṣkṛtiḥ
19.14
nāmavyāharaṇaṃ viṣṇoryattastadviṣayā matiḥ
triśirā dhūmrahastā sā śakraṃ gastumupāyayau
19.15
tato bhayena mahatā palāyanaparo'bhavat || palāyamānaṃ taṃ dṛṣṭvā hyanuyātā bhayāvahā
19.16
yato dhāvati sā'dhāvattiṣṭhaṃtamanutiṣṭhati || aṃgakṛtā yathā chāyā śakrasya pariveṣṭitum || āyāti tāvatsahasā iṃdro'pyapsu nyamajjata
19.17
śīghra
tvena yathā viprāściraṃtanajalecaraḥ
19.18
evaṃ divyaśataṃ pūrṇaṃ varṣāṇāṃ ca śacīpateḥ || vasatastasya duḥkhena tathā caiva śatadvayam || arājakaṃ tadā
jātaṃ nākapṛṣṭhe bhayāvaham
19.19
tadā ciṃtānvitā devā ṛṣayo'pi tapasvinaḥ || trailokyaṃ cā''sadā grastaṃ babhūva ca tadā dvijāḥ
19.20
eko
'pi brahmahā yatra rāṣṭre vasati nirbhayaḥ || akālamaraṇaṃ tatra sādhūnāmupajāyate
19.21
rājā pāpayuto yasminrāṣṭre vasati tatra vai || durbhikṣaṃ caiva
maraṇaṃ tathaivopadravā dvijāḥ
19.22
bhavaṃti bahavo'narthāḥ prajānāṃ nāśahetave || tasmādrājñā tu kartavyo dharmaḥ śraddhāpareṇa hi
19.23
tathā prakru
tayo rājñaḥ śucitvena pratiṣṭhitāḥ || indreṇa ca kṛtaṃ pāpaṃ tena pāpena vai dvijāḥ || nānāvidhairmahātāpaiḥ sopadravamabhūjjagat
19.24
śaunaka uvāca
aśvamedhaśatenaiva prāptaṃ rājyaṃ mahattaram || devānāmakhilaṃ sūta kasmādvighnamajāyata || śakrasya ca mahābhāga yathāvatkathayasva naḥ
19.25
sūta uvāca || || devānāṃ dānavānāṃ ca manuṣyāṇāṃ viśeṣataḥ || karmaiva sukhaduḥkhānāṃ hetubhūtaṃ na saṃśayaḥ
19.26
indreṇa ca kṛtaṃ viprā mahadūtaṃ jugupsitam || guroravajñā ca kṛtā viśvarūpavadhaḥ kṛtaḥ
19.27
gautamasya guroḥ patnī sevitā tasya tatphalam || prātaṃ maheṃdreṇa ciraṃ yasya nāsti pratikriyā
19.28
ye hi duṣkṛtakarmāṇo na kurvanti ca niṣkṛtim || durdaśāṃ prāpnuvantyete yathaivendraḥ śatakratuḥ
19.29
duṣkṛtopārjitasyā taḥ prāyaścittaṃ hi tatkṣaṇāt || kartavyaṃ vidhivadviprāḥ sarvapāpopaśāntaye
19.30
upapātakamadhyastaṃ mahāpātakatāṃ vrajet
19.31
tataḥ svadharmaniṣṭhāṃ ca ye kurvanti sadā narāḥ || prātarmadhyāhnasāyāhne teṣāṃ pāpaṃ vinaśyati
19.32
prāpnuvantyuttamaṃ lokaṃ nātra kāryā vicāraṇā || tasmādasau durācāraḥ prāpto vai karmaṇaḥ phalam
19.33
sa pradhārya tadā sarve lokapālāstvarānvitāḥ || bṛhaspatimupāgamya sarvamātmani dhiṣṭhitam || kathayāmāsuravyagrā iṃdrasya ca guruṃ prati
19.34
deveruktaṃ vaco viprā niśamya ca bṛhaspatiḥ || arājakaṃ ca saṃprāptaṃ cintayāmāsa buddhimān
19.35
kiṃ kāryaṃ cādya kartavyaṃ kathaṃ śreyo bhaviṣyati || devānāṃ cādya lokānāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
19.36
manasaiva ca tatsarvaṃ kāryākāryaṃ vicārya ca || jagāma śakraṃ tvarito devaiḥ saha mahāyaśāḥ
19.37
prāto jalāśayaṃ taṃ ca yatrāste hi puraṃdaraḥ || yasya tīre sthitā hatyā caṃḍālīva bhayāvahā
19.38
tatropaviṣṭāste sarve devā ṛṣigaṇānvitāḥ || āhvānaṃ ca kṛtaṃ tasya śakrasya guruṇā svayam
19.39
samutthitastataḥ śakro dadarśa svaguruṃ tadā || bāṣpapūritavaktro hi bṛhaspatimabhāṣata
19.40
praṇipatya ca tatratyānkṛtāñjalirabhāṣata || tadā dīnamukho bhūtvā manasā saṃvimṛśya ca
19.41
svayameva kṛtaṃ pūrvamajñānalakṣaṇaṃ mahat || adhunaiva mayā kāryaṃ kiṃ kartavyaṃ vada prabho
19.42
prahasyovāca bhagavānbṛhaspatirudāradhīḥ || purā tvayā kṛtaṃ yacca tasyedaṃ karmaṇaḥ phalam
19.43
māṃ ca uddiśya bho iṃdra tadbhogādeva saṃkṣayaḥ || prāyaścittaṃ hi hatyāyā na dṛṣṭaṃ smṛtikāribhiḥ
19.44
ajñānato hi yajjātaṃ pāpaṃ tasya pratikriyā || kathitā dharmaśāstrajñaiḥ sakāmasya na vidyate
19.45
sakāmena kṛtaṃ pāpamakāmaṃ naiva jāyate || tābhyāṃ viṣayabhedena prāyaścittaṃ vidhīyate
19.46
maraṇāṃto vidhiḥ kāryo kāmena hi kṛtena hi || ajñānajanite pāpe prāyaścittaṃ
vidhīyate
19.47
tasmāttvayā kṛtaṃ yacca svayameva hato dvijaḥ || purohitaśca vidbhāṃśca tasmānnāsti pratikriyā
19.48
yāvanmaraṇamapyeti
tāvadapsu sthiro bhava
19.49
śatāśvamedhasaṃjñaṃ ca yatphalaṃ tava durmate || tannaṣṭaṃ tatkṣaṇādeva ghātito hi dvijo yadā
19.50
sacchidre ca
yathā toyaṃ na tiṣṭhati ghaṭe'ṇvapi || tathaiva sukṛtaṃ pāpe hīyate ca pradakṣiṇam
19.51
tasmācca devasaṃyogātprāptaṃ svargādikaṃ ca yaiḥ || yathoktaṃ tadvade
teṣāṃ dharmiṣṭhānāṃ na saṃśayaḥ
19.52
etacchrutvā vacastasya śakro vacanamabravīt || kukarmaṇā madīyena prāptametanna saṃśayaḥ
19.53
amarāvatīṃ
māśu tvaṃ gaccha devarṣibhiḥ saha || lokānāṃ kāryasiddhyarthe devānāṃ ca bṛhaspate || iṃdraṃ kuru mahābhāga yaste manasi rocate
19.54
yathā mṛtastathā
haṃ ve brahmahatyāāvṛto mahān || rāgadveṣasamutthena pāpenāsmi pariplutaḥ
19.55
tasmāttvarānvitā yūyaṃ devarājānamāśuḥ vai || kurvaṃtu madanujñātāḥ satyaṃ
prativadāmi vaḥ
19.56
evamuktāstadā sarve bṛhaspatipurogamāḥ || etyāmarāvatīṃ tūrṇaṃ puraṃdaraviceṣṭitam || kathayāmāsuravyagrāḥ śacīṃ prati yathā
tathā
19.57
rājyasya hetoḥ kiṃ kāryaṃ vimṛśaṃtaḥ parasparam
19.58
evaṃ vimṛśyamānānāṃ devānāṃ tatra nāradaḥ || yadṛcchayāgatastatra devarṣiramita
dyutiḥ
19.59
uvāca pūjito devānkasmādyūyaṃ vicetasaḥ || tenoktāḥ kathayāmāsuḥ sarvaṃ śakrasya ceṣṭitam
19.60
gatamiṃdrasya ceṃdratvamenasā
parameṇa tu || tataḥ provāca tāndevāndevarṣirnārado vacaḥ
19.61
yūyaṃ devāśca sarvajñāstapasā vikrameṇa ca || tasmādiṃdro hi kartavyo nahuṣaḥ soma
vaṃśajaḥ
19.62
so'sminnāgre pratiṣṭhāpyastvaritenaiva nirjarāḥ || ekonamaśvamedhānāṃ śataṃ tena mahātmanā || kṛtamasti mahābhāgā nahuṣeṇa ca
yajvanā
19.63
śacyā śrutaṃ ca tadvākyaṃ nāradasya mukhodgatam || gatāṃtaḥpuramanyasmā bāṣpapūritalocanā
19.64
nāradasya vacaḥ śrutvā sarve
devāntvamodayan
19.65
nahuṣaṃ rājyamāroḍhumekapadyena te yadā || ānīto hi tadā rājā nahuṣo hyamarāvatīm
19.66
rājyaṃ dattaṃ maheṃdrasya
suraiḥ sarvairmaharṣibhiḥ || tadāgastyādayaḥ sarve nahuṣaṃ paryupāsata
19.67
gaṃdharvāpsaraso yakṣā vidyādharamahoragāḥ || yakṣāḥ suparṇāḥ patagā ye cānye
svargavāsinaḥ
19.68
tadā mahotsavo jāto devapuryā niraṃtaraḥ || śaṃkhatūryamṛdaṃgāni nedurduṃdubhayaḥ samam
19.69
gāyakāśca jagustatra tathā
vādyāni vādakāḥ || nartakā nanṛtustatra tathā rājyamahotsave
19.70
abhiṣiktastadā tatra bṛhaspatipurogamaiḥ
19.71
arcito devasūktaiśca yathā
vadvahūpajanay || kṛtavāṃścaiva ṛṣibhirvidvadbhirbhāvitātmabhiḥ
19.72
tathā ca sarvaiḥ paripūjito mahārājā surāṇāṃ nahuṣastadānīm || iṃdrāsane ceṃdra
samānarūpaḥ saṃstūyamānaḥ parameṇa varcasā
19.73
sugaṃdhadīpaiśca suvāsasā yuto'laṃkārabhogaiḥ suvirājitāṃgaḥ || babhau tadānīṃ nahuṣo munīndraiḥ
saṃstūyamāno hi tathā'marendraiḥ
19.74
iti paramakalānvito'sau suramunivaragaṇaiśca pūjyamānaḥ || nahuṣanṛpavaro'bhavattadānīṃ hṛdi mahatā hṛcchayena
taptaḥ
19.75
nahuṣa uvāca || || iṃdrāṇī kathamadyaiva nāyāti mama sannidhau || tāṃ cāhvayata śīghraṃ bho mā vilaṃbitumarhatha
19.76
nahu
pasya vacaḥ śrutvā bṛhaspatirudāradhīḥ || śacībhavanamāsādya uvāca ca savistaram
19.77
śakrasya durnimittena hyānīto nahuṣo'tra vai
rājyārtheṃ bhāmini tvaṃ ca arddhāsanagatā bhava
19.78
śacī prahasya covāca bṛhaspatimakalmaṣam || asau na paripūrṇo hi yajñaiḥ śakrāsane sthitaḥ
ekonamaśvamedhānāṃ śataṃ kṛtamanena vai
19.79
tasmānna yogyo māṃ prāptuṃ tattvato hi vimṛśyatām || yadi māṃ sābhilāpo hi parastriyamacetanaḥ
avāhyavāhanenaiva atrāgatya labheta mām
19.80
tatheti gatvā tvarito bṛhaspatiruvāca tam || nahuṣaṃ kāmasaṃtaptaṃ śacyoktaṃ ca yathātatham
19.81
tatheti matvā rājāsau nahuṣaḥ kāmamohitaḥ || vimṛśya parayā buddhyā avāhyaṃ kiṃ praśasyate
19.82
sa buddhyā ca ciraṃ smṛtvā brāhmaṇāṃśca
tapasvinaḥ || avāhyāśca bhavaṃtyasmādātmānaṃ vāhayāmyaham
19.83
dvābhyāṃ ca tasyāḥ prāpsyarthamiti me hṛdi vartate || śibikāṃ ca dadau tābhyāṃ
dvijābhyāṃ kāmamohitaḥ
19.84
upaviśya tadā tasyāṃ śibikāyāṃ samāhitaḥ || sarpasarpeti vacanānnodayāmāsa tau tadā
19.85
agastyaḥ
śibikāvāhī tataḥ kruddho'śapannṛpam || viprāṇāmavamaṃtā tvamunmatto'jagaro bhava
19.86
śāpoktimātrato rājā patito brāhmaṇasya
hi || tatraivājagaro bhūtvā vipraśāpo duratyayaḥ
19.87
yathā hi nahuṣo jātastathā sarve'pi tāddaśāḥ || viprāṇāmavamānena patanti niraye'śucau
19.88
tasmātsarvaprayatnena padaṃ prāpya vicakṣaṇaiḥ || apramattairnarairbhāvyamihāmutra ca labdhaye
19.89
tathaiva nahuṣaḥ sarpo jāto'raṇye mahābhaye
evaṃ caivābhavattatra devaloke hyarājakam
19.90
tathaiva te surāḥ sarve vismayāviṣṭacetasaḥ || aho bata mahatkaṣṭaṃ prāptaṃ rājñā hyanena vai
19.91
na martya
loko na svargo jāto hyasya durātmanaḥ || satāmavajñayā sadyaḥ sukṛtaṃ dagdhameva hi
19.92
yājñiko hyaparo loke kathyatāṃ ca mahāmune || tadovāca
mahātejā nārado munisattamaḥ
19.93
yayātiṃ ca mahābhāgā ānayadhvaṃ tvarānvitāḥ || devadūtāstu vai tūrṇaṃ yayātiṃ drutamānayan
19.94
vimānamāruhya tadā mahātmā yayau divaṃ devadūtaiḥ sametaḥ || puraskṛto devavaraistadānīṃ tathoragairyakṣagaṃdharvasiddhaiḥ
19.95
āyātaḥ so'marāvatyāṃ trida
śairabhitoṣitaḥ || iṃdrāsane copaviṣṭo babhāṣe ca sa satvaram
19.96
nāradenaivamuktastu tvaṃ rājā yājñiko hyasi || satāmavajñayā prāto nahuṣo
daṃdaśūkatām
19.97
ye prāpnuvaṃti dharmiṣṭhā daivena paramaṃ padam || prāktanenaiva mūḍhāste na paśyaṃti śubhāśubham
19.98
pataṃti narake ghore
stabdhā vai nātra saṃśayaḥ
19.99
yayātiruvāca || || yaiḥ kṛtaṃ cāmitaṃ puṇyaṃ teṣāṃ vighnaḥ prajāyate || alpakatvena devarṣe viddhi sarvaṃ paraṃ
mama
19.100
mahādānāni dattāni annadānayutāni ca || godānāni bahūnyeva bhūmidānayutāni ca
19.101
tathaiva sarvāṇyapi cottamāni
dānāni coktāni manīṣibhiryadā || etāni sarvāṇi mayā tadaiva dattāni kāle ca mahāvidhānataḥ
19.102
yajñairiṣṭaṃ vājapeyātirātrairjyotiṣṭomai
rājasūyādibhiśca || śāstraproktairaśvamedhādibhiśca yūpaireṣālaṃkṛtā bhūḥ samaṃtāt
19.103
devadevo jagannātha iṣṭo yajñairanekaśaḥ || gālavāya pure
dattā kanyā tveṣā ca mādhavī
19.104
patnītvena caturthyaśca dattāḥ kanyā mune tadā || gālavasya gurorarthe viśvāmitrasya dhīmataḥ
19.105
evaṃ
bhūtānyanekāni sukṛtāni mayā purā || mahāṃti ca bahūnyeva tāni vaktuṃ na pāryate
19.106
bhūyaḥ pṛṣṭaḥ sarvadevaiḥ sa rājā kṛtaṃ sarvaṃ guptamevaṃ yathā
tharm || vijñātumicchāma yathārthatopi sarve vayaṃ śrotukāmā yayāte
19.107
vaco niśamya devānāṃ yayātiramitadyutiḥ || kathayāmāsa tatsarvaṃ
puṇyaśeṣaṃ yathārthataḥ
19.108
kathitaṃ sarvametacca niḥśeṣaṃ vyāsavattadā || svapuṇyakathanenaiva yayātirapatadbhuvi
19.109
tatkṣaṇādeva sarveṣāṃ
surāṇāṃ tatra paśyatām || evameva tathā jātamarājakamataṃdritam
19.110
anyo na dṛśyate loke yājñiko yo hi tatra vai || śakrāsane'bhiṣe
kārtha śrūyatāṃ hi dvijottamāḥ
19.111
sarve surāśca ṛṣayo'tha mahāphaṇīṃdrā gandharvayakṣakhagacāraṇakiṃnarāśca || vidyādharāḥ suragaṇāpsarasāṃ
gaṇāśca ciṃtāparāḥ samabhavanmanujāstathaiva
19.111.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe śiva śāstre devendrasvārājyābhiṣekavṛttānte devendrasya brahmahatyayopadrutau nahuṣaśāpayayātibhūpapuṇyakṣayavṛttāntavarṇanaṃnāma paṃcadaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit