Vaishnavakhanda 23
Vaiṣṇavakhaṇḍa 23
- Language
- Sanskrit
Contents
- 23.72 — 1 part
23.1
cha || || lomaśa uvāca || || evaṃ saṃbodhito daityo guruṇā bhārgaveṇa hi || uvāca prahasanvākyaṃ meghagaṃbhī
ryā girā
23.2
tvayoktohaṃ hitārthāya yairvākyaiścālito'smyaham || tava vākyaṃ mama prītyai hitamapyahitaṃ bhavet
23.3
dāsyāmi bhikṣitaṃ cāsmai
viṣṇave baṭurūpiṇe || pātrībhūto hyayaṃ viṣṇuḥ sarvakarmaphaleśvaraḥ
23.4
yeṣāṃ hṛdi sthito viṣṇuste vai pātratamā dhruvam || yasya nāmnā sarvamidaṃ pavi
tramiva cocyate
23.5
yena vedāśca yajñāśca maṃtrataṃtrādayo hyamī || sarve saṃpūrṇatāṃ yāṃti so'yaṃ viśveśvaro hariḥ
23.6
āgataḥ kṛpayā megha sarvātmā
harirīśvaraḥ || uddhartuṃ māṃ na saṃdeha etajjānīhi tattvataḥ
23.7
tasya tadvacanaṃ śrutvā cukopa ca ruṣānvitaḥ || bhārgavaḥ śatrumāreṣe daityeṃdraṃ dharmavatsalam
23.8
mama vākyamatikramya dātumicchasyariṃdama || viguṇo bhava re maṃda tasmāttvaṃ niḥśriko bhava
23.9
evaṃ śaśāpa ca tadā
paramārthavijñaṃ śiṣyaṃ mahātmānamagādhabodham || sa vai jagāmātha mahākavistvarātsvamāśramaṃ dharmavidāṃ variṣṭhaḥ
23.10
gate tu bhārgave tasmin
nbalirvirocanātmajaḥ || vāmanaṃ cārcayitvā sa mahīṃ dātuṃ pracakrame
23.11
viṃdhyāvaliḥ samāgatya balerarddhāṃgaśobhitā || avanijyaḥ baṭoḥ pādau
pradadau viṣṇave mahīm
23.12
saṃkalpapūrveṇa tadā vidhinā vidhikovidaḥ || saṃkalpenaiva mahatā vṛdhde bhagavānajaḥ
23.13
yadaikena mahī vyāptā
viṣṇunā prabhaviṣṇunā || sarve svargā dvitīyena vyāptāstena mahātmanā
23.14
satyalokagato viṣṇoścaraṇaḥ parameṣṭhinā || kamaṃḍalugateneva
aṃbasā cāvanenije
23.15
tatpādasaṃparkajalācca jātā bhāgīrathī sarvasumaṃgalā ca || yayā trilokī ca kṛtā pavitrā yayā ca sarve sagarāḥ saṣṭhu
ḍhṛtāḥ || yayā kapardaḥ paripūrito vai śaṃbhostadānīṃ ca bhagīrathena
23.16
tīrthānāṃ tīrthamādyaṃ ca gaṃgākhyamavatāritam || tadviṣṇoścaraṇenaiva sametaṃ
brahmaṇā kṛtam
23.17
trivikramātparo hyātmā nāmnā trivikramo'bhavat || trivikramakramākrāṃtaṃ trailokyaṃ ca tadā'bhavat
23.18
padadvayena vā pūrṇaṃ
jagadetaccarācaram || vihāya tatsvarūpaṃ ca devadevo janārdanaḥ || punaśca baṭurūpo'sādhupaviśya nijāsane
23.19
tadā devāḥ sagaṃdharvā munayaḥ siddha
cāraṇāḥ || āgatāśca baleryajñaṃ draṣṭuṃ yajñapatiṃ prabhum
23.20
tatra brahmā samāgatya stutiṃ cake parātmanaḥ || balestatraiva cānye ca daityeṃdrāścāgatā
stvaram
23.21
ebhiḥ sarvaiḥ parivṛto vāmano balisadmani || upaviśyāsane so'tha uvāca garuḍaṃ prati
23.22
daityo'sau bāliśo bhūtvā dattānena
mahī mama || tripadakramaṇenaiva gṛhītaṃ ca padadvayam
23.23
padamekaṃ pratiśrutya na dadāti hi durmatiḥ || tasmāttvayā gṛhītavyaṃ tṛtīyaṃ padameva ca
23.24
ityukto garuḍastena vāmanena mahātmanā || vairocaniṃ vinirbhartsya vākyaṃ cedamuvāca ha
23.25
re bale kiṃ tvayā mūḍha kṛtamasti jugupsi
tam || avidyamāne hyarthe hi kiṃ dadāsi paramātmane || audāryeṇa hi kiṃ kāryamalpakena tvayādhunā
23.26
ityukto balirāviṣṭaḥ smayamānaḥ khage
śvaram || vakṣyamāṇamidaṃ vākyaṃ garutmantaṃ tadā'bravīt
23.27
samartho'smi mahāpakṣa kṛpaṇo na bhavāmyaham || yenedaṃ kāritaṃ sarvaṃ tasmai kiṃ pradadāmyaham
23.28
asamartho hyahaṃ tāta kṛto'nena mahātmanā || tadovāca baliṃ so'pi tārkṣyaputro mahāmanāḥ
23.29
jānannapi ca daityeṃdra guruṇāpi
nivāritaḥ || viṣṇave'pi mahīṃ prādāstvayā kiṃ vismṛtaṃ mahat
23.30
dātavyaṃ tatpadaṃ viṣṇostṛtīyaṃ yatpratiśrutam || na dadāsi kathaṃ vīra niraye
ca patiṣyasi
23.31
na dadāsi tṛtīyaṃ ca padaṃ me svāminaḥ katham || balādgrahāmi re mūḍha ityuktvā taṃ mahāsuram || babaṃdha vāruṇaiḥ pāśairbirocana
lutaṃ tadā
23.32
nitarāṃ niṣṭhuro bhūtvā garuḍo jayatāṃ varaḥ || baddhaṃ svapatimālokya viṃdhyāvaliḥ samabhyayāt
23.34
bāṇamekaṃ samāropya vāma
iyaṃ viṃdhyāvalī satī
23.35
prahlādasya vacaḥ śrutvā vāmano vākyamabravīt || brūhi viṃdhyāvale vākyaṃ kiṃ kāryaṃ te karomyaham || evamuktā bhaga
vatā viṃdhyāvalirabhāṣata
23.36
vindhyāvaliruvāca || || kasmādbaddho mama patirgaruḍena mahātmanā || tatkathyatāṃ mahābhāga tvarañcaiva janā
īna || tadovāca mahātejā baṭuveṣadharo hariḥ
23.37
śrībhagavānuvāca || || anenaiva pradattā me mahī tripadalakṣaṇā || padadvayena ca mayākrāṃtaṃ
trailokyamadya vai
23.38
anena mama dātavyaṃ tṛtīyaṃ padameva ca || tasmādbarho mayā sādhvi garuḍenaiva te patiḥ
23.39
śrutvā bhagavato vākyamu
vāca paramaṃ vacaḥ || pratiśrutamanenaiva na dattaṃ hi tava prabho
23.40
krāṃtaṃ tribhuvanaṃ cādya tvayā vikramarūpiṇā || tadasmākaṃ vijayīthāḥ svarge vāpya
thavā bhuvi
23.41
kiṃcitra dattā hi vibho devadeva jagatpate || prahasya bhagavānāha tadā viṃdhyāvaliṃ prabhuḥ
23.42
padāni trīṇi me cādya dāta
vyāni kuto'dhunā || śīghraṃ vada viśālākṣi yatte manasi varttate || tadovāca ca sā sādhvī harukramamavasthitā
23.43
tvayā kuto veyamurukrameṇa
krāṃtā trilokī bhuvanaikanātha || tathaiva sarvaṃ jagadekabaṃdho deyaṃ kimasmābhiratulyarūpiṇe
23.44
tasmādvihāya tadviṣṇo tvamevaṃ kuru saṃprati || prati
śrutāni me bhartrā padāni trīṇi cādhunā || dadāti me patistedya nātra kāryā vicāraṇā
23.45
nidhehi me padaṃ tvaṃ hi śīrṣṇi devara prabho || dvitīyaṃ
me śirostvaṃ hi kuru mūrdhni jagatpate
23.46
tṛtīyaṃ ca jagannātha kuru śīrṣṇi patermama || evaṃ trīṇi padānīśa tava dāsyāmi keśava
23.47
tasyāstadvacanaṃ śrutvā parituṣṭo janārdanaḥ || uvāca ślakṣṇayā vācā virocanasutaṃ prati
23.48
bhagavānuvāca || || sutalaṃ gaccha daityendra mā vilaṃ
bitumarhasi || sarvaiścāsurasaṃghaiśca ciraṃ jīva sukhī bhava
23.49
parituṣṭo'smyahaṃ tāta kiṃ kāryaṃ karavāṇi te || sarveṣāmapi dātṛṇāṃ variṣṭho'si mahāmate
23.50
varaṃ varaya bhadraṃ te sarvānkāmāndadāmi te || trivikrameṇaivamukto virocanasutastadā
23.51
vimukto hi pariṣvakto devadevena cakriṇā || tadā
baliruvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ
23.52
tvayā kṛtamidaṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram || tasmānna kāmaye kiṃcittvatpadābjaṃ vinā prabho
23.53
bhakti
rastu padāṃbhoje tava deva janārdana || bhūyobhūyaśca deveśa bhaktirbhavatu śāśvatī
23.54
evamabhyarthitastena bhagavānbhūtabhāvanaḥ || uvāca paramaprīto viro
canasutaṃ tadā
23.55
bhagavānuvāca || || bale tvaṃ sutalaṃ yāhi jñātisaṃbaṃdhibhirvṛtaḥ || evamuktastadā tena asuro vākyamabravīta
23.56
sutale kiṃ nu me kāryaṃ devadeva vadasva me || tiṣṭhāmi tava sāṃnidhye nānyathā vaktumarhasi
23.57
tadovāca hṛṣīkeśo baliṃ taṃ kṛpayānvitaḥ
ahaṃ tava samīpastho bhavāmi satataṃ nṛpa
23.58
dvāri sthitastava vibho nivasāmi nityaṃ mā khidyatāmasuravarya bale śṛṇuṣva || vākyaṃ tu me vara
mo varadastavādya vaikuṃṭhavāsibhiralaṃ ca bhajāmi geham
23.59
tacchrutvā vacanaṃ tasya viṣṇoratulatejasaḥ || jagāma sutalaṃ daityo hyasuraiḥ parivā
ritaḥ
23.60
tadā putraśatenaiva bāṇamukhyena satvaram || vasamāno mahābāhurdātṛṇāṃ ca parā gatiḥ
23.61
trailokye yācakā ye ca sarve yāṃti baliṃ
prati || dvāri sthitastasya viṣṇuḥ prayacchati yathepsitam
23.62
muktikāmāśca ye kecinmuktikāmāstathā pare || yeṣāṃ yajñe ca te viprāstattebhyaḥ
saṃprayacchati
23.63
evaṃvidho balirjātaḥ prasādācchaṃkarasya ca || purā hi kitavatvena yaddattaṃ paramātmane
23.64
aśuciṃ bhūmimāsādya gaṃdhapuṣpā
dikaṃ mahat || patitaṃ cārppitaṃ tena śivāya paramātmane
23.65
kiṃ punaḥ parayā bhaktyā cārcayaṃti maheśvaram || gaṃdhaṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ te
yāṃti śivasannidhim
23.66
śivātparataro nāsti pūjanīyo hi bho dvijāḥ || ye hi mūkāstathāṃdhāśca paṃgavo ye jaḍāstathā
23.67
jātihīnāśca caṃḍālāḥ śvapacā hyaṃtyajā hyamī || śivabhaktiparā nityaṃ te yāṃti paramāṃ gatim
23.68
tasmātsadāśivaḥ pūjyaḥ sarvaireva
manīṣibhiḥ || pūjanīyo hi saṃpūjyo hyarcanīyaḥ sadāśivaḥ
23.69
maheśaṃ paramārthajñāścinvayaṃti hṛdi sthitam || yatra jīvo bhavatyeva
śivastatraiva tiṣṭhati
23.70
vinā śivena yatkicidśivaṃ bhavati kṣaṇāt || brahmā viṣṇuśca rudraśca guṇakāryaṃkarā hyamī
23.71
rajoguṇā
nvito brahmā viṣṇuḥ sattvaguṇānvitaḥ || tamoguṇāśrito rudro guṇātīto maheśvaraḥ
23.72
liṃgarūpo mahādevo hyarcanīyo mumukṣubhiḥ || śivā
tparataro nāsti bhuktimuktipradāyakaḥ
23.72.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe balaye varapradānavarṇanaṃnāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit