Pramāṇa · Search · About · API

Vaishnavakhanda 43

Vaiṣṇavakhaṇḍa 43

Language
Sanskrit

Contents

43.1

cha
nārada uvāca || || tatastvahaṃ ciṃtayāmi kathaṃ sthānamidaṃ bhavet || mamāyattaṃ yato rājñāṃ bhūmireṣā sadā vaśe

43.2

yattvahaṃ dharmavarmāṇaṃ gatvā
yāce ha medinīm || arpayatyeva sa ca me yācito na punaḥ paraḥ

43.3

tathā hi munibhiḥ proktaṃ dravyaṃ trividhamuttamam || śuklaṃ madhyaṃ ca śabalam
dharmaṃ kṛṣṇamucyate

43.4

śruteḥ saṃpādanācchiṣyātprāptaṃ śuklaṃ ca kanyayā || tathā kusīdavāṇijyakṛṣiyācitameva ca

43.5

śabalaṃ procyate sadbhirdvai
tacauryeṇa sāhasaiḥ || vyājenopārjitaṃ yacca tatkṛṣṇaṃ samudāhṛtam

43.6

śuklavittena yo dharmaṃ prakuryācchraddhayānvitaḥ || tīrthaṃ pātraṃ samāsādya devatve
tatsamaśnute

43.7

rājasena ca bhāvena vittena śabalena ca || pradadyāddānamarthibhyo mānuṣyatve tadaśnute

43.8

tamovṛtastu yo dadyātkṛṣṇavittena
mānavaḥ || tiryaktve tatphalaṃ pretya samaśnāti narādhamaḥ

43.9

tattu yācitadravyaṃ me rājasaṃ hi sphuṭaṃ bhavet || atha brāhmaṇabhāvena nṛpaṃ yāce pratigraham

43.10

tadpyaho cātikaṣṭaṃ hetunā tena me matam || ayaṃ pratigraho ghoro madhvāsvādo viṣopamaḥ

43.11

pratigraheṇa saṃyuktaṃ
hyamīvamāviśedvijam || tasmādahaṃ nivṛttaśca pāpādasmātpratigrahāt

43.12

tataḥ kenāpyupāyena dvayoranyatareṇa tu || svāyattaṃ sthānakaṃ kurma
etatsañcintaye muhuḥ

43.13

yathā kubhāryaḥ puruṣaścintāṃtaṃ na prapadyate || tathaiva vibhṛśaṃścāhaṃ ciṃtāṃtaṃ na labhāmyaṇu

43.14

eta
sminnantare pārtha snātuṃ tatra samāgatāḥ || bahavo munayaḥ puṇye mahīsāgarasaṃgame

43.15

ahaṃ tānabravaṃ sarvānkuto yūyaṃ samāgatāḥ
te māmūcuḥ praṇamyātha saurāṣṭraviṣaye mune

43.16

dharmavarmeti nṛpatiryo'sya deśasya bhūpatiḥ || sa tu dānasya tattvārthī tepe varṣagaṇā
nbahūn

43.17

tatastaṃ prāha khe vāṇī ślokamekaṃ nṛpa śṛṇu || dvihetuṃ ṣaḍadhiṣṭhānaṃ ṣaḍaṃgaṃ ca dvipākayuk

43.18

catuḥprakāraṃ trividhaṃ trināśaṃ
dānamucyate || ityekaṃ ślokamābhāṣya khe vāṇī virarāma ha

43.19

ślokasyārthaṃ nāvabhāṣe pṛcchamānāpi nārada || tato rājā dharmavarmā paṭahe
nānvaghoṣayat

43.20

yastu ślokasya caivāsya labdhasya tapasā mayā || karoti samyagvyākhyānaṃ tasya caitaddāmyaham

43.21

gavāṃ ca sata
niyutaṃ suvarṇaṃ tāvadeva tu || saptagrāmānprayacchāmi ślokavyākhyāṃ karoti yaḥ

43.22

paṭaheneti nṛpateḥ śrutvā rājño vaco mahat || ājagmurbahudeśīyā brāhmaṇāḥ koṭiśo mune

43.23

punardurbodhavinyāsaḥ ślokastairviprapuṃgavaiḥ || ākhyātuṃ śakyate naiva gūḍho mūkairyathā mune

43.24

vayaṃ ca tatra yātāḥ smo dhanalobhena nārada || durbodhatvānnamaskṛtya ślokaṃ cātra samāgatāḥ

43.25

durgryarūyeyastvayaṃ śloko dhanaṃ labhyaṃ na caiva naḥ
tīrthayātrāṃ kathaṃ yāmītyevācintyātra cāgatāḥ

43.26

evaṃ phālguna teṣāṃ tu vacaḥ śrutvā mahātmanām || atīva saṃprahṛṣṭo'haṃ tānvisṛjyetyaciṃta
yam

43.27

aho prāpta upāyo me sthānaprāpto na saṃśayaḥ || ślokaṃ vyākhyāya nṛpaterlapsye sthānaṃ dhanaṃ tathā

43.28

vidyāmūlyena naivaṃ ca yāṃcitaḥ
syātpratigrahaḥ || satyamāha purāṇārṣirvāsudevo jagadguruḥ

43.29

dharmasya yasya śraddhā syātra ca sā naivaṃ pūryate || pāpasya yasya śraddhāsyātra ca sāpi na pūryate

43.30

evaṃ viciṃtya vidvāṃsaḥ prakurvanti yathāruci || satyametadbhibhorvākyaṃ durlabho'pi yathā hi me

43.31

manoratho'yaṃ saphalaḥ saṃbhūtoṃkuritaḥ sphuṭam
enaṃ ca durvidaṃ ślokamahaṃ jānāmi susphuṭam

43.32

amūrtaiḥ pitṛbhiḥ pūrvameṣa khyāto hi me purā || evaṃ harṣānvitaḥ pārtha saṃcintyāhaṃ tato muhuḥ

43.33

praṇamya tīrthaṃ calito mahīsāgarasaṃgamam || vṛddhabrāhmaṇarūpeṇa tatohaṃ yātavānnṛpam

43.34

idaṃ bhaṇitavānasmi ślokavyākhyāṃ nṛpa śṛṇu || yatte
paṭahavikhyātaṃ dānaṃ ca praguṇīkuru

43.35

evamukte nṛpaḥ prāha proccurevaṃ hi koṭiśaḥ || dvijottamāḥ punarnāsyaṃ proktumartho hi śakyate

43.36

ke
dvihetū ṣaḍākhyātānyadhiṣṭhānāni kāni ca || kāni caiva ṣaḍaṃgāni kau ddau pākau tathā smṛtau

43.37

ke ca prakārāścatvāraḥ kiṃsvittrividhaṃ dvija
trayo nāśāśca ke proktā dānasyaitatsphuṭaṃ vada

43.38

sphuṭānpraśnānimānsatta yadi vakṣyasi brāhmaṇa || tato gavāṃ saptaniyutaṃ suvarṇaṃ tāvadeva tu

43.39

sapta grāmāṃśca dāsyāmi no cedyāsyasi svaṃ gṛham || ityuktavacanaṃ pārtha saurāṣṭrasvāminaṃ nṛpam

43.40

dharmavarmāṇamastvevaṃ prāvocamavadhāraya
ślokavyākhyāṃ sphuṭāṃ vakṣye dānahetū ca tau śṛṇu

43.41

alpatvaṃ vā bahutvaṃ vā dānasyābhyudayāvaham || śraddhā śaktiśca dānānāṃ vṛddhakṣayakare
hi te

43.42

tatra śraddhāviṣaye ślokā bhavanti || kāyakleśaiśca bahubhirna caivārthasya rāśibhiḥ

43.43

dharmaḥ saṃprāpyate sūkṣmaḥ śraddhā dharmo'dbhutaṃ tapaḥ
śraddhā svargaśca mokṣaśca śraddhā sarvamidaṃ jagat

43.44

sarvasvaṃ jīvitaṃ cāpi dadyādaśraddhayā yadi || nāpnuyātsa phalaṃ kiṃcicchraddhānastato bhavet

43.45

śraddhayā sādhyate dharmo mahadbhirnārtharāśibhiḥ || akiṃcanā hi munayaḥ śraddhāvaṃto divaṃ gatāḥ

43.46

trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā
sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu

43.47

yajaṃte sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ || pretānbhūtapiśācāṃśca yajaṃte tāmasā janāḥ

43.48

tasmācchraddhāvatā pātre dattaṃ nyāyārjitaṃ hi yat || tenaiva bhagavānrudraḥ svalpakenāpi tuṣyati

43.49

śaktiviṣaye ca ślokā bhavaṃti
kuṭuṃbabhuktavasanāddeyaṃ yadatiricyate || madhvāsvādo viṣaṃ paścāddāturdharmo'nyathā bhavet

43.50

śakte parajane dātā svajane duḥkhajīvini || madhvāpā
naviṣādaḥ sa dharmāṇāṃ pratirūpakaḥ

43.51

bhṛtyānāmuparodhena yatkarotyaurdhvadehikam || tadvavatyasukhodarkaṃ jīvato'sya mṛtasya ca

43.52

sāmā
̍yaṃ yācitaṃ nyāsamādhirdvārāṃśca darśanam || anvāhitaṃ ca nikṣepaḥ sarvasvaṃ cānvaye sati

43.53

āpatsvapi na deyāni navavastūni paṃḍitaiḥ
yo dadāti sa mūḍhātmā prāyaścittīyate naraḥ

43.54

iti te gaditau rājandvau hetū śrūyatāmataḥ || adhiṣṭhānāni vakṣyāmi ṣaḍeva śṛṇu tānyapi

43.55

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca vrīḍāharṣabhayāni ca || adhiṣṭhānāni dānānāṃ ṣaḍetāni pracakṣate

43.56

pātrebhyo dīyate nityamanapekṣya prayojanam || kevalaṃ
dharmabuddhyā yaddharmadānaṃ taducyate

43.57

dhaninaṃ dhanalobhena lobhayitvārthamāharet || tadarthadānamityāhuḥ kāmadānamataḥ śṛṇu

43.58

prayojana
mapekṣyaiva prasaṃgādyatpradīyate || anarheṣu sarāgeṇa kāmadānaṃ taducyate

43.59

saṃsadi vrīḍayā''śrutya arthibhyaḥ pradadāti ca || pratidīyate ca yaddānaṃ
vrīḍādānamiti śrutam

43.60

hṛṣṭvā priyāṇi śrutvā vā harṣavadyatpradīyate || harṣadānamiti proktaṃ dānaṃ taddharmacintakaiḥ

43.61

ākrośānarthahiṃsā
nāṃ pratīkārāya yadbhavet || dīyate'nupakartṛbhyo bhayadānaṃ taducyate

43.62

proktāni ṣaḍadhiṣṭhānānyaṃgānyapi ca ṣaṭchṛṇu || dātā pratigrahītā ca
śuddhirdeyaṃ ca dharmayuk

43.63

deśakālau ca dānānāmaṃgānyetāni ṣaḍviduḥ || aparogī ca dharmātmā ditasuravyasanaḥ śuciḥ

43.64

anidyāṃjīvakarmā ca ṣaḍvidātā praśasyate || anṛjuścāśraddadhāno'śāṃtātmā dhṛṣṭabhīrukaḥ

43.65

asatyasaṃdho nidrālurdāttāyaṃ tāma
so'dhamaḥ || triśuklaḥ kṛśavṛttiśca ghṛṇāluḥ sakaleṃdriyaḥ

43.66

vimukto yonidoṣebhyo brāhmaṇaḥ pātramucyate || saumukhyādabhisaṃprītirarthi
nāṃ darśane sadā || satkṛtiścānasūyā ca tadā śuddhiriti smṛtā

43.67

aparābādhamakleśaṃ svayatnenārjitaṃ dhanam || svalpaṃ vā vipulaṃ vāpi
deyamityabhidhīyate

43.68

tenāpi kila dharmeṇa uddiśya kila kiṃcana || deyaṃ taddharmayugiti śūnye śūnyaṃ phalaṃ matam

43.69

nyāyena dulabhaṃ
dravyaṃ deśe kālepi vā punaḥ || dānārho deśakālau tau syātāṃ śreṣṭhau na cānyathā

43.70

ṣaṃḍagānīti coktāni dvau ca pākāvataḥ śṛṇu || dvau
pākau dānajau prāhuḥ paratrātha tvihocyate

43.71

sadbhyo yaddīyate kiṃcittatparatropatiṣṭhati || asatsu dīyate kiṃcittaddānamiha bhujyate

43.72

dvau pākāviti nirdiṣṭo prakārāṃścaturaḥ śṛṇu || dhruvamāhuṣaihikaṃ kāmyaṃ naimittikamiti kramāt

43.73

vaidiko dānamārgo'yaṃ caturdhā varṇyate
dvijaiḥ || prapārāmataḍāgādisarvakāmaphalaṃ dhruvam

43.74

tadāhuṣaihikamityāhurdīyate yaddinedine || apatyavijayaiśvaryastrībālārthaṃ pradīyate

43.75

icchāsaṃsthaṃ ca yaddānaṃ kāmyamityabhidhīyate || kālāpekṣaṃ kriyāpekṣaṃ guṇāpekṣamiti smṛtau

43.76

tridhā naimittikaṃ proktaṃ sadā homa
vivarjitam || iti proktāḥ prakārāste traividhyamabhidhīyate

43.77

aṣṭottamāni catvāri madhyamāni vidhānataḥ || kānīyasāni śeṣāṇi
trividhatvamidaṃ viduḥ

43.78

gṛhaprāsādavidyābhūgokūpaparrāṇahāṭakam || etānyuttamadānāni uttamadravyadānataḥ

43.79

annārāmaṃ ca vāsāṃsi hayapra
bhṛtivāhanam || dānāni madhyamānīti madhyamadravyadānataḥ

43.80

upānacchatrapātrādidadhimadhyāsanāni ca

43.81

dīpakāṣṭhopalādīni
caramaṃ bahuvārṣikam || iti kānīyasānyāhurdānānāśāstrayaṃ śṛṇu

43.82

yadttvā tapyate paścādāsuraṃ tadyathā matam || aśraddhayā yaddadāti rākṣasaṃ syādyathaiva
tat

43.83

yaccākuśya dadātyaṃga dattvā vākrośati dvijam || paiśācaṃ tadyathā dānaṃ dānanāśāstrayastvamī

43.84

iti saptapadairbaddhaṃ dānamāhātmya
muttamam || śaktyā te kīrtitaṃ rājansādhu vāsādhu vā vada

43.85

dharmavarmovāca || || adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ
tapaḥ || adya te kṛtakṛtyo'smi kṛtaḥ kṛtimatāṃ vara

43.86

paṭhitvā sakalaṃ janma brahmacārī yathā vṛthā || bahukleśātprātabhāryaḥ sā
vṛthā'priyavādinī

43.87

kleśena kṛtvā kūpaṃ vā sa ca kṣārodako vṛthā || bahukleśairjanma nītaṃ vinā dharmaṃ tathā vṛthā

43.88

evaṃ me
yadyathā nāma jātaṃ tatsaphalaṃ tvayā || kṛtaṃ tasmādmastubhyaṃ dvijebhyaśca namonamaḥ

43.89

satyamāha purā viṣṇuḥ kumārānviṣṇusadyani

43.90

nāhaṃ tathājñi yajamānahavirvitānaśyotadghṛtaplutamadantutabhuṅmukhena || yadbrāhmaṇasya mukhataścaratonuvāsaṃ tuṣṭasya mayyavahitairnijakarmapākaiḥ

43.91

tanmayā'śarmaṇā vāpi yadvipreṣvapriyaṃ kṛtam || sarvasya prabhavo viprāstatkṣamaṃtāṃ prasādaye

43.92

tvaṃ ca kosi na sāmānyaḥ praṇamyāhaṃ prasādaye
ātmānaṃ khyāpaya mune proktaścetyabravaṃ tadā

43.93

nārada uvāca || || nārado'smi nṛpaśreṣṭha sthānakārthī samāgataḥ || proktaṃ ca dehi me
dravyaṃ bhūmiṃ ca sthānahetave

43.94

yadyapīyaṃ devatānāṃ bhūmirdravyaṃ ca pārthiva || tathāpi yasminyaḥ kāle rājā prārthyaḥ sa niścitam

43.95

sahīśvarasyāvatāro bhartā dātā'bhayasya saḥ || tathaiva tvāmahaṃ yāce dravyaśuddhiparīpsayā || pūrvaṃ samālayaṃ dehi deyārthe prārthanāparaḥ

43.96

rājovāca || yadi tvaṃ nārado vipra rājyamastvakhilaṃ tava || ahaṃ hi brāhmaṇānāṃ te dāsyaṃ kartā na saṃśayaḥ

43.97

nārada uvāca
yadyasmākaṃ bhavānbhaktastatte kāryaṃ ca no vacaḥ

43.98

sarvaṃ yattadehi me dravyamuktaṃ dhruvaṃ ca me saptagavyūtimātrātram || bhūyāttvattopyasya
rakṣeti so'pi mene tvaṃ cintaye cārthaśeṣam

43.98.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumāri kākhaṇḍe nāradārjunasaṃvāde dānabhedapraśaṃsāvarṇanaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ

Linked texts (7)