<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 1.24

# Vayupurana 1.24: adhyāyaḥ 24

Vāyupurāṇa 1.24

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 24

### [1.24.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.1)

.. vāyuruvāca ..

### [1.24.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.2)

catvāri bhārate varṣe yugāni munayo viduḥ .  
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca tiṣyaṃ ceti caturyugam .. 24.1 ..

### [1.24.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.3)

etatsahasraparyantamaharyadbrahmaṇaḥ smṛtam.  
yāmādyāstu gaṇāḥ sapta romavantaścaturddaśa .. 24.2 ..

### [1.24.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.4)

saśarīrāḥ śrayante sma janalokaṃ sahānugāḥ.  
evaṃ deveṣvatīteṣu maharllokājjanaṃ tapaḥ .. 24.3 ..

### [1.24.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.5)

manvantareṣvatīteṣu devāḥ sarve mahaujasaḥ.  
tatasteṣu gateṣūrddhvaṃ sāyujyaṃ kalpavāsinām .. 24.4 ..

### [1.24.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.6)

sametya devaiste devāḥ prāpte saṅkālane tadā.  
maharlokaṃ parityajya gaṇāste vai caturddaśa .. 24.5 ..

### [1.24.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.7)

bhūtadiṣvavaśiṣṭeṣu sthāvarānteṣu vai tadā .  
śūnyeṣu teṣu lokeṣu mahānteṣu bhuvādiṣu.  
deveṣvatha gateṣūrddhvaṃ kalpavāsiṣu vai janam .. 24.6 ..

### [1.24.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.8)

tatsaṃhatyā tato brahmā devarṣigaṇadānavān.  
saṃsthāpayati vai sarvvān dāhavṛṣ‌ṭyā yugakṣaye .. 24.7 ..

### [1.24.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.9)

yo'tītaḥ saptamaḥ kalpo mayā vaḥ parikīrtitaḥ.  
samudraiḥ saptabhirgāḍhamekībhūtairmahārṇavaiḥ .  
āsīdekārṇavaṃ ghoramavibhāgaṃ tamomayam .. 24.8  
māyayaikārṇave tasmin śaṅkhacakragadādharaḥ.  
jīmūtābho'mbujākṣaśca kirīṭī śrīpatirhariḥ .. 24.9 ..

### [1.24.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.10)

nārāyaṇamukhodgīrṇaḥ so'ṣṭamaḥ puruṣottamaḥ.  
aṣṭabāhurmahorasko lokānāṃ yonirucyate.  
kimapyacintyaṃ yuktātmā yogamāsthāya yogavit .. 24.10 ..

### [1.24.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.11)

phaṇāsahasrakalitaṃ tamapratimavarcasam.  
mahābhogapaterbhogamanvāstīrya mahocchrayam.  
tasminmahati paryaṅke śete vai kanakaprabhe .. 24.11 ..

### [1.24.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.12)

evaṃ tatra śayānena viṣṇunā prabhaviṣṇunā.  
ātmārāmeṇa krīḍārthaṃ sṛṣṭaṃ nābhyāṃ tu paṅkajam .. 24.12 ..

### [1.24.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.13)

śatayojanavistīrṇaṃ taruṇādityavarccasam.  
bajradaṇḍaṃ mahotsedhaṃ līlayā prabhaviṣṇunā .. 24.13 ..

### [1.24.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.14)

tasyaivaṃ krīḍamānasya samīpaṃ devamīḍhuṣaḥ.  
hemabrahmāṇḍajo brahmā rukmavarṇohyatīndriyaḥ.  
caturmukho viśālākṣaḥ samāgamya yadṛcchayā .. 24.14 ..

### [1.24.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.15)

śriyā yuktena navyena suprabheṇa sugandhinā.  
taṃ krīḍamānaṃ pajhena dṛṣṭvā brahmā tu bhejivān .. 24.15 ..

### [1.24.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.16)

sa vismayamathāgamya śasya saṃpūrṇayā girā.  
provāca ko bhavān śete ākṣito mdhyamambhasām .. 24.16 ..

### [1.24.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.17)

atha tasyācyutaḥ śrutvā brahmaṇastu śubhaṃ vacaḥ.  
udatiṣṭhata paryyaṅkādvismayotphullalocanaḥ .. 24.17 ..

### [1.24.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.18)

pratyuvācottaraṃ caiva kriyate yacca kiñcana.  
dyaurantarikṣaṃ bhūtañca paraṃ padamahaṃ prabhuḥ .. 24.18 ..

### [1.24.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.19)

tamevamuktvā bhagavān viṣṇuḥ punarathāvravīt .  
kastvaṃ khalu samāyātaḥ samīpaṃ bhagavān kutaḥ .  
kutasva bhūyo gantavyaṃ kutra vā te pratiśrayaḥ .. 24.19 ..

### [1.24.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.20)

ko bhavān viśvamūrtistvaṃ karttavyaṃ kiñca te mayā.  
evaṃ bruvāṇa vaikuṇṭhaṃ pratyuvāca pitāmahaḥ .. 24.20 ..

### [1.24.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.21)

yathā bhavāṃstathā cāhamādikartta prajāpatiḥ.  
nārāyaṇasamākhyātaḥ sarvvaṃ vai mayi tiṣṭhati .. 24.21 ..

### [1.24.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.22)

savismayaṃ paraṃ śrutvā brahmaṇā lokakartṛṇā.  
so'nujñāto bhagavatā vaikuṇṭho viśvasambhavaḥ .. 24.22 ..

### [1.24.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.23)

kautūhalānmahāyogī praviṣṭo brahmaṇo mukham.  
imānaṣṭādaśadvīpān sasamudrān saparvvatān.  
praviśya sa mahātejāścāturvarṇyasamākulān.  
brahmādistambaparyyantān saptalokān sanātanān .. 24.23 ..

### [1.24.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.24)

brahmaṇastūdare dṛṣṭvā sarvvān viṣṇurmahāyaśāḥ.  
aho'sya tapaso vīryyaṃ punaḥ punarabhāṣata .. 24.24 ..

### [1.24.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.25)

paryyaṭan vividhān lokān viṣṇurnānāvidhāśramān.  
tato varṣasahasrānte nāntaṃ hi dadṛśe tadā .. 24.25 ..

### [1.24.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.26)

tadā'sya vakrānniṣkramya pannagendrāriketanaḥ.  
ajātaśatrurbhagavān pitāmahamathābravīt .. 24.26 ..

### [1.24.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.27)

bhagavan ādi madhyañca antaṃ kāladiśorna ca.  
nāhamantaṃ prapaśyāmi hyudarasya tavānagha .. 24.27 ..

### [1.24.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.28)

evamuktvābravīdbhūyaḥ pitāmahamidaṃ hariḥ.  
bhavānapyevamevādya hyudaraṃ mama śāśvatam.  
praviśya lokān paśyaitānanaupamyān dvijottama .. 24.28 ..

### [1.24.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.29)

manaḥprahlādanīṃ vāṇīṃ śrutvā tasyābhinandya ca.  
śrīpaterudaraṃ bhūyaḥ praviveśa pitāmahaḥ .. 24.29 ..

### [1.24.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.30)

tāneva lokān garbhasthaḥ paśyan so'cintyavikramaḥ.  
paryaṭitvādidevasya dadarśāntaṃ na vai hareḥ .. 24.30 ..

### [1.24.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.31)

jñātvāgamantasya pitāmahasya dvārāṇi sarvāṇi pidhāya viṣṇuḥ.  
vibhurmanaḥ karttumiyeṣa cāśu sukhaṃ prasupto'smi mahājalaughe .. 24.31 ..

### [1.24.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.32)

tato dvārāṇi sarvāṇi pihitānyupalakṣyate.  
sūkṣmaṃ kṛtvātmano rūpaṃ nābhyāṃ dvāramavindata .. 24.32 ..

### [1.24.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.33)

pajhasūtrānumārgeṇa hyanugamya pitāmahaḥ.  
ujjahārātmano rūpaṃ puṣkarāccaturānanaḥ.  
virarājāravindasthaḥ pajhagarbhasamadyutiḥ .. 24.33 ..

### [1.24.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.34)

etasminnantare tābhyāmekaikasya tu kārtsnyataḥ.  
pravarttamāne saṃharṣe madhye tasyārṇavasya tu .. 24.34 ..

### [1.24.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.35)

..sūta uvāca..

### [1.24.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.36)

tato hyaparimeyātmā bhūtānāṃ prabhurīśvaraḥ.  
śūlapāṇirmahādevo haimacīrāmbaracchadaḥ.  
āgacchad yatra so'nanto nāgabhogapatirhariḥ .. 24.35 ..

### [1.24.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.37)

śīghraṃ vikramatastasya padbhyāmatyantapīḍitāḥ.  
uddhūtāstūrṇamākāśe pṛthulāstoyabindavaḥ.  
atyuṣṇāścātiśītāśca vāyustatra vavau bhṛśam .. 24.36 ..

### [1.24.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.38)

taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ brahmā viṣṇumabhāṣata.  
abbindavo hi sthūloṣṇāḥ kampate cāmbujaṃ bhṛśam.  
etaṃ me saṃśayaṃ brūhi kiñcānyat tvañcikīrṣasi .. 24.37 ..

### [1.24.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.39)

etadevaṃvidhaṃ vākyaṃ pitāmahamukhodbhavam.  
śrutvāpratimakarmāha bhagavānasurāntakṛt .. 24.38 ..

### [1.24.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.40)

kinnu khalvatra me nābhyāṃ bhūtamanyatkṛtālayam .  
vadanti priyamatyarthaṃ vipriyepi ca te mayā .. 24.39 ..

### [1.24.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.41)

ityevaṃ manasā dhyātvā pratyuvācedamuttaram.  
kinnvatra bhagavāṃstasmin puṣkare jātasambhramaḥ .. 24.40 ..

### [1.24.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.42)

kiṃ mayā yat kṛtaṃ deva yanmāṃ priyamanuttamam.  
bhāṣase puruṣaśreṣṭha kimarthaṃ brūhi tattvataḥ .. 24.41 ..

### [1.24.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.43)

evaṃ bruvāṇaṃ deveśaṃ lokayā trāntu tattvagām.  
pratyuvācāmbujābhāsko brahma vedanidhiḥ prabhuḥ .. 24.42 ..

### [1.24.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.44)

yo'sau tavodaraṃ pūrvaṃ praviṣṭo'haṃ tvadicchayā.  
yathā mamodare lokāḥ sarve dṛṣṭāstvayā prabho.  
tathaiva dṛṣṭāḥ kārtsnyena mayā lokāstavodare .. 24.43 ..

### [1.24.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.45)

tato varṣasahasrānte upāvṛttasya me'nagha.  
nūnaṃ matsarabhāvena māṃ vaśīkartumicchatā.  
āśu dvārāṇi sarvāṇi ghaṭitāni tvayā punaḥ .. 24.44 ..

### [1.24.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.46)

tato mayā mahābhāga sañcintya svena cetasā.  
labdho nābhyāṃ praveśatu padmasūtrādvinirgamaḥ .. 24.45 ..

### [1.24.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.47)

mābhūtte manaso'lpo'pi vyāghāto'yaṃ kathañcana.  
ityeṣānugatirviṣṇoḥ kāryāṇāmaupasargikī .. 24.46 ..

### [1.24.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.48)

yanma yānantaraṃ kāryaṃ mayādhyavasitaṃ tvayi.  
tvāñcābādhitukāmena krīḍāpūrvaṃ yadṛcchayā.  
āśu dvārāṇi sarvāṇi ghaṭitāni mayā punaḥ .. 24.47 ..

### [1.24.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.49)

na te'nyathāvamantavyo mānyaḥ pūjyaśca me bhavān.  
sarvaṃ marṣaya kalyāṇa yanmayā'pakṛtantava.  
tasmānmayocyamānastvaṃ pajhādavatara prabho .. 24.48 ..

### [1.24.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.50)

nāhaṃ bhavantaṃ śaknomi soduntejomayaṃ gurum.  
sa covāca varaṃ brūhi pajhādavatarāmyayam .. 24.49 ..

### [1.24.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.51)

..viṣṇuruvāca ..

### [1.24.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.52)

putro bhava mamārighna mudaṃ prāpsyasi śobhanam.  
satyadhano mahāyogī tvamīḍyaḥ praṇavātmakaḥ .. 24.50 ..

### [1.24.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.53)

adyaprabhṛti sarveśa śvetoṣṇīṣavibhūṣaṇaḥ.  
pajhayoniritītyevaṃ khyāto nāmnā bhaviṣyasi.  
putro me tvaṃ bhava brahman sarvalokādhipa prabho .. 24.51 ..

### [1.24.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.54)

tataḥ sa bhagavān brahma varaṃ gṛhya kirīṭinaḥ .  
evaṃ bhavatu cetyuktvāṃ prītātmā gatamatsaraḥ .. 24.52 ..

### [1.24.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.55)

pratyāsannamathāyātaṃ bālārkābhaṃ mahānanam.  
bhūtamatyadbhutaṃ dṛṣṭvā nārāyaṇamathābravīt .. 24.53 ..

### [1.24.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.56)

aprameyo mahāvakro daṃṣṭrī vyastaśiro ruhaḥ.  
daśabāhustriśūlāṅko nayanairviśvatomukhaḥ .. 24.54 ..

### [1.24.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.57)

lokaprabhuḥ svayaṃ sākṣādvikṛto muñjamekhalī .  
meḍhreṇordhvena mahatā nadamāno'tibhairavam .. 24.55 ..

### [1.24.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.58)

kaḥ khalveṣa pumān viṣṇo tejorāśirmahādyutiḥ.  
vyāpya sarvā diśo dyāñca ita evābhivarttate .. 24.56 ..

### [1.24.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.59)

tenaivamukto bhagavān viṣṇurbrahmāṇamabravīt.  
padbhyāntalanipātena yasya vikramato'rṇave.  
vegena mahatākāśe vyathitāśca jalāśayāḥ .. 24.57 ..

### [1.24.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.60)

chaṭābhirviṣṇuto'tyarthaṃ sicyate pajhasambhavaḥ.  
ghrāṇajena ca vātena kampamānaṃ tvayā saha.  
dodhūyate mahāpajhaṃ svacchandaṃ mama nābhijam .. 24.58 ..

### [1.24.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.61)

sa eṣa bhagavānīśo hyanādiścāntakṛdvibhuḥ.  
bhavānahañca stotreṇa hyupatiṣṭhāva godhvajam .. 24.59 ..

### [1.24.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.62)

tataḥ kruddho'mbujābhāskaṃ brahmā provāca keśavam.  
na bhavān nyūnamātmānaṃ lokānāṃ yonimuttamam .. 24.60 ..

### [1.24.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.63)

brahmāṇaṃ lokakarttāraṃ māñca vetti sanātanam.  
ko'yaṃ bhoḥ śaṅkaro nāma hyāvayorvyatiricyate .. 24.61 ..

### [1.24.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.64)

tasya tat krodhajaṃ vākyaṃ śrutvā viṣṇurabhāṣata.  
mā maivaṃ vada kalyāṇa parivādaṃ mahātmanaḥ .. 24.62 ..

### [1.24.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.65)

māyāyogeśvaro dharmo durādharṣo varapradaḥ.  
heturasyātra jagataḥ purāṇaḥ puruṣo'vyayaḥ .. 24.63 ..

### [1.24.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.66)

jīvaḥ khalveṣa jīvānāṃ jyotirekaṃ prakāśate.  
bālakrīḍanakairddevaḥ krīḍato śaṅkaraḥ svayam .. 24.64 ..

### [1.24.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.67)

pradhānamavyayaṃ jyotiravyaktaṃ prakṛtistamaḥ.  
asya caitāni nāmāni nityaṃ prasavadharmiṇaḥ.  
yaḥ kaḥ sa iti duḥkhārttairmṛgyate yatibhiḥ śivaḥ .. 24.65 ..

### [1.24.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.68)

eṣa bījī bhavān bījamahaṃ yoniḥ sanātanaḥ.  
evamukro'tha viśvātmā brahmā viṣṇumabhāṣata .. 24.66 ..

### [1.24.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.69)

bhavānyonirahaṃ bījaṃ kathaṃ bījī maheśvaraḥ .  
etanme sūkṣmamavyaktaṃ saṃśayaṃ chettumarhasi .. 24.67 ..

### [1.24.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.70)

jñātvā caivaṃ samutpattiṃ brahmaṇā lokatantriṇā.  
idaṃ paramasādṛśyaṃ praśramabhyavadaddhariḥ .. 24.68 ..

### [1.24.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.71)

asmānmahattaraṃ guhyaṃ bhūtamavyanna vidyate.  
mahataḥ paramaṃ dhāma śivamadhyātmināṃ padam .. 24.69 ..

### [1.24.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.72)

dvaidhībhāvena cātmānaṃ praviṣṭastu vyavasthitaḥ.  
niṣkalaḥ sūkṣmamavyaktaḥ sakalaśca maheśvaraḥ .. 24.70 ..

### [1.24.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.73)

asya māyāvidhijñasya agamyagahanasya ca.  
purā liṅgaṃ bhavadbījaṃ prathamaṃ tvādisargikam .. 24.71 ..

### [1.24.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.74)

mayi yonau samāyuktaṃ tadbījaṃ kālaparyayāt‌.  
hiraṇmayamapārantadyonyāmaṇḍamajāyata .. 24.72 ..

### [1.24.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.75)

śatāni daśavarṣāṇāmaṇḍañcāpsu pratiṣṭhitam.  
ante varṣasahasrasya vāyunā taddvidhā kṛtam .. 24.73 ..

### [1.24.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.76)

kapālamekaṃ dyaurjajñe kapālamaparaṃ kṣitiḥ.  
ulvantasya mahotsedhaṃ yo'sau kanakaparvataḥ .. 24.74 ..

### [1.24.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.77)

tatastasmāt prabuddhātmā devo devavaraḥ prabhuḥ .  
hiraṇyagarbho bhagavānahaṃ jajñe caturbhujaḥ .. 24.75 ..

### [1.24.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.78)

tato varṣasahasrānte vāyunā taddvidhākṛtam.  
atārārkendunakṣatraṃ śūnyaṃ lokamavekṣya ca.  
ko'yamatre tyabhidhyāte kumārāste'bhavaṃstadā .. 24.76 ..

### [1.24.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.79)

priyadarśanāssutanavo ye'tītāḥ pūrvajāstava.  
bhūyo varṣasahasrānte tata evātmajāstava.  
bhuvanānalasaṅkāśāḥ pajhapatrāyatekṣaṇāḥ .. 24.77 ..

### [1.24.80](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.80)

śrīmān sanatkumārastu ṛbhuścaivorddhvaretasau .  
sanātanaśca sanakastathaiva ca sanandanaḥ.  
utpannāḥ samakālaṃ te buddhayā'tīndriyadarśanāḥ .. 24.78 ..

### [1.24.81](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.81)

utpannāḥ pratighātmāno jagaduśca tadaiva hi.  
nārapsyante ca karmāṇi tāpatrayavivarjitāḥ .. 24.79 ..

### [1.24.82](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.82)

asya saumyaṃ bahukleśaṃ jarāśokasamanvitam.  
jīvitaṃ maraṇaṃ caiva saṃbhavañca punaḥ punaḥ .. 24.80 ..

### [1.24.83](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.83)

svaprabhūtaṃ punaḥ svarge duḥkhāni narakāṃstathā.  
viditvā cāgamaṃ sarvamavaśyaṃ bhavitavyatām .. 24.81 ..

### [1.24.84](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.84)

ṛbhuṃ sanatkumārañca dṛṣṭvā tava vaśe sthitau.  
trayastu trīn guṇān hitvā ātmajāḥ sanakādayaḥ.  
vaivarttena tu jñānena nivṛttāste mahaujasaḥ .. 24.82 ..

### [1.24.85](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.85)

tatasteṣvapavṛtteṣu sanakādiṣu vai triṣu.  
bhaviṣyasi vimūḍhastu māyayā śaṅkarasya tu .. 24.83 ..

### [1.24.86](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.86)

evaṃ kalpe tu vaikalpe saṃjñā nasyati te'nagha.  
kalpaśeṣāṇi bhūtāni sūkṣmāṇi pārthivāni ca .. 24.84 ..

### [1.24.87](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.87)

sā caiṣā hyaiśvarī māyā jagataḥ samudāhṛtā.  
sa eṣa parvato meru rdevaloka udāhṛtaḥ .. 24.85 ..

### [1.24.88](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.88)

tavaivedaṃ hi māhātmyaṃ dṛṣṭvā cātmānamātmanā .  
jñātvā ceśvarasadbhāvaṃ jñātvā māmambujekṣaṇam .. 24.86 ..

### [1.24.89](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.89)

mahādevaṃ mahāyogaṃ bhūtānāṃ varadaṃ prabhum.  
praṇavātmānamāsādya namaskṛtyā jagadgurum.  
tvāñca māñcaiva saṃkruddho niḥśvāsānnirddahedayam .. 24.87 ..

### [1.24.90](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.90)

evaṃ jñātvā mahāyogaṃ abhyuttiṣṭhan mahābalaḥ.  
ahaṃ tvāmagrataḥ kṛtvā stoṣye'hamanalaprabham .. 24.88 ..

### [1.24.91](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.91)

..sūta uvāca..

### [1.24.92](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.92)

brahmāṇamagrataḥ kṛtvā tataḥ sa garuḍadhvajaḥ.  
atītaiśca bhaviṣyaiśca varttamānaistathaiva ca.  
nāmabhiśchāndasaiścaiva idaṃ stotramudīrayat .. 24.89 ..

### [1.24.93](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.93)

namastubhyaṃ bhagavate suvrate'nantatejase.  
namaḥ kṣetrādhipataye bījine śūline namaḥ .. 24.90 ..

### [1.24.94](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.94)

ameḍhrāyorddhvameḍhrāya namo vaikuṇṭharetase .  
namo jyeṣṭhāya śreṣṭhāya apūrvaprathamāya ca .. 24.91 ..

### [1.24.95](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.95)

namo havyāya pūjyāya sadyo jātāya vai namaḥ .  
gahvarāya dhaneśāya haimacīrāmbarāya ca .. 24.92 ..

### [1.24.96](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.96)

namaste hyasmadādīnāṃ bhūtānāṃ prabhavāya ca.  
vedakarmmāvadānānāṃ dravyāṇāṃ prabhave namaḥ .. 24.93 ..

### [1.24.97](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.97)

namo yogsya prabhave sāṃkhyasya prabhave namaḥ .  
namo dhruvaniśīthānāmṛṣīṇāṃ pataye namaḥ .. 24.94 ..

### [1.24.98](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.98)

vidyudaśanimeghānāṃ garjjitaprabhave namaḥ.  
udadhīnāñca prabhave dvīpānāṃ prabhave namaḥ .. 24.95 ..

### [1.24.99](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.99)

adrīṇāṃ prabhave caiva varṣāṇāṃ prabhave namaḥ.  
namo nadānāṃ prabhave nadīnāṃ prabhave namaḥ .. 24.96 ..

### [1.24.100](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.100)

namaścauṣadhiprabhave vṛkṣāṇāṃ prabhave namaḥ.  
dharmmādhyakṣāya dharmmāya sthitīnāṃ prabhave namaḥ .. 24.97 ..

### [1.24.101](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.101)

namo rasānāṃ prabhave ratnānāṃ prabhave namaḥ .  
namaḥ kṣaṇānāṃ prabhave kalānāṃ prabhave namaḥ .. 24.98 ..

### [1.24.102](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.102)

nimeṣaprabhave caiva kāṣṭhānāṃ prabhave namaḥ .  
ahorātrārddhamāsānāṃ māsānāṃ prabhave namaḥ .. 24.99 ..

### [1.24.103](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.103)

nama ṛtunāṃ prabhave saṃkhyāyāḥ prabhave namaḥ.  
prabhave ca parārddhasya parasya prabhave namaḥ .. 24.100 ..

### [1.24.104](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.104)

namaḥ purāṇaprabhave yugasya prabhave namaḥ.  
caturvidhasya sargasya prabhave'nantacakṣuṣe .. 24.101 ..

### [1.24.105](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.105)

kalpodaye nibaddhānāṃ vārttānāṃ prabhave namaḥ.  
namo viśvasya prabhave brahmadiprabhave namaḥ .. 24.102 ..

### [1.24.106](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.106)

vidyānāṃ prabhave caiva vidyānāṃ pataye namaḥ.  
namo vratānāṃ pataye mantrāṇāṃ pataye namaḥ .. 24.103 ..

### [1.24.107](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.107)

pitṝṇāṃ pataye caiva paśūnāṃ pataye namaḥ.  
vāgvṛṣāya namastubhyaṃ purāṇavṛṣabhāya ca .. 24.104 ..

### [1.24.108](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.108)

sucārucārukeśāya ūrddhvacakṣuḥśirāya ca.  
namaḥ paśūnāṃ pataye govṛṣendradhvajāya ca .. 24.105 ..

### [1.24.109](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.109)

prajāpatīnāṃ pataye siddhānāṃ pataye namaḥ.  
garuḍoragasarpāṇāṃ pakṣiṇāṃ pataye namaḥ .. 24.106 ..

### [1.24.110](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.110)

gokarṇāya ca goṣṭhāya śaṅkukarṇāya vai namaḥ.  
vārāhāyāprameyāya rakṣodhipataye namaḥ .. 24.107 ..

### [1.24.111](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.111)

namo hyapsarasāṃpataye gaṇānāṃ (pataye) hrīmaye namaḥ.  
ambhasāṃ pataye caiva tejasāṃ pataye namaḥ .. 24.108 ..

### [1.24.112](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.112)

namo'stu lakṣmīpataye śrīmate hrīmate namaḥ.  
balābalasamūhāya hyakṣobhyakṣobhaṇāya ca .. 24.109 ..

### [1.24.113](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.113)

dīrghaśrṛṅgaikaśrṛṅgāya vṛṣabhāya kakudmine.  
namaḥ sthairyāya vapuṣe tejase suprabhāya ca .. 24.110 ..

### [1.24.114](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.114)

bhūtāya ca bhaviṣyāya varttamānāya vai namaḥ.  
suvarccase'tha vīrāya śūrāya hyatigāya ca .. 24.111 ..

### [1.24.115](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.115)

varadāya vareṇyāya namaḥ sarvagatāya ca.  
namo bhūtāya bhavyāya bhavāya mahate tathā .. 24.112 ..

### [1.24.116](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.116)

janāya ca namastubhyaṃ tapase varadāya ca.  
namo vandyāya mokṣāya janāya narakāya ca .. 24.113 ..

### [1.24.117](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.117)

bhavāya bhajamānāya iṣṭāya yājakāya ca.  
abhyudīrṇāya dīptāya tattvāya nirguṇāya ca .. 24.114 ..

### [1.24.118](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.118)

namaḥ pāśāya hastāya namaḥ svābharaṇāya ca.  
hutāya cāpahutāya prahutapraśitāya ca .. 24.115 ..

### [1.24.119](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.119)

namo'stviṣṭāya mūrttāya hyagniṣṭomartvijāya ca.  
nama ṛtāya satyāya bhūtādhipataye namaḥ .. 24.116 ..

### [1.24.120](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.120)

sadasyāya namaścaiva dakṣiṇāvabhṛthāya ca.  
ahiṃsāyātha lokānāṃ paśumantrauṣadhāya ca .. 24.117 ..

### [1.24.121](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.121)

namastuṣṭipradānāya tryambakāya sugandhine.  
namo'stvindriyapataye parihārāya sragviṇe .. 24.118 ..

### [1.24.122](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.122)

viśvāya viśvarūpāya viśvato'kṣimukhāya ca.  
sarvataḥ pāṇipādāya rudrāyāpramitāya ca .. 24.119 ..

### [1.24.123](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.123)

namo havyāya kavyāya havyakavyāya vai namaḥ.  
namaḥ siddhāya medhyāya ceṣṭāya tvavyayāya ca .. 24.120 ..

### [1.24.124](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.124)

suvīrāya sughorāya hyakṣobhyakṣobhaṇāya ca.  
sumedhase suprajāya dīptāya bhāskarāya ca .. 24.121 ..

### [1.24.125](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.125)

mano namaḥ suparṇāya tapanīyanibhāya ca.  
virūpākṣāya tryakṣāya piṅgalāya mahaujase .. 24.122 ..

### [1.24.126](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.126)

dṛṣṭighnāya namaścaiva namaḥ saumyekṣaṇāya ca.  
namo dhūmrāya śvetāya kṛṣṇāya lohitāya ca .. 24.123 ..

### [1.24.127](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.127)

piśitāya piśaṅgāya pītāya ca niṣaṅgiṇe.  
namaste saviśeṣāya nirviśeṣāya vai namaḥ .. 24.124 ..

### [1.24.128](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.128)

namo vai pajhavarṇāya mṛtyughnāya ca mṛtyave .  
namaḥ śyāmāya gaurāya kadrave rohitāya ca .. 24.125 ..

### [1.24.129](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.129)

namaḥ kāntāya sandhyābhravarṇāya bahurūpiṇe.  
namaḥ kapālahastāya digvastrāya kaparddine .. 24.126 ..

### [1.24.130](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.130)

aprameyāya śarvāya hyavadhyāya varāya ca.  
purastāt pṛṣṭhataścaiva bibhrāṇāya kṛśānave .. 24.127 ..

### [1.24.131](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.131)

durgāya mahate caiva rodhāya kapilāya ca.  
arkaprabhaśarīrāya baline raṃhasāya ca .. 24.128 ..

### [1.24.132](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.132)

pinākine prasiddhāya sphītāya prasṛtāya ca.  
sumedhase'kṣamālāya digvāsāya śikhaṇḍine .. 24.129 ..

### [1.24.133](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.133)

citrāya citravarṇāya vicitrāya dharāya ca.  
cekitānāya tuṣṭāya namastvanihitāya ca .. 24.130 ..

### [1.24.134](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.134)

namaḥ kṣāntāya śāntāya vajrasaṃhananāya ca.  
rakṣoghnāya makhaghnāya śitikaṇṭhorddhvaretase .. 24.131 ..

### [1.24.135](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.135)

arihāya kṛtāntāya tigmāyudhadharāya ca.  
samodāya pramodāya iriṇāyaiva te namaḥ .. 24.132 ..

### [1.24.136](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.136)

praṇavapraṇaveśāya bhaktānāṃ śarmadāya ca.  
mṛgavyādhāya dakṣāya dakṣayajñaharāya ca .. 24.133 ..

### [1.24.137](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.137)

sarvabhūtāya bhūtāya sarveśātiśayāya ca.  
purabhetre ca śāntāya sugandhāya vareśave .. 24.134 ..

### [1.24.138](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.138)

puṣpavantasvarupāya bhaganetrāntakāya ca .  
kaṇādāya variṣṭhāya kāmāṅgadahanāya ca .. 24.135 ..

### [1.24.139](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.139)

raveḥ karālacakrāya nāgendradamanāya ca.  
daityānāmantakāyātho divyākrandakarāya ca .. 24.136 ..

### [1.24.140](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.140)

śmaśānaratinityāya namastryambakadhāriṇe.  
namaste prāṇapālāya dhavamālādharāya ca .. 24.137 ..

### [1.24.141](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.141)

prahīṇaśokairvividhairbhūtaiḥ pariṣṭutāya ca.  
naranārīśarīrāya devyāḥ priyakarāya ca .. 24.138 ..

### [1.24.142](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.142)

jaṭine daṇḍine tubhyaṃ vyālayajñopavītine .  
namo'stu nṛtyaśīlāya vādyanṛtyapriyāya ca .. 24.139 ..

### [1.24.143](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.143)

manyave śītaśīlāya sugītigāyate namaḥ.  
kaṭakakarāya bhīmāya cograrūpadharāya ca .. 24.140 ..

### [1.24.144](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.144)

vibhīṣaṇāya bhīmāya bhagapramathanāya ca.  
siddhasaṅghātagītāya mahābhāgāya vai namaḥ .. 24.141 ..

### [1.24.145](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.145)

namo muktāṭṭahāsāya kṣveḍitāsphoṭitāya ca.  
nadate kūrdate caiva namaḥ pramuditāya ca .. 24.142 ..

### [1.24.146](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.146)

namo'dbhutāya svapate dhāvate prasthitāya ca.  
dhyāyate jṛmbhate caiva tudate dravate namaḥ .. 24.143 ..

### [1.24.147](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.147)

calate krīḍate caiva lambodaraśarīriṇe.  
namaḥ kṛtāya kampāya muṇḍāya vikarāya ca .. 24.144 ..

### [1.24.148](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.148)

nama unmattaveṣāya kiṅkiṇīkāya vai namaḥ.  
namo vikṛtaveṣāya krūrogrāmarṣaṇāya ca .. 24.145 ..

### [1.24.149](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.149)

aprameyāya dīptāya dīptaye nirguṇāya ca.  
namaḥ priyāya vādāya mudrāmaṇidharāya ca .. 24.146 ..

### [1.24.150](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.150)

namastokāya tanave guṇairapratimāya ca.  
namo gaṇāya guhyāya agamyāgamanāya ca .. 24.147 ..

### [1.24.151](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.151)

loka dhātrī tviyaṃ bhūmiḥ pādau sajjanasevitau.  
sarvveṣāṃ siddhayogānāmadhiṣṭhānantavodaram .. 24.148 ..

### [1.24.152](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.152)

madhye'ntarikṣaṃ vistīrṇantārāgaṇavibhūṣitam.  
tārāpatha ivā bhāti śrīmān hārastavorasi .. 24.149 ..

### [1.24.153](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.153)

diśo daśa bhujāste vai keyūrāṅgadabhūṣitāḥ.  
vistīrṇapariṇāhaśca nīlāmbudacayopamaḥ .. 24.150 ..

### [1.24.154](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.154)

kaṇṭhaste śobhate śrīmān hemasūtravibhūṣitaḥ .  
daṃṣṭrākarāladurddharṣamanaupamyaṃ mukhaṃ tava .. 24.151 ..

### [1.24.155](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.155)

pajhamālākṛtoṣṇīṣaṃ śīrṣaṇyaṃ śobhate katham.  
dīptiḥ sūrye vapuścandre sthairye bhūrhyanilo bale .. 24.152 ..

### [1.24.156](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.156)

taikṣṇyamagnau prabhā candre khe śabdaḥ śaityamapsu ca.  
akṣarottamaniṣpandān guṇānetānvidurbudhāḥ .. 24.153 ..

### [1.24.157](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.157)

japo japyo mahāyogī mahādevo maheśvaraḥ.  
pureśayo guhāvāsī khecaro rajanīcaraḥ .. 24.154 ..

### [1.24.158](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.158)

taponidhirguhagururnandano nandivarddhanaḥ.  
hayaśīrṣo dharādhātā vidhātā bhūtivāhanaḥ .. 24.155 ..

### [1.24.159](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.159)

boddhavyo bodhano netā dhūrvaho duṣprakampakaḥ.  
bṛhadratho bhīmakarmā bṛhatkīrtirdhanañjayaḥ .. 24.156 ..

### [1.24.160](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.160)

ghaṇṭāpriyo dhvajīchatrī patākādhvajinīpatiḥ.  
kavacī paṭṭiśī śaṅkhī pāśahastaḥ paraśvabhṛt .. 24.157 ..

### [1.24.161](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.161)

agamastvanaghaḥ śūro devarājārimardanaḥ.  
tvāṃ prasādya purā'smābhirdviṣanto nihatā yudhi .. 24.158 ..

### [1.24.162](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.162)

agnistvaṃ cārṇavān sarvān pibhannaiva na tṛpyase.  
krodhāgāraḥ prasannātmā kāmahā kāmadaḥ priyaḥ .. 24.159 ..

### [1.24.163](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.163)

brahmaṇyo brahmacārī ca goghnastvaṃ śiṣṭapūjitaḥ.  
vedānāmavyayaḥ kośastvayā yajñaḥ prakalpitaḥ .. 24.160 ..

### [1.24.164](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.164)

havyañca vedaṃ vahati vedoktaṃ havyavāhanaḥ.  
prīte tvayi mahādeva vayaṃ prītā bhavāmahe .. 24.161 ..

### [1.24.165](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.165)

bhavānīśo nādimān dhāmarāśirbrahmama lokānāntvaṃ karttā tvādisargaḥ.  
sāṅkhyāḥ prakṛtibhyaḥ paramaṃ tvāṃ viditvā kṣīṇadhyānāste na mṛtyuṃ viśanti .. 24.162 ..

### [1.24.166](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.166)

yogena tvāndhyānino nityayuktāḥ jñātvā bhogān santyajante punastān .  
ye'nye marttyāstvāṃ prapannā viśuddhāste karmabhirdivyabhogān bhajante .. 24.163 ..

### [1.24.167](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.167)

aprameyasya tattvasya yathā vijhaḥ svaśaktitaḥ.  
kīrtitaṃ tava māhātmyamapāraṃ paramātmanaḥ.  
śivo no bhava sarvatra yo'si so'si namo'stu te .. 24.164 ..

### [1.24.168](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24.168)

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śārvastavaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ .. 24 ..

## Linked texts (4)

- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.linga.1.20.5) — Vyāsa, Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.9.24) — Vyāsa, Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.vernacular.tamil.kappiyam.kurmapurana.9.p5) — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit
- [Vratakhaṇḍa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.107.18-2) — Hemādri, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.24) · Pramāṇa
