<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.74.74 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Varahapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.varaha) › 74.74

# Varahapurana 74.74

Varāhapurāṇa 74.74

- **Language:** Sanskrit

### [74.74.1](https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.74.74.1)

śrīvarāha uvāca .  
punaste ṛṣayaḥ sarve taṃ papracchuḥ sanātanam .  
rudraṃ purāṇapuruṣaṃ śāśvataṃ dhruvamavyayam .  
viśvarūpamajaṃ śaṃbhuṃ trinetraṃ śūlapāṇinam .. 74.1 ..  
ṛṣaya ūcuḥ .  
tvaṃ paraḥ sarvadevānāmasmākaṃ ca sureśvara .  
pṛcchāma tena tvāṃ praśnamekaṃ tad vaktumarhasi .. 74.2 ..  
bhūmipramāṇasaṃsthānaṃ parvatānāṃ ca vistaram .  
samudrāṇāṃ nadīnāṃ ca brahmāṇḍasya ca vistaram .  
asmākaṃ brūhi kṛpayā devadeva umāpate .. 74.3 ..  
rudra uvāca .  
sarveṣveva purāṇeṣu bhūrlokaḥ parikīrtyate .  
brahmaviṣṇubhavādīnāṃ vāyavye ca savistaram .. 74.4 ..  
idānīṃ ca pravakṣyāmi samāsād vaḥ kṣamāntaram .  
tannibodhata dharmajñā gadato mama sattamāḥ .. 74.5 ..  
yo'sau sakalavidyāvabodhitaparamātmarūpī vigatakalmaṣaḥ  
paramāṇuracinttyātmā nārāyaṇaḥ sakalalokālokavyāpī  
pītāmbaroruvakṣaḥ kṣitidharo guṇatomukhyatastu -  
aṇumahaddīrghahrasvamakṛśamalohitamityevamādyopalakṣita -  
vijñānamātrarūpam . sa bhagavāṃstriprakāraḥ sattva -  
rajastamodriktaḥ salilaṃ sasarja . tacca sṛṣṭvā -  
nādipuruṣaḥ parameśvaro nārāyaṇaḥ sakalajaganmayaḥ  
sarvamayo devamayo yajñamaya āpomaya āpomūrttiryoganidrayā  
suptasya tasya nābhau sadabjaṃ niḥsasāra . tasminsakala -  
vedanidhiracintyātmā parameśvaro brahmā prajāpatira -  
bhavat sa ca sanakasanandanasanatkumārādīn jñānadharmiṇaḥ  
pūrvamutpādya paścānmanuṃ svāyaṃbhuvaṃ marīcyādīn  
dakṣāntān sasarja . yaḥ svayaṃbhuvo manurbhagavatā  
sṛṣṭastasmādārabhya bhuvanasyātivistaro varṇyate .  
tasya ca manordvau putrau babhūvatuḥ priyavratottānapādau .

### [74.74.2](https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.74.74.2)

priyavratasya daśa putrā babhūvuḥ . āgnīghro'gnibāhu -  
rmedho medhātithirdhruvo jyotiṣmān dyutimān  
havyavapuṣmatsavanāntāḥ .  
sa ca priyavrataḥ saptadvīpeṣu sapta putrān sthāpayāmāsa .  
tatra cāgnīdhraṃ jambūdvīpeśvaraṃ cakre.  
śākadvīpeśvaraṃ medhātithiṃ kuśe jyotiṣmantaṃ  
krauñce dyutimantaṃ śālmale vapuṣmantaṃ  
gomedasyeśvaraṃ havyaṃ puṣkarādhipatiṃ savanamiti .  
puṣkareśasyāpi savanasya dvau putrau  
mahāvītadhātakī bhavetām ..  
tayordeśau gomedaśca nāmnā vyavasthitau .  
dhātakerdhātakīkhaṇḍaṃ kumudasya ca kaumudam .  
śālmalādhipaterapi vapuṣmantasya trayaḥ putrāḥ  
sakuśavaidyutajīmūtanāmānaḥ .  
sakuśasya sakuśanāmā deśaḥ vaidyutasya vaidyutaḥ  
jīmūtasya jīmūta iti ete śālmalerdeśā iti  
tathā ca dyutimataḥ sapta putrakāḥ kuśalo manugoṣṭhauṣṇaḥ  
pīvarodyāndhakārakamunidundubhiśceti . tannāmnā  
krauñce sapta mahādeśanāmāni . kuśadvīpeśvarasyāpi  
jyotiṣmataḥ saptaiva putrāstadyathā udbhido veṇumāṃ -  
ścaiva rathopalambano dhṛtiḥ prabhākaraḥ - kapila  
iti. tannāmānyeva varṣāṇi draṣṭavyāni  
śākādhipasyāpi sapta putrā medhātithestadyathā  
śāntabhayaśiśirasukhodayaṃnandaśivakṣemakadhruvā iti  
ete sapta putrāḥ etannāmānyeva varṣāṇi .  
atha jambūdvīpeśvarasyāpi āgnīdhrasya nava putrā babhūvuḥ .  
tadyathā nābhiḥ kiṃpuruṣo harivarṣa ilāvṛto ramyako  
hiraṇmayaḥ kururbhadrāśvaḥ ketumālaśceti . etannāmānyeva  
varṣāṇi . nābherhemavantaṃ hemakūṭaṃ kiṃpuruṣaṃ naiṣadhaṃ harivarṣaṃ  
merumadhyamilāvṛttaṃ nīlaṃ ramyakaṃ śvetaṃ hiraṇmayaṃ  
uttaraṃ ca śrṛṅgavataḥ kuravo mālyavantaṃ bhadrāśvaṃ

### [74.74.3](https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.74.74.3)

gandhamādanaṃ ketumālamiti . evaṃ svāyaṃbhuve'ntare bhuvana-  
pratiṣṭhā . kalpe kalpe caivameva sapta sapta pārthivaiḥ  
kriyate bhūmeḥ pālanaṃ vyavasthā ca .  
eṣa svabhāvaḥ kalpasya sadā bhavatīti .  
atra nābheḥ sargaṃ kathayāmi . nābhirmerudevyāṃ putramajanayad  
ṛṣabhanāmānaṃ tasya bharato jajñe putraśca tāvadagrajaḥ .  
tasya bharatasya pitā ṛṣabho himādrerdakṣiṇaṃ  
varṣamadād bhārataṃ nāma . bharatasyāpi putraḥ sumatirnāmā .  
tasya rājyaṃ dattvā bharato'pi vanaṃ yayau .  
sumatestejastatputraḥ satsurnāmā . tasyāpīndradyumno nāma .  
tasyāpi parameṣṭhī tasyāpi pratiharttā tasya nikhātaḥ  
nikhātasya unnetā unneturapyabhāvastasyodgātā tasya  
prastotā prastotuśca vibhuḥ vibhoḥ pṛthuḥ pṛthoranantaḥ  
anantasyāpi gayaḥ gayasya nayastasya virāṭaḥ  
tasyāpi mahāvīryastataḥ sudhīmān dhīmato mahān  
mahato bhaumano bhaumanasya tvaṣṭā tvaṣṭurvirajāḥ  
tasya rājo rājasya śatajit .  
tasya putraśataṃ jajñe tenemā varddhitāḥ prajāḥ .  
tairidaṃ bhārataṃ varṣaṃ saptadvīpaṃ samāṅkitam .. 74.6 ..  
teṣāṃ vaṃśaprasūtyā tu bhukteyaṃ bhāratī prajā .  
kṛtatretādiyuktyā tu yugākhyā hyekasaptatiḥ .. 74.7 ..  
bhuvanasya prasaṅgena manvantaramidaṃ śubham .  
svāyaṃbhuvaṃ ca kathitaṃ manordvīpānnibodhata .. 74.8 ..  
.. iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre catuḥsaptatitamo'dhyāyaḥ .. 74 .

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.74.74](https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.74.74) · Pramāṇa
