Pramāṇa · Search · About · API

Vaishnavakhanda 41

Vaiṣṇavakhaṇḍa 41

Language
Sanskrit

Contents

41.1

cha|| || sūta uvāca || || tato dvijaiḥ parivṛtaṃ nāradaṃ devapūjitam
abhigamyopajagrāha sarvānatha sa pāṇḍavaḥ

41.2

tatastaṃ nāradaḥ prāha jayārātidhanaṃjaya || dharme bhavaṃti te buddhirdeveṣu brāhmaṇeṣu ca

41.3

kaccidetāṃ
mahāyātrāṃ vīra dvādaśavārṣikīm || ācarankhidyase naivamatha vā kupyase na ca

41.4

munīnāmapi cetāṃsi tīrthayātrāsu pāṃḍava || khidyaṃti parikupyaṃti
śreyasāṃ vighnamūlataḥ

41.5

kaccinnaitena doṣeṇa samāśliṣṭo'si pāṃḍava || atra cāṃgirasā gītāṃ gāthāmetāṃ hi śuśruma

41.6

yasya hastau ca
pādau ca manaścaiva susaṃyatam || nirvikārāḥ kriyāḥ sarvāḥ sa tīrthaphalamaśnute

41.7

tadidaṃ hṛdi dhāryaṃ te kiṃ vā tvaṃ tāta manyase || bhrātā
yudhiṣṭhiro yasya sakhā yasya sa keśavaḥ

41.8

punaretatsamucitaṃ yaddvipraiḥ śikṣaṇaṃ nṛṇām || vayaṃ hi dharmaguravaḥ sthāpitāstena viṣṇunā

41.9

viṣṇu
nā cātra śṛṇumo gītāṃ gāthāṃ dvijānprati

41.10

yasyāmalāmṛtayaśaḥśravaṇāvagāhaḥ sadyaḥ punāti jagadā śvapacādhikuṃṭhaḥ || so'haṃ bhavadbhirupalabdha
sutīrthakīrtiṃścicchyāṃ svabāhumapi yaḥ pratikūlavartī

41.11

priyaṃ ca pārtha te brūmo yeṣāṃ kuśalakāmukaḥ || sarve kuśalinaste ca yādavāḥ pāṃḍavāstathā

41.12

adhunā bhīmasenena kurūṇāmupatāpakaḥ || śāsanāddhṛtarāṣṭrasya vīravarmā nṛpo hataḥ

41.13

sa hi rājñāmajeyo'bhūdyathāpūrvaṃ balirbalī
kaṃṭakaṃ kaṃṭakeneva dhṛtarāṣṭro jigāya tam

41.14

ityādināradaproktāṃ vācamākarṇya phālgunaḥ || atīva muditaḥ prāha teṣāmakuśalaṃ kutaḥ

41.15

ye brāhmaṇamate nityaṃ ye ca brāhmaṇapūjakāḥ || ahaṃ ca śaktyā niyatastīrthāni vicarantu

41.16

āgatastīrthametaddhi pramodo'tīva me hṛdi
tīrthānāṃ darśanaṃ dhanyamavagāhastato'dhikaḥ

41.17

māhātmyaśravaṇaṃ tasmādaurvo'pi munirabravīt || tadahaṃ śrotumicchāmi tīrthasyāsya guṇānmune

41.18

etenaiva śrāvyametadyattvayāṃgīkṛtaṃ mune || tvaṃ hi trilokīṃ vicarannetsi sarvāṃ hi sāratam

41.19

tadetatsarvatīrthebhyo'dhikaṃ manye tvadāhṛtam

41.20

nārada uvāca
ucitaṃ tava pārthaitadyatpṛcchasi guṇinguṇān || guṇināmeva yujyante śrotuṃ dharmodbhavā guṇāḥ || sādhūnāṃ
dharmaśravaṇaiḥ kīrtanairyāṃti cānvaham

41.21

pāpānāmasadālāpairāyuryāṃti yathānvaham || tadahaṃ kīrtayiṣyāmi tīrthasyāsya guṇānbahūn

41.22

yathā
śrutvā vijānāsi yuktamaṃgīkṛtaṃ mayā || purāhaṃ vicaranpārtha trilokīṃ kapilānugaḥ

41.23

gatavānbrahmaṇo lokaṃ tatrāpaśyaṃ pitāmaham || sa hi
rājarṣidevarṣimūrtāmūrtaiḥ susaṃvṛtaḥ

41.24

vibhāti vimalo brahmā nakṣatrairuḍurāḍiva || tamahaṃ praṇipatyātha cakṣuṣā kṛtasvāgataḥ

41.25

upaviṣṭaḥ
pramuditaḥ kapilena sahaiva ca || etasminnaṃtare tatra vārtikāḥ samupāgatāḥ

41.26

prahīyaṃte hi te nityaṃ jagadguruṃ hi brahmaṇā || kṛtapraṇāmānatha tānsa
māsīnānpitāmahaḥ

41.27

cakṣuṣā'mṛtakalpena snāvayanniva cābravīt || kutra kutra vicīrṇaṃ vo dṛṣṭaṃ śrutamathāpi vā

41.28

kiṃcidevādbhutaṃ vrata
śravaṇādyena puṇyatā || evaṃmukte bhagavatā teṣāṃ yaḥ pravaro mataḥ

41.29

suśravānāma brahmāṇaṃ praṇipatyedamūcivān || prabhoragre ca vijñaptiryathā dīpo raveḥ
stathā

41.30

tathāpi khalu vācyaṃ me parārthaṃ preritena te || muniḥ kātyāyanonāma śrutvā dharmānpunarbahūn

41.31

sārajijñāsayā tasthāvekāṃguṣṭaḥ
śataṃ samāḥ || tataḥ provāca taṃ divyā vāṇī kātyāyana śṛṇu

41.32

puṇye sarasvatītīre pṛccha sārasvataṃ munim || sa te sāraṃ dharmasādhyaṃ dharmajño
bhirvaṃdiṣyati

41.33

iti śrutvā munivaro muniśreṣṭhamupetya tam || praṇamya śirasā bhūmau papracchedaṃ hṛdi sthitam

41.34

satyaṃ kecitpraśaṃsaṃti tapaḥ śaucaṃ tathā pare || sāṃkhyaṃ kecitpraśaṃsaṃti yogamanye pracakṣate

41.35

kṣamāṃ kecitpraśaṃsaṃti tathaiva bhṛśamārjavam || kecinmaunaṃ praśaṃsaṃti keci
dāhuḥ paraṃ śrutam

41.36

samyagjñānaṃ praśaṃsaṃti kecidvairāgyamuttamam || agniṣṭomādikarmāṇi tathā kecitparaṃ viduḥ

41.37

ātmajñānaṃ paraṃ kecitsamaloṣṭāśmakāṃcanam || itthaṃ vyavasthite loke kṛtyākṛtyavidhau janāḥ

41.38

vyāmohameva gacchaṃti kiṃ śreya iti vādinaḥ || yadeteṣu paraṃ kṛtyam
nuṣṭheyaṃ mahātmabhiḥ

41.39

vakkumarhasi dharmajña mama sarvārthasādhakam

41.40

sārasvata uvāca || || yanmāṃ sarasvatī prāha sāraṃ vakṣyāmi
tacchṛṇu || chāyākāraṃ jagatsarvamutpattikṣayadharmi ca || vārāṃganānetrabhaṃgasvadradraṃgurameva tat

41.41

dhanāyuryauvanaṃ bhogāñjalacaṃdravadasthirān
buddhyā samyakparāmṛśya sthāṇudānaṃ samāśrayet

41.42

dānavānpuruṣaḥ pāpaṃ nālaṃ kartumiti śrutiḥ || sthāṇubhakto janmamṛtyū nāpnotīti śruti
stathā

41.43

sāvarṇinā ca gāthe dve kīrtite śṛṇu ye purā || vṛṣo hi bhagavāndharmo vṛṣabho yasya vāhanam

41.44

pūjyate sa mahādevaḥ sam̐ dharmaḥ
para ucyate || duḥkhāvartaṃ tamoghore dharmādharmajale tathā

41.45

krodhapaṃke madagrāhe lobhabuddhasaṃkaṭe || mānagaṃbhīrapātāle sattvayānavibhūṣite

41.46

majjaṃtaṃ tārayatyeko haraḥ saṃsārasāgarāt || dānaṃ vṛttaṃ vrataṃ vācaḥ kīrtidharmo tathāyuṣaḥ

41.47

paropakaraṇaṃ kāyādasārātsāramuddharet || dharme rāgaḥ
śrutau ciṃtā dāne vyasanamuttamam

41.48

iṃdriyārtheṣu vairāgyaṃ saṃprātaṃ janmanaḥ phalam || deśe'sminbhārate janma prāpya mānuṣyamadhruvam

41.49

na
kuryādātmanaḥ śreyastenātmā vaṃcitaściram || devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ mānuṣyamatidurlabham

41.50

tatsaṃprāpya tathā kuryānna gacchennarakaṃ yathā || sarvasya
mūlaṃ mānuṣyaṃ tathā sarvārthasādhakam

41.51

yadi lābhe na yatnaste mūlaṃ rakṣa prayatnataḥ || mahatā puṇyamūlyena krīyate kāyanaustvayā

41.52

gaṃtuṃ
duḥkhodadheḥ pāraṃ tara yāvanna bhidyate || avikāriśarīratvaṃ duṣprāpyaṃ prāpya vai tataḥ

41.53

nāpakrāmati saṃsārādātmahā sa narādhamaḥ || tapastapyanti
yatayo juhvate cātra yajvinaḥ || dānāni cātra dīyaṃte paralokārthamādarāt

41.54

kātyāyana uvāca || || dānasya tapaso vāpi
bhagavannika ca duṣkaram || kiṃ vā mahatphalaṃ pretya sārasvata bravīhi tat

41.55

sārasvata uvāca || || na dānāhuṣkarataraṃ
pṛthivyāmasti kiṃcana || mune pratyakṣamevaitaddṛśyate lokasāṃkṣikam

41.56

parityajya priyānprāṇāndhanārthe hi mahābhayam || praviśaṃti
mahālobhātsamudramaṭavīṃ girim

41.57

sevāmanye prapadyaṃte śvavṛttiriti yā smṛtā || hiṃsāprāyāṃ bahukleśāṃ kṛṣiṃ caiva tathā pare

41.58

tasya
duḥkhārjitasyeha prāṇebhyopi garīyasaḥ || āyāsaśatalabdhasya parityāgaḥ suduṣkaraḥ

41.59

yaddadāti yadaśnāti tadeva dhanino dhanam || anye
mṛtasya krīḍaṃti dārairapi dhanairapi

41.60

ahanyahani yācaṃtamahaṃ manye guruṃ yathā || mārjanaṃ dairpaṇasyeva yaḥ karoti dinedine

41.61

dīyamā
naṃ hi nāpaiti bhūya evābhivardhate || kūpa utsicyamāno hi bhavecchuddho bahūdakaḥ

41.62

ekajanmasukhasyārthe sahasrāṇi vilāpayet || prājño
janmasahasreṣu saṃcinotyekajanmani

41.63

mūrkho hi na dadātyarthāniha dāridyaśaṃkayā || prājñastu vimṛjatyarthānamutra tasya śaṃkayā

41.64

kiṃ
dhanena kariṣyaṃti dehino bhaṃgurāśrayāḥ || yadarthaṃ dhanamicchaṃti taccharīramaśāśvatam

41.65

akṣaradvayamabhyastaṃ nāstināstīti yatpurā || tadidaṃ
dehidehīti viparītamupasthitam

41.66

bodhayaṃti ca yāvaṃto dehīti kṛpaṇaṃ janāḥ || avastheyamadānasya mā bhūdevaṃ bhavānapi

41.67

dāturevopakārāya vadatyarthīti dehi me || yasmāddātā prayātyūrdhvamadhastiṣṭhatpratigrahī

41.68

daridrā vyādhitā mūrkhāḥ parapreṣyakarāḥ sadā || adatta
dānājjāyaṃte duḥkhasyaiva hi bhājanāḥ

41.69

dhanavaṃtamadātāraṃ daridraṃ vā'tapasvinam || ubhāvaṃbhasi mokṣyo kaṃṭhe baddhvā mahāśilām

41.70

śateṣu jāyate śūraḥ sahasreṣu ca paṃḍitaḥ || vaktā śatasahasreṣu dātā jāyeta vā na vā

41.71

gobhirvipraiśca vedaiśca satībhiḥ satyavādibhiḥ || alubdhairdānaśīlaiśca saptabhirdhāryate mahī

41.72

śibirauśīnaro'ṅgāni sutaṃ ca priyamaurasam || brāhmaṇārthamupākṛtya nākapṛṣṭhamito gataḥ

41.73

pratardanaḥ
kāśipatiḥ pradāya nayane svake || brāhmaṇāyātulāṃ kīrtimiha cāmutra cāśnute

41.74

nimī rāṣṭraṃ ca vaideho jāmadagnyo vasuṃdharām || brāhmaṇebhyo
dadau cāpi gayaścorvīṃ saptanām

41.75

avarṣati ca parjanye sarvabhūtanivāsakṛt || vasiṣṭho jīvayāmāsa prajāpatiriva prajāḥ

41.76

brahmadattaśca
pāṃcālyo rājā buddhimatāṃ varaḥ || nidhiṃ śaṃkhaṃ dvijāgryebhyo dattvā svargamavāptavān

41.77

sahasrajicca rājarṣiḥ prāṇāniṣṭānmahāyaśāḥ
brāhmaṇārthe parityajya gato lokānuttamān

41.78

ete cānye ca bahavaḥ sthāṇordānena bhaktitaḥ || rudralokaṃ gatā nityaṃ śāntātmāno jite
ndriyāḥ

41.79

eṣāṃ pratiṣṭhitā kīrtiryāvatsthāsyati medinī || iti sāṃcintya sārārthī sthāṇudānaparo bhava

41.80

so'pi mohaṃ parityajya
tathā kātyāyano'bhavat

41.81

nārada uvāca || || evaṃ suśravasā proktāṃ kathāmākarṇya padmabhūḥ || harṣāśrusaṃyuto'tīva praśaśaṃsa muhurmuhuḥ

41.82

sādhu te vyāhṛtaṃ vatsa evametanna cānyathā || satyaṃ sārasvataḥ prāha satyā caivaṃ tathā śrutiḥ

41.83

dānaṃ yajñānāṃ varūthaṃ dakṣiṇā
loke dātāram̐sarvabhūtānyupajīvaṃti dānenārātīram̐pānudaṃta dānena dviṣato mitrā bhavaṃti dāne sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddānaṃ paramaṃ vadaṃtīti

41.84

saṃsārasāgare ghore dharmādharmormisaṃkule || dānaṃ tatra niṣeveta tacca nauriva nirmitam

41.85

iti sāṃcintya cai mayā puṣkare sthāpitā dvijāḥ
gaṅgāyamunayormadhye madhyadeśe dvijāḥ kṛte

41.86

sthāpitāḥ śrīhariścyāṃ tu śrīgauryā vedavittamāḥ || rudreṇa nāgarāścaiva pārvatyā śaktipūrbhavāḥ

41.87

śrīmāle ca tathā lakṣmyā hyevamādisurottamaiḥ || nānāgrahārāḥ saṃdattā lokoddharaṇakāṃkṣayā

41.88

na hi dānaphale kāṃkṣā kācinno'sti surottamāḥ
sādhusaṃrakṣaṇārthaṃ hi dānaṃ naḥ parikīrtitam

41.89

brāhmaṇāśca kṛtasthānā nānādharmopadeśanaiḥ || samuddharaṃti varṇāṃstrīstataḥ pūjyatamā dvijāḥ

41.90

dānaṃ caturvidhaṃ dānamutsargaḥ kalpitaṃ tathā || saṃśrutaṃ ceti vividhaṃ tatkamātparikīrtitam

41.91

vāpīkūpataḍāgānāṃ vṛkṣavidyāsuraukasām || maṭha
prapāgṛhakṣetradānamutsarga ityasau

41.92

upajīvannimānyaśca puṇyaṃ ko'pi carennaraḥ || ṣaṣṭhamaṃśaṃ sa labhate yāvadyo visṛjeddvijaḥ

41.93

tadeṣā
meva sarveṣāṃ viprasaṃsthāpanaṃ param || devasaṃsthāpanaṃ caiva dharmastanmūla eva yat

41.94

devatāyatanaṃ yāvadyāvacca brāhmaṇagṛham || tāvadātuḥ pūrvajānāṃ
puṇyāṃśaścopatiṣṭhati

41.95

etatsvalpaṃ hi vāṇijyaṃ punarbahuphalapradam || jīrṇoddhāre ca dviguṇametadeva prakīrtitam

41.96

tasmādidaṃ tvahamapi
bravīmi surasattamāḥ || nāsti dānasamaṃ kiṃcitsatyaṃ sārasvato jagau

41.97

nārada uvāca || || iti sārasvataproktāṃ tathā padmabhuveritam
sādhusādhityamodaṃta surāścāhaṃ suvismitāḥ

41.98

tataḥ sabhāvisargāṃte suramye merumūrdhani || upaviśya śilāpṛṣṭhe ahametadaciṃtayam

41.99

satyamāha viraṃcistu sa kimartha tu jīvati || yenaikamapi taddattaṃ naiva yena kṛtārthatā

41.100

tadahaṃ dānapuṇyaṃ hi kariṣyāmi kathaṃ sphuṭam || kaupī
nadaṇḍātmadhano dhanaṃ svalpaṃ hi nāsti me

41.101

anarhaṃte yaddadāti na dadāti tathārhate || arhānarhaparijñānādānadharmo hi duṣkaraḥ

41.102

deśe
kāle ca pātre ca śuddhena manasā tathā || nyāyārjitaṃ ca yo dadyādyauvane sa tadaśnute

41.3-2

tamovṛtastu yo dadyādyātkrodhāttathaiva ca || bhuṃkte dāna
phalaṃ taddhi garbhastho nātra saṃśayaḥ

41.4-2

bālatve'pi ca so'śnāti yaddattaṃ dambhakāraṇāt || dattamanyāyato vittaṃ tathā vai cārthakāraṇam

41.5-2

vṛddhatve hi samaśnāti naro vai nātra saṃśayaḥ || tasmādeśe ca kāle ca supātre vidhinā naraḥ || śubhārjitaṃ prayuñjīta śraddhayā śāṭhyavarjitaḥ

41.6-2

tadetannirdhanatvācca kathaṃ nāma bhaviṣyati || satyamāhuḥ purā vākyaṃ purāṇamunayo'malāḥ

41.7-2

nādhanasyāstyayaṃ loko na paraśca kathaṃcana || abhi
śastaṃ prapaśyaṃti daridraṃ pārśvataḥ sthitam

41.8-2

dāridryaṃ pātakaṃ loke kastacchaṃsitumarhati || patitaḥ śocyate sarvairnirdhanaścāpi śocyate

41.9-2

yaḥ kṛśāśvaḥ kṛśadhanaḥ kṛśabhṛtyaḥ kṛśātithiḥ || sa vai proktaḥ kṛśonāma na śarīrakṛśaḥ kṛśaḥ

41.110

arthavānduṣkulīno'pi loke pūjyatamo naraḥ
śaśinastulyavaṃśo'pi nirdhanaḥ paribhūyate

41.11-2

jñānavṛddhāstapovṛddhā ye ca vṛddhā bahuśrutāḥ || te sarve dhanavṛddhasya dvāri tiṣṭhanti kiṃkarāḥ

41.12-2

yadyapyayaṃ tribhuvane artho'smākaṃ parāgrahi || tathāpyanyaprārthito hi tasyaiva phalado bhavet

41.13-2

athavaitatpurā sarvaṃ cintayiṣyāmi susphuṭam || vilo
kayāmi pūrvaṃ tu kiṃcidyogyaṃ hi sthānakam

41.114

saṃ ciṃtayitveti bahuprakāraṃ deśāṃśca grāmānnagarāṇi cāśramān || bahūnahaṃ paryaṭannātuṃvānhi sthānaṃ
hitaṃ sthāpaye yatra viprān

41.114.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasyāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe nāradārju nasaṃvāde dānapraśaṃsāvarṇanaṃnāma dvitīyo'dhyāyaḥ

Linked texts (10)