Vaishnavakhanda 26
Vaiṣṇavakhaṇḍa 26
- Language
- Sanskrit
Contents
- 26.124 — 1 part
26.1
cha || || sūta uvāca || || evamuktāstadā devā viṣṇunā parameṣṭhinā || jagmuḥ sarve maheśaṃ ca
draṣṭukāmāḥ pinākinam
26.2
pare pāre samudrasya parameṇa samādhinā || yogapīṭhe sthitaṃ śaṃsuṃ gaṇaiśca parivāritam
26.3
yajñopavītavidhinā
urasā bibhrataṃ vṛtam || vāsukiṃ sarparājaṃ ca kaṃbalāśvatarau tathā
26.4
karṇadvaye dhārayaṃtaṃ tathā karkoṭakena hi || pulahena ca vāhubhyāṃ dhārayaṃtaṃ ca
kaṃkaṇe
26.5
sannūpure śaṅkhakapadmābhyāṃ saṃdhārayaṃtaṃ ca virājamānam || karpūragauraṃ śitikaṃṭhamadbhutaṃ vṛṣānvitaṃ devavaraṃ dadarśuḥ
26.6
tadā brahmā ca
viṣṇuśca ṛṣayo devadānavāḥ || tuṣṭuvurvividhaiḥ sūktairvedopaniṣadanvitaiḥ
26.7
brahmovāca || || namo rudrāya devāya madanāṃtakarāya ca || bhargāya
bhūriāgyāya trinetrāya triviṣṭape
26.8
śipiviṣṭāya bhīmāya śeṣaśāyinnamonamaḥ || tryaṃbakāya jagaddhātre viśvarūpāya vai namaḥ
26.9
tvaṃ dhātā
sarvalokānāṃ pitā mātā tvamīśvaraḥ || kṛpayā parayā yuktaḥ pāhyasmāṃstvaṃ maheśvara
26.11
itthaṃ stuvatsu deveṣu nandī provāca tānprati || kimarthaṃ
māgatā yūyaṃ kiṃ vā manasi vartate
26.11-2
te procurdevakāryārthaṃ vijñātuṃ śaṃbhumāgatāḥ || vijñāto naṃdinā tena śailādena mahātmanā || dhyānasthito
mahādevaḥ surakāryārthasiddhaye
26.12
brahmādayaḥ suragaṇāḥ surasiddhasaṃghāstvāṃ draṣṭumeva suravarya viśeṣayaṃti || kāryārthino'suravaraiḥ paribhatsyai
mānā abhyāgatāḥ sapadi śatrubhirditāśca
26.13
tasmāttvayā hi deveśa trātavyāścādhunā surāḥ || evaṃ tena tadā śaṃbhurvijñāto naṃdi
nā dvijāḥ
26.14
śanaiḥśanairuparamacchaṃbhuḥ paramakopanaḥ || samādheḥ paramātmā'sāvuvāca parameśvaraḥ
26.16
mahādeva uvāca
kasmādyūyaṃ mahābhāgā hyāgatā matsamīpagāḥ || brahmādayo hyamī devā brūta kāraṇamatra vai
26.16-2
tadā brahmā hyuvācedaṃ surakāryaṃ mahattaram
tārakeṇa kṛtaṃ śaṃbho devānāṃ paramādbhutam
26.17
kaṣṭātkaṣṭataraṃ deva tadvijñaptumihāgatāḥ || he śaṃbho tava putreṇa aurasena hato bhaveta
tārako devaśatruśca nānyathā mama bhāṣitam
26.18
tasmāttvayā girijā deva śaṃbho gṛhītavyā pāṇinā dakṣiṇena || pāṇigraheṇaiva mahānubhāva
dattā girīndreṇa ca tāṃ kuruṣva
26.19
brahmaṇo hi vacaḥ śrutvā prahasannabravīcchivaḥ || yadā mayā kṛtā devī girijā sarvasundarī
26.20
tadā
sarve surendrāśca ṛṣayo munayastathā || sakāmāśca bhaviṣyaṃti akṣamāśca pare pathi
26.21
madano hi mayā dagdhaḥ sarveṣāṃ kāryasiddhaye || mayā hyadhi
kṛtā tanvī girijā ca sumadhyamā
26.22
tadānīmeva bho devāḥ pārvatī madanaṃ ca sā || jīvayiṣyati bho brahmannatra kāryā vicāraṇā
26.23
evaṃ vimṛśya bho devāḥ kāryā kāryavicāraṇā || madanenaiva dagdhena surakāryaṃ mahatkṛtam
26.24
yūyaṃ sarve ca niṣkāmā mayā nāstyatra saṃśayaḥ
yathāhaṃ ca surāḥ sarve tathā yūyaṃ prayatnataḥ
26.25
tapaḥ paramasaṃyuktāḥ kārayāmaḥ suduṣkaram || paramānandasaṃyuktāḥ sukhinaḥ sarva eva hi
26.26
yūyaṃ samādhinā tena madanena ca vismṛtam || kāmo hi narakāyaiva tasmātkrodho'bhijāyate
26.27
krodhādbhavati saṃmohaḥ saṃmohādbhramate manaḥ || kāmakrodhau parityajya bhavadbhiḥ surasattamaiḥ || sarvaireva ca maṃtavyaṃ madvākyaṃ nānyathā kvacit
26.28
evaṃ viśrāvya bhagavānsa hi devo vṛṣadhvajaḥ || surānprabodhayāmāsa tathā ṛṣigaṇānmunīn
26.29
tūrṇīṃbhūto'bhavacchaṃbhurdhyānamāśritya vai punaḥ || āste purā yathāvacca gaṇeśca parivāritaḥ
26.30
dhyānasthitaṃ ca taṃ dṛṣṭvā nandī sarvānvisṛjya tān || sabrahmasendrānvibudhānuvāca ha maharṣibhiḥ
26.31
yathāgatena mārgeṇa gacchadhvaṃ mā vilaṃbitam || tatheti matvā te sarve svaṃsvaṃ sthānamathāvrajan
26.32
gateṣu teṣu sarveṣu samādhistho'bhavaddhruvaḥ || ātmānamātmanā kṛtvā ātmanyeva vicintayan
26.33
parātparataraṃ svacchaṃ nirmalaṃ niravagraham || nirañjanaṃ nirābhāsaṃ yasminmuhyanti sūrayaḥ
26.34
bhātyagniratho śaśī vā na jyotirevaṃ na ca māruto na hi || yaṃ kevalaṃ vastuvicārato'pi sūkṣmātparaṃ sūkṣmatarātparaṃ ca
26.35
anirdeśyamacintyaṃ ca nirvikāraṃ nirāmayam || jñaptimātrasvarūpaṃ ca nyāsino yāṃti tatra vai
26.36
śabdātītaṃ nirguṇaṃ nirvikāraṃ sattāmātraṃ jñānagamyaṃ tvagamyam || yattadvastu sarvadā kathyate vai vedātītaiścāgamairmantrabhūtaiḥ
26.37
tadvastubhūto bhagavānsa īśvaraḥ pinākapāṇirbhagavānvṛṣadhvajaḥ || yenaiva sākṣānmakaradhvajo hatastapo juṣāṇaḥ parameśvaraḥ saḥ
26.38
lomaśa uvāca || || girijā hi tadā devī tatāpa paramaṃ tapaḥ || tapasā tena rudro'pi uttamaṃ bhayamāgataḥ
26.39
vijitya tapasā devī pārvatī parameṇa hi || śambhuṃ sarvārthadaṃ sthāṇuṃ kevalaṃ svasvarūpiṇam
26.40
yadā jitastayā devyā tapasā vṛṣabhadhvajaḥ || samādheścalito bhūtvā yatra sā pārvatī sthitā
26.41
jagāma tvaritenaiva devadevaḥ pinākadhṛk || tatrāpaśyatsthitāṃ devīṃ sakhībhiḥ parivāritām
26.42
vedikopari vinyastāṃ yathaiva śaśinaḥ kalām || sa devastāṃ nirīkṣyātha baṭurbhūtvātha tatkṣaṇāt
26.43
brahmacārisvarūpeṇa maheśo bhagavānbhavaḥ || sakhīnāṃ madhyamāśritya huvāca baṭurūpavān || kimarthamālimadhyasthā tanvī sarvāṅgasundarī
26.44
keyaṃ kasya kuto yātā kimarthaṃ tapyate tapaḥ || sarvaṃ me kathyatāṃ sakhyo yāthātathyena saṃprati
26.45
tadovāca jayā rudraṃ tapasaḥ kāraṇaṃ param
26.46
himādrerduhiteyaṃ vai tapasā rudramīśvaram || prāptukāmā patitvena seyaṃ satropaviśya ca
26.47
tapastatatāpa sumahatsarveṣāṃ duratikramam || baṭo jānīhi me vākyaṃ nānyathā mama bhāṣitam
26.48
tacchrutvā vacanaṃ
tasyāḥ prahasyedamuvāca ha || śṛṇvatīnāṃ sakhīnāṃ vai maheśo baṭurūpavān
26.49
mūḍheyaṃ pārvatī sakhyo na jānāti hitāhitam || kimarthaṃ ca
tapaḥ kāryaṃ rudraprāptyarthameva ca
26.50
so'saṃgalaḥ kapālī ca śmaśānālaya eva ca || aśivaḥ śivaśabdena bhaṇyate ca vṛthātha vai
26.51
anayā hi vṛto rudro yadā sakhyaḥ sameṣyati || tadeyamaśubhā tanvī bhaviṣyati na saṃśayaḥ
26.52
yo dakṣaśāpādikṛto yajñabāhyo'vadiṭaḥ || ye
bhṛṃgabhūtāḥ sarvasya sarpā hyāsanmahāviṣāḥ
26.53
śavabhasmānvito rudraḥ kṛttivāsā hyamaṃgalaḥ || piśācaiḥ pramathairbhūtairāvṛto hi niraṃtaram
26.54
tena rudreṇa kiṃ kāryamanayā sukumārayā || nivāryatāṃ sakhībhiśca martukāmā piśācavat
26.55
iṃdraṃ hitvā manojñaṃ ca yamaṃ caiva mahāpra
bham || nairṛtaṃ ca viśālākṣaṃ varuṇaṃ ca apāṃ patim
26.56
kuberaṃ pavanaṃ caiva tathaiva ca vibhāvasum || evamādīni vākyāni uvāca parame
śvaraḥ || sakhīnāṃ śṛṇvatīnāṃ ca yatra sā tapasi sthitā
26.57
ityākarṇya vacastasya rudrasya baṭurūpiṇaḥ || cukopa ca śivā sādhvī maheśaṃ baṭurū
piṇam
26.58
jaye tvaṃ vijaye sādhiva prasloce'pyatha sundari || sulocane mahābhāge samīcīnaṃ kṛtaṃ hi me
26.59
kimetasya baṭoḥ kāryaṃ bhava
tīnāsihādhunā || baṭusvarūpamāsthāya āgato devaniṃdakaḥ
26.60
ayaṃ visṛjyatāṃ sakhyaḥ kimanena prayojanam || baṭusvarūpiṇaṃ rudraṃ kupitā
sā tato'bravīt
26.61
baṭo gacchāśu tvarito na stheyaṃ ca tvayā'dhunā || kimanena pralāpena tava nāsti prayojanam
26.62
baṭurnirbhartsitaṃ
statra tayā caivaṃ tadā punaḥ || prahasya vai sthiro bhūtvā punarvākyamathābravīt
26.63
śanaiḥśanairavitathaṃ vijayāṃ prati satvaram || kasmātkopastayā
tanvi kṛtaḥ kenaiva hetunā
26.64
sarveṣāmapi tadvācyaṃ vacanaṃ sūktameva yat || yathoktena ca vākyena kasmāttanvī prakopitā
26.65
yaḥ śaṃsurucyate
loke bhikṣuko bhikṣukapriyaḥ || yadi me hyanṛtaṃ proktaṃ tadā kopa ihocitaḥ
26.66
iyaṃ tāvatsurūpā ca virūpo'sau sadāśivaḥ || viśālākṣī tviyaṃ
bālā virūpākṣo bhavastathā
26.67
evaṃbhūtena rudreṇa mohiteyaṃ kathaṃ bhavet || sabhāgyo hi patiḥ strīṇāṃ sadā bhāgyo ratipriyaḥ
26.68
iyaṃ
kathaṃ mohitāsti nirguṇena guṇātmikā || na śruto na ca vijñāto na dṛṣṭaḥ kena vā śivaḥ
26.69
sakāmānāṃ ca bhūtānāṃ durlabho
hi sadāśivaḥ || tapasā parameṇaiva garviteyaṃ sumadhyamā
26.70
niḥstaṃbho hi sadā sthāṇuḥ kathaṃ prāpsyati taṃ patim || mayoktaṃ
kiṃ viśālākṣi kasmānme ruṣitā'dhunā
26.71
yāvadroṣo bhavetnūṇāṃ nārīṇāṃ ca viśeṣataḥ || tena roṣeṇa tatsarvaṃ bhasmībhūtaṃ bhavi
ṣyati
26.72
sukṛtaṃ corjitaṃ tanvi satyamevoditaṃ sati || kāmaḥ krodhaśca lobhaśca daṃbho mātsaryameva ca
26.73
hiṃserṣyā ca prapaṃcaśca
tena sarvaṃ vinaśyati || tasmāttapasvibhirdhurkaṃ kāmakrodhādivarjanam
26.74
yadīśvaro hṛdi madhye vibhāvyo manīṣibhiḥ sarvadā jñaptimātraḥ || tadā
sarvairmunivṛttyā vibhāvyastapasvibhirnānyathā ciṃtanīyaḥ
26.75
etacchrutvā vacanaṃ tasya śaṃbhostadābravīdvijayā taṃ ca sarvam || gacchātra kiṃcita
va nāsti kāryaṃ na vaktavyaṃ vacanaṃ bāliśānyat
26.76
evaṃ vivadamānaṃ taṃ bahurūpaṃ sadāśivam || visarjayāmāsa tadā vijayā vākyakovidā
26.77
tirodhānaṃ gataḥ sadyo maheśo girijāṃ prati || alakṣyamāṇaḥ sarvāsāṃ sakhīnāṃ parameśvaraḥ
26.78
prādurbabhūva sahasā nijarūpadharastadā
yadā dhyānasthitā devī nijadhyānaparā satī
26.79
tadā hṛdistho deveśo bahirdṛṣṭirobhavat || netre unmīlya sā sādhvī girijāyatalocanā
apaśyaddevadeveśaṃ sarvalokamaheśvaram
26.80
dvibhujaṃ caikavakraṃ ca kṛttivāsasamadbhutam || kapardaṃ caṃdrarekhāṃkaṃ nivītaṃ gajacarmaṇā
26.81
karṇasthau
hi mahānāgau kaṃbalāśvatarau tadā || vāsukiḥ sarparājaśca kṛtāhāro mahādyutiḥ
26.82
valayāni mahārhāṇi tadā sarpamayāni ca || kṛtāni tena rudreṇa
tathā śobhākarāṇi ca
26.83
evaṃbhūtastadā śaṃsuḥ pārvatīṃ prati cāgrataḥ || uvāca tvarayā yukto varaṃ varaya bhāmini
26.84
vrīḍayā parayā
yuktā sādhvī śrovāca śaṃkaram || tvaṃ nātho mama deveśa tvayā kiṃ vismṛtaṃ purā
26.85
dakṣayajñavināśaṃ ca yadarthaṃ kṛtavānprabho || sa tvaṃ sāhaṃ
samutpannā senāyāṃ kāryasiddhye
26.86
devānāṃ devadeveśa tārakasya vadhaṃ prati || bhavato hi mayā deva bhaviṣyati kumārakaḥ
26.87
tasmā
tvayā hi kartavyaṃ mama vākyaṃ maheśvara || gaṃtavyaṃ himavatpārśvaṃ nātra kāryā vicāraṇā
26.88
yācasva māṃ mahādeva ṛṣibhiḥ parivāritaḥ || kāri
ṣyati na saṃdehastava vākyaṃ ca me pitā
26.89
dakṣakanyā purāhaṃ vai pitrā dattā yadā tava || yathoktavidhinā tatra vivāho na kṛtastvayā
26.90
na grahāḥ pūjitāstena dakṣeṇa ca mahātmanā || grahāṇāṃ viṣayatvena sacchidro'yaṃ mahānabhūt
26.91
tasmādyathoktavidhinā kartumarhasi
suvrata || vivāhaṃ svaṃ mahābhāga devānāṃ kāryasiddhaye
26.92
tadovāca mahābāho girijāṃ prahasanniva || svabhāvenaiva tatsarvaṃ jaṃgamājaṃgamaṃ mahat
jātaṃ tvayā yohitaṃ ca triguṇaiḥ pariveṣṭitam
26.93
ahaṃkārātsamutpannaṃ mahattattvaṃ ca pārvati || mahattattvāttamo jātaṃ tamasā veṣṭitaṃ nabhaḥ
26.94
nabhaso vāyurutpanno vāyoragnirajāyata || agnerāpaḥ samutpannā adbhyo jātā mahī tadā
26.95
mahyādikāni sthāsnūni carāṇi ca varānane || dṛśyaṃ
yatsarvamevaitannaśvaraṃ viddhi mānini
26.96
eko'nekatvamāpanno nirguṇo hi guṇāvṛtaḥ || svajyotirbhāti yo nityaṃ parajyotsnānvito'bhavat
svataṃtraḥ parataṃtraśca tvayā devi mahatkṛtam
26.97
māyāmayaṃ kṛtamidaṃ ca jagatsabhyaṃ sarvātmanā avadhūtaṃ parayā ca buddhyā || sarvātmabhiḥ sukṛtibhiḥ
paramārthabhāvaiḥ saṃsaktiriṃdriyagaṇaiḥ pariveṣṭitaṃ ca
26.98
ke grahāḥ ke uḍugaṇāḥ ke bādhyaṃte tvayā kṛtāḥ || vimuktaṃ cādhunā devi śarvārthaṃ varavarṇini
26.99
guṇakāryaprasaṃgena āvāṃ prādurbhavaḥ kṛtaḥ || tvaṃ hi vai prakṛtiḥ sūkṣmā rajaḥsattvatamomayī
26.100
vyāpāradakṣā satatamahaṃ caiva sumadhyame
himālayaṃ na gacchāmi na yācāmi kathaṃcana
26.101
dehīti vacanātsadyaḥ puruṣo yāti lāghavam || itthaṃ jñātvā ca bho devi kimasmākaṃ vadasva
vai
26.102
kāryaṃ tvadājñayā bhadre tatsarvaṃ vaktumarhasi || tenoktātra tadā sādhvī uvāca kamalekṣaṇā
26.103
tvamātmā prakṛtiścāhaṃ nātra
kāryā vicāraṇā || tathāpi śaṃbho kartavyaṃ mama codvahanaṃ mahat
26.104
deho hyavidyākṣito videho hi bhavānparaḥ || tathāpyevaṃ mahādeva
śarīrāvaraṇaṃ kuru
26.105
prapaṃcaracanāṃ śaṃbho kuru vākyānmamaprabho || yācasva māṃ mahādeva saubhāgyaṃ caiva dehi me
26.106
ityevamuktaḥ sa
tayā mahātmā maheśvaro lokaviḍaṃbanāya || tatheti matvā prahasannagāma svamālayaṃ devavaraiḥ supūjitaḥ
26.107
etasminnaṃtare tatra himavāngi
ribhiḥ saha || menayā bhāryayā sārddhamājagāma tvarānvitaḥ
26.108
pārvatīdarśanārthaṃ ca sutaiśca parivāritaḥ || tena dṛṣṭā mahādevī sakhībhiḥ
parivāritā
26.109
pārvatyā ca tadā dṛṣṭo himavāngiribhiḥ saha || abhyutthānaparā sādhvī praṇamya śirasā tadā || pitarau ca tadā bhrātṝnbaṃdhūṃścaiva
ca sarvaśaḥ
26.110
svamaṃkamāropya mahāyaśāstadā sutāṃ pariṣvajya ca bāṣpapūritaḥ || uvāca vākyaṃ madhuraṃ himālayaḥ kiṃ vai kṛtaṃ sādhvi yathā
tathena
26.111
tatkathyatāṃ mahābhāge sarvaṃ śuśrūṣatāṃ hi naḥ || tacchrutvā madhuraṃ vākyamuvāca pitaraṃ prati
26.112
tapasā parameṇaiva
prārthito madanāṃtakaḥ || śāṃtaṃ ca me mahatkāryaṃ sarveṣāmapi durlabham
26.113
tatra tuṣṭo mahādevo varaṇārthaṃ samāgataḥ || sa mayoktastadā śaṃbhurmama
pāṇigrahaḥ katham
26.114
kriyate ca tadā śaṃbho mama pitrā vinādhunā || yathāgatena mārgeṇa gato'sau tripurāṃtakaḥ
26.115
tasyāstadvacanaṃ
śrutvā avāpa paramāṃ mudam || baṃdhubhiḥ saha dharmātmā uvāca svasutāṃ punaḥ
26.116
svagṛhaṃ cādya gacchāmo vayaṃ sarve ca bhūdharāḥ || anayā
rādhito devaḥ pinākī vṛṣabhadhvajaḥ
26.117
ityūcuste surāḥ sarve himālayapurogamāḥ || pārvatīsahitāḥ sarve tuṣṭuvurvāgbhirāhatāḥ
26.118
tāṃ stūyamānāṃ ca tadā himālayo hyāropya cāṃsaṃ varavarṇinīṃ ca || sarve'tha śailāḥ parivārya cotsukāḥ samānayāmāsuratha svamālayam
26.119
devaduṃdubhayo neduḥ śaṃkhatūryāṇyanekaśaḥ || vāditrāṇi bahūnyeva vādyamānāni sarvaśaḥ
26.120
puṣpavarṣeṇa mahatā tenānītā gṛhaṃ prati
26.121
sā pūjyamānā bahubhistadānīṃ mahāvibhūtyuṃgbhasitā tapasvinī || tathaiva devaiḥ saha cāraṇaiśca maharṣibhiḥ siddhagaṇaiśca sarvaśaḥ
26.122
pūjyamānā
tadā devī uvāca kamalāsanam || devānṛṣīnpitṝnyakṣānanyānsarvānsamāgatān
26.123
gacchadhvaṃ sarva evaite yenye hyatra samāgatāḥ || svaṃsvaṃ sthānaṃ
yathājoṣaṃ sevyatāṃ parameśvaraḥ
26.124
evaṃ tadānīṃ svapiturgṛhaṃ gatā saṃśobhamānā parameṇa varcasā || sā pārvatī devavaraiḥ supūjitā saṃciṃtayaṃtī manasā
sadāśivam
26.124.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe pārvatyai śaṃkareṇa svarūpadarśanaṃnāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit