Vaishnavakhanda 81
Vaiṣṇavakhaṇḍa 81
- Language
- Sanskrit
Contents
- 81.276 — 1 part
81.1
cha || || arjuna uvāca || || mahākālastvasau kaśca kathaṃ siddhimupāgataḥ || asmistīrthe muniśreṣṭha mahadāścarya
maṃtra me
81.2
sarvametatsamākhyāhi śraddhānāya pṛcchate
81.3
nārada uvāca || || namaskṛtya mahākālaṃ varadaṃ sthāṇumavyayam
śaktitaścaritaṃ tasya vakṣye pāṃḍukulodvaha
81.4
vārāṇasyāṃ puri purā babhūva japatāṃ varaḥ || rudrajāpī mahābhāgo māṃṭirnāma mahāyaśāḥ
81.5
tasyāputrasya putrārthe rudrānsaṃjapataḥ kila || gataṃ varṣaśataṃ tuṣṭastatastaṃ prāha śaṃkaraḥ
81.6
māṃṭe tava suto dhīmānmatprabhāvapa
rākramaḥ || vaṃśasya tava sarvasya samuddhartā bhaviṣyati
81.7
iti śrutvā rudravaco māṃṭirharṣaṃ paraṃ gataḥ || tataḥ kāle kiyanmātre patnī
māṃṭermahātmanaḥ
81.8
dadhāra garbhaṃ caṭikā tapomūrtidharā yathā || tasya garbhasya varṣāṇi catvāri kila saṃyayuḥ
81.9
na punarmāturudaraṃ
tyaktvā nirgacchate bahiḥ || tato māṃṭirupāmaṃtrya sāmabhistamavocata
81.10
vatsa sāmānyaputro'pi pitroḥ sukhakaraḥ sadā || śuddhāyāṃ mātari bhavo
mattaḥ kiṃ pīḍayasyalam
81.11
vatsa mānuṣyavāsasya spṛhā tubhyaṃ kathaṃ na hi || yatra dharmārthakāmānāṃ mokṣasyāpi ca saṃtatiḥ
81.12
kadā
manuṣyā jāyema pūjā yatra mahāphalā || pitṝṇāṃ devatānāṃ ca nānādharmāśca yatra hi
81.13
iti bhūtāni śocaṃti nānāyonigatānyapi || tattvaṃ
mānuṣyamatulaṃ spṛhaṇīyaṃ divaukasām || anāddatya kathaṃ brūhi sthitaścodara eva ca
81.14
garbha uvāca || || tāta jānāmyahaṃ sarvametatparama
durlabham || kiṃ tu bibhemi cātimātraṃ kālamārgasya nityaśaḥ
81.15
dvau mārgau kila vedeṣu proktau kālorcireva ca || arciṣā mokṣamāyāṃti
kālamārgeṇa karmaṇi
81.16
svarge vā narake vāpi kālamārgagato hyayam || na śarma labhate kvāpi vyādhaviddhamṛgo yathā
81.17
tasyaiva hetoḥ
prayatetkovido yanna duḥkhavit || kālena ghorarūpeṇa gaṃbhīreṇa samāhitaḥ
81.18
taccenmama manastāta nānādoṣairna mohyate || tato'haṃ durlabhaṃ janma
mānuṣyaṃ śīghramāpnuyām
81.19
tatastasya pitā pārtha kāṃdiśīko maheśvaram || jagāma śaraṇaṃ devaṃ trāhitrahi maheśvara
81.20
tvāṃ vinā ko'paro
deva putrasyābhīṣṭado'sti me || svayaiva dattastvaṃ cāsuṃ janma prāpaya me sutam
81.21
tatastasyātibhaktyāsau prāha tuṣṭo maheśvaraḥ || vibhūtīḥ svām̐
dharmajñānavairāgyaiśvaryameva ca
81.22
viparītaśca śīghraṃ bho māṃṭiputraḥ prabodhyatām || tatastā dyotayaṃtyaśca vibhūtyo garbhamūcire
81.23
mahāmate
māṃṭiputra na dhāryaṃ te bhayaṃ hṛdi || catvārastvāṃ hi dharmādyā manastyakṣyāmahe na te
81.24
tato'parāstvadharmādyāḥ procurnaiva tathā vayam || bhaviṣyāmo
manastubhyamasmattava bhayaṃ na hi
81.25
ityukte sa vibhūtībhiḥ śīghrameva kumārakaḥ || niḥsasāra bahirjātaścakaṃpetiruroda ca
81.26
tato vibhū
tayaḥ prāhurmāṭe tava sutastvasau || adyāpi kālamārgasya bhītaḥ kampati roditi
81.27
kālabhītiriti khyātastasmādeṣa bhaviṣyati || iti dattvā
varaṃ tāśca mahādevāṃtikaṃ yayuḥ
81.28
so'pi bālaḥ pravavṛdhe śuklapakṣa ivoḍupaḥ || saṃskṛtaḥ sa ca saṃskārairdhīmānpaśupativratī
81.29
paṃcamaṃtrā
aparcchuddhastīrthayātrāparo'bhavat || rudrakṣetreṣu sarvo sa japanmantrāṃśca bhārata
81.30
kālabhītirguptakṣetraguṇāñchutvābhyupāyayau || snātvā tato
mahītoye japtvā mantrāṃśca koṭiśaḥ
81.21-2
nivṛtto nātidūretha bilvavṛkṣaṃ dadarśa saḥ || dṛṣṭvā taṃ tasya cādhastācchaṃkṣamekaṃ jajāpa saḥ
81.32
japa
tastasya viprasya iṃdriyāṇi layaṃ yayuḥ || kevalaṃ paramānaṃdasvarūpo'sāvabhūtkṣaṇāt
81.33
tasyānaṃdasya naupamyaṃ svargādīnāṃ bhavetkacit || gaṃgodaka
syeva mānaṃ kevalaṃ so'pyasāvapi
81.34
tatra līno muhūrtena punaścābhūdyathā purā || tato visiṣmiye pārtha kālabhītiruvāca ha
81.35
nāyaṃ mama
mahānando vārāṇasyāṃ na nimiṣe || na prabhāse na kedāre na cāpyamarakaṇṭake
81.36
śrīparvate na cānyatra yāhaśodya pravarttate || nirvikārāṇi svacchāni
gaṃgābhāṃsīvakhāni me
81.37
bhūteṣu paramā prītistrijagaddyotate sphuṭam || dharmamekaṃ paraṃ mahyaṃ cetaścāpyavagacchati
81.38
aho sthānaprabhāvo'yaṃ
sphuṭaṃ cāpyatra procyate || nirdoṣaṃ yacchuci sthāna sarvopadravavarjitam
81.39
tatra sthitasya dharmārthastaddvūyātsahasradhā || tadasmācca prabhāvāddhi jānā
mītaḥ svacetasi
81.40
viśiṣṭaṃ kāśimukhyebhyastīrthebhyaḥ sthānakaṃ tvidam || tasmādatraiva saṃsthohaṃ tapastapsyāmi puṣkalam
81.41
idaṃ cedaṃ
tīrthamiti sadā yastṛṣitaścaret || na sa siddhimavāpnoti kleśenaiva mriyeta saḥ
81.42
iti saṃcintya bilvasya vṛkṣasyādho vyavasthitaḥ || jajāpa
mantrābrahmasya aṃguṣṭhāgreṇa dhiṣṭhitaḥ
81.43
gṛhītvā niyamaṃ toyabiṃduṃ varṣaśate'gnivat || tato varṣaśate yāte japatastasya bhārata
81.44
kaścitto
yabhṛtaṃ kumbhaṃ gṛhītvā nara ātrajat || sa taṃ praṇamya prāhedaṃ kālabhītiṃ praharṣataḥ
81.45
adya te niyamaḥ pūrṇastoyametanmahāmate || gṛhāṇa saphalaṃ
mahyaṃ śramaṃ kartumihārhasi
81.46
kālabhītiruvāca || || ko bhavānvarṇato brūhi kimācāraśca tattvataḥ || janmācārau viditvā te grahī
pyāmyanyathā na hi
81.47
nara uvāca || || na jāne pitarau strīyau naṣṭau vā sarvathā na hi || evamevāpi paśyāmi sarvadāhaṃ sa eva ca
81.48
ācāraiścāpi dharmaiśca na kāryaṃ mama kiṃcana || tasmādvakṣyāmi nāpyetanna cāpyasmi samācare
81.49
kālabhītiruvāca
yadyevaṃ nodakaṃ tubhyaṃ grahīṣyāmyasmim̐ karhicit|| śṛṇuṣvātra vaco yanme gururāha śrutīritam
81.50
na jñāyate kulaṃ yasya bījaśuddhiṃ vinā tataḥ || tasya
khādannipavanvāpi sādhuḥ sīdati tatkṣaṇāt
81.51
śvaśca rudraṃ na jānāti rudrabhaktaśca yo nahi || annodakaṃ tasya bhuñjanpātakī syānna saṃśayaḥ
81.52
ajñātvā yaḥ śivaṃ bhuṃkte kathyate so'tra brahmahā || mārṣṭiṃ ca brahmahātrāde tasmāttasya na bhakṣayet
81.53
gaṃgodakumbhaḥ syādvadvattanmadhye madya
biṃdunā || aśivajñasya yo bhuṃkte śivajño'pi tathaiva saḥ
81.54
hīnavarṇaśca yaḥ syāddhi śivabhakto'pi naiva saḥ || pratigṛhyau guṇau tasmāddhilokyau
dvau pratigrahe
81.55
nara uvāca || || etena tava vākyena hāsyaṃ saṃjāyate mama || aho mugdho'si mithyā tvamapasmārī jaḍo'pi ca
81.56
sadā sarveṣu bhūteṣu śivo vasati nityaśaḥ || sādhvaṃsādhu tato vākyaṃ naiva nindā śivasya sā
81.57
ātmanaśca parasyāpi yaḥ karotyaṃtaro
haram || tasya bhinnahṛśo mṛtyurvidadhe bhayamulbaṇam
81.58
athavā kā hi pānīye bhedaśucitā vada || mṛttikodravaikumbho'yaṃ pāvakenāpi
pācitaḥ
81.59
pūrṇaśca payasā kasminneṣāmaśucitā kutaḥ
81.60
atha cenmama saṃsargādaśucitvaṃ ca mīyate || tadasyāṃ saṃsthitaḥ pṛthvyāmahaṃ
tvaṃ ca kuto vada
81.61
kutaḥ pṛthivyāṃ carasi khe tvaṃ naiva carasyuta || evaṃ vicāryamāṇe te sāpitaṃ mugdhavadbhavet
81.62
kālarśītiruvāca
sarvabhūteṣu cedevaṃ śiva eveti cocyate || nāstikāṃ mṛttikā kasmādvakṣyaṃti nabhasyake
81.63
śuddhyarthaṃ tena viśvasya sthāpitā
saṃsthitiryathā || phalena pālitā sā ca nānyathā tāṃ śṛṇuṣva ca
81.64
sasarjeti purā dhātā rūpātmakamidaṃ jagat || tacca nāmaprapañcena baddhaṃ
dāmnā ca gauryathā
81.65
sa ca nāmaprapañcastu caturddhā bhidyate kila || dhvanirvarṇāḥ padaṃ vākyamityāspadacatuṣṭayam
81.66
tatra dhvanirnā
damayo varṇāścākārapūrvakāḥ || padaṃ 'śa vam̐mi' ti proktaṃ vākyaṃ ceti 'śivaṃ' bhajet
81.67
taccāpi vākyaṃ trividhaṃ bhavediti śrutermatam || prabhu
sammatamekaṃ ca suhṛtsaṃmatameva ca
81.68
kāṃtāsaṃmatamevāpi vākyaṃ hi trividhaṃ viduḥ || prabhuḥ svāmī yathā bhṛtyamādiśatyetadācara
81.69
tathā śrutismṛtī cobhe prāhuḥ prabhusaṃmatam || itihāsapurāṇādi suhṛtsaṃmatamucyate
81.70
suhṛdvatpratibodhyainaṃ pravartayati tattvataḥ
kāvyālāpādikaṃ yacca kāṃtāsaṃmatamucyate
81.71
prabhuvākyaṃ snṛtaṃ yacca sabāhyābhyaṃtaraṃ śuci || suhṛdvākyaṃ tathā śaucaṃ pāla
yetsvargakāṃkṣayā
81.72
tadetatpālanīyaṃ syādbhūmijānāṃ śrutirvedet || tvayā nāstikyavākyena cedetadabhidhīyate
81.73
etena śrutiśāstrā
ṇi purāṇaṃ ca vṛthaiva kim || agre saptarṣipūrvā ye brāhmaṇāḥ kṣatriyā abhavan
81.74
mugdhāḥ sarveṃ'bhavandakṣā ye hi vedaṃ gatā śruta || tathā vedāṃtavacanaṃ
sattvasthā ūrdhvagāminaḥ
81.75
tiṣṭhaṃti rājasā madhye hyadho gacchaṃti tāmasāḥ || sattvāhāraiḥ sattvavṛttyā svargagāmī bhavettataḥ
81.76
na caitadapya
sūyāmo yajñateṣu śivo na hi || astyeva sarvabhūteṣu śṛṇvannāpyupamānakam
81.77
yathā suvarṇajātāni bhūṣaṇāni bahūni ca || kānicicchuddharūpāṇi
hīnarūpāṇi kānicit
81.78
svarṇaṃ sarveṣu cāstyeva tathaiva sa sadāśivaḥ || hīnarūpaṃ śodhitaṃ sacchuddhimeti na caikatām
81.79
tathedaṃ śodhi
taṃ dehaṃ śuddhaṃ divi vrajetsphuṭam || tasmātsarvātmanā hīnānna grāhyaṃ bata dhīmatā
81.80
cedidaṃ śodhayeddehaṃ naiva grāhyaṃ samaṃtataḥ || sarvato yaḥ prati
grāhī nihārāhārayorna ca
81.81
śuciḥ syādalpadivasātpāṣāṇo'sau bhavetsphuṭam || tasmātsarvātmanā naiva grahīṣyehaṃ jalaṃ sphuṭam
81.82
sādhu
vāpyathavā'sādhu pramāṇaṃ naḥ śrutiḥ parā || evamukte sa ca naraḥ grahasandakṣiṇena ca
81.83
aṃguṣṭhena likhanbhūmiṃ cakre gartaṃ mahottamam || tatra cikṣepa
tattoyaṃ tena gartaḥ sma pūritaḥ
81.84
atyaricyata toyaṃ ca cakre pādena saṃlikhan || cakre saraḥ pūritaṃ cāpyatiriktajalena tat
81.85
tad
drutaṃ mahaddhvā naiva vipro visiṣmiye || yato bahuvidhaṃ citraṃ bhavedbhūtādyupāsiṣu
81.86
taccitreṇa na jahyāca śrutimārgaṃ sanātanam
81.87
‒|| nara uvāca || || atimūrkho'si vipra tvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase || kiṃ na śrutastvayā ślokaḥ purāvidbhirudīritaḥ || kūponyasya ghaṭo
'nyasya rajjuranyasya bhārata
81.88
pāyayaṃtyanye pibaṃtyanye sarve te samabhāginaḥ || tajjalaṃ mama kasmāttvaṃ dharmajño na pibasyasiṃ
81.89
nārada uvāca || || tato vimṛśe śloko bahudhā samabhāginām || aniścayādvicāryāsau ghaṭādyaiḥ samabhāgitā
81.90
bahupotadravyakṣepaḥ
sarvaiḥ sā samabhāgitā || evaṃ kartuḥ phalaiḥ sarvaiḥ samaṃ syācca punaḥpunaḥ
81.91
yaḥ śuciśca śivaṃ dhyāyanprāsādakūpakartāri || jalapratiyahābhāvā
tpibato'sya samaṃ phalam
81.92
iti niścitya provāca kālabhītirnaraṃ ca tam || satyametatkiṃ tu kuṃbhapayasā gartapūraṇe
81.93
dṛṣṭvā pratyakṣato
māhakkathaṃ pibati bho vada || sādhu vāpyathavā'sādhu na pibeyaṃ kathaṃcana
81.94
evaṃ viniścayaṃ dṛṣṭvāsya sthiraṃ kurunaṃdana || puruṣo'sau prahasyaiva kṣaṇā
daṃtardadhe tataḥ
81.95
kālabhītiśca paramaṃ vismayaṃ samupāgataḥ || vṛttāṃtaḥ koyamityeva ciṃtayāmāsa bhūyasā
81.96
tataściṃtayatastasya bilvādha
stātsuśobhanam || ucchritaṃ sumahāliṃgaṃ pṛthivyā dyotayaddiśaḥ
81.97
prādurbhāve tatastasya mahāliṃgasya bhārata || nanarta khepsarovṛṃdaṃ gaṃdharvā
lalitaṃ jaguḥ
81.98
pārijātamayīṃ puṣpavṛṣṭimiṃdro sumoca ha || jayeti devā munayastuṣṭuvurvividhaiḥ stavaiḥ
81.99
tasminmahati kauravya
vartamāne mahotsave || kālabhītiḥ pramuditaḥ praṇamya stotramairayat
81.100
pāpasya kālaṃ bhavapaṃkakālaṃ kalākalaṃ kālamārgasya kālam || devaṃ
mahākālamahaṃ prapadye śrīkālakaṃṭhaṃ bhavakālarūpam
81.101
īśānavakraṃ praṇamāmi tvāhaṃ stauti śrutiḥ sarvavidyeśvarastvam || bhūteśvarastvaṃ prapitā
mahastvaṃ tasmai namastestu maheśvarāya
81.102
yaṃ stauti vedastamahaṃ prapadye tatpuruṣasaṃjñaṃ śaraṇaṃ dvitīyam || tvāṃ vidmahe tacca nastvaṃ pradehi śrīrudra
deveśa namonamaste
81.103
aghoravakraṃ tritayaṃ prapadye atharvajuṣṭaṃ tava rūpakāṇi || aghoraghorāṇi ca ghoraghorāṇyahaṃ sadā naumi bhūtāni tubhyam
81.104
caturthavakraṃ ca sadā prapadye sadyobhijātāya namonamaste || bhavebhavenādibhavo bhavasva bhavodravo māṃ śiva tantatanta
81.105
namostu te vāmadevāya jyeṣṭharudrāya
kālāya kalāvikāriṇe || balaṃkarāyāpi balapramāthine bhūtāni haṃtre ca manonmanāya
81.106
triyaṃbakaṃ tvāṃ ca yajāmahe vayaṃ supuṇyagaṃdhaiḥ śivapuṣṭivardha
nam || urvārukaṃ pakkamivoyabaṃdhanādrakṣasva māṃ yaṃbaka mṛtyumārgāt
81.107
ṣaḍakṣaraṃ maṃtravaraṃ taveśa japaṃti ye munayo vītarāgāḥ || teṣāṃ prasanno'si japāmahe
taṃ tvoṃkārapūrvaṃ ca namaḥ śivāya
81.108
evaṃ stuto mahādevo liṃgānniḥsṛtya bhārata || trijagaddyotayanbhāsā pratyakṣaḥ prāha ca dvijam
81.109
yattvayātra
mahātīrthe bhṛśamārādhito dvija || tenāti tuṣṭaste vatsa neśaḥ kālaḥ kathaṃcana
81.110
ahaṃ ca nararūpī yo dṛṣṭvā te dharmasaṃsthitim || dhanyastaddharma
mārgo'yaṃ pālyate yadbhavadvidhaiḥ
81.111
sarvatīrthodakairgartaḥ pūrito me sarastathā || jalametanmahāpuṇyaṃ tvadarthaṃ me samāhṛtam
81.112
saptamaṃtrarahasyaṃ
ca yatkṛtaṃ stavanaṃ mama || anena paṭhyamānena saptamaṃtraphalaṃ bhavet
81.113
abhīṣṭaṃ ca varaṃ matto vṛṇīṣva manasepsitam || tvayātitopito hyasmi
nādeyaṃ vidyate tava
81.114
kālabhītiruvāca || || dhanyo'smyanugṛhīto'smi yattvaṃ tuṣṭo'si śaṃkara || tvattoṣātsaphalā dharmāḥ śramāyaivānyathā
matāḥ
81.115
yadi tuṣṭo'si sāṃnidhyaṃ liṃge'tra kriyatāṃ sadā || akṣayaṃ tatkṛtaṃ cāstu yalliṃge kriyate'tra ca
81.116
japato yatphalaṃ deva
paṃcamaṃtrāyutena ca || tatphalaṃ jāyatāṃ nṝṇāmasya liṃgasya darśane
81.117
kālamārgādahaṃ yasmānmocito'haṃ maheśvara || mahākālamiti khyātaṃ liṃgaṃ
tasmādvavatvidam
81.118
asmiṃśca kūpe yo martyaḥ snātvā tarpayate pitṝn || sarvatīrthaphalaṃ cāstu pitṝṇāmakṣayā gatiḥ
81.119
iti tasya
vacaḥ śrutvā prītastaṃ śaṃkaro'bravīt || svayaṃbhuvaṃ yatra liṃgaṃ tatra nityaṃ vasāmyaham
81.120
svayaṃbhubāṇaratnotthadhātupāṣāṇalohajam || liṃgaṃ
krameṇa phaladamaṃtyātpūrvaṃ daśottaram
81.121
ākāśe tārakāliṃgaṃ pātāle hāṭakeśvaram || svāyaṃbhuvaṃ dharāpṛṣṭhe tadetattritayaṃ samam
81.122
viśeṣā
tprārthitaṃ yacca tacca sarvaṃ bhaviṣyati || atra puṣpaṃ phalaṃ pūjā naivedyaṃ stavanakriyā
81.123
dānaṃ vānyacca yatkiṃcidakṣayaṃ tadbhaviṣyati || māghāsitacatu
rdaśyāṃ śivayoge ca putraka
81.124
liṃgācca pūrvataḥ kūpe snātvā yastarpayetpitṝn || sarvatīrthaphalāvāptiḥ pitṝṇāṃ cākṣayā gatiḥ
81.125
tasyāṃ rātrau
mahākālaṃ yāmeyāme prapūjayet || yaḥ kṣipetsarvaliṃgeṣu sa jāgaraphalaṃ labhet
81.126
jiteṃdriyaśca yo nityaṃ māṃ liṃgetra prapūjayet || muktimuktī na
dūrasthe tasya nityaṃ dvijottama
81.127
māghe caturdaśyaṣṭamyāṃ somavāre ca parvaṇi || snātvā sarasi yo'bhyarcya liṃgametacchivaṃ vrajet
81.128
dānaṃ tapo rudrajāpaḥ sarvamakṣayameva ca || tvaṃ ca nandī dvitīyo me pratīhāro bhaviṣyasi
81.129
kālamārgajayādvatsa mahākālā
bhidhaściram || karaṃdhamo'tra rājarṣiracirādāgamiṣyati
81.130
tasya procya bhavāndharmāṃstato mallokamāvraja || ityuktvā bhagavānrudro
liṃgamadhye nyalīyata
81.131
mahākālo'pi muditastatra tepe mahattapaḥ
81.132
iti mahākālaprādurbhāvaḥ || || nārada uvāca || atha
kenāpi kālena pārtha rājā karaṃdhamaḥ || viśeṣamicchurdharmeṣu śrutvā tīrthamahāguṇān
81.133
mahākālacaritraṃ ca tatraiva samupāyayau || mahīsāgara
toye'sau snātvā liṃgānyathārcayat
81.134
mahākālamanuprāpya paramāṃ prītimāgataḥ || sa paśyansumahāliṃgaṃ nātṛpyata janeśvaraḥ
81.135
yathā daridraḥ kṛpaṇo nidhikumbhamavāpya ca || saphalaṃ jīvitaṃ mene mahākālaṃ nirīkṣya saḥ
81.136
paṃcamaṃtrāyutajapaphalaṃ yasyeha darśanāt || tataḥ
saparyāyābhyarcya mahatyāsau praṇamya ca
81.137
śrutvā ca liṃgapravaraṃ mahākālamupāsadat || tato rudravacaḥ smṛtvā mahākālaḥ smayanniva
81.138
pratyudgamya nṛpaṃ pūjāmarghaṃ ca pratyapādayat || tataḥ kuśalapraśnādi kṛtvā śāṃtamukhaṃ nṛpaḥ
81.139
mahākālamupāmaṃtrya kathāṃte vākyamabravīt
bhagavansaṃśayo mahyaṃ sadā'yaṃ parivartate
81.140
yadidaṃ tarpaṇaṃnāma pitṝṇāṃ kriyate nṛbhiḥ || jalamadhye jalaṃ yāti kathaṃ tṛpyaṃti pūrvajāḥ
81.141
evaṃ piṃḍādipūjā ca sarvamatraiva dṛśyate || kathamevaṃ sma manyāmaḥ pitrādyairupabhujyate
81.142
na caitadasti yatteṣāṃ nopatiṣṭhati kiṃcana || svapne yathā
kṣamya naraṃ dṛśyaṃte yācakāśca te
81.143
devānāṃ cāpi dṛśyaṃte pratyakṣāḥ pratyayā sadā || tatkathaṃ pratigṛhṇanti mano me'tra pramuhyati
81.144
mahākāla uvāca || || yonirevaṃvidhā teṣāṃ pitṛṇāṃ ca divaukasām || dūrokaṃ dūrapūjā ca dūrastutirathāpi yat
81.145
bhavyaṃ bhūtaṃ bhaviṣyacca sarvaṃ jānaṃti yāṃti ca || paṃcatanmātrarūpaṃ ca manobuddhirahaṃjaḍāḥ
81.146
navatattvamayaṃ dehaṃ daśamaḥ puruṣo mataḥ || tasmāddhūpena tṛpyaṃti rasattvena te tathā
81.147
śabdatattvena tuṣyaṃti sparśatattvaṃ ca gṛhṇate || śuci dṛṣṭvā ca tuṣyaṃti nātra rājanbhavennṛṣā
81.148
yathā tṛṇaṃ paśūnāṃ ca narā ṇāmannamucyate || evaṃ daivatayonīnāmannasārasya bhojanam
81.149
śaktyaḥ sarvabhāvānāmarcityā jñānagocarāḥ || tasmāttattvaṃ pragṛhṇanti śeṣamatraiva dṛśyate
81.150
karaṃdhama uvāca || || pitṛbhyo dīyate śrāddhaṃ svakarmavaśagāśca te || svargasthā narakasthā vā kathaṃ tairupabhujyate
81.151
atha svarge'tha narake sthitāḥ karmābhiyaṃtritāḥ || śaknuvaṃti varānetāndātuṃ te ceśvarāḥ katham
81.152
āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca || prayacchantu tathā rājyaṃ prītā nṛṇāṃ pitāmahāḥ
81.153
mahākāla uvāca || || satyametatsvakarmasthāḥ pitaro yajñapottama || kiṃ tu devāsurāṇāṃ ca yakṣādīnāmamūrtakāḥ
81.154
mūrtāścaturṇāṃ varṇānāṃ pitaraḥ saptadhā smṛtāḥ || te hi sarve prayacchaṃti dātuṃ sarvaṃ yathepsitam
81.155
ekatriṃśadgaṇā yeṣāṃ pitṝṇāṃ prabalā nṛpa || kṛtaṃ ca tadidaṃ śrāddhaṃ tarpayettānparāvipitṝn
81.156
te tṛptāstarpayantyasya pūrvajānyatra saṃsthitān || evaṃ svānāṃ copatiṣṭhecchrāddhaṃ yacchaṃti te varān
81.157
rājovāca || || bhūtādibhyo yathā vipra nāmnā voddiśya dīyate || surādīnāṃ kathaṃ caiva saṃkṣepeṇa na dīyate
81.158
idaṃ pitṛbhyo devebhyo dvijebhyaḥ pāvakāya ca || evaṃ kasmādvistarāḥ sthūrmanaḥkāyādikaddāḥ
81.159
mahākāla uvāca || ucitā pratipattiśca kāryā sarveṣu nityaśaḥ || pratipattiṃ cocitāṃ te vinā gṛhṇanti naiva ca
81.160
yathā śvā gṛhadvārastho baliṃ gṛhṇāti kiṃ tathā || pradhānapuruṣo rājangṛhṇāti ca śunā samaḥ
81.161
evaṃ te bhūtavadevā na hi gṛhṇanti karhicit || śuci kāmaṃ juṣaṃte na
haviraścahnadhānataḥ
81.162
vinā maṃtraiśca yaddattaṃ na tadgṛhṇanti te'malāḥ || śrutirapyatra prāhedaṃ mantrāṇāṃ viṣaye nṛpa
81.163
"maṃtrā devatā yadyadvidvānmantravatkaroti devatābhireva tatkaroti yaddāti devatābhireva taddāti yatpratigṛhṇāti devatābhireva tatpratigṛhṇāti tasmānnāmantravatpratigṛhīyāt nāmantravatpratipadyate" iti
81.164
tasmānmantraiḥ sadā deyaṃ paurāṇairvaidikairapi || anyathā te na gṛhṇanti bhūtānāmupatiṣṭhati
81.165
rājo vāca || || darbhāṃstilānakṣatāṃśca toyaṃ caitaiḥ susaṃyutam || kasmātpradīyate dānaṃ jñātumicchāmi kāraṇam
81.166
mahākāla uvāca || || purā kila pradattāni bhūmerdānāni bhūriśaḥ || pratyagṛhṇanta daityāśca praviśyābhyantaraṃ balāt
81.167
tato devāśca pitaraḥ pratyūcuḥ padmasaṃbhavam
81.168
svāminnaḥ paśyatāmeva sarvaṃ daityaiḥ pragṛhyate || vidhehi rakṣāṃ teṣāṃ tvaṃ na naṣṭāḥ smo yathā vayam
81.169
tato vibhṛśyaiva vidhī rakṣo pāyamacīkarat || tilairyuktaṃ pitṝṇāṃ ca devānāmakṣataiḥ saha
81.170
toyaṃ darbhāṃśca sarvatra evaṃ gṛhṇanti nāsurāḥ || etānvinā pradattaṃ ya tphalaṃ daityaiḥ pragṛhyate
81.171
niḥśvasya pitaro devā yāṃti dātuḥ phalaṃ na hi || tasmādyuṃgeṣu sarveṣu dānamevaṃ pradīyate
81.172
karaṃdhama uvāca || || caturyugavyavasthānaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ || mahatīyaṃ vivitsā me sadaiva parivartate
81.173
mahākāla uvāca || ādyaṃ kṛtayugaṃ viddhi tatastretāyugaṃ smṛtam || dvāparaṃ ca kaliśceti catvāraśca samāsataḥ
81.174
sattvaṃ kṛtaṃ rajastretā dvāparaṃ ca rajastamaḥ || kalistamastu vijñeyaṃ yugavṛttaṃ yugeṣu ca
81.175
dhyānaṃ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ yajña ucyate || vṛttaṃ ca dvāpare satyaṃ dānameva kalau yuge
81.176
kṛte tu mānasī sṛṣṭiḥ vṛttiḥ sākṣādsocchasā || tejomayyaḥ prajāstṛtāḥ sadānaṃdāśca bhoginaḥ
81.177
adhamottamo na tāsāṃ tā nirviśeṣāḥ prajāḥ śubhāḥ || tulya āyuḥ sukhaṃ rūpaṃ tāsāṃ tasminkṛte yuge
81.178
na cāprītirna ca dvaṃdvo na dveṣo nāpi ca kramaḥ || parvatodadhivāsinyo hyanukośapriyāstu tāḥ
81.179
varṇāśramavyavasthā ca tadāsīnna hi saṃkaraḥ || ekamanyaṃ na dhyāyaṃti paramaṃ te sadā śivam
81.180
caturthe ca tataḥ pāde naṣṭā sā'bhūdrasocchasā || prādurāsaṃstatastāsāṃ vṛkṣāśvagṛhasaṃjñitāḥ
81.181
vastrāṇi ca prasūyaṃte phalānyābharaṇāni ca || teṣveva jāyate tāsāṃ gaṃdhavarṇarasānvitam
81.182
sumākṣikaṃ mahāvīryaṃ puṭake puṭake madhu || tena tā vartayaṃti sma kṛtasyāṃte prajāstadā
81.183
hṛṣṭapuṣṭāstathā vṛddhāḥ prajā vai vigatajvarāḥ || tataḥ kālena kenāpi tāsāṃ vṛddhe raseṃdriye
81.184
yugabhāvāttathā dhyāne svalpībhūte śivasya ca || vṛkṣāṃstānparyagṛhṇaṃta madhu vā mākṣikaṃ
balāt
81.185
tāsāṃ tenopacāreṇa lobhadoṣakṛtena vai || pranaṣṭā madhunā sārdhaṃ kalpavṛkṣāḥ kacitkacit
81.186
tasyāṃ cāpyalpaśiṣṭāyāṃ
dvaṃdvānyabhyutthitāni vai || śītātapairmanoduḥkhaistatastā duḥkhitā bhṛśam
81.187
cakrurāvaraṇārthaṃ hi ketanāni tatastataḥ || tataḥ prādurbabhau
tāsāṃ siddhistretāyuge punaḥ
81.188
vṛṣṭacā babhūvurauṣadhyo grāmyāraṇyāścaturdaśa || akṛṣṭapacyāścānūptāstoyabhūmisamāgamāt
81.189
ṛtu
puṣpaphalaiścaiva vṛkṣagulmāśca jajñire || taiśca vṛttirabhūttāsāṃ dhānyaiḥ puṣpaiḥ phalaistathā
81.190
tataḥ punarabhūttāsāṃ rāgo lobhaśca sarvataḥ || kālavīryeṇa
vā gṛhya nadīkṣetrāṇi parvatān
81.191
vṛkṣagulmauṣadhīścaiva prasahyāśu yathābalam || viparyayeṇa cauṣadhyaḥ pranaṣṭāśca caturdaśa
81.192
natvā dharāṃ
praviṣṭāstā oṣadhyaḥ pīḍitāḥ prajāḥ || dudoha gāṃ pṛthurvainyaḥ sarvabhūtahitāya vai
81.193
tadāprabhṛti cauṣadhyaḥ phālakṛṣṭāḥ prajāstataḥ || vārttayā
vartayaṃti sma pālyamānāśca kṣatriyaiḥ
81.194
varṇāśramapratiṣṭhā ca yajñastretāsu cocyate||sadāśivadhyānamayaṃ tyaktvā mokṣamacetanāḥ
81.195
puṣpiṃtāṃ
vācamāśritya rāgātsvargamasādhayan || dvāpare ca pravartaṃte matibhedāstato nṛṇām
81.196
manasā karmaṇā vācā kṛcchrādvārtā prasidhyati || lobho
dhṛtiḥ śivaṃ tyaktvā dharmāṇāṃ saṃkarastathā
81.197
varṇāśramaparidhvaṃsāḥ pravartaṃte ca dvāpare || tadā vyāseścaturddhā ca vyasyate dvāparāttataḥ
81.198
eko vedaścatuṣpādaiḥ kriyate dvijahetave || itihāsapurāṇāni bhidyaṃte lokagauravāt
81.199
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ
bhāgavataṃ tathā || tathānyannāradīyaṃ ca mārkaṃḍeyaṃ ca saptamam
81.200
āgneyamaṣṭamaṃ proktaṃ bhaviṣyaṃ navamaṃ smṛtam || daśamaṃ brahmavaivartaṃ
laiṃgamekādaśaṃ tathā
First 200 of 277 passages. Read on
Linked texts (11)
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit
- Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) — Ananta Gokhale, Sanskrit
- Brāhmī Saṃhitā — Sanskrit
- Caturvargacintāmaṇi — Hemādri, Sanskrit
- Dānakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit