Vaishnavakhanda 61
Vaiṣṇavakhaṇḍa 61
- Language
- Sanskrit
Contents
- 61.90 — 1 part
61.1
cha || || nārada uvāca || || taṃ dṛṣṭvā
dānavāḥ sarve kruddhāḥ svaiḥsvairbalairvṛtāḥ || saraghā iva mākṣikaṃ rurudhuḥ sarvatastataḥ
61.2
parvatābhe gaje bhīme madasrāviiṇi durdame || sitacitrapatāke
tu prabhinnakaraṭāmukhe
61.3
svarṇavarṇāṃcite yadvange dāvāgnisaṃvṛte || āruhyājau nimirdaityo hariṃ pratyuyayau balī
61.4
tasyāsandānavā
raudrā gajasya parirakṣiṇaḥ || saptaviṃśatikodyaśca kirīṭakavacojvalāḥ
61.5
aśvamāruhya śailābhaṃ mathano harimādravat || paṃcayojanapragrīva
muṣṭimāsthāya jaṃbhakaḥ
61.6
śumbho meghaṃ samāruhyābrajaddvādaśayojanam || apare dānavendrāśca yattā nānāstrapāṇayaḥ
61.7
ājagamuḥ samare kruddhā
viṣṇumakliṣṭakāriṇam || parigheṇa nimirdetyo mathano mudgareṇa ca
61.8
śumbhaḥ śūlena tīkṣṇena prāsena asanastathā || cakreṇa kathanaḥ kruddho jaṃbhaḥ
śaktyā mahāraṇe
61.9
jambunārāyaṇaṃ śeṣā viśikhairmarmamabhedibhiḥ || tānyastrāṇi prayuktāni viviśuḥ puruṣottamam
61.10
upadeśā guroryadvatsacchiṣyaṃ
bahudheritāḥ || tataḥ kruddho harirgṛhya dhanurbāṇāṃśca puṣkalān
61.11
mamarda daityasenāṃ tadvarmavarthavaco yathā || nimiṃ vivyādha viṃśatyā bāṇairanalavarcasaiḥ
61.12
mathanaṃ daśabhiścaiva śumbhaṃ paṃcabhireva ca || śatena mahiṣaṃ kruddho vivyādhorasi mādhavaḥ
61.13
jaṃbhaṃ dvādaśabhistīkṣṇaiḥ sarvāṃścaikaika
śoḍaśabhiḥ || tasya tadghāghavaṃ dṛṣṭvā dānavāḥ krodhamūrcchitāḥ
61.14
cakrurgāḍhataraṃ yatnamāvṛṇvānā hariṃ śaraiḥ || cicchedātha dhanurjyāṃ ca nimirbhacchena
dānavaḥ
61.15
hastāccāpaṃ ca saṃraṃbhācciccheda mahiṣāsuraḥ || pīḍayāmāsa garuḍaṃ jaṃbho bāṇāyutaistribhiḥ
61.16
bhujāvasya ca vivyādha śuṃbho
bāṇāyutena vai || tato vismitacittastu gadāṃ jagrāha mādhavaḥ
61.17
tāṃ prāhiṇotsa vegena mathanāya mahāhave || tāmaprāptāṃ nimirbāṇairmuśalābhaiḥ
sahasraśaḥ
61.18
āhatya pātayāmāsa vinadankālameghavat || tato'tarikṣe hāheti bhūtānāṃ jajñire kathāḥ
61.19
naitadasti balaṃ vyaktaṃ yatrāśī
ryata sā gadā || tāṃ hariḥ patitāṃ dṛṣṭvā asthāne prārthanāmiva
61.20
jagrāha mudgaraṃ ghoraṃ divyaratnapariṣkṛtam || taṃ mumocātivegena nimimuddiśya dāna
vam
61.21
tamāyāṃtaṃ viyatyeva trayo daityā hyavārayan || gadayā jaṃbhadaityastu asanaḥ paṭṭiśena tu
61.22
śaktyā ca mahiṣo daityo vinadaṃto mahāra
vam || nirākṛtaṃ tamālokya durjanaiḥ sujanaṃ yathā
61.23
jagrāha śaktimugrogrāṃ śataghaṃṭāmahāsvanām || jaṃbhāya tāṃ samuddiśya prāhiṇodrīṣaṇe
raṇe
61.24
tāmāyāntīmathālokya jaṃbho'nyasya rathāttvarāt || āplutya līlayā gṛhnankāminīṃ kāmuko yathā
61.25
tayaiva garuḍaṃ mūrdhni jaghne sa
prahasanbalī || tato bhūyo rathaṃ prāpya dhanurgṛhyābhyayojayat
61.26
vicetāścābhavadyuddhe garuḍaḥ śaktipīḍitaḥ || tataḥ prahasya taṃ viṣṇuḥ sādhusādhviti
bhārata
61.27
karasparśena kṛtavānvimohaṃ vinatātmajam || samāśvāsya ca taṃ vāgbhiḥ śaktiṃ dṛṣṭvā ca niṣphalām
61.28
kubhāryasya yathā puṃsaḥ sarva
syācciṃtitaṃ vṛthā || haḍhasāramahāmaurvīmanyāṃ saṃyojayattataḥ
61.29
kṛtvā ca talanirghoṣaṃ raudramasraṃ mumoca saḥ||tato'sratejasā sarvamākāśaṃ naiva dṛśyate
61.30
bhūmirdiśaśca vidiśo bāṇajālamayā babhuḥ || dṛṣṭvā tadsramāhātmyaṃ senānīryasano'suraḥ
61.31
brāhmamasraṃ cakārāśu sarvāsravinivāraṇam
tena tatpraśamaṃ yātaṃ raudrāsraṃ lokabhīṣaṇam
61.32
astre pratihate tasminviṣṇurdānavasūdanaḥ || kāladaṃḍāsramakarotsarvalokabhayaṃkaram
61.33
saṃdhīyamānestre tasminmārutaḥ puruṣo vavau || cakaṃpe ca mahī devī bhinnāścāṃbudhayo'bhavan
61.34
tadastramugraṃ dṛṣṭvā tu dānavā yuddhadurmadāḥ || cakrurastrāṇi
divyāni nānārūpāṇi saṃyuge
61.35
nārāyaṇāstraṃ asanastu cakre tvāṣṭraṃ nimiścāstravaraṃ mumoca || aiṣīkamastraṃ ca cakāra jaṃbho yuddhasya daṇḍāstra
nivāraṇāya
61.36
yāvacca saṃdhānavaśaṃ prayāṃti nārāyaṇādīni nivāraṇāya || tāvatkṣaṇenaiva jaghāna koṭīṃdaityeśvarāṇāṃ kila kāladaṃḍaḥ
61.37
anaṃtaraṃ śāṃtabhayaṃ tadastraṃ daityāstrayogena ca kāladaṇḍam || śāṃtaṃ tadālokya hariḥ svamastraṃ kopena kālānalatulyamūrtiḥ
61.38
jaghrāha cakraṃ tapanā
yutaprabhambāramātmānamiva dvitīyam || cikṣepa senāpataye jvalaṃtaṃ caturbhujaḥ saṃyati saṃpragṛhya
61.39
tadātrajaccakramatho vilokya sarvātmanā daitya
varāḥ svavīryāt || nāśaknuvanvārayituṃ pracaṃḍaṃ daivaṃ yathā pūrvamivopapannam
61.40
tadapratarkyaṃ navahetitulyaṃ cakraṃ papāta asanasya kaṇṭhe || tadkradhārā
ruṇaghoranābhi jagāma bhūyopi karaṃ murāreḥ
61.41
cakrāhataḥ saṃyati dānavaśca papāta bhūmau pramamāra cāpi || daityāśca śeṣā bhṛśaśokamāpuḥ krodhaṃ ca
kecitpipiṣurbhujāṃśca
61.42
tato vinihate daitye asane balanāyake || nirmaryādamayudhyaṃta hariṇā saha dānavāḥ
61.43
paṭṭiśairmuśalaiḥ prāsairga
dābhiḥ kaṇapairapi || tīkṣṇānanaiśca nārācaiścakraiḥ śaktibhireva ca
61.44
tadsrajālaṃ tairmuktaṃ labdhalakṣo janārdanaḥ || ekaikaṃ śatadhā cakre bāṇairagni
śikhopamaiḥ
61.45
jaghāna teṣāṃ saṃkruddhaḥ koṭikoṭiṃ janārdanaḥ || tataste sahasā bhūtvā nyapatankeśavopari
61.46
garuḍaṃ jagṛhuḥ kecitpādayoḥ
śataśo'surāḥ || lalaṃbire ca pakṣābhyāṃ mukhe cānye lalaṃbire
61.47
keśavasyāpi dhanuṣi bhujayoḥ śīrṣa eva ca || lalaṃbire mahādaityā ninadaṃto muhurmuhuḥ
61.48
tadadbhutaṃ mahadṛṣṭvā siddhacāraṇavārtikāḥ || hāheti mumucurnādamaṃbare cāstuvanharim
61.49
tato harirvinirdhūya pātayāmāsa
tānbhuvi || yathā prabuddhaḥ puruṣo doṣānsaṃsārasaṃbhavān
61.50
vikośaṃ ca tataḥ kṛtvā naṃdakaṃ khaḍgamuttamam || carma cāpyamalaṃ viṣṇuḥ padātistāna
dhāvata
61.51
tato muhūrtamātreṇa padmāni daśa keśavaḥ || cakarta mārge bahubhirvicarandaityasattamān
61.52
tato nimiprabhṛtayo vinaṣyāsurasa
tamāḥ || adhāvaṃta maheṣvāsāḥ keśavaṃ pādacāriṇam
61.53
garutmāṃścābhyayāccūrṇamāruroha ca taṃ hariḥ || uvāca ca garutmaṃtaṃ tasmiṃśca tumule raṇe
61.54
aśrāṃto yadi tākryāṃsi mathanaṃ prati tadraja || śrāṃtaścecca muhūrtaṃ tvaṃ raṇādapasṛto bhava
61.55
tākrya uvāca || || na me śramo'sti
lokeśa kiṃcitsaṃsmarataśca me || yanme sutānvāhanatvaṃ kalpayāmāsa tārakaḥ
61.56
iti bruvanraṇe daityaṃ mathanaṃ prati so'gamat || daityastavabhimukhaṃ dṛṣṭvā
śaṃkhacakragadādharam
61.57
jaghāna bhiṃdipālena śitadhāreṇa vakṣasi || taṃ prahāramaciṃtyaiva viṣṇustasminmahāhave
61.58
jaghāna paṃcabhirbāṇairgirīṃ
drasyāpi bhedakaiḥ || ākarṇakṛṣṭairdaśabhiḥ punarviddhaḥ stanāṃtare
61.59
vicetano muhūrtātsa saṃstabhya mathanaḥ punaḥ || gṛhītvā parighaṃ
mūrdhni janārdanamatāḍayat
61.60
viṣṇustena prahāreṇa kiṃcidāghūrṇito'bhavat || tataḥ kopavivṛttākṣo gadāṃ jagrāha mādhavaḥ
61.61
tayā saṃtāḍayāmāsa mathanaṃ hṛdaye hṛdam || sa papāta tathā bhūmau cūrṇitāṃgo samāra ca
61.62
tasminnipatite bhūmau mathane
mathite bhṛśam || avasādaṃ yayurdaityāḥ sarve te yuddhamaṇḍale
61.63
tatasteṣu viṣaṇṇeṣu dānaveṣvatimāniṣu || cukopa raktanayano mahiṣo
dānaveśvaraḥ
61.64
pratyudyayau hariṃ raudraḥ svabāhubalamāśritaḥ || tīkṣṇadhāreṇa śūlena mahiṣo harimardayan
61.65
śattyā ca garuḍaṃ
vīro hṛdaye'bhyahanaddṛḍham || tato vivṛtya vadanaṃ mahācalaguhānibham
61.66
grastumaicchadraṇe daityaḥ sagarutmaṃtamacyutam || athācyuto'pi
vijñāya dānavasya cikīrṣitam
61.67
vadanaṃ pūrayāmāsa divyairastrairmahābalaḥ || sa tairbāṇairabhihato mahiṣo'calasaṃnibhaḥ
61.68
parivartitakāyārdhaḥ
papātātha samāra ca || mahiṣaṃ patitaṃ dṛṣṭvā jīvayitvā punarhariḥ
61.69
mahiṣaṃ prāha mattastvaṃ vadhaṃ nārhasi dānava || yoṣiddhyaḥ puroktastvaṃ sākṣā
tkamalayoninā
61.70
uttiṣṭha gaccha manmukto drutamasmānmahāraṇāt || ityukto hariṇā tasmādeśādapagato'suraḥ
61.71
tasminparāṅmukhe daitye
mahiṣe śuṃbhadānavaḥ || saṃdaṣṭoṣṭhapuṭāṭopo bhrukuṭīkuṭilānanaḥ
61.72
nirmathya pāṇinā pāṇiṃ dhanurādāya bhairavam || sajjīkṛtya mahāghorānmumoca
śataśaḥ śarān
61.73
sa citrayodhī dṛḍhamuṣṭipātastataśca viṣṇuṃ garuḍaṃ ca daityaḥ || bāṇairjvaladbhihutāśanikāśaiḥ kṣiptairasaṃkhyaiḥ pratighātahīnaiḥ
61.74
viṣṇuśca daityeṃdraśarārdito bhṛśaṃ bhuśuṃḍimādāya kṛtāṃtatulyām || tayā mukhaṃ cāsya pipeṣa saṃkhye śuṃbhasya jatruṃ ca dharādharābham
61.75
tatastribhiḥ
śuṃbhabhujaṃ dvipaṣṭyā sūtasya śīrṣaṃ daśabhiśca ketum || viṣṇurvikṛṣṭeḥ śravaṇāvasānaṃ daityasya bāṇairjvalanārkavarṇaiḥ
61.76
sa taiśca viddho vyathito
babhūva daityeśvaro visrutaśoṇitāktaḥ || tato'sya kiṃciccalitasya dhairyāduvāca śaṃkhābjaśārṅgapāṇiḥ
61.77
yoṣitsuvadhyo'si raṇaṃ vimuṃca śuṃbhā
'śubha svalpatarairahobhiḥ || matto'si tvaṃ na vṛthaiva mūḍha tato'payātaḥ sa ca śuṃbhadānavaḥ
61.78
jambho'tha tadviṣṇumukhānniśamya jagarja coccaiḥ kṛtasiṃha
nādaḥ || provāca vākyaṃ ca salīlamājau mahāṭṭahāsena jagadvikampya
61.79
kimebhiste jalāvāsa daityairhīnaparākramaiḥ || māmāsādya yuddhe'sminyadi te pauruṣaṃ kacit
61.80
yatte pūrvaṃ hatā daityā hiraṇyākṣamukhāḥ kila || jaṃbhastadābhavannaiva paśya māmadya saṃsthitam
61.81
paśya tālapratī
kāśau bhujāvetau hare mama || vakṣo vā vajrakaṭhinaṃ mayi prahara tatsukham
61.82
ityuktaḥ keśavastena sūkkiṇī saṃlihanniṣā || mumoca parivaṃcoraṃ
girīṇāmapi dāraṇam
61.83
tatastasyāpyanupadaṃ kālāyasamayaṃ dṛḍham || mumoca mudgaraṃ viṣṇurdvitīyaṃ parvataṃ yathā
61.84
tadāyudhadvayaṃ dṛṣṭvā jaṃbho
nyasya rathe dhanuḥ || āplutya parighaṃ gṛhya garuḍaṃ tena jaghnivān
61.85
dvitīyaṃ mudgaraṃ cāpyu gṛhītvā vinadanraṇe || sarvaprāṇena goviṃdaṃ tena mūrdhni
jaghāna saḥ
61.86
tābhyāṃ cātiprahārābhyāmubhau garuḍakeśavau || mohāviṣṭau vicetasko mṛtakalpāvivāsatām
61.87
tadadbhutaṃ mahaddṛṣṭvā jagarju
daityasattamāḥ || naitānharṣamadodbhūtānidaṃ sehe jagatpadā
61.88
siṃhanādaistalonnādairdhanurnādaiśca bāṇajaiḥ || jaṃbhaṃ te harṣayāmāsurvāsāṃsyādudhuśca te
61.89
śaṃkhāṃśca pūrayāmāsuścikṣipurdevatā bhṛśam
61.90
saṃgrāmavāpyātha mahāraṇe hariḥ sarvenateyaḥ parirabhya jaṃbham || parāṅmukhaḥ saṃyugādpradhṛṣyāplāyanaṃ vega
paraścakāra
61.90.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe daityaiḥ saha viṣṇoryuddhavarṇanaṃnāma viṃśo dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Matsya — Sanskrit