Vaishnavakhanda 91
Vaiṣṇavakhaṇḍa 91
- Language
- Sanskrit
Contents
- 91.69 — 1 part
91.1
cha || || arjuna uvāca || || atyadbhutāni tīrthāni
liṃgāni ca mahāmune || śrutvā tava mukhāṃbhojāddṛśaṃ me hṛṣyate manaḥ
91.2
mahīnagarakasyāpi sthāpitasya tvayā mune || yāni tīrthāni
mukhyāni tāni varṇaya me prabho
91.3
nārada uvāca || || śrīmanmahīnagarake yāni tīrthāni phālguna || tāni vakṣyāmi yatrāste jayā
dityo raviḥ prabhuḥ
91.4
jayādityasya yo nāma kīrtayediha mānavaḥ || sarvarogavinirmukto labhetso'pi hṛdīpsitam
91.5
yasya saṃdarśanādeva
kalyāṇairapi pūyate || mucyate cāpyakalyāṇaiḥ śraddhāvānpārtha mānavaḥ
91.6
tasya devasya cotpattiṃ śṛṇu pārtha vadāmi te || śṛṇvanvā kīrtayanvāpi
prasādaṃ bhāskarāṅgabhet
91.7
ahaṃ saṃsthāpya saṃsthānametatkālena kenacit || prayāto bhāskaraṃ lokaṃ darśanārthī yadracchayā
91.8
sa māṃ praṇatamā
sīnamabhyarcyārgheṇa bhāskaraḥ || prahasanniva prāhedaṃ devo madhurayā girā
91.9
kuta āgamyate vipra ka ca vā pratigamyate || ka cāyaṃ nāradamune
kālaste vihato'bhavat
91.10
nārada uvāca || || evamukto bhāskareṇa taṃ tadā prātravaṃ vacaḥ || bhārate vihataḥ khaṇḍe mahīnagarakādapi
darśanārthaṃ tava vibho samāyāto'smi bhāskara
91.11
raviruvāca || || yattvayā sthāpitaṃ sthānaṃ tatra ye saṃti brāhmaṇāḥ || teṣāṃ guṇānnam
brūhi kiṃguṇā nanu te dvijāḥ
91.12
nārada uvāca || || evaṃ pṛṣṭo bhagavatā punarevābravaṃ vacaḥ
91.13
yadi tānbhoḥ praśaṃsāmi svīyā
nstautīti vācyatā || niṃdāmyanarhānkasmādvā kaṣṭamevobhayatra ca
91.14
athavāpāramāhātmye sati teṣāṃ mahātmanām || alpe kṛte varṇane syā
doṣa eva mahānmama
91.15
madarcitadvijeṃdrāṇāṃ yadi syācchravaṇepsitā || tataḥ svayaṃ vilokyāste gatvedaṃ me mataṃ rave
91.16
iti śrutvā mama
vaco ravirāsītsuvismitaḥ || svayaṃ drakṣyāmi covāca punaḥpunaraharpatiḥ
91.17
so'tha vipratanuṃ kṛtvā māṃ visarjyaiva bhāskaraḥ || pratapandivi
yogācca prayātorṇavarodhasi
91.18
jaṭāṃ triṣavaṇasnānapiṃgalāṃ dhārayannatha || vṛddhadvijo mahātejā dahaśe brāhmaṇairmama
91.19
tato hārītapramukhāḥ
praharṣotphullalocanāḥ || utthāya brahmaśālāyāste dvijā dvijamādravan
91.20
namaskṛtya dvijāgryaṃ te praharṣādidamabruvan
91.20-2
adya no divasaḥ puṇyaḥ
sthānamadyottamaṃ tvidam || yattvayā viprapravara svayamāgamanaṃ kṛtam
91.22
dhanyasya hi gṛhasthasya kṛpayaiva dvijottamāḥ || ātithyaveṣeṇāyāṃti
pāvanārthaṃ na saṃśayaḥ
91.23
tattvaṃ gehāni cāsmākaṃ pādacaṃkramaṇena ca || darśanādbhojanātsthānādasmābhiḥ saha pāvaya
91.24
atithiruvāca
bhojanaṃ dvividhaṃ viprā prākṛtaṃ paramaṃ tathā || tadahaṃ samyagicchāmi dattaṃ paramabhojanam
91.25
ityetadatitheḥ śrutvā hārītaḥ putramabravīt || aṣṭarṣaṃ tu
kamaṭhaṃ vetsi putra dvijoditam
91.26
kamaṭha uvāca || || tāta praṇamya tvāṃ vakṣye tādṛkparamabhojanam || dvijaṃ ca tarpayiṣyāmi dattvā paramabhojanam
91.27
sutena kila jātena jāyate cānṛṇaḥ pitā || satyaṃ kariṣye tadvākyaṃ saṃtarpyātithimuttamam
91.28
bhojanaṃ dviprakāraṃ ca pravibhāgastayorayam || prākṛtaṃ procyate tvevamanyatparamabhojanam
91.29
tatra yatprākṛtaṃ nāma prakṛtipramukhasya tat || caturviṃśatitattvānāṃ gaṇasyoktaṃ hi tarpaṇam
91.30
ṣaḍrasaṃ
bhojanaṃ tacca paṃcabhedaṃ vadaṃti ca || yena bhuktena tṛtaṃ syātkṣetraṃ yaddehalakṣaṇam
91.31
yathāparaṃparanāma proktaṃ paramabhojanam || paramaḥ procyate cātmā
tasya tadbhojanaṃ bhavet
91.32
tato nānāprakārasya dharmasya śravaṇaṃ hi yat || tadannaṃ procyate bhoktā kṣetrajñaḥ śravaṇau mukham
91.33
tadvāsyāmi
dvijāgryāya pṛccha vipra yadicchasi || śaktitastarpayiṣyāmi tvāmahaṃ viprasaṃsadi
91.34
nārada uvāca || || kamaṭhasyaitadākarṇya so'tithi
rvacanaṃ mahat || manasaiva praśasyāmuṃ praśnamenamathākarot
91.35
kathaṃ saṃjāyate jaṃtuḥ kathaṃ cāpi pralīyate || bhasmatāmatha saṃprāpya ka cāyaṃ prati
padyate
91.36
kamaṭha uvāca || || gurave prāṅmaskṛtya dharmāya tadanaṃtaram || chaṃdogītamasuṃ praśnaṃ śaktyā vakṣyāmi te dvija
91.37
janane trividhaṃ karma heturjantorbhavetkila || puṇyaṃ pāpaṃ ca miśraṃ ca sattvarājasatāmasam
91.38
tatra yaḥ sāttviko nāma sa svargaṃ pratipadyate || svargātkālaparibhraṣṭo dhanī dharmī sukhī bhavet
91.39
tathā yastāmaso nāma narakaṃ pratipadyate || bhuktvā bahvīryātanāśca sthāvaratvaṃ prapadyate
91.40
maha
tāṃ darśanasparśairupabhogasahāsanaiḥ || mahatā kālayogena saṃsaranmānavo bhavet
91.41
so'pi duḥkhadaridrādyairveṣṭito vikaleṃdriyaḥ || pratyakṣaḥ sarvalokānāṃ pāpasyaitaddhi lakṣaṇam
91.42
atha yo miśrakarmā syāttiryaktvaṃ pratipadyate || mahatāmeva saṃsargātsaṃsaranmānavo bhavet
91.43
yasya puṇyaṃ pṛthutaraṃ pāpamalpaṃ hi jāyate || sa pūrvaṃ duḥkhito bhūtvā paścātsaukhyānvito bhavet
91.44
pāpaṃ pṛthutaraṃ yasya puṇyamalpataraṃ bhavet || pūrvaṃ sukhī tato duḥkhī miśrasyaitaddhi lakṣaṇam
91.45
tatra mānuṣasaṃbhūtiṃ śṛṇu yāhagasau bhavet || puruṣasya striyāścaiva śukraśoṇitasaṃgame
91.46
sarvadoṣavinirmukto jīvaḥ saṃsarate sphuṭam || guṇānvitaṃmanobuddhiśubhāśubhasamanvitaḥ
91.47
jīvaḥ praviṣṭo garbhaṃ tu kalale pratitiṣṭhati || mūḍhaśca kalale tatra māsamātraṃ ca tiṣṭhati
91.48
dvitīyaṃ tu tathā māsaṃ ghanībhūtaḥ sa tiṣṭhati || tasyāvayavanirmāṇaṃ tṛtīye māsi jāyate
91.49
asthīni ca tathā māsi jāyaṃte ca caturthake || tvagjanma paṃcame māsi ṣaṣṭhe romṇāṃ samudbhavaḥ
91.50
saptame ca tathā māsi prabodhaścāsya jāyate || māturāhārapītaṃ ca saptame māsyupāśnute
91.51
aṣṭame navame māsi bhṛśamudvijate tataḥ || jarāyuṇā veṣṭitāṃgo mukhe baddhakarāṃguliḥ
91.52
madhye kṣībastu vāme strī dakṣiṇe puruṣastathā || tiṣṭhatyudarabhāge ca pṛṣṭharaśmimukhaḥ kila
91.53
yasyāṃ tiṣṭhatyasau yonau tāṃ ca vetti na saṃśayaḥ || sarvaṃ smarati vṛttāṃtaṃ bahūnāṃ janmanāmapi
91.54
aṃdhe tamasi kiṃham̐śyo gaṃdhānmohaṃ dṛḍhaṃ labhet || śīte mātrā jale pīte śītamuṣṇaṃ tayoṣṇake
91.55
vyāyāme labhate mātuḥ kleśaṃ vyādheśca vedanām || alakṣyāḥ pitṛmātṛbhyāṃ jāyaṃte vyādhayaḥ parāḥ
91.56
saukumāryādrujaṃ tīvrāṃ janayaṃti ca tasya te || svalpamapyatha taṃ kālaṃ vetti varṣaśatopamam
91.57
saṃtapyate bhṛśaṃ garbhe karmabhiśca purātanaiḥ || manorathāṃśca kurute sukṛtārthaṃ punaḥpunaḥ
91.58
janma cedahamāpsyāmi mānuṣye jīvitaṃ tathā || tatastatpkariṣyāmi yena mokṣo bhavetsphuṭam
91.59
evaṃ tu ciṃtayānasya sīmaṃtonnayanādanu || māsadvayaṃ tadbhajati pīḍatāntriyugākṛti
91.60
tataḥ svakāle saṃpūrṇe sūtimārutacālitaḥ || bhavatyavāṅmukho jaṃtuḥ pīḍāmanubhavanparām
91.61
adhomukhaḥ saṃkaṭena yonidvāreṇa niḥsaret || pīḍayā pīḍyamāno'pi carmotkartanatulyayā
91.62
karapatrasamasparśaṃ karasaṃsparśanā
dikam || asau jāto vijānāti māsamātraṃ vimohitaḥ
91.63
prākkarmavaśagasyāsya garbhajñānaṃ ca naśyati || tataḥ karoti karmāṇi śvetaraktā
sitāni ca
91.64
asthipaṅktulāstaṃbhannāyubaṃdhena yaṃtritam || raktamāṃsamṛdāliptaṃ viṇmūtradravyabhājanam
91.65
saptabhittisusaṃbaddhaṃ channaṃ roma
tṛṇairapi || vadanaikamahādvāraṃ gavākṣādhvibhūṣitam
91.66
oṣṭhadvayakapāṭaṃ ca daṃtārgalavimudritam || nāḍīsvedapravāhaṃ ca kaphapittapariplutam
91.67
jarāśokasamāviṣṭaṃ kālavakrānalasthitam || rāgadveṣādibhirbhrastaṃ ṣaḍgauśikaṃsamudbhavam
91.68
evaṃ saṃjāyate puṃso dehagehamidaṃ dvija
yasminvasati kṣetrajño gṛhastho buddhigehinī
91.69
mokṣaṃ svargaṃ ca narakamāste saṃsādhayannapi
91.69.p1
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kamaṭhasūryasaṃvāde jīvasya dehotpattivarṇanaṃnāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit