Vaishnavakhanda 35
Vaiṣṇavakhaṇḍa 35
- Language
- Sanskrit
35.1
śaunaka uvāca || || hatvā taṃ tārakaṃ saṃkhye kumāreṇa mahātmanā || kiṃ kṛtaṃ sumahadbhisa tatsarvaṃ vaktumarhasi
35.2
ye
kumāro hyaparaḥ śaṃbhuryena sarvamidaṃ tatam || tapasā toṣitaḥ śaṃbhurdadāti paramaṃ padam
35.3
kumāro darśanātsadyaḥ saphalo hi nṛṇāṃ sadā || ye
pāpino hyadharmiṣṭhāḥ śvapacā api lomaśa || darśanādbhūtapāpāste bhavaṃtyeva na saṃśayaḥ
35.4
śaunakasya vacaḥ śrutvā uvāca caritaṃ tadā || vyāsa
śiṣyo mahāprājñaḥ kumārasya mahātmanaḥ
35.5
lomaśa uvāca || || hatvā taṃ tārakaṃ saṃkhye devānāmajayaṃ tataḥ || avadhyaṃ ca dvijaśreṣṭhāḥ
kumāro jayamāptavān
35.6
mahimā hi kumārasya sarvaśāstreṣu kathyate || vedaiśca svāgamaiścāpi purāṇaiśca tathaiva ca
35.7
tathopaniṣadaiścaiva mīmāṃsādri
tayena tu || evaṃbhūtaḥ kumāroyamaśakyo varṇituṃ dvijāḥ
35.8
yo hi darśanamātreṇa punāti sakalaṃ jagat || trātāraṃ bhuvanasyāsya niśamya pitṛrāṭ
svayam
35.9
brahmāṇaṃ ca puraskṛtya viṣṇuṃ caiva savāsavam || sa yayau tvaritenaiva śaṃkaraṃ lokaśaṃkaram || tuṣṭāva prayato bhūtvā dakṣiṇāśāpatiḥ
svayam
35.10
namo bhargāya devāya devānāṃ pataye namaḥ || mṛtyuṃjayāya rudrāya īśānāya kapardine
35.11
nīlakaṃṭhāya śarvāya cyomāvayava
rūpiṇe || kālāya kālanāthāya kālarūpāya vai namaḥ
35.12
yamena stūyamāno hi uvāca prabhurīśvaraḥ || kimarthamāgato'si tvaṃ tatsarvaṃ kathaya
sva naḥ
35.13
yama uvāca || || śrūyatāṃ devadeveśa vākyaṃ vākyaviśārada || tapasā parameṇaiva tuṣṭiṃ prāto'si śaṃkara
35.14
karmaṇā
parameṇaiva brahmā lokapitāmahaḥ ||tuṣṭimeti na saṃdeho varāṇāṃ hi sadā prabhuḥ
35.15
tathā viṣṇurhi bhagavānvedavedyaḥ sanātanaḥ || yajñairanekaiḥ saṃtuṣṭa
upavāsavrataistathā
35.16
dadāti kevalaṃ bhāvaṃ yena kaivalyamāpnuyuḥ || narāḥ sarve mama mataṃ nānyathā hi vaco mama
35.17
dadāti tuṣṭo vai bhogaṃ
tathā svargādisaṃpadaḥ || sūryo namasyāyo'rogyaṃ dadātīha na cānyathā
35.18
gaṇeśo hi mahādeva arghyapādyādicaṃdanaiḥ || maṃtrāvṛttyā tathā śaṃbho
nirvighnaṃ ca kariṣyati
35.19
tathānye lokapāḥ sarve yathāśaktyā phalapradāḥ || yajñādhyayanadānādyaiḥ parituṣṭāśca śaṃkara
35.20
mahadāścarya
saṃbhūtaṃ sarveṣāṃ prāṇināmiha || kṛtaṃ ca tava putreṇa svargadvāramapāvṛtam
35.21
darśanācca kumārasya sarve svargaukaso narāḥ || pāpino'pi mahādeva
jātā nāstyatra saṃśayaḥ
35.22
mayā kiṃ kriyatāṃ deva kāryākāryavyavasthitau || ye satyaśīlāḥ śāṃtāśca vadānyā niravagrahāḥ
35.23
jiteṃdriyā
alubdhāśca kāmarāgavivarjitāḥ || yājñikā dharmaniṣṭhāśca vedavedāṃgapāragāḥ
35.24
yāṃ gatiṃ yāṃti vai śaṃbho sarve sukṛtino'pi hi || tāṃ gatiṃ
darśanātsarve śvapacā adhamā api
35.25
kumārasya ca deveśa mahādāścaryakarmaṇaḥ || kārttikyāṃ kṛttikāyogasahitāyāṃ śivasya ca
35.26
śivasya tanayaṃ dṛṣṭvā te yāṃti svakulaiḥ saha || koṭibhirbahubhiścaiva matsthānaṃ parimucya vai
35.27
kumāradarśanātsarve śvapacā api yāṃti vai
sadgatiṃ tvaritenaiva kiṃ kriyeta mayādhunā
35.28
yamasya vacanaṃ śrutvā śaṃkaro vākyamabravīt
35.29
śaṃkara uvāca || || yeṣāṃ
tvaṃtagataṃ pāpaṃ janānāṃ puṇyakarmaṇām || viśuddhabhāvo bho dharmma teṣāṃ manasi varttate
35.30
sattīrthagamanāyaiva darśanārthaṃ satāmiha
vāṃchā ca mahatī teṣāṃ jāyate pūrvakāritā
35.31
bahūnāṃ janmanāmaṃte mayi bhāvo'nuvarttate || prāṇināṃ sarvabhāvena janmābhyāsena
bho yama
35.32
tasmātsukṛtinaḥ sarve yeṣāṃ bhāvo'nuvarttate || janmajanmānuvṛttānāṃ vismayaṃ naiva kārayet
35.33
strībālaśūdrāḥ śvapa
cādhamāśca prāgjanmasaṃskāravaśāddhi dharmma || yoniṃ gatāḥ pāpiṣu varttamānāstathāpi śuddhā manujā bhavaṃti
35.34
tathā sitena manasā
ca bhavaṃti sarve sarveṣu caiva vipayeṣu bhavaṃti tajjñāḥ || daivena pūrvacaritena bhavaṃti sarve surāśceṃdrādayo lokapālāḥ prāktanena
35.35
jātā dyamī bhūtaga
ṇāśca sarve dyamī ṛpayo dyamī devatāśca
35.36
vismayo naiva karttavyastvayā vāpi kumārake || kumāradarśane caiva dharmarāja nibodha me
35.37
vacanaṃ karmasaṃyuktaṃ sarveṣāṃ phaladāyakam || sarvatīrthāni yajñāśca dānāni vividhāni ca || kāryāṇi manaḥśuddhacarthaṃ nātra kāryā vicāraṇā
35.38
manasā bhāvino hyātmā ātmanātmānameva ca || ātmā ahaṃ ca sarveṣāṃ prāṇināṃ hi vyavasthitaḥ
35.39
ahaṃ sadā bhāvayukta ātmasaṃstho niraṃtaraḥ || jaṃgamājaṃgamānāṃ ca satyaṃ prati vadāmi te
35.40
dvaṃdvātīto nirvikalpo hi sākṣātsvastho nityo nityayukto nirīhaḥ || kūṭastho vai kalpabhedapravādairbahiṣkṛto bodhabodhyo hyanantaḥ
35.41
vismṛtya cainaṃ svātmānaṃ kevalaṃ bodhalakṣaṇam || saṃsāriṇo hi dṛśyaṃte samastā jīvarāśayaḥ
35.42
ahaṃ brahmā ca viṣṇuśca tryo'mī guṇakāriṇaḥ || sṛṣṭipālanasaṃhārakārakā nānyathā bhavet
35.43
ahaṃkārakṛtenaiva karmaṇā kāritā vayam || yūyaṃ ca sarve vibudhā manuṣyāśca khagādayaḥ
35.44
paścādayaḥ pṛthagbhūtāstathānye bahavo hyamī || pṛthakpṛthaksamīcīnā guṇavataśca saṃsṛtau
35.45
patitā mṛgatṛṣṇāyāṃ māyayā ca vaśīkṛtāḥ || vayaṃ sarve ca vibudhāḥ prājñāḥ paṃḍitamāninaḥ
35.46
parasparaṃ dūṣayaṃto mithyāvādaratāḥ khalāḥ
35.47
traiguṇā bhavasaṃpannā atattvajñāśca rāgiṇaḥ || kāmakrodhabhayadveṣamadamātsaryasaṃyutāḥ
35.48
parasparaṃ dūṣayaṃto hyatattvajñā bahirmukhāḥ || tasmādevaṃ viditvātha asatyaṃ guṇabhedataḥ
35.49
guṇātīte ca vastvarthe paramārthaikadarśanam
35.50
yasminbhedo hyabhedaṃ ca yasminnāgo virāgatām || krodho hyakrodhatāṃ yāti taddhāma paramaṃ śṛṇu
35.51
na tadbhāsayate śabdaḥ kṛtakatvādyathā ghaṭaḥ || śabdo hi jāyate dharmaḥ pravṛttiparamo yataḥ
35.52
pravṛttiśca nivṛttiśca tathā dvaṃdvāni sarvaśaḥ || vilayaṃ yāṃti yatraiva tatsthānaṃ śāśvataṃ matam
35.53
niraṃtaraṃ nirguṇaṃ jñātimātraṃ niraṃjanaṃ nirvikāraṃ nirīham || sattāmātraṃ jñānagamyaṃ svasiddhaṃ svayaṃprabhaṃ suprabhaṃ bodhagamyam
35.54
etajjñānaṃ jñānavido vadaṃti sarvātmabhāvena nirīkṣayaṃti || sarvātītaṃ jñānagamyaṃ viditvā yena svasthāḥ samabuddhyā caraṃti
35.55
atītya saṃsāramanādimūlaṃ māyāmayaṃ māyayā durvicāryam || māyāṃ tyaktvā nirmamā vītarāgā gacchaṃti te pretarāṇirvikalpam
35.56
saṃsṛtiḥ kalpanāmūlaṃ kalpanā hyasatopamā || yaiḥ kalpanā parityaktā te yāṃti paramāṃ gatim
35.57
śuktyāṃ rajatabuddhiśca rajjubuddhiryathoraṇe || marīcau jalabuddhiśca mithyā mithyaiva nānyathā
35.58
siddhiḥ svacchaṃdavartitvaṃ pārataṃtryaṃ hi vai mṛṣā || baddho hi parataṃtrākhyo muktaḥ svātaṃtryabhāvanaḥ
35.59
eko hyātmā viditvātha nirmamo niravagrahaḥ || kutasteṣāṃ baṃdhanaṃ ca yathā khe puṣpameva ca
35.60
śaśaviṣāṇamevaitajjñānaṃ saṃsāra eva ca || kiṃ kāryaṃ bahunoktena vacasā niṣphalena hi
35.61
mamatāṃ ca nirākṛtya prāhuḥ kāmāḥ paraṃ padam || jñāninaste hi vidvāṃso vītarāgā jiteṃdriyāḥ
35.62
yaistyakto mamatābhāvo lobhakropau nirākṛtau || te yāṃti paramaṃ
sthānaṃ kāmakrodhavivarjitāḥ
35.63
yāvatkāmaśca lobhaśca rāgadveṣau vyavasthitau || nāpnuvaṃti ca tāṃ siddhiṃ śabdamātraikabodhakāḥ
35.64
yama uvāca || || śabdācchandaḥ pravarteta niḥśabdaṃ jñānameva ca || anityatvaṃ hi śabdasya kathaṃ proktaṃ tvayā prabho
35.65
akṣaraṃ brahma
paramaṃ śabdo vai hyakṣarātmakaḥ || tasmācchandastvayā prokto nirīkṣaka iti śrutam
35.66
pratipādyaṃ hi yatkiṃcicchandainaiva vinā katham || tatsarvaṃ
kathyatāṃ śaṃbho kāryākāryavyavasthitau
35.67
śaṃkara uvāca || || śṛṇuṣvāvahito bhūtvā paramārthayutaṃ vacaḥ || yasya śravaṇamātreṇa jñātavyaṃ
nāvaśiṣyate
35.68
jñānapravādinaḥ sarve ṛṣayo vītakalmaṣāḥ || jñānābhyāsena vartante jñānaṃ jñānavido viduḥ
35.69
jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ
jñātvā ca parigīyate || kathaṃ kena ca jñātavyaṃ kiṃ tadbruvaṃ vivakṣitam
35.70
etatsarvaṃ samāsena kathayāmi nibodha me || eko hyanekadhā caiva dṛśyate
bhedabhāvanaḥ
35.71
yathā amārikāddaṣṭā bhramyate ca mahī yama || tathātmā bhedabuddhyā ca pratibhāti hyanekadhā
35.72
tasmādvimṛśya tenaiva
jñātavyaḥ śravaṇena ca || maṃtavyaḥ suprayogeṇa mananena viśeṣataḥ
35.73
nirddhārya cātmanātmānaṃ sukhaṃ baṃdhātpramucyate || māyājālamidaṃ sarvaṃ jagade
taccarācaram
35.74
māyāmayo'yaṃ saṃsāro mamatālakṣaṇo mahān || mamatāṃ ca bahiḥ kṛtvā sukhaṃ baṃdhātpramucyate
35.75
ko'haṃ kastvaṃ kutaścānye
mahāsāyāvalaṃbinaḥ || ajāgalastanasyeva prapaṃco'yaṃ nirarthakaḥ
35.76
niṣphalo'yaṃ nirābhāso niḥsāro dhūmaḍaṃbaraḥ || tasmātsarvaprayatnena ātmā
naṃ smara vai yama
35.77
lomaśa uvāca || || evaṃ pracoditastena śaṃbhunā pretarāṭsvayam || buddho bhūtvā yamaḥ sākṣādātmabhūto'bhavattadā
35.78
karmaṇāṃ hi ca sarveṣāṃ śāstā karmānusārataḥ || babhūva ḍaṃbaro nṝṇāṃ bhūtānāṃ ca samāhitaḥ
35.79
ṛṣaya ūcuḥ || || hatvā tu
tārakaṃ yuddhe kumāreṇa mahātmanā || ata ūrdhvaṃ kathyatāṃ bhoḥ kiṃ kṛtaṃ mahaddbhutam
35.80
sūta uvāca || hate tu tārake daitye himavatprasu
khādyayaḥ || kārttikeyaṃ samāgatya gīrbhīṃ ramyābhiraiḍayan
35.81
giraya ūcuḥ || || namaḥ kalyāṇarūpāya namaste viśvamaṃgala || viśvabaṃdho namaste
stu namaste viśvabhāvana
35.82
vāriṣṭhāḥ śvapacā yena kṛtā vai darśanāttvayā || tvāṃ namāmo jagadvaṃdyaṃ tvāṃ vayaṃ śaraṇāgatāḥ
35.83
namaste
pārvatīputra śaṃkarātmaja te namaḥ || namaste kṛttikāsūno aśvibhūta namostu te
35.84
namostu te devadevaraiḥ supūjya namo'stu te jñānavidāṃ variṣṭha
namo'stu te devadeva prasīda śaraṇya sarvārtivināśadakṣa
35.85
evaṃ stuto giribhiḥ kārttikeyo hyumāsutaḥ || tāngirīnsuprasannātmā varaṃ dātuṃ samutsukaḥ
35.86
kārttikeya uvāca || || bhobho girivarā yūyaṃ śṛṇudhvaṃ madvaco'dhunā || karmibhirjñānibhiścaiva sevyamānā bhaviṣyatha
35.87
bhavatsveva
hi varttaṃte hṛpado yatnasevitāḥ || punaṃtu viśvaṃ vacanānmama tā nātra saṃśayaḥ
35.88
parvatīyāni tīrthāni bhaviṣyanti na cānyathā || śivālayāni
divyāni divyānyāyatanāni ca
35.89
ayanāni vicitrāṇi śobhanāni mahāṃti ca || bhaviṣyanti na saṃdehaḥ parvatā vacanānmama
35.90
yo'yaṃ
mātāmaho me'dya himavānparvatottamaḥ || tapasvināṃ mahābhāgaḥ phalado hi bhaviṣyati
35.91
meruśca girirājo'yamāśrayo hi bhaviṣyati
lokāloko girivara udayādrirmahāyaśaḥ
35.92
liṃgarūpo hi bhagavānbhaviṣyati na cānyathā || śrīśailo hi maheṃdraśca tathā sahyācalo
giriḥ
35.93
mālyavānmalayo vindhyastathāsau gaṃdhamādanaḥ || śvetakūṭatrikūṭo hi tathā durduraparvataḥ
35.94
ete cānye ca bahavaḥ
parvatā liṃgarūpiṇaḥ || mama vākyādviṣyaṃti pāpakṣayakarā hyamī
35.95
evaṃ varaṃ dadau tebhyaḥ parvatebhyaśca śāṃkariḥ || tato naṃdī
hyuvācātha sarvāgamapuraskṛtam
35.96
naṃdyuvāca || || tvayā kṛtā hi girayo liṃgarūpiṇa eva te || śivālayāḥ kathaṃ nātha pūjyāḥ syuḥ
sarvadevataiḥ
35.97
kumāra uvāca || || liṃgaṃ śivālayaṃ jñeyaṃ devadevasya śūlinaḥ || sarvairnṛbhirdevataiśca brahmādibhirataṃdritaiḥ
35.98
nīlaṃ
muktā pravālaṃ ca vaiḍūryaṃ caṃdrameva ca || gomedaṃ padmarāgaṃ ca mārataṃ kāṃcanaṃ tathā
35.99
rājataṃ tāmramāraṃ ca tathā nāgamayaṃ param || ratnadhātumayānyeva
liṃgāni kathitāni te
35.10-2
pavitrāṇyeva pūjyāni sarvakāmapradāni ca || eteṣāmapi sarveṣāṃ kāśmīraṃ hi viśiṣyate
35.10-3
aihikāmuṣmikaṃ
sarvaṃ pūjākartuḥ prayacchati
35.10-4
1 || || naṃdyuvāca || || liṃgānāmapi pūjyaṃ syādvāṇaliṃgaṃ tvayā katham || kathitaṃ cottamatvena tatsarvaṃ vada
suvrata
35.10-5
2 || || kumāra uvāca || revāyāṃ toyamadhye ca dṛśyaṃte dṛṣado hi yāḥ || śivaprasādāttāstu syurliṃgarūpā na cānyathā
35.10-6
3
ślakṣṇamūlāśca kartavyāḥ piṃḍikopari saṃsthitāḥ || pūjanīyāḥ prayatnena śivadīkṣāyutena hi
35.10-7
4 || piṃḍīyuktaṃ ca śāstreṇa vidhinā ca yajecchi
vam || varado hi jagannāthaḥ pūjakasya na cānyathā
35.10-8
5 || paṃcākṣarī yasya mukhe sthitā sadā cetonivṛttiḥ śivaciṃtane ca || bhūteṣu sāmyaṃ pari
vādamūkatā paṃḍatvamevaṃ parayoṣitāsu
35.31-2
6 || iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe śivaśāstre
kārttikeyaproktaśivaliṃgamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Dharmāraṇyakhaṇḍa — Sanskrit