Varahapurana 74.74
Varāhapurāṇa 74.74
- Language
- Sanskrit
74.74.1
śrīvarāha uvāca .
punaste ṛṣayaḥ sarve taṃ papracchuḥ sanātanam .
rudraṃ purāṇapuruṣaṃ śāśvataṃ dhruvamavyayam .
viśvarūpamajaṃ śaṃbhuṃ trinetraṃ śūlapāṇinam .. 74.1 ..
ṛṣaya ūcuḥ .
tvaṃ paraḥ sarvadevānāmasmākaṃ ca sureśvara .
pṛcchāma tena tvāṃ praśnamekaṃ tad vaktumarhasi .. 74.2 ..
bhūmipramāṇasaṃsthānaṃ parvatānāṃ ca vistaram .
samudrāṇāṃ nadīnāṃ ca brahmāṇḍasya ca vistaram .
asmākaṃ brūhi kṛpayā devadeva umāpate .. 74.3 ..
rudra uvāca .
sarveṣveva purāṇeṣu bhūrlokaḥ parikīrtyate .
brahmaviṣṇubhavādīnāṃ vāyavye ca savistaram .. 74.4 ..
idānīṃ ca pravakṣyāmi samāsād vaḥ kṣamāntaram .
tannibodhata dharmajñā gadato mama sattamāḥ .. 74.5 ..
yo'sau sakalavidyāvabodhitaparamātmarūpī vigatakalmaṣaḥ
paramāṇuracinttyātmā nārāyaṇaḥ sakalalokālokavyāpī
pītāmbaroruvakṣaḥ kṣitidharo guṇatomukhyatastu -
aṇumahaddīrghahrasvamakṛśamalohitamityevamādyopalakṣita -
vijñānamātrarūpam . sa bhagavāṃstriprakāraḥ sattva -
rajastamodriktaḥ salilaṃ sasarja . tacca sṛṣṭvā -
nādipuruṣaḥ parameśvaro nārāyaṇaḥ sakalajaganmayaḥ
sarvamayo devamayo yajñamaya āpomaya āpomūrttiryoganidrayā
suptasya tasya nābhau sadabjaṃ niḥsasāra . tasminsakala -
vedanidhiracintyātmā parameśvaro brahmā prajāpatira -
bhavat sa ca sanakasanandanasanatkumārādīn jñānadharmiṇaḥ
pūrvamutpādya paścānmanuṃ svāyaṃbhuvaṃ marīcyādīn
dakṣāntān sasarja . yaḥ svayaṃbhuvo manurbhagavatā
sṛṣṭastasmādārabhya bhuvanasyātivistaro varṇyate .
tasya ca manordvau putrau babhūvatuḥ priyavratottānapādau .
74.74.2
priyavratasya daśa putrā babhūvuḥ . āgnīghro'gnibāhu -
rmedho medhātithirdhruvo jyotiṣmān dyutimān
havyavapuṣmatsavanāntāḥ .
sa ca priyavrataḥ saptadvīpeṣu sapta putrān sthāpayāmāsa .
tatra cāgnīdhraṃ jambūdvīpeśvaraṃ cakre.
śākadvīpeśvaraṃ medhātithiṃ kuśe jyotiṣmantaṃ
krauñce dyutimantaṃ śālmale vapuṣmantaṃ
gomedasyeśvaraṃ havyaṃ puṣkarādhipatiṃ savanamiti .
puṣkareśasyāpi savanasya dvau putrau
mahāvītadhātakī bhavetām ..
tayordeśau gomedaśca nāmnā vyavasthitau .
dhātakerdhātakīkhaṇḍaṃ kumudasya ca kaumudam .
śālmalādhipaterapi vapuṣmantasya trayaḥ putrāḥ
sakuśavaidyutajīmūtanāmānaḥ .
sakuśasya sakuśanāmā deśaḥ vaidyutasya vaidyutaḥ
jīmūtasya jīmūta iti ete śālmalerdeśā iti
tathā ca dyutimataḥ sapta putrakāḥ kuśalo manugoṣṭhauṣṇaḥ
pīvarodyāndhakārakamunidundubhiśceti . tannāmnā
krauñce sapta mahādeśanāmāni . kuśadvīpeśvarasyāpi
jyotiṣmataḥ saptaiva putrāstadyathā udbhido veṇumāṃ -
ścaiva rathopalambano dhṛtiḥ prabhākaraḥ - kapila
iti. tannāmānyeva varṣāṇi draṣṭavyāni
śākādhipasyāpi sapta putrā medhātithestadyathā
śāntabhayaśiśirasukhodayaṃnandaśivakṣemakadhruvā iti
ete sapta putrāḥ etannāmānyeva varṣāṇi .
atha jambūdvīpeśvarasyāpi āgnīdhrasya nava putrā babhūvuḥ .
tadyathā nābhiḥ kiṃpuruṣo harivarṣa ilāvṛto ramyako
hiraṇmayaḥ kururbhadrāśvaḥ ketumālaśceti . etannāmānyeva
varṣāṇi . nābherhemavantaṃ hemakūṭaṃ kiṃpuruṣaṃ naiṣadhaṃ harivarṣaṃ
merumadhyamilāvṛttaṃ nīlaṃ ramyakaṃ śvetaṃ hiraṇmayaṃ
uttaraṃ ca śrṛṅgavataḥ kuravo mālyavantaṃ bhadrāśvaṃ
74.74.3
gandhamādanaṃ ketumālamiti . evaṃ svāyaṃbhuve'ntare bhuvana-
pratiṣṭhā . kalpe kalpe caivameva sapta sapta pārthivaiḥ
kriyate bhūmeḥ pālanaṃ vyavasthā ca .
eṣa svabhāvaḥ kalpasya sadā bhavatīti .
atra nābheḥ sargaṃ kathayāmi . nābhirmerudevyāṃ putramajanayad
ṛṣabhanāmānaṃ tasya bharato jajñe putraśca tāvadagrajaḥ .
tasya bharatasya pitā ṛṣabho himādrerdakṣiṇaṃ
varṣamadād bhārataṃ nāma . bharatasyāpi putraḥ sumatirnāmā .
tasya rājyaṃ dattvā bharato'pi vanaṃ yayau .
sumatestejastatputraḥ satsurnāmā . tasyāpīndradyumno nāma .
tasyāpi parameṣṭhī tasyāpi pratiharttā tasya nikhātaḥ
nikhātasya unnetā unneturapyabhāvastasyodgātā tasya
prastotā prastotuśca vibhuḥ vibhoḥ pṛthuḥ pṛthoranantaḥ
anantasyāpi gayaḥ gayasya nayastasya virāṭaḥ
tasyāpi mahāvīryastataḥ sudhīmān dhīmato mahān
mahato bhaumano bhaumanasya tvaṣṭā tvaṣṭurvirajāḥ
tasya rājo rājasya śatajit .
tasya putraśataṃ jajñe tenemā varddhitāḥ prajāḥ .
tairidaṃ bhārataṃ varṣaṃ saptadvīpaṃ samāṅkitam .. 74.6 ..
teṣāṃ vaṃśaprasūtyā tu bhukteyaṃ bhāratī prajā .
kṛtatretādiyuktyā tu yugākhyā hyekasaptatiḥ .. 74.7 ..
bhuvanasya prasaṅgena manvantaramidaṃ śubham .
svāyaṃbhuvaṃ ca kathitaṃ manordvīpānnibodhata .. 74.8 ..
.. iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre catuḥsaptatitamo'dhyāyaḥ .. 74 .