Vaishnavakhanda 47
Vaiṣṇavakhaṇḍa 47
- Language
- Sanskrit
47.1
references || || arjuna uvāca || || mahīsāgaramāhātmyamadbhutaṃ
kīrtitaṃ tvayā || vismayaḥ paramo mamra praharṣaścopajāyate
47.2
tadahaṃ vistārācchrotumidamicchāmi nārada || kasya yajñe mahī glānā vahnitāpābhitā
pitā
47.3
nārada uvāca || || mahadākhyānamākhyāsye yathā jātā mahīnadī || śṛṇvannetāṃ kathāṃ puṇyāṃ puṇyamāpsyasi pāṃḍava
47.4
purābhūdbhūpatirbhūmāvindradyumna iti śrutaḥ || vadānyaḥ sarvadharmajño mānyo mānayitā prabhuḥ
47.5
ucitajño vivekasya nivāso guṇasāgaraḥ || na
tadasti dharāpṛṣṭhe nagaraṃ grāmapattanam
47.6
tadīyapūrtadharmasya cihnena na yadaṃkitam || kanyādānāni bahudhā brāhmeṇa vidhinā vyadhāt
47.7
bhūpā
lo'sau dadau dānamāsahasrāddhanārthinām || daśamīdivase rātrau gajapṛṣṭhena dundubhiḥ
47.8
tāḍyate tatpure prātaḥ kāryamekādaśīvratam || yajvanā
tena bhūpena vicchinnaṃ somapāyinām
47.9
svarṇairāstṛtā darbhairbhṛṃgulotsedhitā mahī || gaṃgāyāṃ sikatā dhārā varṣato divi tārakāḥ
47.10
śakyā
gaṇayituṃ prājñaistadīyaṃ sukṛtaṃ na tu || īdṛśaiḥ sukṛtaireṣa tenaiva vasudhā nṛpaḥ
47.11
dhāma prajāpateḥ prāpto vimānena kurūdvaha || bubhuje sa tadā
bhogāndurlabhānamarairapi
47.12
atha kalpaśatasyāṃte vyatīte taṃ mahīpatim || prāha prajāpatiḥ sevāvasarāyātamātmanaḥ
47.13
brahmovāca
iṃdradyumna drutaṃ gaccha dharāpṛṣṭhaṃ nṛpottama || na sthātavyaṃ madīye'dya loke kṣaṇamapi tvayā
47.14
iṃdradyumna uvāca || || kasmādbrahmanvito bhūmau māṃ
preṣayasi samprati || sati puṇye madīye tu bahule vada kāraṇam
47.15
brahmovāca || || na puṇyaṃ kevalaṃ rājangutaṃ svargasya sādhakam || vinā
niṣkalmaṣāṃ kīrtiṃ trilokītalavistṛtām
47.16
tava kīrtisamucchedaḥ sāṃprataṃ vasudhātale || saṃjātaścirakālena gatvā tāṃ kuru nūtanām
47.17
yadi vāṃchā mahīpāla mama dhāmani saṃsthitau
47.18
indradyumna uvāca || || madīyaṃ sukṛtaṃ brahmankathaṃ bhūmau bhavediti || kiṃ kartavyaṃ mayā
naitanmama cetasi tiṣṭhati
47.19
brahmovāca || || balavāneṣa bhūpāla kālaḥ kalayati svayam
47.21
brahmāṃḍānyapi māṃ caiva gaṇanā kā bhavāhaśām
tadetadeva manye'haṃ tava bhūpāla sāṃpratam||20||yatkīrtimātmano vyaktiṃ nītvābhyeṃhi punardivam || śuśruvāniti vācaṃ sa brahmaṇaḥ pṛthivīpatiḥ
47.22
paśyatisma tathātmānaṃ mahītalamupāgatam || kāṃpilyanagare bhūyaḥ papracchātmānamātmanā
47.23
nagaraṃ sa tadā deśamaprāpnoditi cintitaḥ
janā ūcuḥ || || na jānīmo vayaṃ bhūpamiṃdradyumnaṃ na tatpuram
47.24
yattvaṃ pṛcchasi bho bhadra kaścitpṛccha cirāyuṣam || || indradyumna uvāca
kaḥ saṃprati dharāpṛṣṭhe cirāyuḥ prathito janāḥ
47.25
pṛthivījayarājyesminyatra prabrūta mā ciram || || janā ūcuḥ || || śrūyate naimiśāraṇye
saptakalpasmaro muniḥ
47.26
mārkaṇḍeya iti khyātastaṃ gatvā pṛccha saṃśayam || tathopadiṣṭastairgatvā tatra taṃ munipuṃgavam
47.27
niśamya praṇipa
tyāha nṛpaḥ svahṛdayasthitam || || iṃdradyumna uvāca || || cirāyurbhagavānbhūmau viśrutaḥ sāṃprataṃ tataḥ
47.28
pṛcchāmyahaṃ bhavānneti iṃdradyumnaṃ nṛpaṃ
na vā
47.29
śrīmārkaṇḍeya uvāca || || saptakalpāntare nābhūtkopīṃdradyumnasaṃjñitaḥ || bhūpāla kimahaṃ vacmi tavānyatpṛccha saṃśayam
47.30
sa nirāśastadākarṇya vaco bhūpo'gnisādhane || samudyogaṃ tadā cakre taṃ dṛṣṭvāha taṃdā muniḥ
47.31
mārkaṇḍeya uvāca || || mā sāhasamidaṃ kārṣīḥ
bhadra vācaṃ śṛṇuṣva me || eti jīvaṃtamānaṃdo naraṃ varṣaśatādapi
47.32
tatkaromi pratīkāraṃ tava duḥkhopaśāṃtaye || śṛṇu bhadra mamāstīha bako mitraṃ
ciraṃtanaḥ
47.33
nāḍījaṃgha iti khyātaḥ sa tvā jñāsyatyasaṃśayam || tasmādehi drutaṃ yāvadāvāṃ tatra vrajāvahe
47.34
paropakāraikaphalaṃ jīvitaṃ hi
mahātmanām || yadi jñāsyatyasaṃdigdhamiṃdradyumnaṃ sa vakṣyati
47.35
tau prasthitāviti tadā vipreṃdranṛpapuṃgavau || himācalaṃ prati prītau nāḍījaṃghā
layaṃ prati
47.36
bako'tha mitraṃ svaṃ vīkṣya cirakālādupāgatam || mārkaṇḍeyaṃ yayau prītyutkaṃṭhitaḥ sammukhaṃ dvijaiḥ
47.37
kṛtasaṃvidabhūtpūrvaṃ kuśa
lasvāgatādinā || papracchānaṃtaraṃ kāryaṃ vaṃdāgamanakāraṇam
47.38
mārkaṇḍeyotha taṃ prāha bakaṃ prastutamīpsitam || iṃdradyumnaṃ bhavānneti bhūpālaṃ
pṛthivītale
47.39
etasya mama mitrasya tena jñātena kāraṇam || no vāyaṃ tyajati prāṇānpurā vahnipraveśanāt
47.40
etasya prāṇarakṣārthaṃ brūhi
jānāsi cennṛpam
47.41
nāḍījaṃva uvāca || || caturdaśa smarāmyasmiṃ kalpānvipreṃdra sāṃpratam || āstāṃ taddarśanaṃ vārtāmapi vāṃ na smarā
myaham
47.42
iṃdradyumno mahīpālaḥ ko'pi nāsīnmahītale || etāvanmātramevāhaṃ jānāmi dvijapuṃgava
47.43
nārada uvāca || || tataḥ sa
vismayāviṣṭastasyāyuriti śuśruvān || papraccha rājā ko heturdānasya tapaso'tha vā || yadāyurīdṛśaṃ dīrghaṃ saṃjātamiti vismitaḥ
47.44
nāḍījaṃgha uvāca || ghṛtakaṃbalamāhātmyānmama devasya śūlinaḥ || dīrghamāyuridaṃ vipra śāpāddagdhakavapuḥ śṛṇu
47.45
purā janmanyahaṃ bālo brāhmaṇa syābhavaṃ bhuvi || pārāśaryasagotrasya viśvarūpasya sanmuneḥ
47.46
bālako baka ityevaṃ pratīto'tipriyaḥ pituḥ || capalo'tīva bālatve nisargādeva bhadraka
47.47
atha mārakataṃ liṃgaṃ devatāvasarātpituḥ || cāpalyādbālabhāvāccāpahṛtya nihitaṃ mayā
47.48
ghṛtasya kuṃbhe saṃkrāṃtau makarasyottarāyaṇe || atha prātarvyatītāyāṃ niśi yāvatpitā mama
47.49
nirmālyāpanayaṃ cakre tāvacchūnyaṃ śivālayam || niśamya kāṃdiśīko māṃ papraccha madhurasvaram
47.50
vatsa kannu tvayā liṃgaṃ nūnaṃ vinihitaṃ vada || dāsyāmi vāṃchitaṃ yatte bhakṣyamanyattavepsitam
47.51
tato mayā bālabhāvādghṛtakuṃbhāntarākṛṣya bhadraliṃgaṃ samarpitam
47.52
atha kāle tu saṃprāpte pramīto'haṃ nṛpālaye || jāto jātismarastāvaddānatārthādhipateḥ sutaḥ
47.53
ghṛtakaṃbala māhātmyānmakarasthe divākare || api bālyādvajñānātsaṃyogādghṛtaliṃgayoḥ
47.54
tataḥ saṃsthāpitaṃ liṃgaṃ prāgjanma smaratā mayā || tataḥ prabhṛti liṃgāni ghṛtenācchādayāmyaham
47.55
pitṛpaitāmahaṃ prāpya rājyaṃ śaktyanurūpataḥ || tataḥ prasanno bhagavānpārvatīpatirāha mām
47.56
pūrvajanmani tuṣṭo'haṃ ghṛtakaṃbalapūjayā || prayacchāmyasmi te rājyamadhunābhimataṃ vṛṇu
47.57
tato mayā vṛtaḥ prādādbhāṇapatyaṃ madīpsitam || kailāse māṃ śivo nityaṃ saṃtuṣṭaḥ prāha ceti ca
47.58
tenaiva hi śarīreṇa praṇataṃ purataḥ sthitam || adyaprabhṛti saṃkrāṃtau makarasyāparopi yaḥ
47.59
ghṛtena pūjāṃ kartāsau bhāvī mama gaṇaḥ sphuṭam || ityuktvā māṃ śivo bhadra gaṇakoṭīśvaraṃ vyadhāt
47.60
pratīpapālakaṃnāma saṃsthitaṃ śivaśāsanam || tataḥ kāmādibhiḥ ṣaḍbhiḥ padaiścaṃkramaṇātmikām
47.61
nisargacapalāṃ prāpya bhramarīmiva tāṃ śriyam || naivālamabhavaṃ tasyā dhāraṇe devayogataḥ
47.62
vicāra tadā mattaḥ kilāhaṃ vāraṇo yathā || kṛtyākṛtyavicāreṇa vimukto'tītra garvitaḥ
47.63
vidyāmabhijanaṃ lakṣmīṃ prāpya nīcanaro yathā || āpadāṃ pātratāmeti siṃdhūnāmiva sāgaraḥ
47.64
atha kāle vyatikrāṃte kiyanmātre yadṛcchayā || vicarannagamaṃ śailaṃ himānīruddhakaṃdaram
47.65
tapasyati munistatra gālavo bhāryayā saha || sadaiva tīvratapasā kṛśo dhamanisaṃtataḥ
47.66
brāhmaṇasya hi dehoyaṃ naivaihikaphalapriyaḥ || kṛcchrāya tapase ceha pretyānaṃtasukhāya ca
47.67
tasya bhāryā'tirūpeṇa vijigye viśvavarṇinī || tanvī śyāmā mṛgākṣī sā pīnonnatapayodharā
47.68
haṃsagadgadasaṃbhāṣā mattamātaṃgagāminī || vistīrṇajaghanā madhye kṣāmā dīrghaśiroruhā
47.69
nimnanābhirviṃdhatraiṣā nirmitā saṃdihakṣuṇā || vikīrṇa
miva sauṃdaryamekapātramiva sthitam
47.70
tato'vinītastāṃ vīkṣya adya gālavavallabhām || ahamāsaṃ śaratrātaistāḍitaḥ puṣpadhanvinā || vivekino
'pi munayastāvadeva vivekinaḥ
47.71
yāvanna hariṇākṣīṇāmapāṃgavirekṣitāḥ || mayā vyavasitaṃ citte tadānīṃ tāṃ jihīrṣuṇā
47.72
iti ceti
hariṣyāmi tapasā rakṣitāṃ muneḥ || asyāḥ kṛte yadi śapenmunistatra parābhavaḥ
47.73
mama bhāvī bhavedeṣā bhāryā mṛtyuratāpi me || tasmācchiṣyo
bhavāmyasya śuśrūṣānirato muneḥ
47.74
prāpyāṃtaraṃ hariṣyāmi nāsya yogyeyamaṃganā || iti vyavasya vidyārthimūrtimāsthāya gālavam
47.75
nama
skṛtya vaco'vocamiti bhāgyarthanoditaḥ || tathā matistathā mitraṃ vyavasāyastathā nṛṇām
47.76
bhavedavaśyaṃ tadbhāvi yathā puṃbhiḥ purā kṛtam
vivekavairāgyayuto bhagavaṃstvāmupasthitaḥ
47.77
śiṣyo'haṃ bhavatā pāṭhacaṃ karṇadhāraṃ mahāmunim || apārapāradaṃ viṣṇuṃ vipramūrtimupāśritam
47.78
namasye cetanaṃ brahma pratyakṣaṃ gālavākhyayā || avidyākṛṣṇasarpeṇa daṣṭaṃ tadviṣapīḍitam
47.79
upadeśamahāmaṃtrairmā jāṃgulika jīvaya || mahāmohamahā
vṛkṣo hyāvāpasamutthitaḥ
47.80
tvadvākyatīkṣṇadhāreṇa kuṭhāreṇa kṣayaṃ vrajet || apavargapathavyāpī mūḍhasaṃsargasecanaḥ
47.81
chidyatāṃ sūtradhāreṇa vidyāparaśunādhunā || bhajāmi tava śiṣyo'haṃ varivasyāparaściram
47.82
samidbhārnmūlaphalaṃ dārūṇi jalameva
ca || āhariṣye'nugṛhṇīṣva vinītaṃ māmupasthitam
47.83
itthaṃ purā bakābhikhyaṃ bakavṛttimupāśritam || tadā''rjave kṛtamatiranuja
grāha māṃ muniḥ
47.84
tato'tīva vinīto'haṃ bhūtvā taṃ brāhmaṇīyutam || viśvāsanāya suhṛdaṃ toṣayāmi dinedine
47.85
sam̐ ca jāna
nmuniḥ patnīṃ pātrabhūtāmaviśvasan || strīcaritravidaṃke tāṃ vidhāya svapiti dvijaḥ
47.86
athānyasmindine sābhūdrāhmaṇyatha rajasvalā
tadraśāyinī rātrau viśvāsānme tapasvinī
47.87
idamantaramityaṃtarvīciṃtyāhaṃ praharṣitaḥ || malimlucākṛtirbhūtvā niśīthe tāmathāharam
47.88
vilalāpa tadā bālā hriyamāṇā mayoccakaiḥ || maivaṃ maivamiti jñātvā māṃ svareṇābravīnmunim
47.89
bakavṛttirayaṃ duṣṭo dharmakaṃcukamāśritaḥ
harate māṃ durācārastasmāttvaṃ trāyahi gālava
47.90
tava śiṣyaḥ purā bhūtvā kopveṣodya malimlucaḥ || māṃ jihīrṣati tadrakṣa śaraṇya śaraṇaṃ bhava
47.91
tadvākyasamakālaṃ sa prabuddho gālavo muniḥ || tiṣṭhatiṣṭheti māmuktā gatistambhaṃ vyadhānmama
47.92
tataścitrākṛtirahaṃ stambhito muninā'bhavam
trīḍitaṃ praviśāmīva svāṅgāni kila lajjayā
47.93
tataḥ prakupitaḥ prāha māmabhyetyātha gālavaḥ || tadvajraduḥsahaṃ vākyaṃ yenāhamabhavaṃ bakaḥ
47.94
gālava uvāca || bakavṛttimupāśritya vaṃcito'haṃ yatastvayā || tasmādbakastvaṃ bhavitā cirakālaṃ narādhama
47.95
iti śapto hamabhavaṃ muninā'dharmamāśritaḥ || paradāropasevārthamanarthamimasāgataḥ
47.96
na hīdṛśamanāyuṣyaṃ loke kiṃcana vidyate || yādṛśaṃ puruṣasyeha paradāropasevanam
47.97
tataḥ satī sā matsparśadūṣitāṃgī tapasvinī || mayā vimuktā snātvā māṃ tathaivānuśaśāpa ha
47.98
evaṃ tābhyāmahaṃ śapto hyaśvatthaparṇavadbhayāt || kaṃpamānaḥ praṇamyobhāvacocaṃ tatra dampatī
47.99
gaṇo'hamīśvarasyaiva durvinītataro yuvām || nirodhamevaṃ kurutaṃ bhagavaṃtāvanugraham
47.10-2
vāci kṣuro nāvanītaṃ hṛdayaṃ hi dvijanmanām || prakupyaṃti prasīdaṃti kṣaṇenāpi prasāditāḥ
47.101
tvayi vipratipannasya tvameva śaraṇaṃ mama || bhūmau skhalitapādānāṃ bhūmirevāvalaṃbanam
Linked texts (5)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit