Vaishnavakhanda 45
Vaiṣṇavakhaṇḍa 45
- Language
- Sanskrit
45.1
cha || || śrīnārada
uvāca || || iti śrutvā phālgunāhaṃ romāṃcapulakīkṛtaḥ || svarūpaṃ prakaṭīkṛtya brāhmaṇānidamabravam
45.2
aho dhanyaḥ pitāsmākaṃ yasya
sṛṣṭasya pālakāḥ || yuṣmadvidhā brāhmaṇeṃdrāḥ satyamāha purā hariḥ
45.3
matto'pyanaṃtātparataḥ parasmātsamastabhūtādhipaterna kiṃcita || teṣāṃ kimu
syāditareṇa yeṣāṃ dvijeśvarāṇāṃ mama mārgavādinām
45.4
tatsarvathādya dhanyo'smi saṃprāptaṃ janmanaḥ phalam || yadbhavanto mayā dṛṣṭāḥ pāpopadravava
jitāḥ
45.5
tataste sahasotthāya śātātapapurogamāḥ || arghyapādyādisatkāraiḥ pūjayāmāsumāṃ dvijāḥ
45.6
proktavantaśca māṃ pārtha vacaḥ sādhujano
citam || dhanyā vayaṃ hi devarṣe tvamasmānyadihāgataḥ
45.7
kuto vā''gamanaṃ tubhyaṃ gantavyaṃ vā ka sāṃpratam || atrāpyāgamane kāryamucyatāṃ munisa
ttama
45.8
śrutvā prītikaraṃ vākyaṃ dvijānāmiti pāṃḍava || pratyavocaṃ munīndrāṃstānśṛyatāṃ dvijasattamāḥ
45.9
ahaṃ hi brahmaṇo vākyādiprāṇāṃ
sthānakaṃ śubham || dātukāmo mahātīrthe mahīsāgarasaṃgame
45.10
parīkṣanbrāhmaṇānatra prāpto yūyaṃ parīkṣitāḥ || ahaṃ vaḥ sthāpayiṣyāmi cānujānīta
tadvijāḥ
45.11
evamukto vilokyaiva dvijāñchātātapo'bravīt || devānāmapi duṣprāpyaṃ satyaṃ nārada bhāratam
45.12
kiṃ punaścāpi tatraiva mahī
sāgarasaṃgamaḥ || yatra snāto mahātīrthaphalaṃ sarvamupāśnute
45.13
punareko mahāndoṣo bibhīmo nitarāṃ yataḥ || tatra caurāḥ subahavo nirghṛṇāḥ
priyasāhasāḥ
45.14
sparśeṣu ṣoḍaśaṃ caikaviṃśaṃ gṛhṇaṃti no dhanam || dhanena tena hīnānāṃ kīdṛśaṃ janma no bhavet
45.15
varaṃ bubhukṣayā vāso mā
caurakaragā vayam || || arjuna uvāca || || adbhutaṃ varṇyate vipra ke hi caurāḥ prakīrtitāḥ
45.16
kiṃ dhanaṃ ca haraṃtyete yebhyo bibhyati brāhmaṇāḥ
nārada uvāca || || kāmakrodhādayaścaurāstapa eva dhanaṃ tathā
45.17
tasyāpahārabhītāste māmūcuriti brāhmaṇāḥ || tānahaṃ prabravaṃ paścāddhi
jānīta dvijottamāḥ
45.18
jāyatāṃ tu manuṣyāṇāṃ caurāḥ kurvaṃti kiṃ khalāḥ || bhayabhītāścālasaśca tathā cāśucireva yaḥ
45.19
tena kiṃ
nāma saṃsādhyaṃ bhūmistaṃ grasate naram
45.20
śātātapa uvāca || || vayaṃ caurabhayādbhītāste haraṃti dhanaṃ mahat || kartuṃ tadā kathaṃ śakyamaṃga
jāgaraṇaṃ tathā
45.21
khalāścaurā gatāḥ kāpi tato natvā''gatā vayam || tasmātsarvaṃ saṃtyajāmo bhayabhītā vayaṃ mune
45.22
pratigrahaśca vai
coraḥ ṣaṣṭhāṃśaphaladastathā || evaṃ bruvati tasmiṃśca hārītonāma cābravīt
45.23
mūḍhabuddhyā hi ko nāma mahīsāgarasaṃgamam || tyajecca yatra mokṣaśca
svargaśca karago'tha vā
45.24
kalāpādiṣu grāmeṣu ko vaset vicakṣaṇaḥ || yadi vāsaḥ stambhatīrthe kṣaṇārdhamapi labhyate
45.25
bhayaṃ ca caurajaṃ
sarvaṃ kiṃ kariṣyati tatra naḥ || kumāranāthaṃ manasi pālakaṃ kurvatāṃ dṛḍham
45.26
sāhasaṃ ca vinā bhūtirna kathaṃcana prāpyate || tasmānnārada tatrāhamā
yāsye tava vākyataḥ
45.27
ṣaḍviṃśatisahasrāṇi brāhmaṇā me parigrahe || ṣaṭkarmaniratāḥ śuddhā lobhadambhavivarjitāḥ
45.28
taiḥ sārdhamāgami
ṣyāmi mamedaṃ matamuttamam || ityukte vacane tāṃśca kṛtvāhaṃ daṃḍamūrdhani
45.29
nivṛttaḥ sahasā pārtha khecaro'timudānvitaḥ || śatayojanamātraṃ tu
himamārgamatītya ca
45.30
kedāraṃ samupāyāto yuktastairdvijasattamaiḥ || ākāśena suśakyaśca bilenātha sa deśakaḥ
45.31
atikrāṃtuṃ nānyathā ca
tathā skaṃdaprasādataḥ
45.32
arjuna uvāca || ka kalāpaṃ ca tadgrāmaṃ kathaṃ śakyaṃ bilena ca || kathaṃ skaṃdaprasādaḥ syādetanme brūhi nārada
45.33
nārada uvāca|| || kedārāddhimasaṃyuktaṃ yojanānāṃ śataṃ smṛtam || tadaṃte yojanaśataṃ vistṛtaṃ tatkalāpakam
45.34
tadaṃte yojanaśataṃ vālukārṇava
mucyate || śatayojanamātraḥ sa bhūmisvargastataḥ smṛtaḥ
45.35
bilena ca yathā śakyaṃ gaṃtuṃ tatra śṛṇuṣva tat || nirannaṃ vai nirudakaṃ devamārādhayeddham
45.36
dakṣiṇāyāṃ diśi tato niṣpāpaṃ manyate yadā || tadā guho'sya diśati svapne gaccheti bhārata
45.37
tato guhātpaścimato bila
masti bṛhattaram || tatra praviśya gaṃtavyaṃ kramāṇāṃ śatasaptakam
45.38
tatra mārakataṃ liṃgamasti sūryasamaprabham || tadagre mṛttikā cāsti svarṇa
varṇā sunirmalā
45.39
namaskṛtya ca talliṃgaṃ gṛhītvā mṛttikāṃ ca tām || āgaṃtavyaṃ staṃbhatīrthaṃ samārādhya kumārakam
45.40
kolaṃ vā
kūpato śrādyaṃ bhūtāyāṃ niśi tajjalam || tenodakena mṛttikayā kṛtvā netradvayāñjanam
45.41
udvartanaṃ ca dehasya kadācitparṣime pade || netrāṃjanaprabhā
vācca bilaṃ paśyati śobhanam
45.42
tanmadhyena tato yāti gātrodvartaprabhāvataḥ || kārīṣairnāma cātyugrairbhakṣyate naiva kīṭakaiḥ
45.43
bilamadhye
ca saṃpaśyansiddhānbhāskarasannibhān || yātyevaṃ yātyasau pārtha kalāpaṃ grāmamuttamam
45.44
tatra varṣasahasrāṇi catvāryāyuḥprakīrtitam || phalānāṃ
bhojanaṃ ca syātpunaḥ puṇyaṃ ca nārjayet
45.45
ityetatkathitaṃ tubhyamataścābhūcchṛṇuṣva tat || tapaḥsāmarthyataḥ sūkṣmāndaṇḍasyāgre nidhāya tān
45.46
dvijānahaṃ samāyāto mahīsāgarasaṃgamam
45.47
tadottārtha mayā muktāstīre puṇyajalāśaye || tato mayā kṛtaṃ snānaṃ saha tairdvijasattamaiḥ
45.48
niḥśeṣadoṣadāvāgnau mahīsāgarasaṃgame || pitṝṇāṃ devatānāṃ ca kṛtvā tarpaṇasatkriyāḥ
45.49
japamānāḥ paraṃ japyaṃ niviṣṭāḥ saṃgame
vayam || bhāskaraṃ samavekṣaṃtaściṃtayaṃto hariṃ hṛdi
45.50
tasmiṃścaivāṃtare pārtha devāḥ śakrapurogamāḥ || ādityādyā grahāḥ sarve lokapālāśca
saṃgatāḥ
45.51
devānāṃ yonayo hyaṣṭau gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ || mahotsave tatastasmingītavāditra uttame
45.52
pādaprakṣālanaṃ kartuṃ viṣāṇamudya
tastvaham || tasminkāle cāśrṛṇavamahamātithyavākyatām
45.53
sāmadhvanisamāyuktāṃ tṛtīyasvaranāditām || atīva manaso ramyāṃ śiva
bhaktimivottamām
45.54
viprairutthāya saṃpṛṣṭaḥ kastvaṃ vipra ka cāgataḥ || kiṃ vā prārthayase brūhi yatte manasi rocate
45.55
vipra uvāca
muniḥ kapilanāmāhaṃ nāradāya nivedyatām || āgataḥ prārthanāyaiva tacchrutvāhamathābravam
45.56
dhanyohaṃ yadihāyātaḥ kapila tvaṃ mahāmune || nāstya
deyaṃ tavāsmābhiḥ pātraṃ nāsti tavādhikam
45.57
kapila uvāca || || brahmaputra tvayā deyaṃ yadi me tvaṃ śṛṇuṣva tat || aṣṭau viprasahasrāṇi
mama dehīti nārada
45.58
bhūmidānaṃ kariṣyāmi kalāpagrāmavāsinām || brāhmaṇānāmahaṃ caiṣāṃ tadidaṃ kriyatāṃ vibho
45.59
tato mayā pratijñātameva
mastu mahāmune || tvayāpi kriyatāṃ sthānaṃ kāpilaṃ kapilottamam
45.60
śrāddhe vā prātakāle vā dyatithirvimukhībhavet || yasyāśramasupāyātasta
sya sarvaṃ hi niṣphalam
45.61
sa gacchedvoravām़̐okānyo'tithiṃ nābhipūjayet || atithiḥ pūjito yena sa devairapi pūjyate
45.62
dānairyajñaista
tastasminbhojitaḥ kapilo muniḥ || tato mahāmuniḥ śrīmānhārīto hvayitastadā
45.63
pādaprakṣālanārthāya siddhadevasamāgame || hārītaśca puraskṛtya
vāmapādaṃ tadā sthitaḥ
45.64
tato hāso mahāñje siddhāpsaraḥsuparvaṇām || viciṃtya bahudhā pṛthvīṃ sādhu sādhukṛtā dvijāḥ
45.65
tato mamāpi manasi
śokavego mahānabhūt || satyāṃ caiva tathā mene gāthāṃ pūrvabudheritām
45.66
sarveṣvapi ca kāryeṣu hetiśabdo vigarhitaḥ || kurvatāmatikāryāṇi śilāpā
to dhruvaṃ bhaveta
45.67
tatohamabravaṃ viprānyūyaṃ mūrkhā bhaviṣyatha || dhanadhānyālpasaṃyuktā dāridryakalilāptāḥ
45.68
evamukte prahasyaiva hārītaḥ
prātravīdidam || tarvaiveyaṃ mune hāniryadsmācchapate bhavān
45.69
kaḥ śāpo dīyate tubhyaṃ śāpoyamayameva te || tato viśrṛśya bhūyo'hamabravaṃ kimahaṃ
dvija
45.70
tathāvidhasya bhavato vāmapādapradānataḥ
45.71
hārīta uvāca || śṛṇu tatkāraṇaṃ dhīmañchūnyatā me yato bhaveta
45.72
iti
ciṃtayataścite hā duḥkho'yaṃ pratigrahaḥ || pratigraheṇa viprāṇāṃ brāhyaṃ tejo hi śāmyati
45.73
mahādānaṃ hi gṛhṇāno brāhmaṇaḥ svaṃ śubhaṃ hi
yat || dadāti dāturdātā ca aśubhaṃ yacchati svakam
45.74
dātā pratigṛhītā ca vacanaṃ hi parasparam || manyate'dhaḥkaro yasya so'lpabuddhiḥ
prahīyate
45.75
iti ciṃtayato mahyaṃ śūnyatābuddhi nārada || nidrārtaśca bhayārtaśca kāmātaḥ śokapīḍitaḥ
45.76
hatasvaścānyacittaśca śūnyā
hyete bhavaṃti ca || taddeṣu matimānkopaṃ na kurvīta yadi tvayā
45.77
kṛtaḥ kopastatastubhyamevaṃ hāniriyaṃ mune || tatastāṃpānvitaścāhaṃ tānvi
prānabravaṃ punaḥ
45.78
dhiṅmāmastu ca durbuddhimavimṛśyārthakāriṇam || kurvatāmavimṛśyaiva tatkimasti na yadbhavet
45.79
sahasā na kriyāṃ kuryā
tpadametanmahāpadām || vimṛśyakāriṇaṃ dhīraṃ vṛṇate sarvasaṃpadaḥ
45.80
satyamāha mahābuddhiścirakārī purā hi saḥ || purā hi brāhmaṇaḥ kaścitprakhyāto
girasāṃ kule
45.81
cirakārī mahāprājño gautamasyābhavatsutaḥ || cireṇa sarvakāryāṇi yo vimṛśya prapadyate
45.82
cirakāryābhisaṃpeści
rakārī tathocyate || alasagrahaṇaṃ prājño durmedhāvī tathocyate
45.83
buddhilāghavayuktena janenādīrghadarśinā || vyabhicāreṇa kasminsa vyatikramyā
parānsutān
45.84
pitroktaḥ kupitenātha jahīmāṃ jananīmiti || sa tatheti cireṇoktaḥ svabhāvāccirakārakaḥ
45.85
vimṛśya cirakāritvācci
tayāmāsa vai ciram || piturājñāṃ kathaṃ kuryā na hanyāṃ mātaraṃ katham
45.86
kathaṃ dharmacchalenāsminnimajjeyamasādhuvat || piturājñā paro dharmo
hyadharmo mātṛrakṣaṇam
45.87
asvataṃtraṃ ca putratvaṃ kiṃ tu māṃ nātra pīḍayet || striyaṃ hatvā mātaraṃ ca ko hi jātu sukhī bhavet
45.88
pitaraṃ
cāpyavajñāya kaḥ pratiṣṭhāmavāpnuyāt || anavajñā pituryuktā yuktaṃ mātuśca rakṣaṇam
45.89
kṣamāyogyāubhāvetau nātivarteta vai katham || pitā hyā
tmānamādhatte jāyāyāṃ jajjhivāniti
45.90
śīlacāritragotrasya dhāraṇārthaṃ kulasya ca || so'hamātmā svayaṃ pitrā putratve parikalpitaḥ
45.91
jātakarmaṇi yatprāha pitā yacopakarmaṇi || paryāptaḥ sa haḍhīkāraḥ piturgauravalipsayā
45.92
śarīrādīni deyāni pitā tvekaḥ prayaccha
ti || tasmātpiturvacaḥ kāryaṃ na vicāryaṃ kathaṃcana
45.93
pātakānyapi cūryaṃte piturvacanakāriṇaḥ || pitā svargaḥ pitā dharmaḥ pitā paramakaṃ tapaḥ
45.94
pitari prītimāpanne sarvāḥ prīṇaṃti devatāḥ || āśiṣastā bhajaṃtyenaṃ puruṣaṃ prāha yāḥ pitā
45.95
niṣkṛtiḥ sarvapāpānāṃ
pitā yadabhinaṃdati || mucyate baṃdhanātpuṣpaṃ phalaṃ vṛṃtātpramucyate
45.96
kviśyannapi sutaḥ snehaṃ pitā snehaṃ na muṃcati || etaddhi
ciṃtyataṃ tāvatputrasya pitṛgauravam
45.97
pitā nālpataraṃ sthānaṃ ciṃtayiṣyāmi mātaram || yo hyayaṃ mayi saṃghāto martyatve pāṃcabhautikaḥ
45.98
asya me jananī hetuḥ pāvakasya yathāraṇiḥ || mātā dehāraṇiḥ puṃsaḥ sarvasyārthasya nirvṛtiḥ
45.99
mātṛlābhe sanāthatvamanāthatvaṃ viparyaye || na sa
śocati nāpyenaṃ sthāvaryamapi karṣati
45.100
śriyā hīno'pi yo gehe aṃbeti pratipadyate || putrapautrasamāpanno jananīṃ yaḥ samāśritaḥ
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Bhaktisāgara — Nārāyaṇa, Sanskrit