Vayupurana 1.12: adhyāyaḥ 12
Vāyupurāṇa 1.12
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 12
1.12.1
.. sūta uvāca ..
1.12.2
ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi upasargā yathā tathā .
prādurbhavanti ye doṣā dṛṣṭatattvasya dehinaḥ .. 12.1 ..
1.12.3
mānuṣyān vividhān kāmān kāmayeta ṛtuṃ striyaḥ.
vidyādānaphalañcaiva upasṛṣṭastu yogavit .. 12.2 ..
1.12.4
agnihotraṃ haviryajñametat prāyatanaṃ tathā.
māyākarma dhanaṃ svargamupasṛṣṭastu kāṃkṣati .. 12.3 ..
1.12.5
eṣa karmasu yuktastu so'vidyāvaśamāgataḥ.
upasṛṣṭantu jānīyādvuddhyā caiva visarjjayet.
nityaṃ brahmaparo yukta upasargāt pramucyate .. 12.4 ..
1.12.6
jitapratyupasargasya jitaśvāsasya dehinaḥ.
upasargāḥ pravarttante sāttvarājasatāmasāḥ .. 12.5 ..
1.12.7
pratibhāśravaṇe caiva na devānāñcaiva darśanam.
bhramāvartaśca ityete siddhilakṣaṇasaṃjñitāḥ .. 12.6 ..
1.12.8
vidyā kāvyaṃ tathā śilpaṃ sarvaṃ vācāvṛtāni tu.
vidyārthāścopatiṣṭhanti prabhāvasyaiva lakṣaṇam .. 12.7 ..
1.12.9
śrṛṇoti śabdān śrotavyān yojanānāṃ śatādapi.
sarvajñaśca vidhijñaśca yogī conmattavadbhavet .. 12.8 ..
1.12.10
yakṣarākṣasagandharvvān vīkṣate divyamānuṣān.
vetti tāṃśca mahāyogī upasargasya lakṣaṇam .. 12.9 ..
1.12.11
devadānavagandharvān ṛṣīṃścāpi tathā pitṝn.
prekṣate sarvataścaiva unmattaṃ taṃ vinirddiśet .. 12.10 ..
1.12.12
bhrameṇa bhrāmyate yogī codyamāno'ntarātmanā.
bhrameṇa bhrāntabuddhestu jñānaṃ sarvaṃ praṇaśyati .. 12.11 ..
1.12.13
vārttā nāśayate cittaṃ codyamāno'ntarātmanā.
varttanākrāntabuddhestu sarvaṃ jñānaṃ praṇaśyati .. 12.12 ..
1.12.14
āvṛtya manasā śuklaṃ paṭaṃ vā kambalaṃ tathā.
tatastu paramaṃ brahma kṣipramevānucintayet .. 12.13 ..
1.12.15
tasmāccaivātmano doṣāṃstūpasargānupasthitān .
parita tyajeta medhāvī yadīcchet siddhimātmanaḥ .. 12.14 ..
1.12.16
ṛṣayo devagandharvā yakṣoragamahāsurāḥ.
upasargeṣu saṃyuktā āvarttante punaḥ punaḥ .. 12.15 ..
1.12.17
tasmādyuktaḥ sadā yogī laghvāhārī jitendriyaḥ.
tathā suptaḥ susūkṣmeṣu dhāraṇāṃ mūrdhni dhārayet .. 12.16 ..
1.12.18
tatastu yogayuktasya jitanidrasya yoginaḥ.
upasargāḥ punaścānte jāyante prāṇasaṃjñakāḥ .. 12.17 ..
1.12.19
pṛthivīṃ dhārayetsarvāṃ tataścāpo hyanantaram.
tato'gniñcaiva sarveṣāmākāśaṃ mana eva ca .. 12.18 ..
1.12.20
tataḥ parāṃ punarbuddhiṃ dhārayedyatnato yatī.
kiddhīnāñcaiva liṅgāni dṛṣṭvā dṛṣṭvā parityajet .. 12.19 ..
1.12.21
pṛthvīṃ dhārayamāṇasya mahī sūkṣmā pravartate.
apo dhārayamāṇasya āpaḥ sūkṣmā bhavanti hi.
śītā rasāḥ pravarttante sūkṣmā hyamṛtasannibhāḥ .. 12.20 ..
1.12.22
tejo dhārayamāṇasya tejaḥ sūkṣmā pravarttate.
ātmānaṃ manyate tejastadbhāvamanupaśyati .. 12.21 ..
1.12.23
ātmānaṃ manyate vāyuṃ vāyuvanmaṇḍalaṃ prabho .
ākāśaṃ dhārayāṇasya vyoma sūkṣmaṃ pravarttate .. 12.22 ..
1.12.24
paśyate maṇḍalaṃ sūkṣmaṃ ghoṣaścāsya pravarttate .
ātmānaṃ manyate nityaṃ vāyuḥ sūkṣmaḥ pravarttate .. 12.23 ..
1.12.25
tathā mano dhārayato manaḥ sūkṣmaṃ pravarttate .
manasā sarvabhūtānāṃ manastu viśate hi saḥ.
buddhyā buddhiṃ yadā yuñjettadā vijñāya buddhayate .. 12.24 ..
1.12.26
etāni sapta sūkṣmāṇi viditvā yastu yogavit.
parityajati medhāvī sa buddhyā paramaṃ vrajet .. 12.25 ..
1.12.27
yasmin yasmiṃśca saṃyukto bhūta aiśvaryalakṣaṇe.
tatraiva saṅgaṃ bhajate tenaiva pravinaśyati .. 12.26 ..
1.12.28
tasmādviditvā sūkṣmāṇi saṃsaktāni parasparam.
parityajati yobuddhyā sa paraṃ prapnuyāddvijaḥ .. 12.27 ..
1.12.29
dṛśyante hi mahātmāna ṛṣayo divyacakṣuṣaḥ.
saṃsaktāḥ sūkṣmabhāveṣu te doṣāsteṣu saṃjñitāḥ..12.28
tasmānna niścayaḥ kāryaḥ sūkṣmeṣviha kadācana.
aiśvaryājjāyate rāgo virāgaṃ brahma cocyate .. 12.29 ..
1.12.30
viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍaṅgañca maheśvaram.
pradhānaṃ viniyogajñaḥ paraṃ brahmādhigacchati .. 12.30 ..
1.12.31
sarvajñatā tṛptiranādibodhaḥ svatantratā nityamaluptaśaktiḥ.
anantaśaktiśca vibhorvidhijñāḥ ṣaḍāhuraṅgāni maheśvarasya .. 12.31 ..
1.12.32
nityaṃ brahmadhano yukta upasargaiḥ pramucyate.
jitaśvāsopasargasya jitarāmasya yoginaḥ.
ekā bahiḥśarīre'smin dhāraṇā sarvakāmikī .. 12.32 ..
1.12.33
viśedyadā dvijo yukto yatra yatrārppayenmanaḥ .
bhūtānyāviśate vāpi trailokyañcāpi kampayet .. 12.33 ..
1.12.34
etayā praviśeddehaṃ hitvā dehaṃ punastviha.
manodvāraṃ hi yogānāmādityañca vinirddiśet .. 12.34 ..
1.12.35
ādānādikriyāṇāntu āditya iti cocyate.
etena vidhinā yogī viraktaḥ sūkṣmavarjjitaḥ.
prakṛtiṃ samatikramya rudraloke mahīyate .. 12.35 ..
1.12.36
aiśvaryaguṇasamprāptaṃ brahmabhūtantu taṃ prabhum.
devasthāneṣu sarveṣu sarvatastu nivarttate .. 12.36 ..
1.12.37
paiśācāṃśacava piśācāṃśca rākṣasena ca rākṣasān .
gāndharveṇa ca gandharvān kaubereṇa kuberajān .. 12.37 ..
1.12.38
indramaindreṇa sthānena saumyaṃ saumyena caiva hi.
prajāpatiṃ tathā caiva prājāpatyena sādhayet .. 12.38 ..
1.12.39
brāhmaṃ brāhyena cāpyevamupāmantrayate prabhum.
tatra saktastu unmattastasmātsarvaṃ pravarttate .. 12.39 ..
1.12.40
nityaṃ brahmaparo yuktaḥ sthānānyetāni vai tyajet .
asajyamānaḥ sthāneṣu dvijaḥ sarvagato bhavet .. 12.40 ..
1.12.41
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte yogopasarganirūpaṇaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ .. 12 ..
Linked texts (2)
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Śārṅgadharapaddhati — Śārṅgadhara, Sanskrit