Vaishnavakhanda 31
Vaiṣṇavakhaṇḍa 31
- Language
- Sanskrit
Contents
- 31.110 — 1 part
31.1
cha
lomaśa uvāca || || tathaiva viṣṇunā sarve parvatāśca prapūjitāḥ || sahyācalaśca viṃdhyaśca maināko gaṃdhamādanaḥ
31.2
mālyavānmalayaścaiva
maheṃdro maṃdarastathā || meruścaiva prayatnena pūjito viṣṇunā tadā
31.3
śvetaḥ kṛtaḥ śvetagirirnīlādriśca tathaiva ca || udayādriśca śṛṃgaśca astācala
varo mahān
31.4
mānasādristathā śailaḥ kailāsaḥ parvatottamaḥ || lokālokastathā śailaḥ pūjitaḥ parameṣṭhinā
31.5
evaṃ te parvataśreṣṭhāḥ pūjitāḥ
sarva eva hi || tathānye pūjitāstena sarve parvatavāsinaḥ
31.6
viṣṇunā brahmaṇā sārddhaṃ kṛtaṃ sarvaṃ yathocitam || anyedyani ca saṃprāpte varayātrā kṛtā
tathā
31.7
himādriṇā baṃdhubhiśca parvataṃ gaṃdhamādanam || yayuḥ sarve suragaṇā gaṇāśca bahavastathā
31.8
pramathāśca tathā sarve tathā caṃḍīgaṇāḥ
pare || ye cānye bahavastatra samāyātā himālayam
31.9
śivasyodvahanaṃ viprāḥ śivena paribhāvitāḥ || paraṃ harṣaṃ samāpannā dṛṣṭvā tau daṃpatī tadā
31.10
pārvatīsahitaḥ śaṃbhuḥ śaṃbhunā saha pārvatī || puṣpagandhau yathā syātāṃ vāgarthāviva tattvataḥ
31.11
tathā prakṛtipuṃsau ca ekapadyena nānyathā || daṃpatī
tau gajārūḍhau śuśubhāte mahāprabhau
31.12
vimānasthastadā brahmā viṣṇuśca garuḍopari || airāvatagataśceṃdraḥ kuberaḥ puṣpakopari
31.13
pāśī ca makarā
rūḍho yamo mahiṣameva ca || pretārūḍho nairṛtaḥ syādagnirbastagato mahān
31.14
mṛgārūḍho'tha pavana īśo vṛṣabhameva ca || ityevaṃ lokapālāśca sagrahāḥ
parameṣṭhinaḥ
31.15
svaiḥ svairbalaiḥ parikrāṃtāstathānye pramathādayaḥ || himādriśca mahāśaila ṛṣabho gaṃdhamādanaḥ
31.16
sahyācalo nīlagirirmaṃdaro
malayācalaḥ || kailāso hi mahātejā mainākaśca mahāprabhaḥ
31.17
ete cānye ca girayaḥ śrīmaṃto hi mahāprabhāḥ ||sakalañcāśca te sarve samutāśca
manoramāḥ
31.18
balino rūpiṇaḥ sarve mervādyāstatra parvatāḥ || varayātrāprasaṃgena śivārcanaparobhavan
31.19
naṃdinā hyupaviṣṭāste mervādyāstatra
parvatāḥ || varayātrā kṛtā tena yathoktā ca himādriṇā || sarvaistairbaṃdhubhiḥ sārddhaṃ punarāgamanaṃ kṛtam
31.20
svakālayastho himavānsa reje hi mahā
yaśāḥ || śivasaṃparkajenaiva mahasā parameṇa ca || vikhyāto hi mahāśailastriṣu lokeṣu viśrutaḥ
31.21
kanyādānena mahatā tuṣṭo yasya ca śaṃkaraḥ
te dhanyāste mahātmānaḥ kṛtakṛtyāstathaiva ca
31.22
dvyakṣaraṃ nāma yeṣāṃ ca jihvāgre saṃsthitaṃ sadā || śiveti dvyakṣaraṃ nāma yairhṛdīritamatha vai || te
ve manuṣyarūpeṇa rudrā eva na saṃśayaḥ
31.23
kiṃcidānena saṃtuṣṭaḥ patreṇāpi tathaiva ca || toyenāpi hi saṃtuṣṭo mahādevo nirantaram
31.24
patreṇa
puṣpeṇa tathā jalena prīto bhavatyeṣa sadāśivo hi || tasmācca sarvaiḥ pratipūjanīyaḥ śivo mahābhāgyakaro nṛṇāmiha
31.25
eko mahājyotirajaḥ pareśaḥ
parāparāṇāṃ paramo mahātmā || niraṃtasse nirvikāro nirīśo nirābādho nirvikalpo nirīhaḥ
31.26
niraṃjano nityarūpo nirodho nityānando
nityamuktaḥ sadaiva || evaṃbhūtā devadevo'rcitaśca tairdevāryairviśvavedyo bhavaśca || stuto dhyātaḥ pūjitaścatiśca sarvajño'sau sarvadā sarvadaśca
31.27
yathā
variṣṭho himavānprasiddhaḥ sarvairguṇaiḥ sarvaguṇo mahātmā || viśveśavaṃdyo hi tadā himālayo jāto girīṇāṃ pravarastadānīm
31.28
menayā saha dharmā
tmā yathāsthānagatastataḥ || sarvānvisarjayāmāsa parvatānparvateśvaraḥ
31.29
gateṣu teṣu himavānputraiḥ pautraiḥ prapautrakaiḥ || rājā girīṇāṃ pravaro mahā
devaprasādataḥ
31.30
atho girijayā sārddhaṃ maheśo gandhamādane || ekāṃte ca matiṃ cakre ramaṇārthaṃ svarūpavān
31.31
suratenaiva mahatā tapasā
hi samāgame || dvayoḥ suratamārabdhaṃ tadvayośca tadā'bhavat
31.32
aniṣṭaṃ mahadāścaryaṃ pralayopamaseva ca || tasminmahārate prāpte nāviṃdata sukhaṃ param
31.33
sarve brahmādayo devāḥ kāryākāryavyavasthitau || retasā ca jagatsarvaṃ naṣṭaṃ sthāvarajaṃgamam
31.34
smasāra cāgniṃ brahmā ca viṣṇuścādhyātmadā
yakaḥ || manasā saṃsmṛtaḥ sadyo jagāmāgnistvarānvitaḥ
31.35
tābhyāṃ saṃpreṣito'paśyadciraṃ śivamaṃdiram || dvāri sthitaṃ naṃdinaṃ ca dadarśāgye mahā
prabham
31.36
agnirhyasvastadā bhūtvā kāśmīrasahaśacchaviḥ || praviṣṭotaḥpuraṃ śaṃbhornānāścaryasamanvitam
31.37
anekaratnasaṃvītaṃ prāsādaiśca svalaṃ
kṛtam || tadaṃgaṇamanuprāpya upaviśyāha havyavāṭ
31.38
pāṇipātrasya me hyamba bhikṣāṃ dehyavarodhataḥ || tacchutvā vacanaṃ tasya pāṇipātrasya
vālikā
31.39
yāvadātuṃ ca sārebhe bhikṣāṃ tasmai tataḥ svayam || utthāya suratāttasmācchivo hi kupito bhṛśam
31.40
rudrastriśūlamudyamya
bhairavo hyabhavattadā || nivārito girijayā vadhāttasmācchivaḥ svayam || bhikṣāṃ tasmai dadau vācā agye jātavedase
31.41
pāṇau bhikṣāṃ gṛhītvātha
pratyakṣaṃ tena cāgninā || bhikṣitā kupitā taṃ vai śaśāpa girijā tataḥ
31.42
re bhikṣo bhavitā śāpātsarvabhakṣo mamāśu vai || anena retasā sadyaḥ pīḍāṃ prāpsya
si sarvataḥ
31.43
ityukto bhakṣayitvāgnī reta īśasya havyavāṭ || yatra devāḥ sthitāḥ sarve brahmādyāścaiva sarvaśaḥ
31.44
āgatyākathayatsarvaṃ tadretobhakṣaṇādi
kam || sarve sagarbhā hyabhavannindrādyā devatāgaṇāḥ
31.45
agneryathā haviścaiva sarveṣāmupatiṣṭhati || agnermukhodbhavenaiva retasā te sureśvarāḥ
31.46
sagarbhā
hyabhavansarve ciṃtayā ca prapīḍitāḥ || viṣṇuṃ śaraṇamājagmurdevadeveśvaraṃ prabhum
31.47
devā ūcuḥ || || tvaṃ trātā sarvadevānāṃ lokānāṃ prabhureva ca
tasmāddakṣā vidhātavyā śaraṇāgatavatsala
31.48
vayaṃ sarve martukāmā retasānena pīḍitāḥ || asurebhyaḥ paritrastā vayaṃ sarve divaukasaḥ
31.49
śaraṇaṃ
śaṃkaraṃ yātāḥ paritrātuṃ kṛtodyahāḥ || yadā putro hi rudrasya bhaviṣyati tadā vayam || sukhinaḥ syāma sarve vai nirbhayāśca triviṣṭape
31.50
evaṃ viṣ
bhyamānānāṃ sarveṣāṃ bhayamāgatam || anena retasā viṣṇo jīvituṃ śakyate katham
31.51
trivargo hi yathā puṃsāṃ kṛto hi supariṣkṛtaḥ || viparīto
bhavatyeva vinā devena nānyathā
31.52
tasmāttadvai balaṃ matvā sarveṣāmapi dehinām || kāryākāryavyavasthāyāṃ sarve manyāmahe vayam
31.53
tathā
niśamya devānāṃ pareśaḥ paridevanam || uvāca prahasanvākyaṃ devānāṃ devatārihā
31.54
stūyatāṃ vai mahādevo maheśaḥ kāryagauravāt
31.55
tatheti gatvā te sarve devā viṣṇupurogamāḥ || tathā brahmādayaḥ sarve īḍire ṛṣayo haram
31.56
oṃnamo bhargāya devāya nīlakaṃṭhāya mīḍhuṣe || trine
trāya trivedāya lokatritayadhāriṇe
31.57
trisvarāya trimātrāya trivedāya trimūrttaye || trivargāya tridhāmāya tripadāya triśūline
31.58
trāhitrāhi mahādeva retaso jagataḥ pate
31.59
brahmaṇā tu stuto yāvattāvadevo vṛṣadhvajaḥ || prādurbabhūva tatraiva surāṇāṃ kāryasiddhaye
31.60
hṛṣṭa
stadānīṃ jagadekabaṃdhurmahātmabhirdevavaraiḥ supūjitaḥ || saṃstūyamāno vividhairvacobhiḥ pratyagrapaiḥ śrutisaṃmataiśca
31.61
stuvatāṃ caiva devānāmuvāca parame
śvaraḥ || trāsaṃ kurvaṃtu mā sarve retasānena pīḍitāḥ
31.62
vamanaṃ vai bhavidbhiśca kāryamadyaiva bhoḥsurāḥ || tatheti matvā te sarve iṃdrādyā devatāgaṇāḥ
vemuḥ sarve tadā viprāstadretaḥ śaṃkarasya ca
31.63
ekapadyena tadreto mahāparvatasannibham || tattacāmīkaraprakhyaṃ babhūva paramādbhutam
31.64
sarve ca sukhino
jātā iṃdrādyā devatāgaṇāḥ || vinā hyagniṃ ca te sarve parituṣṭāstadā'bhavan
31.65
tenāgnināpi coktastu śaṃkaro lokaśaṃkaraḥ || kiṃ mayādya mahā
deva kartavyaṃ devatāvara
31.66
taddhi me prabho'dya tvaṃ yenāhaṃ sarvadā sukhī || bhaviṣyāmi ca yenāhaṃ devānāṃ havyavāhakaḥ
31.67
tadovāca śivaḥ
sākṣādevānāmiha śṛṇvatām || reto visṛjyatāṃ yonau tadāgniḥ prahasanniva
31.68
uvāca śaṃkaraṃ devaṃ bhavatejo durāsadam || idamulbaṇavattejo dhāryate
prākṛtaiḥ katham
31.69
tataḥ provāca bhagavānagniṃ prati maheśvaraḥ || māsimāsi prataptānāṃ dehe tejo visṛjyatām
31.70
tatheti matvā vacanaṃ
mahāprabhaḥ sa jātavedāḥ parameṇa varcasā || samujjvalaṃstatra mahāprabhāvo brāhme muhūrtaṃ hi sacopaviṣṭaḥ
31.71
tadā prātaḥ samutthāya prātaḥ snānaparā
striyaḥ || yayuḥ sadā ṛṣīṇāṃ ca samastā jātavedasam
31.72
dṛṣṭvā prajvalitaṃ tatra sarvāstāḥ śītakarśitāḥ || tahukāmāstadā sarvvā hyaruṃdhatyā
nivāritāḥ
31.73
tayā nivāritāścāpi tāstepuḥ kṛttikāḥ svayam || yāvattepuśca tāḥ sarvvā retasaḥ paramāṇavaḥ || viviśū romakūpeṣu tāsāṃ tatraiva
satvaram
31.74
nīreto'gnistadā jāto viśrāṃtaḥ svayameva hi
31.75
tatastā ṛṣibhāryā hi yayuḥ svabhavanaṃ prati || ṛṣibhistu tadā śaptāḥ
kṛttikāḥ khecarā̍bhavan
31.76
tadānīmeva tāḥ sarvā vyabhicāreṇa duḥkhitāḥ || tatsasarjustadā retaḥ pṛṣṭhe himavato gireḥ
31.77
ekapadyena
tadretastaptacāmīkaraprabham || gaṃgāyāṃ ca tadā kṣipraṃ kīcakaiḥ pariveṣṭitam
31.78
ṣaṇmukhaṃ bālakaṃ jñātvā sarve devā mudānvitāḥ || gargeṇo
kṛttikāstadaṃte vai sukhena hviyatāmiti
31.79
śaṃbhoḥ putraḥ prasādena sarvo bhavati śāśvataḥ || gaṃgāyāḥ puline jātaḥ kārttikeyo mahābalaḥ
31.80
upaviṣṭotha gāṃgeyo hyahorātroṣitastadā || śākho viśākho'tibalaḥ ṣaṇmukho'sau mahābalaḥ
31.81
jāto yadātha gaṃgāyāṃ
ṣaṇmukhaḥ śaṃkarātmajaḥ || tadānīmeva girijā saṃjātā praṣṭhutastanī
31.82
śivaṃ nirīkṣya sā prāha he śaṃbho prasnavo mahān || saṃjāto me mahādeva
kimarthastannirīkṣyatām || sarvajño'pi mahādevo hyabravīttāmathāñjavat
31.83
nāradastatra cāgatya prokvāñjanma tasya tat || śivāya ca śivāyai
ca putro jāto hi suṃdaraḥ
31.84
tadākarṇya vaco viprā harṣanirbharamānasāḥ || babhruḥ pramathāḥ sarve gaṃdharvā gītatatparāḥ
31.85
anekābhiḥ
patākābhiścailapallavatoraṇaiḥ || tathā vimānairbahubhirbhau prajvalito mahān || parvataḥ putrajananācchaṃkarasya mahātmanaḥ
31.86
tadā sarve suragaṇā
ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ || rakṣogaṃdharvayakṣāśca apsarogaṇasevitāḥ
31.87
ekapadyena te sarve sahitāḥ śaṃkareṇa tu || draṣṭuṃ gāṃgeyamadhikaṃ jagmuḥ pulinasaṃ
sthitam
31.88
tato vṛṣabhamāruhya yayau girijayā saha || anyaiḥ sameto bhagavānsurairiṃdrādibhistathā
31.89
tadā śaṃkhāśca bheryaśca nedustūryaṃṇyane
kaśaḥ
31.90
tadānīmeva sarveśaṃ vīrabhadrādayo gaṇāḥ || anvayuḥ kelisaṃrabdhā nānāvāditravādakāḥ || vādayantaśca vādyāni tāni vitanyāni
ca
31.91
kecinnṛtyaparāstatra gāyakāśca tathā pare || stāvakāḥ stūyamānāśca cakruste guṇakīrtanam
31.92
evaṃvidhāste surasiddhayakṣā gaṃdharva
vidyādharapannagā hyamī || śivena sārddhaṃ parihṛṣṭacittā draṣṭuṃ yayustaṃ varadaṃ ca śāṃkarim
31.93
yāvatsamīkṣayāmāsurgāṃgeyaṃ śaṃkaropamam || dadṛśuste
mahattejo vyāptamāsījjagatrayam
31.94
tattejasāvṛtaṃ bālaṃ taptacāmīkaraprabham || sumukhaṃ suśriyā yuktaṃ sunasaṃ susmitekṣaṇam
31.95
cāruprasanna
vadanaṃ tathā sarvāṃgasuṃdaram || taṃ dṛṣṭvā mahadāścaryaṃ gāṃgeyaṃ prathitātmakam
31.96
vavaṃdire tadā bālaṃ kumāraṃ sūryavarcasam || pramathāśca gaṇāḥ sarve vīra
bhadrādayastathā
31.97
parivāryopatasthuste vāmadakṣiṇabhāgataḥ || tathā brahmā ca viṣṇuśca iṃdraścāpi surairvṛtaḥ
31.98
ṛṣayo yakṣagaṃdharvāḥ parivārya
kumārakam || daṃḍavatpatitā bhūmau kecicca natakaṃdharāḥ
31.99
praṇemuḥ śirasā cānye matvā svāminamavyayam || avādyaṃta vicitrāṇi vāditrāṇi
mahotsave || evamabhyudaye tasminnṛṣayaḥ śāṃtimāpaṭhan
31.100
etasminnaṃtare yātaḥ śaṃkaro girijāpatiḥ || avatīrya vṛṣācchīghraṃ pārvatyā saha
suvratāḥ
31.101
putraṃ nirekṣata tadā jagadekabaṃdhuḥ prītyā yutaḥ paramayā saha vai bhavānyā || snehānvito bhujagabhogathuto hi sākṣātsarveśvaraḥ
parivṛtaḥ pramathaiḥ prahṛṣṭaḥ
31.102
upaguhya guhaṃ tatra pārvatī jātasaṃbhramā || prastutaṃ pāyayāmāsa stanaṃ snehapariplutā
31.103
tadā nīrājito
devaiḥ sakalatrairmudānvitaiḥ || jayaśabdena mahatā vyātamāsīnnabhastalam
31.104
ṛṣayo brahmaghoṣeṇa gītenaiva ca gāyakāḥ || vādyaiśca vādakāścaiva
upatasthuḥ kumārakam
31.105
svamaṃkamāropya tadā girīśaḥ kumārakaṃ taṃ prabhayā mahāprabham || babhau bhavānīpatireva sākṣācchriyā yutaḥ
putravatāṃ variṣṭaḥ
31.106
daṃpatī tau tadā tatra aikapadyena naṃdatuḥ || abhiṣicyamāna ṛṣibhirāvṛtaḥ surasattamaiḥ
31.107
kumāraḥ krīḍayā
māsa utsaṃge śaṃkarasya ca || kaṃṭhe sthitaṃ vāsukiṃ ca pāṇibhyāṃ samapīḍayat
31.108
mukhaṃ prapīḍayitvā'sau pāṇīnagaṇayattadā || ekaṃ trīṇi
daśāṣṭau ca viparītakrameṇa ca
31.109
prahasya bhagavānchaṃbhuruvāca girijāṃ tadā
31.110
maṃdasmitena ca tadā bhagavānmaheśaḥ prāto mudaṃ
ca paramāṃ girijāsametaḥ || premṇā sagadgadagirā jagadekabaṃdhurnovāca kiṃcana tadā bhuvanaikabhartā
31.110.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasyāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe kārttikeyasvāmikumārotpattivarṇanaṃnāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit