Pramāṇa · Search · About · API

Vaishnavakhanda 87

Vaiṣṇavakhaṇḍa 87

Language
Sanskrit

Contents

87.1

cha|| || nārada uvāca
tathā bahūdakasthāne kathamākarṇayādbhutām || yasmādbahūdakaṃ kuṇḍaṃ kāmarūpe yadasti ca

87.2

tadasti cātra saṃkrāṃtaṃ tasmātproktaṃ bahūdakam || kapilenāṉa
tastvā ca varṣāṇi subahūnyapi

87.3

sthāpitaṃ śobhanaṃ liṃgaṃ kapileśvarasaṃjñitam || tacca liṃgaṃ sadā pārtha nandabhadra iti smṛtaḥ

87.4

vāṇiksaṃpūja
yāmāsa trikālaṃ ca kṛtādaraḥ || sarvadharmaviśeṣajñaḥ sākṣāddharma ivāparaḥ

87.5

nājñātaṃ tasya kiṃcicca yaddharmeṣu prakīrtyate ||sarveṣāṃ ca suhṛnnityaṃ sarveṣāṃ ca
hite rataḥ

87.6

karmaṇā manasā vācā dharmamenamupāśritaḥ || na bhūto na bhaviṣyaśca na sa dharmo'sti kiṃcana

87.7

vidroṣo yo hi sarvatra niścityevaṃ
vyavasthitaḥ || asya dharmasamudrasya saṃpravṛddhasya sarvataḥ

87.8

nirmathya nandabhadreṇa ārhataṃ tanniśāmaya || vāṇijyaṃ manyate śreṣṭhaṃ jīvanāya tadā
sthitaḥ

87.9

paricchinnaiḥ kāṣṭhatṛṇaiḥ śaraṇaṃ tena kāritam || madyavarjaṃ bhedavarjaṃ kūṭavarjaṃ samaṃ tathā

87.10

sarvabhūteṣu vāṇijyamalpalābhena so'carat
amāyayā parebhyo'sau gṛhītvaiva krayāṇakam

87.11

amāyayaiva bhūtebhyo vikrīṇātyasya sadratam || kecidyajñaṃ praśaṃsaṃti nandabhadro na manyate

87.12

doṣamenaṃ viniścitya śṛṇu taṃ pāṇḍunandana || lubdho'nnṛtī dāṃbhikaśca svapraśaṃsāparāyaṇaḥ

87.13

yajanyajñairjagaddhaṃti svaṃ cāṃdhatamasaṃ
nayet || agnau prāstāhutiḥ samyagādityamupatiṣṭhate

87.14

ādityājjāyate vṛṣṭirvṛṣṭerannaṃ tataḥ prajāḥ || yadyadā yajamānasya ṛtvijo
dravyameva ca

87.15

cauraprāyasya kaluṣājjanma jāyejjanasya hi || adakṣiṇe vṛthā yajñe kṛte cāpyavidhānataḥ

87.16

paśavo lakuṭairhanyuryajamānaṃ
mṛtaṃ hatāḥ || tasmācchuddhairyavadravyairyajamānaḥ śubhaḥ smṛtaḥ

87.17

yajña evaṃ vicāryāsau yajñasāraṃ samāsthitaḥ || śraddhayā devapūjā yā nama
skāraḥ stutiḥ śubhā

87.18

naivedyaṃ haviṣaścaiva yajño'yaṃ hi vikalmaṣaḥ || sa eva yajñaḥ prokto vai yena tuṣyanti devatāḥ

87.19

kecicchaṃsanti
saṃnyāsaṃ nandabhadro na manyate || yo hi saṃnyasya viṣayānmanasā gṛhyaṃte punaḥ

87.20

ubhayabhraṣṭa evāsau bhinnā bhūmirvinaśyati || saṃnyāsasya tu
yatsāraṃ tattenāvṛtamuttamam

87.21

kasyacitraiva karmāṇi śapate vā praśaṃsati || nānāmārgasthitām̐llokāṃścandravallīyate kṣitau

87.22

na
dveṣṭi no kāmayate na viruddho'nurudhyate || samāśvakāṃcano dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ

87.23

abhayaḥ sarvabhūtebhyo yathāṃdhabadhirākṛtiḥ || na karma
ṇāṃ phalākāṃkṣā śivasyārādhanaṃ hi tat

87.24

kāraṇāddharmamanvicchanna lobhaṃ ca tataścaran

87.25

vivicya nandabhadrastatsāraṃ mokṣeṣu jagṛhe
kṛṣiṃ kecitpraśaṃsaṃti naṃdabhadro na manyate

87.26

yasyāṃ chiṃdaṃti vṛṣaṇā vṛṣāṇāṃ caiva nāsikām || karṣayaṃti mahābhārānbadhnaṃti damayaṃti ca

87.27

bahudaṃśamayāndeśānnayaṃti bahukardamān || vāhasaṃpīḍitā dhuryāḥ sīdaṃtyavidhinā pare

87.28

manyaṃte bhrūṇahatyāpi viśiṣṭā nāsya karmaṇaḥ || aghyā iti gavāṃ nāma śrutau tāḥ pīḍayetkatham

87.29

bhūmiṃ bhūmiśayāṃścaiva haṃti kāṣṭhamayomukham || paṃceṃdriyeṣu jīveṣu sarvaṃ vasati daivatam

87.30

ādityaścaṃdramā vāyuḥ prabhūtyaiva ca tāṃstu yaḥ || vikrīṇāti sumūḍhasya tasya kā nu vicāraṇā

87.31

ajo'gnirvaruṇo meṣaḥ sūryaśca pṛthivī virāṭ || dhenurvatsaśca somo vai vikrīyaitānna sidhyati

87.32

evaṃvidhasahasraiśca yutā doṣaiḥ kṛṣiḥ sadā || aṣṭāgavaṃ syāddhi halaṃ triṃśadvāgaṃ tyajetkṛṣeḥ

87.33

dharme dadyātpaśūnvṛddhānpuṣyādeṣāṃ kṛṣiḥ kutaḥ || sārametatkṛṣestena naṃdabhadreṇa cāhatam

87.34

visāṃdhitavyānyanyāni svaśaktyā devapitṛṣu || manuṣya dvijabhūteṣu niyujyāśnīta sarvadā

87.35

kecicchaṃti caiśvaryaṃ naṃdabhadro na manyate || mānuṣā mānuṣāneva dāsabhāvena bhuṃjate

87.36

vadhabaṃdha nirodhena pīḍayaṃti divāniśam || dehaṃ kimetaddhātuḥ svaṃ māturvā janakasya vā

87.37

mātuḥ piturvā balinaḥ keturagneḥ śuno'pi vā || iti saṃciṃtya vyaharannamarā iva īśvarāḥ

87.38

aiśvaryamadapāpiṣṭhā mahāmadyamadādayaḥ || aiśvaryamadamatto hi nām̐ patitvā hi mādyati

87.39

ātmavatsarvabhūtyeṣu śriyā naiva ca mādyati

87.40

ātmapratyayavāndehī kṣeśvaraścehaśo'sti hi || aiśvaryasyāpi sāraṃ sa jayāhaitanniśāmaya

87.41

svaśaktyā sarvabhūteṣu yadasau na parāṅmukhaḥ || tīrthāyeke praśaṃsaṃti naṃdabhadro na manyate

87.42

śrameṇa saṃkarāttāpaśītavātakṣudhā tṛṣā || krodhena dharmagehasya nāṃpi nāśamavāpnuyāt

87.43

saukhyena vā dhanasyāpi śraddhayā svalpagorthavān || samartho hi mahatpuṇyaṃ śakra ātuṃ ka vāsti saḥ

87.44

sadā śuci devayājī tīrthasāraṃ gṛhegūm̐he || nāpaḥ punaṃti pāpāni na śailā na mahāśramāḥ

87.45

ātmā punāti pāpāni yadi pāpānnivartate || evameṣa samācāraṃ prādurbhūtaṃ tatastataḥ

87.46

ekīkṛtya sadā dhīmānnaṃdabhadraḥ samāsthitaḥ || tasyaivaṃ vartataḥ sādhoḥ spṛhayaṃtyapi devatāḥ

87.47

vāsavapramukhāḥ sarve vismayaṃ ca paraṃ yayuḥ || atraiva sthānake cāpi śūdro'bhūtprativeśmakaḥ

87.48

sa naṃdabhadraṃ dharmiṣṭhaṃ punaḥ punarasūyata || nāstikaḥ sa durācāraḥ satyavrata iti śrutaḥ

87.49

sa sadā naṃdabhadrasya vilokayati cāṃtaram || chidraṃ cedasya paśyāmi tato dharmānnivartaye

87.50

svabhāva eva krūrāṇāṃ nāstikānāṃ durātmanām || ātmānaṃ pātayaṃtyeva pātayaṃtyaparaṃ ca yat

87.61

tatastvevaṃ vartato'sya naṃdabhadrasya dhīmataḥ || eko'bhūt
nayaḥ kaṣṭādgārvike so'pyanaśyata

87.52

tacca devakṛtaṃ matvā na śuśoca mahāmatiḥ || devo vā mānavo vāpi ko hi devādvimucyate

87.53

tato
sya supriyā bhāryā sarvaiḥ sādhvīguṇairyutā || gṛhadharmasya mūrtiryā sākṣādiva aruṃdhatī

87.54

vināśamāgatā pārtha kanakānāma nāmataḥ || tato
yateṃdriyo'pyeṣa gṛhadharmavināśataḥ

87.55

śuśoca hā kaṣṭamiti pāpohamiti cāsakṛt || tattasya cāṃtaraṃ dṛṣṭvā'hapyatsatyavrataścirāt

87.56

upāvrajya ca hā kaṣṭaṃ bruvaṃstaṃ naṃdabhadrakam || dadhikarṇa ivāsādya naṃdabhadramuvāca saḥ

87.57

hā naṃdabhadra yadyevaṃ tavāpyevaṃvidhaṃ phalam || etena manye
manasi dharmo'pyeṣa vṛthaiva yat

87.58

ityādi bahudhā procya tattadvākyaṃ tatastataḥ || satyavratastataḥ prāha naṃdabhadraṃ kṛpānvitaḥ

87.59

naṃdabhadra sadā tubhyaṃ vaktukāmo'smi kiṃcana || prastāvasyāpyabhāvācca noditaṃ ca mayā kvacit

87.60

aprastāvaṃ bruvanvākyaṃ bṛhaspatirapi dhruvam || labhate buddhyavajñānamavamānaṃ ca hīnavat

87.61-2

nandabhadra uvāca || || brūhibrūhi na me kiṃcitsādhu gopyaṃ priyaṃ param || vacobhiḥ
śuddhasattvānāṃ na mokṣo'pyupamīyate

87.62

satyavrata uvāca || || navabhirnavabhiścaiva vimuktaṃ vāgvidūṣaṇaiḥ || navabhirbuddhidoṣaiśca vākyaṃ vakṣyāmyadoṣavat

87.63

saukṣmyaṃ saṃkhyākramaścāpi nirṇayaḥ saprayojanaḥ || paṃcaitānyarthajātāni yatra tadvākyamucyate

87.64

dharmārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ coddiśya cocyate || prayojanamiti proktaṃ prathamaṃ vākyalakṣaṇam

87.65

dharmārthakāmamokṣeṣu pratijñāya viśeṣataḥ || idaṃ taditi vākyāṃte procyate sa vinirṇayaḥ

87.66

idaṃ pūrvamidaṃ paścādvākyaṃ yatkrameṇa hi || kramayogaṃ tamapyāhurvākyatattvavido budhāḥ

87.67

doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca pramāṇaṃ pravibhāgataḥ || ubhayārthamapi prekṣya sā saṃkhyetyupadhāryatām

87.68

vākyajñeyeṣu bhinneṣu yatrābhedaḥ pradṛśyate || tatrātiśayahetutvaṃ tatsaukṣmyamiti nirdiśet

87.69

iti vākyaguṇānāṃ ca vāgdoṣāndvinava śṛṇu || apetārthamabhinnārthamapavṛttaṃ tathādhikam

87.70

aślakṣṇaṃ cāpi saṃdigdhaṃ padāṃte guru cākṣaram || parāṅmukhamukhaṃ yacca anṛtaṃ cāpyasaṃskṛtam

87.71

viruddhaṃ yatrivargeṇa nyūnaṃ kaṣṭātiśabdakam || vyutkramābhihataṃ yacca saśeṣaṃ cāpyahetukam

87.72

niṣkāraṇaṃ ca vāgdoṣānbuddhijāñchṛṇu tvaṃ ca yān || kāmātkrodhādbhayādyaiva lobhādvainyādanāryakāt

87.73

hīnānukrośato mānānna ca vakṣyāmi kiṃcana || vaktā śrotā ca vākyaṃ ca yadā tvavikalaṃ bhavet

87.74

samameti vivakṣāyāṃ tadā so'rthaḥ prakāśate || vaktye tu yadā vaktā śrotāramavamanyate

87.75

śrotā cāpyatha vaktāraṃ tadā vākyaṃ na rohati || atha yaḥ svapriyaṃ brūyācchroturvotsujya
yaddatam

87.76

viśaṃkā jāyate tasminvākyaṃ tadapi doṣavat || tasmādyaḥ svapriyaṃ tyaktvā śrotuścāpyatha yatpriyam

87.77

satyameva prabhāṣeta
sa vaktā netaro bhuvi || mithyāvādāñchāstrajālasaṃbhavānyadvihāya ca

87.78

satyameva vrataṃ yasmāttasmātsatyavratastvaham || satyaṃ te saṃpravakṣyāmi
maṃtumarhasi tattathā

87.79

yadāprabhṛti bhadra tvaṃ pāṣāṇasyārcane rataḥ || tadāprabhṛti kiṃcicca na hi paśyāmi śobhanam

87.80

ekaḥ so'pi mṛto
naṣṭo bhāryā cāryā'pyanaśyata || kūṭānāṃ karmaṇāṃ sādho phalamevaṃvidhaṃ bhavet

87.81

ka devāḥ saṃti mithyaitaddṛśyaṃte cedbhavaṃtyapi || sarvā ca kūṭavi
prāṇāṃ dravyāyaiṣā vikalpanā

87.82

pitṝnuddiśya yacchaṃti mama hāsaḥ prajāyate || annasyopadravaṃ yacca mṛto hi kimaśiṣyata

87.83

yattvidaṃ
bahudhā mūḍhā varṇayaṃti dvijādhamāḥ || viśvanirmāṇamakhilaṃ tathāpi śṛṇu satyataḥ

87.84

utpattiścāpi bhaṃgaśca viśvasyaitadvayaṃ mṛṣā || eva
meva hi sarvaṃ ca sadidaṃ vartate jagat

87.85

svabhāvato viśvamidaṃ hi vartate svabhāvataḥ sūryamukhā bhramaṃtyamī || svabhāvato vāyavo
vāṃti nityaṃ svabhāvato varṣati cāṃbudo'yam

87.86

svabhāvato rohati dhānyajātaṃ svabhāvato varṣaśītātapatvam || svabhāvataḥ saṃsthitā
medinī ca svabhāvataḥ saritaḥ saṃkhvaṃti

87.87

svabhāvataḥ parvatā bhāṃti nityaṃ svabhāvato vāridhireṣa saṃsthitaḥ || svabhāvato garbhiṇī
saṃprasūte svabhāvato'mī bahavaśca jīvāḥ

87.88

yathā svabhāvena bhavaṃti vakrā ṛtusvabhāvādvadarīṣu kaṇṭakāḥ || tathā svabhāvena hi sarvame
tatprakāśate ko'pi kartā na dṛśyaḥ

87.89

tadevaṃ saṃsthite loke mūḍho muhyati mattavat || mānuṣyamapi yadbhūrtā vadaṃtyagryaṃ śṛṇuṣva
tat

87.90

mānuṣyānna paraṃ kaṣṭaṃ vairiṇāṃ no bhaveddhi tat || śokasthānasahasrāṇi manuṣyasyaiṃ kṣaṇekṣaṇe

87.91

mānuṣyaṃ hi smṛtākāraṃ sabhāgyo'
smādvimucyate || paśavaḥ pakṣiṇaḥ kīṭāḥ kṛmayaśca yathāsukham

87.92

abaddhā viharaṃtyete yonireṣāṃ sudurlabhā || niścitāḥ sthāvarā hote saukhya
meṣāṃ mahadbhuvi

87.93

bahunā kiṃ manuṣyebhyaḥ sarvo dhanyo'nyayonijaḥ || svabhāvameva jānīhi puṇyāpuṇyādikalpanā

87.94

yadeke sthāvarāḥ
kīṭāḥ pataṃgā mānupādikāḥ || tasmānmithyā parityajya naṃdabhadra yathāsukham || piba kīḍanakaiḥ sārdhaṃ bhogānsatyamidaṃ bhuvi

87.95

nārada
uvāca || || ityetairamukhairvākyairayuktairasamaṃjasaiḥ

87.96

satyavratasya nākampannaṃdabhadro mahāmanāḥ || prahasanniva taṃ prāha svakṣobhyaḥ sāgaro yathā

87.97

yadbhavānāha dharmiṣṭhāḥ sadā duḥkhasya bhāginaḥ || tanmithyā duḥkhajālāni paśyāmaḥ pāpināmapi

87.98

vadhabaṃdhaparikleśāḥ putradārādi
paṃcatā || pāpināmapi dṛśyaṃte tasmāddharmo gururmataḥ

87.99

ayaṃ sādhuraho kaṣṭaṃ kaṣṭamasya mahājanāḥ || sādhorvedaṃtyetadapi pāpināṃ durlabhaṃ
tvidam

87.100

dārādidravyalobhārthaṃ viśataḥ pāpino gṛhe || bhavānapi bibhetyasmāddeṣṭi kupyati tadvathā

87.101

yathāsya jagato
brūṣe nāsti heturmaheśvaraḥ || taddhālabhāṣitaṃ tubhyaṃ kiṃ rājānaṃ vinā prajāḥ

87.102

yacca bravīṣi pāṣāṇaṃ mithyā liṃgaṃ samarcasi
tadrvām̐ṅgiṃgamāhātmyaṃ vetti nāṃdho yathā ravim

87.103

brahmādayaḥ surā sarve rājānaśca maharddhikāḥ || mānavā munayaścaiva sarve liṃgaṃ yajaṃti ca

87.104

svanāmakāni cihvāni teṣāṃ liṃgāni saṃti ca || ete kiṃ tvabhavanmūrkhāstvaṃ tu satyavrataḥ sudhīḥ

87.105

pratiṣṭhāpya purā brahmā puṣkare
nīlalohitam || prātavānparamāṃ siddhiṃ sasarjemāḥ prajāḥ prabhuḥ

87.106

viṣṇunāpi nihatyājau rāvaṇaṃ payasāṃnidheḥ || tīre rāmeśvaraṃ liṃgaṃ
sthāpitaṃ cāsti kiṃ mudhā

87.107

vṛtraṃ hatvā purā śakro maheṃdre sthāpya śaṃkaram || liṃgaṃ vimuktapāpo'tha tridivedyāpi modate

87.108

sthāpa
yitvā śivaṃ sūryo gaṃgāsāgarasaṃgame || nirāmayo'bhūtsomaśca prabhāse paścimodadhau

87.109

kāśyāṃ yamaśca dhanadaḥ sahye garuḍakaśyapau || naimiṣe
vāyuvaruṇau sthāpya liṃgaṃ pramoditāḥ

87.110

asminneva staṃbhatīrthe kumāreśaṃ guho vibhuḥ || liṃgaṃ saṃsthāpayāmāsa sarvapāpaharaṃ na kim

87.111

evamanyaiḥ surairyāni pārthivairmunibhistathā || saṃsthāpitāni liṃgāni tanna saṃkhyātumutsahe

87.112

pṛthivīvāsinaḥ sarve ye ca svarganivāsinaḥ || pātālavāsinastṛptā jāyaṃte liṃgapūjayā

87.113

yacca bravīṣi gīrvāṇā na saṃti santi cetkutaḥ || kutrāpi naiva dṛśyaṃte
tena me vismayo mahān

87.114

raṃkavatkiṃ sma te devā yācaṃtāṃ tvāṃ kulasthavat || yamicchasi mahāprājña sādhako hi gurustava

87.115

svabhāvānnaiva sarvārthāḥ saṃsiddhā yadi te mate || bhojanādi kathaṃ sidhyedvinā kartāramaṃtarā

87.116

badarīmaṃtareṇāpi dṛśyaṃte kaṇṭakā na hi || tasmātkasyāsti nirmāṇaṃ yasya yāvattathaiva tat

87.117

yacca bravīṣi paścādyāḥ sukhino dhanyakāstvamī || tvaddate nedamuktaṃ ca kenāpi śrutameva vā

87.118

tāmasā vikalā ye ca kaṣṭaṃ teṣāṃ ca ślāghyatām || sarveṃdriyayutāḥ śreṣṭhāḥ kuto dhanyā na mānuṣāḥ

87.119

satyaṃ tava vrataṃ manye nara kāya tvayā''hatam || atyanarthe na bhīḥ kāryā kāmoyaṃ bhavitācirāt

87.120

ādāvāḍaṃbareṇaiva dhruvato'jñānameva me || itthaṃ niḥsāratā vyakta mādāvāḍaṃbarāttu yat

87.121

māyāvināṃ hi bruvatāṃ vākyaṃ cāḍaṃbarāvṛtam || kunāṇakamivoddītaṃ parīkṣeyaṃ sadā satāṃ

87.122

ādau
madhye tathā cāṃte yeṣāṃ vākyamadoṣavat || kaṣaḍhāhaiḥ svarṇamiva cchede'pi syācchubhaṃ śubham

87.123

tvayānyathā pratijñātamuktaṃ caivānyathā
punaḥ || tvadoṣo nāyamasmākaṃ tadvacaḥ śṛṇumo hi ye

87.124

nāstikānāṃ ca sarpāṇāṃ viṣasya ca guṇastvayam || mohayaṃti paraṃ yañca doṣo naiṣa
parasya tu

87.125

āpo vanhaṃ tilāstailaṃ gaṃdho vā sa yathā tathā || puṣpāṇāmadhivāsena tathā saṃsargajā guṇāḥ

87.126

mohajālasya yo
yonirbhūrdāriha samāgamaḥ || ahanyahani dharmasya yoniḥ sādhusamāgamaḥ

87.127

tasmātprājñaiśca vṛddhaiśca śuddhabhāvaistapasvibhiḥ || sadbhiśca saha saṃsargaḥ
kāryaḥ śamaparāyaṇaiḥ

87.128

na nīcairnāpyavidvidbhirnātmajñairviśeṣataḥ || yeṣāṃ trīṇyavadātāni yonirvidyā ca karma ca

87.129

tāṃśca
sevedviśeṣeṇa śāstraṃ yeṣāṃ hi vidyate || asatāṃ darśanasparśasaṃjalpāsanabhojanaiḥ

87.130

dharmācārātprahīyaṃte na ca sidhyaṃti mānavāḥ
buddhiśca hīyate puṃsāṃ nīcaiḥ saha samāgamāt

87.131

madhyaiśca madhyatāṃ yāti śreṣṭhatāṃ yāti cottamaiḥ || iti dharma smarannāhaṃ saṃgamārthī punastava
yantrindasi dvijāneva yairapeyo'rṇavaḥ kṛtaḥ

87.132

vedāḥ pramāṇaṃ smṛtayaḥ pramāṇaṃ dharmārthayuktaṃ vacanaṃ pramāṇam || naitattrayaṃ yasya bhavetpramāṇaṃ
kastasya kuryādvacanaṃ pramāṇam

87.133

itīrayitvā vacanaṃ mahātmā sa naṃdabhadraḥ sahasā tadaiva || gṛhādviniḥsṛtya jagāma puṇyaṃ bahūdakaṃ
bhaṭṭaravestu kuṃḍam

87.133.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe kapileśvaratīrtha māhātmye naṃdabhadravaṇigvṛttāntavarṇanaṃ nāma pañcacatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

Linked texts (8)