Vaishnavakhanda 42
Vaiṣṇavakhaṇḍa 42
- Language
- Sanskrit
Contents
- 42.86 — 1 part
42.1
cha || || sūta uvāca || || evaṃ sthānāni puṇyāni yāniyānīha vai bhuvi
nirīkṣaṃstatra tatrāhaṃ nārado vīrasattama
42.2
vicaranmedinīṃ sarvāṃ prāto'hamāśramaṃ śṛgoḥ || yatra revānadī puṇyā saptakalpasmarā varā
42.3
mahāpuṇyā
pavitrā ca sarvatīrthamayī śubhā || punāti kīrtanenaiva darśanena viśeṣataḥ
42.4
tatrāvagāhanātpārtha mucyate jaṃturaṃhasā || yathā sā piṅgalā nāḍī
dehamadhye vyavasthitā
42.5
iyaṃ brahmāṃḍapiṇḍasya sthāne tasminprakīrtitā || tatrāste śukratīrthākhyaṃ revāyāṃ pāpanāśanam
42.6
yatra vai
snānamātreṇa brahmahatyā praṇaśyati || tasyāpi sannidhau pārśve revāyā uttare taṭe
42.7
nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ latāgulmopaśobhitam || nānāpuṣpaphalo
petaṃ kadalīkhaṃḍamaṃḍitam
42.8
anekaśvāpadākīrṇaṃ vihagairanunāditam || sugaṃdhapuṣpaśobhāḍhyaṃ mayūraravanoditam
42.9
bhramaraiḥ sarvamutsṛjya nilīnaṃ
rāvasaṃyutam || yathā saṃsāramutsṛjya bhaktyena harapādayoḥ
42.10
kokilā madhuraiḥ svānairnādyaṃti tathā munīn || yathā kathāmṛtākhyānairbrāhmaṇā
bhavabhīrukān
42.11
yatra vṛkṣā hrādayaṃti phalaiḥ puṣpaiśca patrakaiḥ || chāyābhirapi kāṣṭhaiśca lokāniva harantāḥ
42.12
putraputreti vāśaṃte yatra
putrapriyāḥ khagāḥ || yathā śivapriyāḥ śaivā nityaṃ śivaśiveti ca
42.13
evaṃvidhaṃ munestasya bhṛgorāśramamaṃḍalam || vipraiścaiva vidyāsaṃyuktaiḥ sarvataḥ
samalaṃkṛtam
42.14
ṛgyajuḥsāmanirghoṣairāpūritadigantaram || rudrabhaktena dhīreṇa yathaiva bhuvanatrayam
42.15
tatrāhaṃ pārtha saṃprāpto yatrāste munisa
ttamaḥ || bhṛguḥ paramadharmātmā tapasā dyotitaprabhaḥ
42.16
āgacchaṃtaṃ tu māṃ dṛṣṭvā dīnaṃ ca muditaṃ tathā || abhyutthānaṃ kṛtaṃ sarvairviprairbhṛgupurogamaiḥ
42.17
kṛtvā susvāgataṃ dattvā arghyaṃ bhṛguṇā saha || āsanepūpaviṣṭāste munīṃdrā mohitā mayā
42.18
viśrāṃtaṃ tu tato jñātvā bhṛgurmāmabhyabhāṣata
ha || ka gaṃtavyaṃ muniśreṣṭha kasmādiha samāgataḥ
42.19
āgamanakāraṇaṃ sarvaṃ samācakṣva pārisphuṭam || tatastaṃ ciṃtayāviṣṭo bhṛguṃ pārthāham
bruvam
42.20
śrayatāmabhidhāsyāmi yadarthamahamāgataḥ || mayā paryaṭitā sarvā samudrāṃtā ca medinī
42.21
dvijānāṃ bhūmidānārthaṃ mārgaṃ
māṇaḥ padepade || nirdoṣāṃ ca pavitrāṃ ca tīrtheṣvapi samanvitāṃ
42.22
ramyāṃ manoramāṃ bhūmiṃ na paśyāmi kathaṃcana || || bhṛguruvāca
viprāṇāṃ sthāpanārthāya mayāpi śramatā purā
42.23
pṛthvī sāgaraparyaṃtā dṛṣṭvā sarvā tadānagha || mahīnāma nadī puṇyā sarvatīrthamayī śubhā
42.24
divyā manoramā saumyā mahāpāpapraṇāśinī || nadīrūpeṇa tatraiva pṛthvī sā nātra saṃśayaḥ
42.25
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni dṛṣṭādyāni nārada
tāni sarvāṇi tatraiva nivasaṃti mahījale
42.26
sā samudreṇa saṃprāptā puṇyatoyā mahānadī || saṃjātastatra devarṣe mahīsāgarasaṃgamaḥ
42.27
staṃbhākhyaṃ tatra tīrthaṃ tu triṣu lokeṣu viśrutam || tatra ye manujāḥ snānaṃ prakurvaṃti vipaścitaḥ
42.28
sarvapāpavinirmuktā nopasarpaṃti vai yamam
tatrādbhutaṃ hi dṛṣṭaṃ me purā snātuṃ gatena vai
42.29
tadahaṃ kīrtayiṣyāmi mune śṛṇu mahādbhutam || yāvatsnātuṃ vrajāmyasminmahīsāgarasaṃgame
42.30
tīre sthitaṃ prapaśyāmi munīṃdraṃ pāvakopamam || prāṃśuṃ vṛddhaṃ cāsthiśeṣaṃ tapolakṣmyā virājitam
42.31
bhujāvūrdhvau tataḥ kṛtvā prarudaṃtaṃ muhurmuhuḥ
taṃ tathā duḥkhitaṃ dṛṣṭvā duḥkhito'hamathābhavam
42.32
satāṃ lakṣaṇametaddhi yaddṛṣṭvā duḥkhitaṃ janam || śatasaṃkhyaṃ tasya bhavettathāhaṃ vilalāpa ha
42.33
ahiṃsā satyamasteyaṃ mānuṣye sati durlabham || tatastamupasaṃgamya paryapṛcchamahaṃ tadā
42.34
kimarthaṃ rodiṣi mune śoke kiṃ kāraṇaṃ tava || suguhyamapi
cedvūhi jijñāsā mahatī hi me
42.35
munistato māmavadadgato nirbhāgyavānaham || tena rodimi mā pṛccha durbhāgyaṃ cālapeddhi kaḥ
42.36
tamahaṃ vismayāviṣṭaḥ punarevedamabravam || durlabhaṃ bhārate janma tatrāpi ca manuṣyatā
42.37
manuṣyatve brāhmaṇatvaṃ munitvaṃ tatra durlabham || tatrāpi ca
tapaḥsiddhiḥ prāpyetatpaṃcakaṃ param
42.38
kimarthaṃ rodiṣi mune vismayo'tra mahānmama || evaṃ saṃpṛcchate mahyametasminneva cāṃtare
42.39
subhadronāma
nāmnā ca munistatrābhyupāyayau || sa hi meruṃ parityajya jñātvā tīrthasya sāratām
42.40
kṛtāśramaḥ pūjayati sadā staṃbheśvaraṃ muniḥ || so'pyevaṃ māmi
vāpṛcchanmuniṃ rodanakāraṇam
42.41
athāhācamya sa muniḥ śrūyatāṃ kāraṇaṃ munī || ahaṃ hi devaśarmākhyo muniḥ saṃyatavāṅmanāḥ
42.42
niva
sāmi kṛtasthāno gaṃgāsāgarasaṃgame || tatra darśe tarpayāmi sadaiva ca pitṝnaham
42.43
śrāddhāṃte te ca pratyakṣā hyāśiṣo me vadaṃti ca || tataḥ kadā
citpitaraḥ prahṛṣṭā māmathābruvan
42.44
vayaṃ sadātra cāyāmo devaśarmaṃstavāṃtike || sthāne'smākaṃ kadācittvaṃ na cāyāsi kutaḥ suta
42.45
sthānaṃ didṛkṣustacāhaṃ na śakto'smi niveditum || tataḥ paramamityuktā gatavānpitṛbhiḥ saha
42.46
pitṝṇāṃ maṃdiraṃ puṇyaṃ bhaumaṃlokasamāsthitam
tatratatra sthitaścāhaṃ tejomaṇḍaladurdṛśān
42.47
dṛṣṭvāyataḥ pūjayāhyānapṛcchaṃ svānpitṝniti || ke hyamī samupāyāṃti bhṛśaṃ tṛptā bhṛśārcitāḥ || bhṛśaṃ
pramuditā naiva tathā yūyaṃ yathā hyamī
42.48
pitara ūcuḥ || || bhadraṃ te pitaraḥ puṇyāḥ subhadrasya mahāmuneḥ || tarpitāstena muninā mahīsāga
rasaṃgame
42.49
sarvatīrthamayī yatra nilīnā hyudadhau mahī || tatra darśe tarpayati subhadrastānamūnsuta
42.50
ityākarṇya vacasteṣāṃ lajjito'haṃ bhṛśaṃ
tadā || vismitaśca praṇamyaitānpitṝnsvaṃ sthānamāgataḥ
42.51
yathā tathā ciṃtitaṃ ca tatra yāsyāmyahaṃ sphuṭam || puṇyo yatrāpi vikhyāto mahīsāgara
saṃgamaḥ
42.52
kṛtāśramaśca tatraiva tarpayiṣye nijānpitṝn || darśaṃdarśaṃ yathā cāsau stutyanāmā subhadrakaḥ
42.53
kiṃ tena nanu jātena kulāṃgāreṇa
pāpinā || yasmiñjīvatyapi nijāḥ pitaro'nyaspṛhākarāḥ
42.54
iti saṃciṃtya mudito ruciṃ bhāryāmathābruvam || ruce tvayā samāyukto mahīsā
'rasaṃgamama
42.59
gatvā sthāsyāmi tatraiva śīghraṃ tvaṃ sammukhībhava || pativratāsi śuddhāsi kulīnāsi yaśasvini || tasmādetanmama śubhe
kartumarhasi cintitam
42.56
ruciruvāca || hatā tasya janirnābhūtkathaṃ pāpa durātmanā
42.57
śmaśānastaṃbha yenāhaṃ dattā tubhyaṃ kṛtaṃ
tvayā || iha kaṃdaphalāhārairyaṃtrika tena npūryate
42.58
netumicchasi māṃ tatra yatra kṣārodakaṃ sadā || tvameva tatra saṃyāhi naṃdaṃtu tava pūrvajāḥ
42.59-2
gaccha vā tiṣṭha vā vṛddha vasa vā kaukavaṃciram || tathā bhruvanyāṃ tasyāṃ tu karṇāvasima pidhāya ca
42.60
vipulaṃ śiṣyamādiśya gṛha eko'tra
āgataḥ || so'haṃ snātvātra saṃtarpya pitṝnchraddhāparāyaṇaḥ
42.61
ciṃtāṃ suvipulāṃ prāpto narake duṣkṛtī yathā || yadi tiṣṭhāmi cātraiva ardhadeheṃdharo
brahm
42.62
naro hi gṛhiṇīhīno ardhadeha iti smṛtaḥ || yathātmanā vinā dehe kāryaṃ kiṃcinna sidhyati
42.63
evaṃ gṛhiṇyā hīno hi na sa
karmasu śasyate || yo naraḥ strīṣu deheṣu anuraktastvasau paśuḥ
42.64
anayorhi phalaṃ śrāddhaṃ sāratā nātra kācana || ardhadehī ca manujastvasaṃspṛśyaḥ satāṃ
mataḥ
42.65
auttānapādiraspṛśya uttamo hi suraiḥ kṛtaḥ || atha cettatra saṃyāmi na mahīsāgarastataḥ
42.66
yāmi vā tatkathaṃ pādau calato me kathaṃ
cana || etasminme mano viddhaṃ khidyate'jñānasaṃkaṭe
42.67
ato'hamatimuhyāmi bhṛśaṃ śocāmi rodimi || iti śrutvā vacastasya bhṛśaṃ romāṃcapūritam
42.68
sādhusādhityathovāca taṃ subhadro'pyahaṃ tathā || daṇḍavacca praṇamito mahīsāgarasaṅgamam
42.69
cintayāvaśca manasi pratīkāraṃ munerabhau || yo hi
mānuṣyamāsādya jalabudbudabhaṃguram
42.70
parārthāya bhavatyepa puruṣo'nye purīṣakāḥ || tataḥ saṃciṃtya prāhedaṃ subhadro munisattamam
42.71
mā mune parikhidyasva devaśarmansthiro bhava || ahaṃ te nāśayiṣyāmi śokaṃ sūryastamo yathā
42.72
gamiṣyāmyāśramaṃ tvaṃ ca nātrāpi parihāsyate || śṛṇu tatkāraṇaṃ
tubhyaṃ tarpayiṣye pitṝnaham
42.73
devaśarmovāca || || evaṃ te vadamānasya āyurastu śataṃ samāḥ || yadaśakyaṃ mahatkarma kartumicchasi matkṛte
42.74
harṣasthāne vipādaśca punarmā bādhate śṛṇu || api vākyaṃ śubhaṃ santo na gṛhṇanti mudhā mune
42.75
kathametanmahatkarma kārayāmi mudhā
vada || punaḥ kiṃcitpravakṣyāmi yathā me niṣkṛtirbhavet
42.76
śāpito'si mayā prāṇairyathā vacmi tathā kuru || ahaṃ sadā kariṣyāmi darśe coddiśya
te pitṝn
42.77
śrāddhaṃ gaṃgārṇave cātra matpitṝṇāṃ tvamācara || ahaṃ caivāpi tapasaḥ saṃcitasyāpi janmanā || caturbhāgaṃ pradāsyāmi evamevaitadā
cara
42.78
subhadra uvāca || || yadyevaṃ tava saṃtoṣastvevamastu munīśvara || sādhūnāṃ ca yathā harṣastathā kāryaṃ vijānatā
42.79
bhṛgu
ruvāca || || devaśarmā tato hṛṣṭo dattvā puṇyaṃ trivārṣikam || caturthāṃśaṃ yayau dhāma svaṃ subhadro'pi ca sthitaḥ
42.80
evaṃvidho nāradāsau mahīsāgarasaṃgamaḥ || yamanusmarato mahyaṃ romāṃco'dyāpi vartate
42.81
nārada uvāca || || iti śrutvā phālgunāhaṃ harṣagadgadayā girā || stomṛta ivā
vocaṃ sādhusādhviti taṃ bhṛgum
42.82
yūyaṃ vayaṃ gamiṣyāmo mahītīraṃ suśobhanam || āvāmīkṣāvahe sarvaṃ sthānakaṃ tadanuttamam
42.83
mama caivaṃ
vacaḥ śrutvā bhṛguḥ saha mayayayau || samastaṃ tu mahāpuṇyaṃ mahīkūlaṃ nirīkṣitam
42.84
taddṛṣṭvā cātihṛṣṭohamāsaṃ romāṃcakaṃcukaḥ || abravaṃ muniśārdūlaṃ
harṣagadgadayā girā
42.85
tvatprasādātkariṣyāmi bhṛgo sthānamanuttamam || svasthānaṃ gamyatāṃ brahmantataḥ kṛtyaṃ viciṃtaye
42.86
evaṃ bhṛguṃ cāsmi
visarjayitvā kalholakolāhalakautukītaṭe || athopaviśyedamaciṃtayaṃ tadā kiṃ kṛtyamātmānamivaikaṃyogī
42.86.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasyāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe nāradārjunasaṃvāde mahīsāgarasaṃgamatīrthamāhātmye tṛtīyo'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit