Pramāṇa · Search · About · API

Vaishnavakhanda 92

Vaiṣṇavakhaṇḍa 92

Language
Sanskrit

Contents

92.1

cha
atithiruvāca || || sādhvabālamate bāla kamaṭhetattvayocyate || śarīralakṣaṇaṃ śrotuṃ punaricchāmi tadvada

92.2

kamaṭha uvāca || || yathaita
dreda brahmāṃḍaṃ śarīraṃ ca tathā śṛṇu || pādamūlaṃ ca pātālaṃ prapadaṃ ca rasātalam

92.3

talātalaṃ tathā gulphau jaṃghe cāsya mahātalam || jānunī sutalaṃ
corū vitalaṃ cātalaṃ kaṭim

92.4

nābhiṃ mahītalaṃ prāhurbhuvarlokamathodaram || uraḥsthalaṃ ca svarlokaṃ maharlokā mukhaṃ janam

92.5

netre tapaḥ
satyalokaṃ śīrṣadeśaṃ vadaṃti ca || tadyathā sapta dvīpāni pṛthivyāṃ saṃsthitāni ca

92.6

tathātra dhātavaḥ sapta nāmatastānibodha me || tvagsṛṅmāṃsa
medo'sthimajjāśukrāṇi dhātavaḥ

92.7

asthāmatra śatāni syustrīṇi ṣaṣṭyadhikāni ca || triṃśacchatasahasrāṇi nāḍīnāṃ kathitāni ca

92.8

ṣaṭpaṃcāśatsahasrāṇi tathānyāni navaiva tu || tā vahaṃti rasaṃ dehe jalaṃ nadyo yathā bhuvi

92.9

sārdhābhistisṛbhiśchannaṃ samaṃtādromakoṭibhiḥ || śarīraṃ
sthūlasūkṣmābhirdṛśyāddṛśyā hi tāḥ smṛtāḥ

92.10

ṣaḍaṃgāni pradhānāni kathyamānāni me śṛṇu || dvau bāhū sakthinī dve ca mūrdhā jaṭharameva ca

92.11

aṃtrāṇyatra tathā trīṇi sārdhavyāmatrayāṇi ca || trivyāmāni tathā trīṇāmāhurvedavido dvijāḥ

92.12

ūrdhvanālamadhovakraṃ hṛdi padmaṃ prakīrtyate
hṛtpadmavāmataḥ plīho dakṣiṇe syāttathā yakṛt

92.13

majjāto medaścaiva vasāyāśca tathā dvija || mūtrasya caiva pittasya śleṣmaṇaḥ śakṛtastathā

92.14

raktasya caramasyātra gartā dve caṃjalayaḥ smṛtāḥ || tebhyaḥ pravartamānāste dehaṃ saṃdhārayaṃtyuta

92.15

sīvanyaśca tathā sapta paṃca mūrdhānamā
sthitāḥ || ekā meḍhraṃ gatā caikā tathā jihvāṃ gatā dvija

92.16

nāḍayaḥ sarvāḥ pravartaṃte nābhipadmāttathātra ca || yāsāṃ śreṣṭhā śiro yātā suṣumneḍā
tha piṃgalā

92.17

nāsikādvāramāsādya saṃsthite dehavardhane || vāyuragniścandramāśca paṃcadhā paṃcadhātra ca

92.18

prāṇāpānasamānāśca udāno
vyāna eva ca || paṃca bhedāḥ smṛtā vāyoḥ karmāṇyeṣāṃ vadaṃti ca

92.19

ucchvāsaścaiva niḥśvāso hyannapānapraveśanam || ākaṃṭhācchīrṣasaṃsthāsya
prāṇakarma prakīrtitam

92.20

tyāgo viṇmūtraśukrāṇāṃ garbhavisravaṇaṃ tathā || apānakarma nirdiṣṭaṃ sthānamasya gudopari

92.21

samāno dhāraya
tyannaṃ vivecayati cāpyatha || rasayaṃścaiva carati sarvaśroṇiṣvavāritaḥ

92.22

vākpravṛttipradoddhāre prayatne sarvakarmaṇām || ākaṃṭhasurasaṃsthā
namudānasya prakīrtyate

92.23

vyāno hṛdi sthito nityaṃ tathā dehacaropi ca || dhātuvṛddhipradaḥ svedalālonmeṣanimeṣakṛt

92.24

pācako rajakaścaiva sādhakālocakau tathā || bhrājakaśca tathā dehe pañcadhā pāvakaḥ sthitaḥ

92.25

pācakastu pacatyannaṃ nityaṃ pakkāśaye sthitaḥ
āmāśayastho'pi rasaṃ raṃjakaḥ kurute tvasṛk

92.26

sādhako hṛdisaṃsthaśca buddhyādyutsāhakārakaḥ || ālocakaśca dṛksaṃstho rūpadarśanaśakti
kṛt

92.27

tvaksaṃstho bhrājako dehaṃ bhrājayennirmalīkṛtaḥ || kledako bodhakaścaiva tarpaṇaḥ śleṣmaṇastathā

92.28

ālaṃbakastathā dehe paṃcadhā
soma ucyate || kledakaḥ kledayatyannaṃ nityaṃ pakkāśaye sthitaḥ

92.29

bodhako rasanāsthaśca rasānāmavabodhakaḥ || śiraḥsthaścakṣurādīnāṃ tarpaṇāttarpaṇaḥ
smṛtaḥ

92.30

sarvasaṃdhigataścaiva śleṣmaṇaḥ śleṣmakṛttathā || uraḥsthaḥ sarvagātrāṇi sa vai hyālaṃbakaḥ sthitaḥ

92.31

evaṃ vāyvagnisomaiśca dehaḥ saṃdhārita
stvasau || ākāśajāni srotāṃsi tathā koṣṭhaviviktatā

92.32

pārthivānīha jānīhi ghrāṇakeśanakhāni ca || asthīni dhairyaṃ gurutā tvaṅmāṃsaṃ
hṛdayaṃ gudam

92.33

nābhirmedo yakṛnmajjā aṃtramāmāśayaḥ śirā || hrāyuḥ pakkāśayaścaiva prāhurvedavido dvijāḥ

92.34

netrayormaṃḍalaṃ śuklaṃ kaphā
dravati paitṛkam || kṛṣṇaṃ ca maṇḍalaṃ vātāttathā bhavati mātṛkam

92.35

pakṣmamaṇḍalamekaṃ tu dvitīyaṃ carmamaṇḍalam || śuklaṃ tṛtīyaṃ kathitaṃ caturtha
kṛṣṇamaṇḍalam

92.36

dṛṅmaṇḍalaṃ paṃcamaṃ tu netraṃ syātpaṃcamaṇḍalam || apare netrabhāge dve upāṃgo'pāṃga eva ca

92.37

upāṃgo netraparyaṃto nāsā
mūlamapāṃgakaḥ || vṛṣaṇau ca tathā proktau medo'sṛkkaphamāṃsakau

92.38

asṛṅmāṃsamayī jihvā sarveṣāmeva dehinām || hastayoroṣṭhayormeḍhre grīvāyāṃ ṣaṭ
ca kūrcakāḥ

92.39

evamatra sthite jīvo dehe'sminsaptasaptake || paṃcaviṃśatiko vyāpya dehaṃ² vāso'sya mūrdhani

92.40

tvagsṛgmāṃsamityāhu
strikaṃ mātṛsamudbhavam || medomajjāsthikaṃ proktaṃ pitṛjaṃ ṣaṭca kauśikam

92.41

evaṃ bhūtamayaṃ dehaṃ paṃcabhūtasamudbhavaiḥ || anvaryathā vṛddhimeti tadahaṃ varṇe
yāmi te

92.42

tadannaṃ piṇḍakavalairyāsairmuktaṃ ca dehibhiḥ || pūrvaṃ sthūlāśaye vāyuḥ prāṇaḥ prakurute dvidhā

92.43

saṃpraviśyānnamadhye tu pṛthagannaṃ pṛthagjalam || agnerūrdhvaṃ jalaṃ sthāpya tadannaṃ tajjalopari

92.44

jalasyādhaḥ svayaṃ prāṇaḥ sthitvāgniṃ dhamate śanaiḥ || vāyunā dhamyamānogniratyuṣṇaṃ kurute jalam

92.45

tadannamuṣṇatoyena samaṃtātpacyate punaḥ || dvidhā bhavati tatpakvaṃ pṛthakkiṭṭaṃ pṛthagrasam

92.46

malairdvādaśabhiḥ kiṭṭaiḥ bhinnaṃ dehādvinirjet || karṇākṣināsikājihvādaṃtāḥ śiśnaṃ gudaṃ nakhāḥ

92.47

romakūpāṇi caiva syurdvādaśaite malāśrayāḥ || hatpadmapratibaddhāśca sarvā nāḍyaḥ samaṃtataḥ

92.48

tāsāṃ mukheṣu taṃ sūkṣmaṃ dhyānaḥ sthāpayate rasam || rasena tena tā nāḍīḥ samānaḥ pūrayetpunaḥ

92.49

tataḥ prayāṃti saṃpūrṇāstāśca dehaṃ samaṃtataḥ || tataḥ sa nāḍimadhyastho rañjakenoṣmaṇā rasaḥ

92.50

pacyate pacyamānastu rudhiratvaṃ bhajetpunaḥ || tatastvaglomakeśāśca māṃsaṃ snāyu śirāsthi ca

92.51

nakhā majjā khavaimalyaṃ śukravṛddhiḥ kramādbhavet || evaṃ dvādaśadhānnasya pariṇāmaḥ prakīrtyate

92.52

evametadviniṣpannaṃ śarīraṃ puṇyahetave || yathaiva syaṃdanaḥ śubhro bhārasaṃvāhanāya ca

92.53

tailābhyaṃgādibhiryatnairbahubhiḥ pālyate na cet || kiṃ kṛtyaṃ sādhyate tena yadi bhāraṃ vahenna hi

92.54

evametena dehena kiṃ kṛtyaṃ bhojanottamaiḥ || vardhitena na cetpuṇyaṃ kurute paśuvacca tat

92.55

bhavaṃti cātra ślokāḥ || yasminkāle ca deśe ca vayasā yādṛśena ca || kṛtaṃ śubhāśubhaṃ karma tattathā tena bhujyate

92.56

tasmātsadā śubhaṃ kāryamavicchinnasukhārthibhiḥ || vicchidyaṃte'nyathā bhogā grīṣme kusarito yathā

92.57

yasmātpāpena duḥkhāni tīvrāṇi subahūnyapi || tasmātpāpaṃ na kartavyamātmapīḍākaraṃ hi tat

92.58

evaṃ te varṇitaḥ sādho praśno'yaṃ śaktito mayā || yathā saṃjāyate prāṇī yathā śṛṇu pralīyate

92.59

āyuṣye karmaṇi kṣīṇe saṃprāpte maraṇe nṛṇām || svakarmavaśago dehī kṛṣyate yamakiṃkaraiḥ

92.60

paṃcatanmātrasahitaḥ samanobuddhyahaṃkṛtiḥ || puṇyapāpamayaiḥ pāśairbaddho jīvastyajedvapuḥ

92.61

śīrṣṇaśca saptabhiśchidrairnirgacchetpuṇyakarmaṇām || adhaśca pāpināṃ yāṃti yogināṃ brahmaraṃdhrataḥ

92.62

tatkṣaṇātso'tha gṛhṇāti śārīraṃ cātivāhikam || aṃguṣṭhaparvamātraṃ tu svaprāṇaireva nirmitam

92.63

tatastanmasthitaṃ jīvaṃ dehe yamabhaṭāstadā || baddhvā nayaṃti mārgeṇa yāmyenāti yathābalam

92.64

taptāṃvarīpatulyena ayoguḍanibhena ca || prataptasikatenāpi tāmrapātranibhena ca

92.65

ṣaḍaśītisahasrāṇi yojanānāṃ mahītalāt || kṛpyamāṇo yamapurīṃ nīyate pāpakṛdveḥ

92.66

kacicchītaṃ mahādurgamandhakāraṃ kacinmahat || agnisaṃsparśavadanaiḥ kākakākolajaṃbukaiḥ

92.67

makṣikādaṃśamaśakairbhakṣyate sarpavṛścikaiḥ || bhakṣyamāṇo'pi tairjaṃtuḥ kraṃdate mriyate na hi

92.68

kacicca bhakṣyate corai rākṣasaiḥ kṛṣyate'syate
dahyamānotighoreṇa saikatena ca nīyate

92.69

muhūrtairdeśamabhyaryāti taṃ mārgamatidustaram || taṃ kālaṃ sumahaddetti puruṣo varṣasaṃmitam

92.70

tāryate ca nadīṃ ghorāṃ pūyaśoṇitavāhinīm || nadīṃ vaitaraṇīnāma keśaśaivalaśādvalām

92.71

tato yamasya purataḥ sthāpyate yamakiṃkaraiḥ || pāpī mahābhayaṃ paśyetkālāṃtakamukhairvṛtam

92.72

puṇyakarmā saumyarūpaṃ dharmarājaṃ tadā kila || manuṣyā eva gacchaṃti yamalokaṃ na cāpare

92.73

maraṇānaṃtaraṃ teṣāṃ jaṃtūnāṃ yonipūraṇam || tathāhi pretā manujāḥ śrūyaṃte nānyajaṃtavaḥ

92.74

dhārmikaḥ pūjyate tatra pāpaḥ pāśagalo bhavet
dhārmikaśca yathā yāti taṃ mārgaṃ śṛṇu vacmi te

92.75

ārāmadrumadātāraḥ phalapuṣpavatā pathā || chāyayā ca sukhaṃ yāṃti tathā ye cchatradā narāḥ

92.76

upānahapradā yānairviṃtṛṣāḥ pūrtadharmiṇaḥ || vimānairyānadā yāṃti tathā śayyāsanapradāḥ

92.77

bhakṣyabhojyaistathā tṛptā yāṃti bhojanadāyinaḥ || dīpapradāḥ prakāśena gopradāstāṃ nadīṃ sukham

92.78

śrīsūryaṃ śrīmahādevaṃ bhaktā ye puruṣottamam || janmaprabhṛti te yāṃti pūjyamānā yamānugaiḥ

92.79

mahīṃ gāṃ kāṃcanaṃ lohaṃ tilānkārpāsasameva ca || lavaṇaṃ sannadhānyaṃ ca dattvā yāti sukhaṃ naraḥ

92.80

teṣāṃ tatra gatānāṃ ca pāpināṃ puṇyakarmiṇām || citraguptaḥ pretapāya nirūpayati vai tataḥ

92.81

pretaloke sa vasati tataḥ saṃvatsaraṃ naraḥ || vatsareṇa ca tenāsya śarīramabhijāyate

92.82

sodakumbhamathānnādyaṃ bāṃdhavairyatpradīyate || dinedine sa tadbhuktā tena vṛddhiṃ prayāti ca

92.83

pūrvadattamathānnādyaṃ prāpnoti svayameva ca || svayaṃ yena na dattaṃ ca tathā dātā na vidyate

92.84

na cāpyudakadātāsau kṣuttṛḍbhyāmatipīḍyate || bāṃdhavaistūdakaṃ dattaṃ nadībhūtvopatiṣṭhati

92.85

māsimāsi ca yacchrāddhaṃ ṣoḍaśaśrāddhapūrvakam || atra na kriyate yasya pretatvātsa na mucyate

92.86

mānuṣeṇa dinenaiva pretaloke dinaṃ smṛtam || tasmāddinedine deyaṃ pretāyānnaṃ ca vatsaram

92.87

taṃ ca smāśānikānāma gaṇā yāmyā bhayāvahāḥ || śītavātatāpopetaṃ tatra rakṣaṃti pāpinam

92.88

yatheha bandhane kaścidrakṣyate viṣamairnaraiḥ || pretapiṃḍā na dīyaṃte ṣoḍaśaśrāddhapūrvakāḥ

92.89

yasya tasya na mokṣo'sti pretatvādvai yugairapi || tataḥ sapiṇḍīkaraṇe bāṃdhavaiḥ sukṛte naraḥ

92.90

pūrṇe saṃvatsare dehaṃ saṃpūrṇaṃ pratipadyate || pāpātmā ghorarūpaṃ tu dhārmiko divyamuttamam

92.91

tataḥ sa
narakaṃ yāti svargaṃ vā svena karmaṇā || rauravādyāśca narakāḥ pātālatalasaṃsthitāḥ

92.92

surādyāḥ satyaparyaṃtāḥ svarlokasyordhvamāśritāḥ || itihāsapu
rāṇeṣu vedasmṛtiṣu yacchutam

92.93

puṇyaṃ tena bhavetsvargo narakastadviparyayāt || tatrāpi kālavasatikarmaṇāmanurūpataḥ

92.94

arvāksapiṃḍīkaraṇaṃ
yasya varṣāñca vā kṛtam || pretatvamapi tasyāpi proktaṃ saṃvatsaraṃ dhruvam

92.95

yairiṣṭaṃ ca tribhirmedhairarcitaṃ vā suratrayam || pretalokaṃ na te yāṃti tathā
ye samare hatāḥ

92.96

śuddhena puṇyena divaṃ ca śuddhāṃ pāpena śuddhena tathā tamoṃdham || miśreṇa svargaṃ narakaṃ ca yāti dehastathaivāsya bhavecca tāhak

92.97

praśnatrayaṃ ceti tava praṇītamutpattimṛtyū paralokavāsaḥ || yathā gururme samudājahāra kiṃ bhūya icchasyuta tadvadāmi

92.97.p1

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍa kaumārikākhaṇḍe ādityakamaṭhasaṃvāde jīvasya pāralaukikagatyādivarṇanaṃnāma paṃcāśattamo 'dhyāyaḥ

Linked texts (8)