Vaishnavakhanda 40
Vaiṣṇavakhaṇḍa 40
- Language
- Sanskrit
Contents
- 40.85 — 1 part
40.1
cha || || iti śrīskāndamahāpurāṇe prathame māheśvarakhaṇḍe prathamaḥ kedārakhaṇḍaḥ samāptaḥ
40.1-2
❋|| iti kedārakhaṇḍaḥ samāptaḥ ||❋
iti śrīskāṃde mahāpurāṇe prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍaḥ samāptaḥ ||(1)
śrīgaṇeśāya namaḥ || oṃ namo bṛhaspataye || namatasmai brahmaṇe || viṣṇave namaḥ || śrīmunaya ūcuḥ || dakṣiṇārṇavatīreṣu yāni tīrthāni paṃca ca
tāni brūhi viśālākṣa varṇayaṃtyati tāni ca
40.2
sarvatīrthaphalaṃ yeṣu nāradādyā vadaṃti ca || teṣāṃ cāritamāhātmyaṃ śrotumicchāmahe vayam
40.3
ugraśravā uvāca || || śṛṇudhvamatyadbhutapuṇyasatkathaṃ kumāranāthasya mahāprabhāvam || dvaipāyano yanmama cāha pūrvaṃ harṣāburomodgamacarcitāṃgaḥ
40.4
kumāragītā gāthātra śrūyatāṃ munisattamāḥ || yā sarvadevairmunibhiḥ pitṛbhiśca prapūjitā
40.5
madhvācārastaṃbhatīrthaṃ yo niṣeveta mānavaḥ
niyataṃ tasya vāsaḥ syādbrahmaloke yathā mama
40.6
brahmalokādviṣṇulokastasmādapi śivasya ca || putrapriyatvāttasyāpi guhaloko mahātmanaḥ
40.7
atrāścaryakathā yā ca phālgunasya pureritā || nāradena muniśreṣṭhāstāṃ vo vakṣyāmi vistarāt
40.8
purā nimitte kasmiṃścitkirīṭī maṇikūṭataḥ || samudre dakṣiṇe'bhyāgātsnātuṃ tīrthāni paṃca ca
40.9
varjayaṃti sadā yāni bhayāttīrthāni tāpasāḥ || kumāreśasya pūrvaṃ ca tīrthamasti muneḥ priyam
40.10
staṃbheśasya dvitīyaṃ ca saubhadrasya muneḥ priyam || barkareśvaramanyacca paulomīpriyamuttamam
40.11
caturthaṃ ca mahākālaṃ karaṃdhamaṃ nṛpapriyam || bharadvājasya tīrthaṃ ca siddheśākhyaṃ hi paṃcamam
40.12
etāni paṃca tīrthāni dadarśa kurupuṃgavaḥ || tapasvibhirvarjitāni mahāpuṇyāni tāni ca
40.13
dṛṣṭvā pārśve nāradīyānapṛcchata mahāmunīn || tīrthānīmāni ramyāṇi prabhāvādbhutavaṃti ca
40.14
kimarthaṃ nrata varjyaṃte sadaiva brahmavādibhiḥ || || tāpasā ūcuḥ || || grāhāḥ paṃca vasaṃtyeṣu haraṃti ca tapodhanān
40.15
ata etāni varjyaṃte tīrthāni kurunaṃdana || iti śrutvā mahābāhurgamanāya mano dadhe
40.16
tatastaṃ tāpasāḥ procurgaṃtuṃ nārhasi phālguna || bahavo bhakṣitā grāhaiḥ rājāno munayastathā
40.17
tattvaṃ dvādaśa varṣāṇi tīrthānāmarbudeṣvapi || snātaḥ kimetaistīrthaiste mā pataṃgavrato bhava
40.18
arjuna uvāca || || yaduktaṃ karuṇāsāraiḥ sāraṃ kiṃ tadihocyatām || dharmārthī manujo yaśca na sa vāryo mahātmabhiḥ
40.19
dharmakāmaṃ hi manujaṃ yo vārayati maṃdadhīḥ || tadāśritasya jaṃgato niḥśvāsairbhasmasādbhavet
40.20
yajjīvitaṃ cācirāṃśusamānakṣaṇabhaṃguram || tacceddharmakṛte yāti yātu doṣo'sti ko nu
40.21
jīvitaṃ ca dhanaṃ dārāḥ putrāḥ kṣetragṛhāṇi ca || yānti yeṣāṃ dharmakṛte ta eva bhuvi mānavāḥ
40.22
tāpasā ūcuḥ || || evaṃ te bruvataḥ pārtha dīrghamāyuḥ pravardhatām
sadā dharme ratirbhyāhi svaṃ kuru vāñchitam
40.23
evamuktaḥ praṇamyaitānāśīrbhirabhisaṃstutaḥ || jagāma tāni tīrthāni draṣṭuṃ bharatasattamaḥ
40.24
tataḥ saubhadramāsādya maharṣestīrthamuttamam || vigāhya tarasā vīraḥ snānaṃ cakre paraṃtapaḥ
40.25
atha taṃ puruṣavyāghramaṃtarjalacaro mahān
nijagrāha jale grāhaḥ kuṃtīputraṃ dhanaṃjayam
40.26
tamādāyaiva kauṃteyo visphuraṃtaṃ jalecaram || udatiṣṭhanmahābāhurbalena balināṃ varaḥ
40.27
uddhṛtaścaiva tu grāhaḥ so'rjunena yaśasvinā || babhūva nārī kalyāṇī sarvābharaṇabhūṣitā
40.28
dīpyamānaśikhā viprā divyarūpā manoramā
taddutaṃ mahādbhutā kuṃtīputro dhanaṃjayaḥ
40.29
tāṃ striyaṃ paramaprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || kā vai tvamasi kalyāṇi kuto vā jalacāriṇī
40.30
kimarthaṃ ca mahatpāpamidaṃ kṛtavatī hyasi || || nāryuvāca || || apsarā hyasmi kauṃteya devāraṇyanivāsinī
40.31
iṣṭā dhanapaternityaṃ varcānāma mahābala
mama sakhyaścatasro'nyāḥ sarvāḥ kāmagamāḥ śubhāḥ
40.32
tābhiḥ sārdhaṃ prayātāsmi devarājaniveśanāt || tataḥ paśyāmahe sarvā brāhmaṇaṃ cāniketanam
40.33
rūpavaṃtamadhīyānamekamekāṃtacāriṇam || tasya vai tapasā vīra tadvanaṃ tejasāvṛtam
40.34
āditya iva taṃ deśaṃ kṛtsnamevānva bhāsayat || tasya dṛṣṭvā tapastādṛpaṃ cādbhutadarśanam
40.35
avatīrṇāsmi taṃ deśaṃ tapovighnacikīrṣayā || ahaṃ ca saurabheyī ca sāmeyī budbudā latā
40.36
yaugapadyena taṃ vipramabhyagacchāma bhārata || gāyaṃtyo lalamānāśca lobhayaṃtyaśca taṃ dvijam
40.37
sa ca nāsmāsu kṛtavānmano
vīraḥ kathaṃcana || nākaṃpata mahātejāḥ sthitastapasi nirmale
40.38
so'śapatkupito'smāsu brāhmaṇaḥ kṣatriyarṣabha || grāhabhūtā jale yūyaṃ bhaviṣyatha śataṃ samāḥ
40.39
tato vayaṃ pravyathitāḥ sarvā bharatasattama || āyātāḥ śaraṇaṃ vipraṃ tapodhanamakalmaṣam
40.40
rūpeṇa vayasā caiva kaṃdarpeṇa ca darpitāḥ || ayuktaṃ kṛtavatyaḥ sma kṣaṃtumarhasi no dvija
40.41
eṣa eva vadho'smākaṃ sa paryāttastapodhana || yadyaṃ śaṃsitātmānaṃ pralobdhuṃ tvā
upāgatāḥ
40.42
avadhyāśca striyaḥ sṛṣṭhā manyaṃte dharmaciṃtakāḥ || tasmāddharmeṇa dharmajña eṣa vādo manīṣiṇām
40.43
śaraṇaṃ ca prapannānāṃ
śiṣṭāḥ kurvaṃti pālanam || śaraṇyaṃ tvāṃ prapannāḥ smastasmāttvaṃ kṣaṃtumarhasi
40.44
evamuktastu dharmātmā brāhmaṇaḥ śubhakarmakṛt || prasādaṃ kṛtavānchūra ravisomasamaprabhaḥ
40.45
brāhmaṇa uvāca || bhavatīnāṃ caritreṇa parimuhyāmi cetasi || aho dhāṣṭaryamaho moho yatpāpāya pravartanam
40.46
masta
kasthāyinaṃ mṛtyuṃ yadi paśyedayaṃ janaḥ || āhāro'pi na roceta kiṃsutākāryakāritā
40.47
āho mānuṣyakaṃ janma sarvajanmasu durlabham || tṛṇavalkriyate
kaiścidyoṣinmūḍhairdurādharaiḥ
40.48
tānvayaṃ samapṛcchāmo janirvaḥ kiṃnimittataḥ || ko vā lābho vicāryaitanmanasā saha procyatām
40.49
na cetāḥ
pārinindāmo janiryābhyaḥ pravartate || kevalaṃ tānviniṃdāmo ye ca tāsu nirargalāḥ
40.50
yataḥ pañcabhuvā sṛṣṭaṃ mithunaṃ viśvavṛddhye || tattathā paripālyaṃ
vai nātra doṣo'sti kaścana
40.51
yā bāṃdhavaiḥ pradattā syāddvidvijasamāgame || gārhasthyapālanaṃ dhanyaṃ tayā sākaṃ hi sarvadam
40.52
yathāprakṛti
puṃyomo yatnenāpi parasparam || sādhyamāno guṇāya syādaguṇāppyasādhitaḥ
40.53
evaṃ yatnātsādhyamānaṃ svakaṃ gārhasthyamuttamam || guṇāya
mahate bhūyādaguṇāpyasādhitam
40.54
pure paṃcamukhe dvāḥstha ekādaśabhaṭairyutaḥ || sākaṃ nāryā bahvapatyaḥ sa kathaṃ syādacetanaḥ
40.55
yaśca
kriyā samāyogaḥ paṃcayajñādikarmabhiḥ || viśvopakṛtaye sṛṣṭā mūḍhairhā sādhyate'nyathā
40.56
aho śṛṇudhvaṃ no cedraḥ śuśrūṣā jāyate śubhā
tathāpi bāhumuddhṛtya rorūyāmaḥ śṛṇoti kaḥ
40.57
ṣaḍdhātusāraṃ tadvīryaṃ samānaṃ parihāya ca || vinikṣepe kuyonau tu tasyedaṃ proktavānyamaḥ
40.58
prathamaṃ cauṣadhīdrogdhā ātmadrogdhā tataḥ punaḥ || pitṛdrogdhā viśvadrogdhā yātyaṃdhaṃ śāśvatīḥ samāḥ
40.59
manuṣyaṃ pitaro devā munayo mānavā
stathā || bhūtāni copajīvaṃti tadarthaṃ niyato bhavet
40.60
vacasā manasā caiva jihvayā karaśrotrakaiḥ || dāṃtamāhurhi sattīrthaṃ kākatīrthamataḥ param
40.61
kākapāye nare yasminramaṃte tāmasā janāḥ || haṃso'yamiti devānāṃ ko'rthastena viciṃtyatām
40.62
evaṃvidhaṃ hi viśvasya nirmāṇaṃ smarato
hṛdi || api kṛte trilokyāśca kathaṃ pāpe ramenmanaḥ
40.63
tadidaṃ cānyamartyānāṃ śāstradṛṣṭaṃmaho striyaḥ || yamaloke mayā dṛṣṭaṃ mur̤he pratyakṣataḥ
katham
40.64
bhavatīṣu ca kaḥ kopo ye yadarthe hi nirmitāḥ || te tamarthaṃ prakurvaṃti satyamastubhameva ca
40.65
śataṃ sahasraṃ viśvaṃ ca sarvamakṣaya
vācakam || parimāṇaṃ śataṃ tveva naitadakṣayyavācakam
40.66
yadā ca vo grāhabhūtā gṛhṇatīḥ puruṣāñchale || utkarṣati jalātkaścitsthale puruṣasattamaḥ
40.67
tadā yūyaṃ punaḥ sarvāḥ svaṃ rūpaṃ pratipatsyatha || anṛtaṃ noktapūrvaṃ me hasatāpi kadācana || kalyāṇasya supṛktasya śuddhistaddvarā hi vaḥ
40.68
nāryuvāca || || tato'bhivādya taṃ vipraṃ kṛtvā caiva pradakṣiṇam
40.69
aciṃtayāmāpasṛtya tasmādeśātsuduḥkhitāḥ || ka nu
nāma vayaṃ sarvāḥ kālenālpena taṃ naram
40.70
samāgacchema yo naḥ svaṃ rūpamāpādayetpunaḥ || tā vayaṃ ciṃtayitveha muhūrtādiva bhārata
40.71
hṛṣṭavatyo mahābhāgaṃ devarṣimatha nāradam || sarvā hṛṣṭāḥ sma taṃ dṛṣṭvā devarṣimamitadyutim
40.72
abhivādya ca taṃ pārtha sthitāḥ smo vyathitā
nanāḥ || sa no'pṛcchadduḥkhamūlamuktavatyo vayaṃ ca tam
40.73
śrutvā tam̐sya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || dakṣiṇe sāgare'nūpe pañca tīrthāni santi
vai
40.74
puṇyāni ramaṇīyāni tāni gacchata mā ciram || tatrasthāḥ puruṣavyāghraḥ pāṃḍavo vo dhanaṃjayaḥ
40.75
mokṣayiṣyati śuddhātmā duḥkhā
dasmānna saṃśayaḥ || tasya sarvā vayaṃ vīra śrutvā vākyamihāgatāḥ
40.76
tvamidaṃ satyavacanaṃ kartumarhasi pāṃḍava || tvaddhyānāṃ hi sādhūnāṃ
janma dīnopakārakam
40.77
śrutveti vacanaṃ tasyāḥ sahnau tīrtheṣvanukramāt || grāhabhūtāścojjahāra yathāpūrvāḥ sa pāṃḍavaḥ
40.78
tataḥ praṇamya tā vīraṃ procyamānā jayāśiṣaḥ || gaṃtuṃ kṛtābhilāṣāśca prāha pārtho dhanaṃjayaḥ
40.79
eṣa me hṛdi saṃdehaḥ suhṛdaḥ parivartate || kasmāddho
nāradamuniranujajñe pravāsitum
40.80
sarvaḥ ko'pyatihīno'pi svapūjyasyārthasādhakaḥ || svapūjyatīrtheṣvāvāsaṃ proktavānnāradaḥ katham
40.81
tathaiva navadurgāsu satīṣvatibalāsu ca || siddheśe siddhagaṇape cāpi vo'tra sthitiḥ katham
40.82
ekaika eṣāṃ śakto hi api devānnivāritum
tīrthasaṃrodhakāriṇyaḥ sarvā nāvārayatkatham
40.83
iti ciṃtayate mahyaṃ bhṛśaṃ dolāyate manaḥ || mahanme kautukaṃ jātaṃ satyaṃ vā vaktumarhatha
40.84
apsarasa ūcuḥ || || yogyaṃ pṛcchasi kaunteya punaḥ paśyottarāṃ diśam
40.85
eṣa svaviprairabhisaṃvṛto'rghyo muniḥ samāyāti tatheti nāradaḥ
sarvaṃ hi pṛṣṭaṃ tava vai sa vaktā proccaivamākāśatalaṃ gatāstāḥ
40.85.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvara khaṇḍe kaumārikākhaṃḍe pārthena pañcāpsaraḥsamuddharaṇaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Mārkaṇḍeyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit