Pramāṇa · Search · About · API

Vaishnavakhanda 40

Vaiṣṇavakhaṇḍa 40

Language
Sanskrit

Contents

40.1

cha || || iti śrīskāndamahāpurāṇe prathame māheśvarakhaṇḍe prathamaḥ kedārakhaṇḍaḥ samāptaḥ

40.1-2

❋|| iti kedārakhaṇḍaḥ samāptaḥ ||❋
iti śrīskāṃde mahāpurāṇe prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍaḥ samāptaḥ ||(1)
śrīgaṇeśāya namaḥ || oṃ namo bṛhaspataye || namatasmai brahmaṇe || viṣṇave namaḥ || śrīmunaya ūcuḥ || dakṣiṇārṇavatīreṣu yāni tīrthāni paṃca ca
tāni brūhi viśālākṣa varṇayaṃtyati tāni ca

40.2

sarvatīrthaphalaṃ yeṣu nāradādyā vadaṃti ca || teṣāṃ cāritamāhātmyaṃ śrotumicchāmahe vayam

40.3

ugraśravā uvāca || || śṛṇudhvamatyadbhutapuṇyasatkathaṃ kumāranāthasya mahāprabhāvam || dvaipāyano yanmama cāha pūrvaṃ harṣāburomodgamacarcitāṃgaḥ

40.4

kumāragītā gāthātra śrūyatāṃ munisattamāḥ || yā sarvadevairmunibhiḥ pitṛbhiśca prapūjitā

40.5

madhvācārastaṃbhatīrthaṃ yo niṣeveta mānavaḥ
niyataṃ tasya vāsaḥ syādbrahmaloke yathā mama

40.6

brahmalokādviṣṇulokastasmādapi śivasya ca || putrapriyatvāttasyāpi guhaloko mahātmanaḥ

40.7

atrāścaryakathā yā ca phālgunasya pureritā || nāradena muniśreṣṭhāstāṃ vo vakṣyāmi vistarāt

40.8

purā nimitte kasmiṃścitkirīṭī maṇikūṭataḥ || samudre dakṣiṇe'bhyāgātsnātuṃ tīrthāni paṃca ca

40.9

varjayaṃti sadā yāni bhayāttīrthāni tāpasāḥ || kumāreśasya pūrvaṃ ca tīrthamasti muneḥ priyam

40.10

staṃbheśasya dvitīyaṃ ca saubhadrasya muneḥ priyam || barkareśvaramanyacca paulomīpriyamuttamam

40.11

caturthaṃ ca mahākālaṃ karaṃdhamaṃ nṛpapriyam || bharadvājasya tīrthaṃ ca siddheśākhyaṃ hi paṃcamam

40.12

etāni paṃca tīrthāni dadarśa kurupuṃgavaḥ || tapasvibhirvarjitāni mahāpuṇyāni tāni ca

40.13

dṛṣṭvā pārśve nāradīyānapṛcchata mahāmunīn || tīrthānīmāni ramyāṇi prabhāvādbhutavaṃti ca

40.14

kimarthaṃ nrata varjyaṃte sadaiva brahmavādibhiḥ || || tāpasā ūcuḥ || || grāhāḥ paṃca vasaṃtyeṣu haraṃti ca tapodhanān

40.15

ata etāni varjyaṃte tīrthāni kurunaṃdana || iti śrutvā mahābāhurgamanāya mano dadhe

40.16

tatastaṃ tāpasāḥ procurgaṃtuṃ nārhasi phālguna || bahavo bhakṣitā grāhaiḥ rājāno munayastathā

40.17

tattvaṃ dvādaśa varṣāṇi tīrthānāmarbudeṣvapi || snātaḥ kimetaistīrthaiste mā pataṃgavrato bhava

40.18

arjuna uvāca || || yaduktaṃ karuṇāsāraiḥ sāraṃ kiṃ tadihocyatām || dharmārthī manujo yaśca na sa vāryo mahātmabhiḥ

40.19

dharmakāmaṃ hi manujaṃ yo vārayati maṃdadhīḥ || tadāśritasya jaṃgato niḥśvāsairbhasmasādbhavet

40.20

yajjīvitaṃ cācirāṃśusamānakṣaṇabhaṃguram || tacceddharmakṛte yāti yātu doṣo'sti ko nu

40.21

jīvitaṃ ca dhanaṃ dārāḥ putrāḥ kṣetragṛhāṇi ca || yānti yeṣāṃ dharmakṛte ta eva bhuvi mānavāḥ

40.22

tāpasā ūcuḥ || || evaṃ te bruvataḥ pārtha dīrghamāyuḥ pravardhatām
sadā dharme ratirbhyāhi svaṃ kuru vāñchitam

40.23

evamuktaḥ praṇamyaitānāśīrbhirabhisaṃstutaḥ || jagāma tāni tīrthāni draṣṭuṃ bharatasattamaḥ

40.24

tataḥ saubhadramāsādya maharṣestīrthamuttamam || vigāhya tarasā vīraḥ snānaṃ cakre paraṃtapaḥ

40.25

atha taṃ puruṣavyāghramaṃtarjalacaro mahān
nijagrāha jale grāhaḥ kuṃtīputraṃ dhanaṃjayam

40.26

tamādāyaiva kauṃteyo visphuraṃtaṃ jalecaram || udatiṣṭhanmahābāhurbalena balināṃ varaḥ

40.27

uddhṛtaścaiva tu grāhaḥ so'rjunena yaśasvinā || babhūva nārī kalyāṇī sarvābharaṇabhūṣitā

40.28

dīpyamānaśikhā viprā divyarūpā manoramā
taddutaṃ mahādbhutā kuṃtīputro dhanaṃjayaḥ

40.29

tāṃ striyaṃ paramaprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || kā vai tvamasi kalyāṇi kuto vā jalacāriṇī

40.30

kimarthaṃ ca mahatpāpamidaṃ kṛtavatī hyasi || || nāryuvāca || || apsarā hyasmi kauṃteya devāraṇyanivāsinī

40.31

iṣṭā dhanapaternityaṃ varcānāma mahābala
mama sakhyaścatasro'nyāḥ sarvāḥ kāmagamāḥ śubhāḥ

40.32

tābhiḥ sārdhaṃ prayātāsmi devarājaniveśanāt || tataḥ paśyāmahe sarvā brāhmaṇaṃ cāniketanam

40.33

rūpavaṃtamadhīyānamekamekāṃtacāriṇam || tasya vai tapasā vīra tadvanaṃ tejasāvṛtam

40.34

āditya iva taṃ deśaṃ kṛtsnamevānva bhāsayat || tasya dṛṣṭvā tapastādṛpaṃ cādbhutadarśanam

40.35

avatīrṇāsmi taṃ deśaṃ tapovighnacikīrṣayā || ahaṃ ca saurabheyī ca sāmeyī budbudā latā

40.36

yaugapadyena taṃ vipramabhyagacchāma bhārata || gāyaṃtyo lalamānāśca lobhayaṃtyaśca taṃ dvijam

40.37

sa ca nāsmāsu kṛtavānmano
vīraḥ kathaṃcana || nākaṃpata mahātejāḥ sthitastapasi nirmale

40.38

so'śapatkupito'smāsu brāhmaṇaḥ kṣatriyarṣabha || grāhabhūtā jale yūyaṃ bhaviṣyatha śataṃ samāḥ

40.39

tato vayaṃ pravyathitāḥ sarvā bharatasattama || āyātāḥ śaraṇaṃ vipraṃ tapodhanamakalmaṣam

40.40

rūpeṇa vayasā caiva kaṃdarpeṇa ca darpitāḥ || ayuktaṃ kṛtavatyaḥ sma kṣaṃtumarhasi no dvija

40.41

eṣa eva vadho'smākaṃ sa paryāttastapodhana || yadyaṃ śaṃsitātmānaṃ pralobdhuṃ tvā
upāgatāḥ

40.42

avadhyāśca striyaḥ sṛṣṭhā manyaṃte dharmaciṃtakāḥ || tasmāddharmeṇa dharmajña eṣa vādo manīṣiṇām

40.43

śaraṇaṃ ca prapannānāṃ
śiṣṭāḥ kurvaṃti pālanam || śaraṇyaṃ tvāṃ prapannāḥ smastasmāttvaṃ kṣaṃtumarhasi

40.44

evamuktastu dharmātmā brāhmaṇaḥ śubhakarmakṛt || prasādaṃ kṛtavānchūra ravisomasamaprabhaḥ

40.45

brāhmaṇa uvāca || bhavatīnāṃ caritreṇa parimuhyāmi cetasi || aho dhāṣṭaryamaho moho yatpāpāya pravartanam

40.46

masta
kasthāyinaṃ mṛtyuṃ yadi paśyedayaṃ janaḥ || āhāro'pi na roceta kiṃsutākāryakāritā

40.47

āho mānuṣyakaṃ janma sarvajanmasu durlabham || tṛṇavalkriyate
kaiścidyoṣinmūḍhairdurādharaiḥ

40.48

tānvayaṃ samapṛcchāmo janirvaḥ kiṃnimittataḥ || ko vā lābho vicāryaitanmanasā saha procyatām

40.49

na cetāḥ
pārinindāmo janiryābhyaḥ pravartate || kevalaṃ tānviniṃdāmo ye ca tāsu nirargalāḥ

40.50

yataḥ pañcabhuvā sṛṣṭaṃ mithunaṃ viśvavṛddhye || tattathā paripālyaṃ
vai nātra doṣo'sti kaścana

40.51

yā bāṃdhavaiḥ pradattā syāddvidvijasamāgame || gārhasthyapālanaṃ dhanyaṃ tayā sākaṃ hi sarvadam

40.52

yathāprakṛti
puṃyomo yatnenāpi parasparam || sādhyamāno guṇāya syādaguṇāppyasādhitaḥ

40.53

evaṃ yatnātsādhyamānaṃ svakaṃ gārhasthyamuttamam || guṇāya
mahate bhūyādaguṇāpyasādhitam

40.54

pure paṃcamukhe dvāḥstha ekādaśabhaṭairyutaḥ || sākaṃ nāryā bahvapatyaḥ sa kathaṃ syādacetanaḥ

40.55

yaśca
kriyā samāyogaḥ paṃcayajñādikarmabhiḥ || viśvopakṛtaye sṛṣṭā mūḍhairhā sādhyate'nyathā

40.56

aho śṛṇudhvaṃ no cedraḥ śuśrūṣā jāyate śubhā
tathāpi bāhumuddhṛtya rorūyāmaḥ śṛṇoti kaḥ

40.57

ṣaḍdhātusāraṃ tadvīryaṃ samānaṃ parihāya ca || vinikṣepe kuyonau tu tasyedaṃ proktavānyamaḥ

40.58

prathamaṃ cauṣadhīdrogdhā ātmadrogdhā tataḥ punaḥ || pitṛdrogdhā viśvadrogdhā yātyaṃdhaṃ śāśvatīḥ samāḥ

40.59

manuṣyaṃ pitaro devā munayo mānavā
stathā || bhūtāni copajīvaṃti tadarthaṃ niyato bhavet

40.60

vacasā manasā caiva jihvayā karaśrotrakaiḥ || dāṃtamāhurhi sattīrthaṃ kākatīrthamataḥ param

40.61

kākapāye nare yasminramaṃte tāmasā janāḥ || haṃso'yamiti devānāṃ ko'rthastena viciṃtyatām

40.62

evaṃvidhaṃ hi viśvasya nirmāṇaṃ smarato
hṛdi || api kṛte trilokyāśca kathaṃ pāpe ramenmanaḥ

40.63

tadidaṃ cānyamartyānāṃ śāstradṛṣṭaṃmaho striyaḥ || yamaloke mayā dṛṣṭaṃ mur̤he pratyakṣataḥ
katham

40.64

bhavatīṣu ca kaḥ kopo ye yadarthe hi nirmitāḥ || te tamarthaṃ prakurvaṃti satyamastubhameva ca

40.65

śataṃ sahasraṃ viśvaṃ ca sarvamakṣaya
vācakam || parimāṇaṃ śataṃ tveva naitadakṣayyavācakam

40.66

yadā ca vo grāhabhūtā gṛhṇatīḥ puruṣāñchale || utkarṣati jalātkaścitsthale puruṣasattamaḥ

40.67

tadā yūyaṃ punaḥ sarvāḥ svaṃ rūpaṃ pratipatsyatha || anṛtaṃ noktapūrvaṃ me hasatāpi kadācana || kalyāṇasya supṛktasya śuddhistaddvarā hi vaḥ

40.68

nāryuvāca || || tato'bhivādya taṃ vipraṃ kṛtvā caiva pradakṣiṇam

40.69

aciṃtayāmāpasṛtya tasmādeśātsuduḥkhitāḥ || ka nu
nāma vayaṃ sarvāḥ kālenālpena taṃ naram

40.70

samāgacchema yo naḥ svaṃ rūpamāpādayetpunaḥ || tā vayaṃ ciṃtayitveha muhūrtādiva bhārata

40.71

hṛṣṭavatyo mahābhāgaṃ devarṣimatha nāradam || sarvā hṛṣṭāḥ sma taṃ dṛṣṭvā devarṣimamitadyutim

40.72

abhivādya ca taṃ pārtha sthitāḥ smo vyathitā
nanāḥ || sa no'pṛcchadduḥkhamūlamuktavatyo vayaṃ ca tam

40.73

śrutvā tam̐sya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || dakṣiṇe sāgare'nūpe pañca tīrthāni santi
vai

40.74

puṇyāni ramaṇīyāni tāni gacchata mā ciram || tatrasthāḥ puruṣavyāghraḥ pāṃḍavo vo dhanaṃjayaḥ

40.75

mokṣayiṣyati śuddhātmā duḥkhā
dasmānna saṃśayaḥ || tasya sarvā vayaṃ vīra śrutvā vākyamihāgatāḥ

40.76

tvamidaṃ satyavacanaṃ kartumarhasi pāṃḍava || tvaddhyānāṃ hi sādhūnāṃ
janma dīnopakārakam

40.77

śrutveti vacanaṃ tasyāḥ sahnau tīrtheṣvanukramāt || grāhabhūtāścojjahāra yathāpūrvāḥ sa pāṃḍavaḥ

40.78

tataḥ praṇamya tā vīraṃ procyamānā jayāśiṣaḥ || gaṃtuṃ kṛtābhilāṣāśca prāha pārtho dhanaṃjayaḥ

40.79

eṣa me hṛdi saṃdehaḥ suhṛdaḥ parivartate || kasmāddho
nāradamuniranujajñe pravāsitum

40.80

sarvaḥ ko'pyatihīno'pi svapūjyasyārthasādhakaḥ || svapūjyatīrtheṣvāvāsaṃ proktavānnāradaḥ katham

40.81

tathaiva navadurgāsu satīṣvatibalāsu ca || siddheśe siddhagaṇape cāpi vo'tra sthitiḥ katham

40.82

ekaika eṣāṃ śakto hi api devānnivāritum
tīrthasaṃrodhakāriṇyaḥ sarvā nāvārayatkatham

40.83

iti ciṃtayate mahyaṃ bhṛśaṃ dolāyate manaḥ || mahanme kautukaṃ jātaṃ satyaṃ vā vaktumarhatha

40.84

apsarasa ūcuḥ || || yogyaṃ pṛcchasi kaunteya punaḥ paśyottarāṃ diśam

40.85

eṣa svaviprairabhisaṃvṛto'rghyo muniḥ samāyāti tatheti nāradaḥ
sarvaṃ hi pṛṣṭaṃ tava vai sa vaktā proccaivamākāśatalaṃ gatāstāḥ

40.85.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvara khaṇḍe kaumārikākhaṃḍe pārthena pañcāpsaraḥsamuddharaṇaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ

Linked texts (6)