Vaishnavakhanda 86
Vaiṣṇavakhaṇḍa 86
- Language
- Sanskrit
Contents
- 86.83 — 1 part
86.1
cha || || arjuna uvāca || || divyaprākāramicchāmi śrotuṃ cāhaṃ munīśvara || kathaṃ kāryāṇi kānīha sphuṭaṃ yaiḥ puṇyapāpakam
86.2
nārada uvāca || || śapathāḥ kośaghaṭakau viṣāgnī tattamāṣakau || phalaṃ ca taṃdulaṃ caiva divyānyaṣṭau vidurbudhāḥ
86.3
asākṣikeṣu
cārtheṣu mitho vivadamānayoḥ || rājadrohābhiśāpeṣu sāhaseṣu tathaiva ca
86.4
avidastattvataḥ satyaṃ śapathenābhilaṃghayet || maharṣibhiśca devaiśca
satyārthāḥ śapathāḥ kṛtāḥ
86.5
javano nṛpatiḥ kṣīṇo mithyāśapathamācaret || vasiṣṭhāgre varṣamadhye sānvayaḥ kila bhārata
86.6
aṃdhaḥ
śatrugṛhaṃ gaccheyo mithyāśapathāṃścaret || rauravasya svayaṃ dvāramudghāṭayati durmatiḥ
86.7
manyaṃte vai pāpakṛto na kaścitpaśyatīti naḥ
tāṃśca devāḥ prapaśyaṃti svasyaivāṃtarapauruṣāḥ
86.8
ādityacaṃdrāvanilo'nalaśca dyaurbhūmirāpo hṛdayaṃ yamaśca || ahaśca rātriśca ubhe ca saṃdhye
dharmo hi jānāti narasya vṛttam
86.9
evaṃ tasmādabhijñāya satyārthaśapathāṃścaret || vṛthā hi śapathānkurvanpretya ceha vinaśyati
86.10
idaṃ satyaṃ vadāmīti bruvansākṣī bhavānyataḥ || śubhāśubhaphalaṃ dehi śuciḥ pādau raveḥ spṛśet
86.11
atha śāstrasya virodhe'pi śāstrasyāpi
ca kṣatriyaḥ || māṃ saṃspṛśaṃstathā vaiśyaḥ śūdraḥ svagurumeva ca
86.12
mātaraṃ pitaraṃ pūjyaṃ spṛśetsādhāraṇaṃ tvidam || kośasya rūpaṃ pūrvaṃ te
vyākhyātaṃ pāṃḍunaṃdana
86.13
vipravarjyaṃ tathā kośaṃ varṇināṃ dāpayennṛpaḥ || yo yo yadevatābhaktaḥ pāyayettasya taṃ naram
86.14
samabhaktaṃ ca
devānāmādityasyaiva pāyayet || sarveṣāṃ cogyadevānāṃ snāpayedāyudhāśrakam
86.15
snānodakaṃ vā saṃkalpaṃ gṛhītvā pāyayennavam || trisaptarātramadhye
ca phalaṃ kośasya nirdiśet
86.16
ataḥ paraṃ mahādivyavidhānaṃ śṛṇu yadbhavet || saṃśayacchedi sarveṣāṃ ṣāṣṭarcāttaddivyameva ca
86.17
saśiraskaṃ
pradātavyamiti brahmā purābravīt || mahogrāṇāṃ ca dātavyamaśiraskamapi sphuṭam
86.18
sādhūnāṃ varṇināṃ rājā na śiraskaṃ pradāpayet || na pravāte
ghaṭaṃ deyaṃ noṣṇakāle hutāśanam
86.19
varṇināṃ ca tathā kālaṃ taṃdulaṃ mukharogiṇām
86.20
kuṣṭhapittārditānāṃ ca brāhmaṇānāṃ ca no viṣam
tattamāṣakamarhaṃti sarve dharmyaṃ niratyayam
86.21
na vyādhisurake deśe śapathānkośameva ca || divyānyāsurakairmantraiḥ staṃbhayaṃtīha kecana
86.22
pratighātavidasteṣāṃ yojayeddharmavatsalān || divyānāṃ staṃbhakāñjñātvā pāpātrityaṃ mahīpatiḥ
86.23
vivāsayetsvakādrāṣṭrātte hi lokasya kaṃṭa
kāḥ || teṣāmanveṣaṇe yatnaṃ rājā nityaṃ samācaret
86.24
te hi pāpasamācārāstaskarebhyo'pi taskarāḥ || prāghaṣṭadoṣānsvaleṣu divyeṣu vini
yojayet
86.25
mahatsvapi na cārtheṣu dharmajñāndharmavatsalān || na mithyāvacanaṃ yeṣāṃ janmaprabhṛti vidyate
86.26
śraddhayātpārthivasteṣāṃ vacanā
deva bhārata || jñātvā dharmiṣṭhatāṃ rājā puruṣasya vicakṣaṇaḥ
86.27
krodhācchobhātkārayaṃśca svayameva praduṣyati || tasmātpāviṣu divyaṃ syāttrādau
procyate ghaṭe
86.28
susamāyāṃ pṛthivyāṃ ca digbhāge pūrvadakṣiṇe || yañciyasya tu vṛkṣasya sthāpyaṃ syānmuṃḍakadvayam
86.29
staṃbhakasya pramāṇaṃ ca
saptahastaṃ prakīrtitam || dvau hastau nikhanetkāṣṭhaṃ dṛśyaṃ syādvastapaṃcakam
86.30
aṃtaraṃ tu tayoḥ kāryaṃ tathā hastacatuṣṭayam || muṃḍekopari kāṣṭhaṃ
ca dṛḍhaṃ kuryādicakṣaṇaḥ
86.31
caturhastaṃ tulākāṣṭhamavraṇaṃ kārayetsthiram || khadirārjunavṛkṣāṇāṃ śiṃśapāśālajaṃ tvatha
86.32
tulākāṣṭhe tu
kartavyaṃ tathā vai śikyakadvayam || prāṅmukho niścalaḥ kāryaḥ śucau deśe ghaṭastathā
86.33
pāṣāṇasyāpi jāyeta staṃbheṣu ca ghaṭastathā || vaṇi
ksuvarṇakāro vā kuśalaḥ kāṃsyakārakaḥ
86.34
tulādhāradharaḥ kāryo ripau mitre ca yaḥ samaḥ || śrāvayetprāṅvivāko'pi tulādhāraṃ vicakṣaṇaḥ
86.35
brahmaghne ye smṛtā lokā ye ca strībālaghātake || tulādhārasya te lokāstulāṃ dhārayato mṛṣā
86.36
ekasmiṃstolayecchakye jñātaṃ sūpoṣitaṃ naram
dvitīye mṛttikāṃ śubhrāṃ gaurāṃ tu tulayedbudhaḥ
86.37
iṣṭikābhasmapāṣāṇakapālāsthīni varjayet || tolayitvā tataḥ pūrvaṃ tasmāttamavatārayet
86.38
mūrdhni patraṃ tato nyasya nyastapatraṃ niveśayet || patre maṃtrastvayaṃ lekhyo yaḥ puroktaḥ svayaṃbhuvā
86.39
brāhmaṇastvaṃ sutā devi tulānāmneti
kathyate || tukāro gaurave nityaṃ lakāro laghuni smṛtaḥ
86.40
gurulāghavasaṃyogāttulā tena nigadyase || saṃśayānmocayasvainamabhiśastaṃ naraṃ śubhe
86.41
bhūya āropayettaṃ tu naraṃ tasminsapatrakam || tulito yadi vardheta śuddho bhavati dharmataḥ
86.42
hīyamāno na śuddhaḥ syāditi dharmavido viduḥ
śikyacchede tulābhaṃge punarāropayennaram
86.43
evaṃ niḥsaṃśayaṃ jñānaṃ yaccānyāyaṃ na lopayet || etatsarvaṃ ravau vāre kāryaṃ saṃpūjya bhāskaram
86.44
athātaḥ saṃpravakṣyāmi viṣadivyaṃ śṛṇuṣva me
86.45
dviprakāraṃ ca tatproktaṃ ghaṭasarpaviṣaṃ tathā || śṛṃgiṇo vatsanābhasya himaśailabhavasya vā
86.46
yavāḥ sapta pradātavyā athavā ṣaḍghṛtaplutāḥ || mūrdhni vinyastapatrasya patre caivaṃ niveśayet
86.47
tvaṃ viṣa brāhmaṇaḥ putra satyadharme vyavasthitaḥ
trāyasvainaṃ naraṃ pāpātsatyenāsya bhavāmṛtam
86.48
yena vegairvinā jīrṇaṃ chardimūrcchāvivarjitam || taṃ tu śuddhaṃ vijānīyāditi dharmavido viduḥ
86.49
kṣudhitaṃ kṣudhitaḥ sarpaṃ ghaṭasthaṃ procya pūrvavat || saṃspṛśettālikāḥ sapta na daśecchudhyatīti saḥ
86.50
agnidivyaṃ yathā prāha viriṃci
stacchṛṇuṣva me || saptamaṃḍalakānkuryāddevasyāgre svastathā
86.51
maṃḍalānmaṃḍalaṃ kāryaṃ pūrveṇeti viniścayaḥ || ṣoḍaśāṃgulakaṃ kāryaṃ maṃḍalāttāvadaṃtaram
86.52
ārdravāsasamāhūya tathā caivāpyupoṣitam || kārayetsarvadivyāni devabrāhmaṇasaṃnidhau
86.53
pratyakṣaṃ kārayeddivyaṃ rājño vādhi
kṛtasya vā || brāhmaṇānāṃ śrutavatāṃ prakṛtīnāṃ tathaiva ca
86.54
paścime dinakāle hi prāṅmukhaḥ prāñjaliḥ śuciḥ || caturasre maṃḍale'nye kṛtvā caiva samau karau
86.55
lakṣayeyuḥ kṛtādīni hastayostasya hāriṇaḥ || satāśvatthasya patrāṇi badhnīyuḥ karayostataḥ
86.56
navena kṛtasūtreṇa kārpā
sena dṛḍhaṃ yathā || tatastu susamaṃ kṛtvā aṣṭāṃgulamathāyasam
86.57
piṃḍaṃ hutāśasaṃtaptaṃ paṃcāśatpalikaṃ dṛḍham || ādau pūjāṃ raveḥ kṛtvā hutāśasyātha
kārayet
86.58
raktacaṃdanadhūpābhyāṃ raktapuṣpaistathaiva ca || abhiśastasya patraṃ ca badhnīyāccaiva mūrdhani
86.59
maṃtreṇānena saṃyuktaṃ brāhmaṇābhihi
tena ca || tvamagne vedāścatvārastvaṃ ca yajñeṣu hūyase
86.60
pāpaṃ punāsi vai yasmāttasmātpāvaka ucyase || tvaṃ mukhaṃ sarvadevānāṃ tvaṃ mukhaṃ brahmavādi
nām
86.61
jaṭharastho'si bhūtānāṃ tato vetsi śubhāśubham || pāpeṣu darśayātmānamarciṣmānbhava pāvaka
86.62
athavā śuddhabhāveṣu śīto bhava
mahābala || tato'bhiśastaḥ śanaikamaṃḍalāni parikramet
86.63
parikramya śanairjahyādyohapiṃḍaṃ tataḥ kṣitau || vipatrahastaṃ taṃ paścātkārayeddīhimardanam
86.64
nirvikāro karau dṛṣṭvā śuddho bhavati dharmataḥ || bhayādvā pātayedyastu tadadho vā vibhāvyate
86.69
punastvāhaurayedyohaṃ vidhireṣa prakīrtitaḥ
athātaḥ saṃpravakṣyāmi tanmāpavidhiṃ śṛṇu
86.66
kārayedāyasaṃ pātraṃ tāmraṃ vā ṣoḍaśāṃgulam || caturaṃgulakhātaṃ tu mṛnmayaṃ vāpi kārayet
86.67
pūrayedghṛtatailābhyāṃ palairviṃśatibhistataḥ || ghṛtate nikṣipettatra suvarṇasya tu māṣakam
86.68
vahnacuktaṃ vinyasenmaṃtramabhiśastasya mūrdhani
aṃguṣṭhāṃguliyogena tanmāpaṃ samuddharet
86.69-2
śuddhaṃ jñeyamasaṃdigdhaṃ visphoṭādivivarjitam || phālaśuddhiṃ pravakṣyāmi tāṃ śṛṇu tvaṃ dhanaṃjaya
86.70
āyasaṃ dvādaśapalaṃ ghaṭitaṃ phālamucyate || aṣṭāṃgulamadīrghaṃ ca caturaṃgulavistṛtam
86.71
vahnacuktaṃ vinyasenmaṃtramabhiśastasya mūrdhani || triḥ
parāvartayejihvāṃ lihannasmātṣaḍaṃgulam
86.72
gavāṃ kṣīraṃ pradātavyaṃ jihvāśodhanamuttamam || jihvāparīkṣaṇaṃ kuryādyadi cetra vimocyate
86.73
taṃ viśuddhaṃ vijānīyādyiśuddhā cettu jāyate || taṃḍulasyātha vakṣyāmi vidhidharmaṃ sanātanam
86.74
cauyeṃtu taṃḍulā
deyā na cānyatra kathaṃcana || taṃḍulāṃtudake sikkā rātrau tatraiva sthāpayet
86.75
prabhāte kāriṇe deyā bhakṣaṇāya na saṃśayaḥ || triḥkṛtvaḥ
prāṅmukhaścaiva patre niṣṭhīvayettataḥ
86.76
pippalasyātha bhūrjasya na tvanyasya kathaṃcana || tāṃstu vaiṃ kārayecchuddhāṃstaṃḍulānchālisaṃbha
vān
86.77
mṛnmaye bhājane kṛtvā savituḥ purataḥ sthitaḥ || tandulānmaṃtrayecchuddhānmantreṇānena dharmataḥ
86.78
dīyase dharmatattvajñairmānuṣāṇāṃ
viśodhanam || stutastandula satyena dharmatastrātumarhasi
86.79
niṣṭhīvane kṛte teṣāṃ savituḥ purataḥ sthite || śoṇitaṃ dṛśyate yasya tamaśuddhaṃ vinirdiśet
86.80
evamaṣṭavidhaṃ divyaṃ pāpasaṃśayacchedanam || bhaṭṭādityasya purato jāyate kurunaṃdana
86.81
jaladivyaṃ tathā prāhurdviprakāraṃ purāvidaḥ
jalahastaṃ smṛtaṃ caikaṃ majjanaṃ cāparaṃ viduḥ
86.82
bāṇakṣepastathādānaṃ yāvaddīryavatāḥkṛtam || tāvattaṃ majjayejjīvettathā tacchuddhimādiśet
86.83
evaṃvidhamidaṃ sthānaṃ bhaṭṭādityasya bhārata || mamaiva kṛpayā bhānorjātametanmahītale
86.83.p1
iti śrīskaṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe bhaṭṭādityamāhātmye divyavarṇananāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Matsya — Sanskrit