Vaishnavakhanda 37
Vaiṣṇavakhaṇḍa 37
- Language
- Sanskrit
Contents
- 37.102 — 1 part
37.1
ṛṣaya ūcuḥ || || kinnāmā ca
kirāto'bhūtki tena vratamāhitam || tattvaṃ kathaya vipreṃdra paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ
37.2
tatsarvaṃ śrotumicchāmo yathātathyena kathyatām || na hyanyo
vidyate loke tvaddhinā vadatāṃ varaḥ || tasmātkathaya bho vipra sarvaṃ śuśrūṣatāṃ hi naḥ
37.3
evamuktastadā tena śaunakena mahātmanā || kathayāmāsa
tatsarvaṃ puṣkareṇa kṛtaṃ ca yat
37.4
lomaśa uvāca || || āsītpurā mahāraudraścaṇḍo nāma durātmavān || krūrasaṃgo niṣkṛtiko bhūtānāṃ
bhayavāhakaḥ
37.5
jālena matsyāndurātmā ghātayatyaniśaṃ khalu || bhallairmṛgāñchāpadāṃśca kṛṣṇasārāṃśca ṣaṭśakān
37.6
khaḍgāṃścaiva ca durātmā
dṛṣṭvā kāṃścicca pāpavān || pakṣiṇo'ghātayatkruddho brāhmaṇāṃśca viśeṣataḥ
37.7
lubdhako hi mahāpāpo duṣṭo duṣṭajanapriyaḥ || bhāryā tathāvidhā tasya
puṣkarasya mahābhayā
37.8
evaṃ viharatastasya bahukālotyavartata || gate bahutithe kāle pāpaughaniratasya ca
37.9
niṣaṃge jalamādāya kṣutpipāsārdito
bhṛśam || ekadā niśi pāpīyācchrīvṛkṣopari saṃsthitaḥ || kolaṃ haṃtuṃ dhanuṣpāṇirjāgyacānimiṣeṇa hi
37.10
māghamāse'sitāyāṃ vai caturdaśyāmathāyataḥ
mṛgamārgavilokārthī bilvapatrāṇyapātayat
37.11
śrīvṛkṣaparṇāni bahūni tatra sa cchedyāmāsa ruṣānvitopi || śrīvṛkṣamūle parivartamāno liṃgaṃ ca tasyopari
duṣṭabhāvaḥ
37.12
vavarṣa gaṃḍūṣajalaṃ durātmā yadṛcchayā tāni śive pataṃti || śrīvṛkṣaparṇāni ca daivayogājjātaṃ ca sarvaṃ śivapūjanaṃ tat
37.13
gaṃḍūṣavāriṇā tena snapanaṃ ca kṛtaṃ mahat || bilvapatrairasaṃkhyātairarcanaṃ ca mahatkṛtam
37.14
ajñānenāpi bho viprāḥ puṣkareṇa durātmanā || māgha
māse'site pakṣe caturdaśyāṃ vidhūdaye
37.15
puṣkaro'tha durācāro vṛkṣādavatatāra saḥ || āgatya jalasaṃkāśaṃ matsyānhaṃtuṃ pracakrame
37.16
lubdha
kasyāpi bhāryābhūtrānnā caiva vanodarī || duṣṭā sā pāpaniratā paradravyāpahāriṇī
37.17
gṛhānnirgatya sāyāhne puradvārabahiḥ sthitā || vanamārgaṃ prapa
śyaṃtī patyurāgamanecchayā
37.18
cirādgateri nāyāte cintayāmāsa lubdhakī || adya sāyāhnavelāyāmāgatāḥ sarvalubdhakāḥ
37.19
tamaḥstomena
saṃchannāścatasro vidiśo diśaḥ || rātrau yāmadvayaṃ yātaṃ kiṃ mataṃgaḥ samāgataḥ
37.20
kiṃ vā kesaralobhena siṃhenaiva vidāritaḥ || kiṃ bhujaṃgaphaṇāra
nahārī sarpavipāditaḥ
37.21
kiṃ vā varāhadaṃṣṭrāgraghātaiḥ paṃcatvamāgataḥ || madhulobhena vṛkṣāgyātsa vai prapatito bhuvi
37.22
kānveṣayāmi pṛcchāmi
ka gacchāmi ca kaṃ prati || evaṃ vilapya bahudhā nivṛttā svaṃ gṛhaṃ prati
37.23
naivānnaṃ no jalaṃ kiṃcinna bhuktaṃ taddine tayā || ciṃtayaṃtī patiṃ
cāpi lubdhakī tvanayanniśām
37.24
atha prabhāte vimale puṣkarasī vanamāyayau || aśanārthaṃ ca tasyānnamādāya tvaritā satī
37.25
bhramamāṇā
vane tasmindadarśa mahatīṃ nadīm || tasyāstīre śramāsīnaṃ svapatiṃ prekṣya harṣitā
37.26
tadannaṃ kūlataḥ sthāpya nadīṃ tartuṃ pracakrame || nirīkṣya cātha
matsyānsa jālaprotānsamānayatra
37.27
tāvattayoktaścaṇḍo'sāvehi śīghraṃ ca bhakṣaya || annaṃ tvadarthamānītamupoṣya divasaṃ mayā
37.28
kṛtaṃ kimadya re maṃda gate'hani ca kiṃ kṛtam || nā'śitaṃ ca tvayā mūḍha laṃghitenādya pāpinā
37.29
nadyāṃ snātau tathā tau ca dampatī ca śuci
vratau || yāvadvratasya bhoktuṃ sa tāvaccā svayamāgataḥ
37.30
tena sarvaṃ bhakṣitaṃ ca tadannaṃ svayameva hi || caṃḍī prakupitā caiva sthānaṃ haṃtumupa
sthitā
37.31
āvayorbhakṣitaṃ cānnamanenaiva ca pāpinā || kiṃ ca bhakṣayase mūḍha bhavitādya bubhukṣitaḥ
37.32
evaṃ tayoktaścaṇḍo'sau
babhāṣe tāṃ śivapriyaḥ || yacchunā bhakṣitaṃ cānnaṃ tenāhaṃ paritoṣitaḥ
37.33
kimanena śarīreṇa naśvareṇa gatāyuṣā || śarīraṃ durlabhaṃ loke
pūjyate kṣaṇabhaṃguram
37.34
ye puṣṇaṃti nijaṃ dehaṃ sarvabhāvena cāhatāḥ || mūḍhāste pāpino jñeyā lokadvayabahiṣkṛtāḥ
37.35
tasmānmānaṃ parityajya krodhaṃ ca duravagraham || svasthā bhava vimarśena tattvabuddhyā sthirā bhava
37.36
bodhitā tena caṃḍī sā puṣkasena tadā bhṛśam || jāgarādi
ca saṃprāptaḥ puṣkaso'pi caturdaśīm
37.37
śivarātriprasaṃgācca jāyate yadyaccasaṃśayam || tajjñānaṃ paramaṃ prāptaḥ śivarātriprasaṃgataḥ
37.38
yāmadvayaṃ ca saṃjātamāmāvāsyāṃ tu tatra vai || āgatāśca gaṇāstatra bahavaḥ śivanoditāḥ
37.39
vimānāni bahūnyatra āgatāni tadaṃtikam || dṛṣṭāni tena
tānyeva vimānāni gaṇāstathā
37.40
uvāca parayā bhaktyā puṣkaso'pi ca tānprati || kasmātsamāgatā yūyaṃ sarve rudrākṣadhāriṇaḥ
37.41
vimānasthāśca kecicca vṛṣārūḍhāśca kecana || sarve sphaṭikasaṃkāśāḥ sarve caṃdrārddhaśekharāḥ
37.42
kapardinaścarmaparītavāsaso bhujaṃgabhogaiḥ kṛta
hārabhūṣaṇāḥ || śriyānvitā rudrasamānavīryā yathātathaṃ bho vadatātmanocitam
37.43
puṣkasena tadā pṛṣṭā ūcuḥ sarve ca pārṣadāḥ || rudrasya devade
vasya saṃnadhrāḥ kamalekṣaṇāḥ
37.44
gaṇā ūcuḥ || || preṣitāḥ smo vayaṃ caṃḍa śivena parameṣṭhinā || āgaccha tvarito bhūtvā sahvīko yā
namāruha
37.45
liṃgārcanaṃ kṛtaṃ yacca tvayā rātrau śivasya ca || tena karmavipākena prāto'si śivasannidhim
37.46
tathokto vīrabhadreṇa uvāca
prahasanniva || puṣkaso'pi svayā buddhyā prastāvasadṛśaṃ vacaḥ
37.47
puṣkasa uvāca || || kiṃ mayā kṛtamadyaiva pāpinā hiṃsakena ca
mṛgayārasikenaiva puṣkasena durātmanā
37.48
pāpācāro hyahaṃ nityaṃ kathaṃ svargaṃ vrajāmyaham || kathaṃ liṃgārcanamidaṃ kṛtamasti taducyatām
37.49
paraṃ kautukamāpannaḥ pṛcchāmi tvāṃ yathātatham || kathayasva mahābhāga sarvaṃ caiva yathāvidhi
37.50
ityevaṃ pṛcchatastasya puṣkasasya yathāvidhi
kathayāmāsa tatsarvaṃ śivadharmaṃ mudānvitaḥ
37.51
vīrabhadra uvāca || || devadevo mahādevo devānāṃ patirīśvaraḥ || parituṣṭo'dya he caṃḍa sa maheśa
umāpatiḥ
37.52
prāsaṃgikatayā māghe kṛtaṃ liṃgārcanaṃ tvayā || śivatuṣṭikaraṃ cādya pūto'si tvaṃ na saṃśayaḥ || śivarātryāṃ prasaṃgena kṛtamarcana
meva ca
37.53
kolaṃ nirīkṣamāṇena bilvapatrāṇi caiva hi || ccheditāni tvayā caṃḍa patitāni tadaiva hi || liṃgasya mastake tāni tena tvaṃ
sukṛtī prabho
37.54
tataśca jāgaro jāto mahānvṛkṣopari dhruvam || tenaiva jāgareṇaiva tutoṣa jagadīśvaraḥ
37.55
chalenaiva mahābhāga kolasaṃdarśa
yena hi || śivarātridine cātra svapnaste na ca yoṣitaḥ
37.56
tenopavāsena ca jāgareṇa tuṣṭo hyasau devavaro mahātmā || tava prasādāya mahānubhāvo
dadāti sarvānvarado mahāṃśca
37.57
evamuktastadā tena vīrabhadreṇa dhīmatā || puṣkaso'pi vimānāgyamāruroha ca paśyatām
37.58
gaṇānāṃ
devatānāṃ ca sarveṣāṃ prāṇināmapi || tadā duṃdubhayo nedurbheryastūryāṇyanekaśaḥ
37.59
vīṇāveṇumṛdaṃgāni tasya cāgre gatāni ca || jagurgaṃdharvapatayo
nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
37.60
vidyādharagaṇāḥ sarve tuṣṭuvuḥ siddhacāraṇāḥ || cāmarairvījyamāno hi cchatraiśca vividhairapi || mahotsavena mahatā ānīto
gaṃdhamādanam
37.61
śivasānnidhyamagamacchaṃḍosau tena karmaṇā || śivarājyupavāsena paraṃ sthānaṃ samāgamat
37.62
puṣkaso'pi tathā prāptaḥ prasaṃ
gena sadāśivam || kiṃ punaḥ śraddhyā yuktāḥ śivāya paramātmane
37.63
puṣpādikaṃ phalaṃ gaṃdhaṃ tāṃbūlaṃ bhakṣyasṛddhimat || ye prayacchaṃti loke'smin
studrāste nātra saṃśayaḥ
37.64
caṃḍena vai puṣkasena saphalaṃ tasya cābhavat || prasaṃgenāpi tenaiva kṛtaṃ taccālpabuddhinā
37.65
ṛṣaya ūcuḥ || || kiṃ
phalaṃ tasya codeśaḥ kena caiva purā kṛtam || kasmādbratamidaṃ jātaṃ kṛtaṃ kena purā vibho
37.66
lomaśa uvāca || || yadā sṛṣṭaṃ jagatsarvaṃ brahmaṇā
parameṣṭhinā || kālacakraṃ tadā jātaṃ purā rāśisamanvitam
37.67
dvādaśa rāśayastatra nakṣatrāṇi tathaiva ca || saptaviṃśatisaṃkhyāni mukhyāni kārya
siddhaye
37.68
ebhiḥ sarvaṃ pracaṃḍaṃ ca rāśibhiruḍubhistathā || kālacakrānvitaḥ kālaḥ krīḍayansṛjate jagat
37.69
ābrahmastaṃbaparyaṃtaṃ sṛjatya
vati haṃti ca || nibaddhamasti tenaiva kālenaikena bho dvijāḥ
37.70
kālo hi balavām̐lloke eka eva na cāparaḥ || tasmātkālātmakaṃ sarvamidaṃ
nāstyatra saṃśayaḥ
37.71
ādau kālaḥ kālanācca lokanāyakanāyakaḥ || tato lokā hi saṃjātāḥ sṛṣṭiśca tadanaṃtaram
37.72
sṛṣṭerlavo hi saṃjāto
lavācca kṣaṇameva ca || kṣaṇācca nimiṣaṃ jātaṃ prāṇināṃ hi niraṃtaram
37.73
nimiṣāṇāṃ ca ṣaṣṭyā vai pala ityabhidhīyate || paṃcadaśyā ahorātraiḥ pakṣa
ityabhidhīyate
37.74
pakṣābhyāṃ māsa eva syānmāsā dvādaśa vatsaraḥ || taṃ kālaṃ jñātukāmena kāryaṃ jñānaṃ vicakṣaṇaiḥ
37.75
pratipahinamārabhya paurṇa
māsyaṃtameva ca || pakṣaḥ pūrṇo hi yasmācca pūrṇimetyabhidhīyate
37.76
pūrṇacaṃdramasī yā tu sā pūrṇā devatāpriyā || naṣṭastu caṃdro yasyāṃ vā amā sā
kathitā budhaiḥ
37.77
aśviṣvāttādipitṝṇāṃ priyātīva babhūva ha || triṃśaddināni hyetāni puṇyakālayutāni ca || teṣāṃ madhye viśeṣo yastaṃ śṛṇudhvaṃ
dvijottamāḥ
37.78
yogānāṃ vā vyatīpāta ūrdūnāṃ śravaṇastathā || amāvāsyā tithīnāṃ ca pūrṇimā vai tathaiva ca
37.79
saṃkrāṃtayastathā
jñeyāḥ pavitrā dānakarmaṇi || tathāṣṭamī priyā śaṃbhorgaṇeśasya caturthikā
37.80
pañcamī nāgarājasya kumārasya ca paṣṭhikā || bhānośca saptamī
jñeyā navamī caṇḍikāpriyā
37.81
brahmaṇo daśamī jñeyā rudrasyaikādaśī tathā || viṣṇupriyā dvādaśī ca aṃtakasya trayodaśī
37.82
catu
rdaśī tathā śaṃbhoḥ priyā nāstyatra saṃśayaḥ || niśīthasaṃyutā yā tu kṛṣṇapakṣe caturdaśī || upoṣyā sā tithiḥ śreṣṭhā śivasāyujyakāriṇī
37.83
śivarātritithiḥ khyātā sarvapāpapraṇāśinī || atraivodāharaṃtīmamitihāsaṃ purātanam
37.84
brāhmaṇī vidhavā kācitpurā hyāsīcca caṃcalā
śvapacābhiratā sā ca kāmukī kāmahetutaḥ
37.85
tasyāṃ tasya suto jātaḥ śvapacasya durātmanaḥ || duḥsaho duṣṭanāmātmā sarvadharmabahiṣkṛtaḥ
37.86
mahāpāpaprayogācca pāpamārabhate sadā || kitavaśca surāpāyī steyī ca gurutalpagaḥ
37.87
mṛgayuśca durātmāsau karmacaṇḍāla eva saḥ
adharmiṣṭho hyasadvṛttaḥ kadācicca śivālayam || śivarātryāṃ ca saṃprāpto hyuṣitaḥ śivasannidhau
37.88
śravaṇaṃ śaivaśāstrasya yadṛcchājātasaṃtike
śivasya liṃgarūpasya svayaṃbhuvo yadā tadā
37.89
sa ekatroṣito duṣṭaḥ śivarātryāṃ tu jāgarāt || tena karmavipākena puṇyāṃ yonimavāptavān
37.90
bhuktā puṇyatamām̐llokānnuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ || citrāṃgadasya putrobhūdbhūpāleśvaralakṣaṇaḥ
37.91
nāmnā vicitravīryo'sau subhagaḥ suṃdarī
priyaḥ || rājyaṃ mahattaraṃ prāpya niḥstaṃbho hi mahānabhūt
37.92
śive bhaktiṃ prakurvāṇaḥ śivakarmaparo'bhavat || śaivaśāstraṃ puraskṛtya śivapūjanatparaḥ || rātrau jāgaraṇaṃ yannātkaroti śivasannidhau
37.93
śivasya gāthā gāyaṃstu ānaṃdāśrukaṇānmuhuḥ || pramuṃcaṃścaiva netrābhyāṃ romāṃcapulakā
vṛtaḥ
37.94
āyuṣyaṃ ca gataṃ tasya śivadhyānaparasya ca || śivo hi sulabho loke paśūnāṃ jñānināmapi
37.95
saṃsevituṃ sukhaprāpyai hyeka
eva sadāśivaḥ || śivarātryupavāsena prāpto jñānamanuttamam
37.96
jñānātsarvamanuprāptaṃ bhūtasāmyaṃ niraṃtaram || sarvabhūtātmakaṃ jñātvā kevalaṃ ca sadā
śivam || vinā śivena yatkiṃcinnāsti vastattvana kacit
37.97
evaṃ pūrṇaṃ niṣprapaṃcaṃ jñānaṃ prāpnoti durlabham || prāptajñānastadā rājā jāto
hi śivavallabhaḥ
37.98
muktiṃ sāyujyatāṃ prāptaḥ śivarātrurupoṣaṇāt || tena labdhaṃ śivājanma purā yatkathitaṃ mayā
37.99
dākṣāyaṇīviyo
gāṅca jaṭājūṭena vistarāt || ya utpanno mastakācca śivasya paramātmanaḥ || vīrabhadreti vikhyāto dakṣayajñavināśanaḥ
37.100
śivarātrivratenaiva
tāritā bahavaḥ purā || prāptāḥ siddhiṃ purā viprā bharatādyāśca dehinaḥ
37.101
māṃdhātā dhundhumāriśca hariścandrādayo nṛpāḥ || prāptāḥ siddhi
manenaiva vratena parameṇa hi
37.102
tato girīśo girijāsametaḥ krīḍānvito'sau girirājamastake || yūtaṃ tathaivākṣayutaṃ pareśo yukto
bhavānyā sa bhṛśaṃ cakāra
37.102.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe śivarātrivratamāhātmyavarṇanaṃnāma trayastriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit