Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 1.25: adhyāyaḥ 25

Vāyupurāṇa 1.25

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 25

1.25.1

..sūta uvāca..

1.25.2

saṃpibanniva tau dṛṣṭvā madhupiṅgāyatekṣaṇaḥ .
prahṛṣṭavadano'tyarthamabhavacca svakīrttanāt .. 25.1 ..

1.25.3

umāpatirvirūpākṣo dakṣayajñavināśanaḥ.
pinākī khaṇḍaparaśurbhūtaprāntastrilocanaḥ .. 25.2 ..

1.25.4

tataḥ sa bhagavān devaḥ śrutvā vākyāmṛtaṃ tayoḥ.
jānannapi mahābhāgaḥ prītapūrvamathābravīt .. 25.3 ..

1.25.5

kau bhavantau mahātmānau parasparahitaiṣiṇau.
sametāvambujābhākṣau tasmin ghore jalaplave .. 25.4 ..

1.25.6

tāvūcatūrmahātmānau sannirīkṣya parasparam.
bhagavan kiñca tathyena vijñātena tvayā vibho.
kutra vā sukhamānantyamicchācāramṛte tvayā .. 25.5 ..

1.25.7

uvāca bhagavān devo madhuraślakṣṇayā girā.
bho bho hiraṇyagarbha tvāṃ tvāṃ ca kṛṣṇa vadāmyaham .. 25.6 ..

1.25.8

prīto'hamanayā bhaktyā śāśvatākṣarayuktayā.
bhavantau mānanīyau vai mama hyarhatarāvubhau.
yuvābhyāṃ kiṃ dadāmyadya varāṇāṃ varamuttamam .. 25.7 ..

1.25.9

tenaivamukte vacane brahmāṇaṃ viṣṇurabravīt .
brūhi brūhi mahābhāga varo yaste vivakṣitaḥ .. 25.8 ..

1.25.10

prajākāmo'smyahaṃ viṣṇo putramicchāmi dhūrvaham.
tataḥ sa bhagavān brahmā verapsuḥ putralipsayā .. 25.9 ..

1.25.11

atha viṣṇuruvācedaṃ prajākāmaṃ prajāpatim.
vīramapratimaṃ putraṃ yattvamicchasi dhūrvaham .. 25.10 ..

1.25.12

putratvenābhiyuṅkṣva tvaṃ devadevaṃ maheśvaram.
satasya vākyaṃ saṃpūjya keśavasya pitāmahaḥ .. 25.11 ..

1.25.13

īśānaṃ varadaṃ rudramabhivādya kṛtāñjaliḥ .
uvāca putrakāmastu vākyāni saha viṣṇunā .. 25.12 ..

1.25.14

yadi me bhagavān prītaḥ putrakāmasya nityaśaḥ.
putro me bhava viśvātman svatulyo vāpi dhūrvvahaḥ.
nānyaṃ varamahaṃ vavre prīte tvayi maheśvara .. 25.13 ..

1.25.15

tasya tāṃ prārthanāṃ śrutvā bhagavān bhaganetrahā.
niṣkalmaṣamamāyañca bāḍhamityabravīdvacaḥ .. 25.14 ..

1.25.16

yadā kāryasamārambhe kasmiṃścittava suvrata.
aniṣṇattau ca kāryasya krodhastvāṃ samupeṣyati.
ātmaikādaśa ye rudrā vihitāḥ prāṇa hetavaḥ .. 25.15 ..

1.25.17

so'hamekādaśātmā vai śūlahastaḥ sahānugaḥ.
ṛṣirmmitro mahātmā vai lalāṭādbhavitā tadā .. 25.16 ..

1.25.18

prasādamatulaṃ kṛtvā brahmaṇastādṛśaṃ purā.
viṣṇuṃ punaruvācedaṃ dadāmi ca varantava .. 25.17 ..

1.25.19

sa hovāca mahābhāgo viṣṇurbhavamidaṃ vacaḥ.
sarvvametat kṛtaṃ deva parituṣṭo'si me yadi.
tvayi me supratiṣṭhā'stu bhaktirambudavāhana .. 25.18 ..

1.25.20

evamuktastato devastamabhāṣata keśavam.
viṣṇo śrṛṇu yathā deva prīto'hantava śāśvata .. 25.19 ..

1.25.21

prakāśañcāprakāśañca jaṅgamaṃ sthāvarañca yat .
viśvarūpamidaṃ sarvvaṃ rudranārāyaṇātmakam .. 25.20 ..

1.25.22

ahamagnirbhavān somo bhavān rātrirahaṃ dinam.
bhavānṛtamahaṃ satyaṃ bhavān kraturahaṃ phalam .. 25.21 ..

1.25.23

bhavān jñānamahaṃ jñeyaṃ yajjapitvā sadā janāḥ .
māṃ viśanti tvayi prīte janāḥ sukṛtakāriṇaḥ.
āvābhyāṃ sahitā caiva gatirnānyā yugakṣaye .. 25.22 ..

1.25.24

ātmānaṃ prakṛtiṃ viddhi māṃ viddhi puruṣaṃ śivam.
bhavānarddhaśarīraṃ me tvahantava yathaiva ca .. 25.23 ..

1.25.25

vāmapārśvamahammahyaṃ śyāmaṃ śrīvatsalakṣaṇam .
tvañca vāmetaraṃ pārśvaṃ tvahaṃ vai nīlalohitaḥ .. 25.24 ..

1.25.26

tvañca me hvadayaṃ viṣṇo tava cāhaṃ hṛdi sthitaḥ.
bhavān sarvvasya kāryasya karttāhamadhidaivatam .. 25.25 ..

1.25.27

tadehi svasti te vatsa gamiṣyāmyambudaprabha.
evamuktvā gato viṣṇordevo'ntarddhānamīśvaraḥ .. 25.26 ..

1.25.28

tataḥ so'ntarhite deve saṃprahṛṣṭastadā punaḥ.
aśeta śayane bhūpa praviśyāntarjale hariḥ .. 25.27 ..

1.25.29

taṃ padmaṃ padmagarbhābhaṃ padmākṣaḥ padmasambhavaḥ.
samprahṛṣṭamanā brahmā bheje brāhmaṃ tadāsanam .. 25.28 ..

1.25.30

atha dīrghaṇa kālena tatrāpyapratimāvubhau.
mahābalau mahāsattvau bhrātarau madhukaiṭabhau .. 25.29 ..

1.25.31

ūcatuśvaiva vacanaṃ bhakṣyo vai nau bhaviṣyasi .
evamuktvā tu tau tasminnantarddhānaṃ gatāvubhau .. 25.30 ..

1.25.32

dāruṇantu tayorbhāvaṃ jñātvā puṣkarasambhavaḥ .
māhātmyaṃ cātmano buddhvā vijñātumupacakrame .. 25.31 ..

1.25.33

karṇikāghaṭanaṃ bhūyo nābhyajānādyadā gatim.
tataḥ sa padmanālena avatīryya rasātalam.
kṛṣṇājinottarāsaṅgandadṛśe'ntarjale harim .. 25.32 ..

1.25.34

sa ca taṃ bodhayāmāsa vibuddhaṃ cedamabravīt .
bhūtebhyo me bhayaṃ deva trāyasvottiṣṭha śaṅkuru .. 25.33 ..

1.25.35

tataḥ sa bhagavān viṣṇuḥ saprahāsamarindamaḥ.
na bhetavyaṃ na bhetavyamityuvāca muniḥ svayam .. 25.34 ..

1.25.36

tasmātpūrvaṃ tvayā coktaṃ bhūtebhyo me mahadbhayam.
tasmādbhūtādivākyaistau daityau tvaṃ nāśayiṣyasi .. 25.35 ..

1.25.37

bhūrbhūvaḥsvastato devaṃ viviśustamayonijam .
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā tamevāsīnamāgatam .. 25.36 ..

1.25.38

gate tasmiṃtato'nanta udgīrya bhrātarau mukhāt.
viṣṇuṃ jiṣṇuñca provāca brahmāṇamabhirakṣatām.
madhukaiṭabhayorjñātvā tayorāgamanaṃ punaḥ .. 25.37 ..

1.25.39

cakrāte rūpa sādṛśyaṃ viṣṇorjiṣṇośca sattamau.
kṛtasādṛśyarūpau tau tāvevābhimukhau sthitau .. 25.38 ..

1.25.40

tatastau procaturddaityau brahmāṇaṃ dāruṇaṃ vacaḥ.
asmākaṃ yudhyamānānāṃ madhye vai prāśniko bhava .. 25.39 ..

1.25.41

tatastau jalamāviśya saṃstambhyāpaḥ svamāyayā .
cakratustumulaṃ yuddhaṃ yasya yenepsitaṃ tadā .. 25.40 ..

1.25.42

teṣāntu yudhyamānānāṃ divyaṃ varṣaśataṅgatam.
na ca yuddhamadotseko hyanyonyaṃ saṃnyavarttata .. 25.41 ..

1.25.43

lakṣaṇadvayasaṃsthānādrūpavantau sthiteṅgitau.
sādṛśyādvyākulamanā brahmā dhyānamupāgamat .. 25.42 ..

1.25.44

sa tayorantaraṃ buddhvā brahmā divyena cakṣuṣā.
padmakesarajaṃ sūkṣmaṃ babandha kavacantayoḥ.
āmekhalañca gātrañca tato mantramudāharat .. 25.43 ..

1.25.45

japatastvabhavatkanyā viśvarūpasamutthitā.
padmenduvadanaprakhyā padmahastā śubhā satī.
tāṃ dṛṣṭvā vyathitau daityau bhayādvarṇavivarjjitau .. 25.44 ..

1.25.46

tataḥ provāca tāṃ kanyāṃ brahmā madhurayā girā.
kā'tra tvamavagantavyā brūhi satyamanindite .. 25.45 ..

1.25.47

sāmnā saṃpūjya sā kanyā brahmāṇaṃ prāñjalistadā .
mohinīṃ viddhi māṃ māyāṃ viṣṇoḥ sandeśakāriṇīm .. 25.46 ..

1.25.48

tvayā saṅkīrttyamānā'haṃ brahman prāptā tvarāyutā.
asyāḥ prītamanā brahmā gauṇaṃ nāma cakāra ha .. 25.47 ..

1.25.49

mayā ca vyāhṛtā yasmāttvañcaiva samupasthitā.
mahāvyāhṛtirityeva nāma te vicariṣyati .. 25.48 ..

1.25.50

utthitā ca śiro bhittvā sāvitrī tena cocyate.
ekānaṃśāttu yasmāttvamanekāṃśā bhaviṣyasi .. 25.49 ..

1.25.51

gauṇāni tāvadetāni karmajānyaparāṇi ca.
nāmāni te bhaviṣyanti matprasādāt śubhānane .. 25.50 ..

1.25.52

tatastau pīḍyamānau tu varamenamayācatām.
anāvṛtaṃ nau maraṇaṃ putratvañca bhavettava .. 25.51 ..

1.25.53

tathetyuktvā tatastūrṇamanayat yamasādanam.
anayat kaiṭabhaṃ viṣṇurjiṣṇuścāpyanayanmadhum .. 25.52 ..

1.25.54

evantau nihatau daityau viṣṇunā jiṣṇunā saha.
prītena brahmaṇā cātha lokānāṃ hitakāmyayā .. 25.53 ..

1.25.55

putratvamīśena yathā hyātmā datto nibodhata.
viṣṇunā jiṣṇunā sārddhaṃ madhukaiṭabhayostathā.
samparāye vyatikrānte brahmā viṣṇumabhāṣata .. 25.54 ..

1.25.56

adya varṣaśataṃ pūrṇaṃ samayaḥ pratyupasthitaḥ.
saṃkṣepasaṃplavaṅghoraṃ svasthānaṃ yāmi cāpyaham .. 25.55 ..

1.25.57

sa tasya vacasā devaḥ saṃhāramakarottadā.
mahīṃ nisthāvarāṃ kṛtvā prakṛtisthāṃśca jaṅgamān .. 25.56 ..

1.25.58

yadi govinda bhadrante kṣiptaste yādasāṃ patiḥ.
brūhi yat karaṇīyaṃ syānmayā te lakṣmivarddhana .. 25.57 ..

1.25.59

bāḍhaṃ śrṛṇu hemābha padmayone vaco mama .
prasādo yastvayā labdha īśvarāt putralipsayā .. 25.58 ..

1.25.60

tantathā saphalaṃ kṛtvā matto'bhūdanṛṇo bhavān.
caturvidhāni bhūtāni sṛja tvaṃ visṛjasva vā .. 25.59 ..

1.25.61

avāpya saṃjñāṅgovindāt padmayoniḥ pitāmahaḥ.
prajāḥ sraṣṭumanāstepe tapa ugraṃ tato mahat .. 25.60 ..

1.25.62

tasyaivantapyamānasya na kiñcitsamavarttata.
tato dīrgheṇa kālena duḥkhāt krodho vyavarddhata .. 25.61 ..

1.25.63

sakrodhāviṣṭanetrabhyāmapatannaśrubindavaḥ .
tatastebhyo'śrubindubhyo vātapittakaphātmakāḥ .. 25.62 ..

1.25.64

mahābhāgā mahāsattvāḥ svastikairabhyalaṅkṛtāḥ.
prakīrṇakeśāḥ sarpāste prādurbhūtā mahāviṣāḥ .. 25.63 ..

1.25.65

sarpāṃstathāgrajān dṛṣṭvā brahmātmānamanindata.
aho dhik tapasā mahyaṃ phalamīdṛśakaṃ yadi.
lokavaināśikī jajñe ādāveva prajā mama .. 25.64 ..

1.25.66

tasya tīvrābhavanmūrcchā krodhāmarṣasamudbhavā.
mūrcchābhitāpena tadā jahau prāṇān prajāpatiḥ .. 25.65 ..

1.25.67

tasyāpratimavīryasya dehāt kāruṇyapūrvakam.
ātmaikādaśa te rudrāḥ prodbhūtā rudatastathā.
rodanāt khalu rudrāste rudratvaṃ tena teṣu tat .. 25.66 ..

1.25.68

ye rudrāḥ khalu te prāṇā ye prāṇāste tadātmakāḥ.
prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ jñeyāḥ sarvabhūteṣvavasthitāḥ .. 25.67 ..

1.25.69

atyugrasya mahattvasya sādhunā caritasya ca.
tasya prāṇān dadau bhūyastriśūlī nīlalohitaḥ.
lalāṭāt padmayonestu prabhurekādaśātmakaḥ .. 25.68 ..

1.25.70

brahmaṇaḥ so'dadāt prāṇānātmajaḥ sa tadā prabhuḥ.
prahṛṣṭavadano rudraḥ kiṃcit pratyāgatāsavam.
abhyabhāṣattadā devo brahmāṇaṃ paramaṃ vacaḥ .. 25.69 ..

1.25.71

upayācasva māṃ brahman smarttumarhasi cātmanaḥ.
māṃ ca vetthātmajaṃ rudraṃ prasādaṃ kuru me prabho .. 25.70 ..

1.25.72

śrutvā tvidaṃ vacastasya prabhūtañca manogatam.
pitāmahaḥ prasannātmā netre phullāmbujaprabhaiḥ .. 25.71 ..

1.25.73

tataḥ pratyāgataprāṇaḥ snigdhagambhīrayā girā.
uvāca bhagavān brahmā śuddhajāmbūnadaprabhaḥ .. 25.72 ..

1.25.74

bho bho vada mahābhāga ānandayasi me manaḥ.
ko bhavān viśvabhūtistvaṃ sthita ekādaśātmakaḥ .. 25.73 ..

1.25.75

evamukto bhagavatā brahmaṇā'nantatejasā.
tataḥ pratyavadadrudro hyabhivādyātmajaiḥ saha .. 25.74 ..

1.25.76

yatte varamahaṃ brahman yācito viṣṇunā saha.
putro me bhava deveti tvattulyo vāpi dhūrvahaḥ .. 25.75 ..

1.25.77

lokeṣu viśrutaiḥ kāryaṃ sarvairviśvātmasambhavaiḥ.
viṣādantyaja deveśa lokāṃstvaṃ sraṣṭumarhasi .. 25.76 ..

1.25.78

evaṃ sa bhagavānukto brahmā prītamanābhavat .
rudraṃ pratyavadadbhūyo lokānte nīlalohitam .. 25.77 ..

1.25.79

sāhāyyaṃ mama kāryārthaṃ prajāḥ sṛja mayā saha.
bījī tvaṃ sarvabhūtānāṃ tatprapannastathā bhava.
bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratijagrāha śaṅkaraḥ .. 25.78 ..

1.25.80

tataḥ sa bhagavān brahmā kṛṣṇājinavibhūṣitaḥ.
mano'gre so'sṛjaddevo bhūtānāṃ dhāraṇāṃ tataḥ.
jihvāṃ sarasvatīñcaiva tatastāṃ viśvarūpiṇīm .. 25.79 ..

1.25.81

bhṛgumaṅgirasaṃ dakṣaṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum.
vasiṣṭhañca mahātejāḥ sasṛje sapta mānasān .. 25.80 ..

1.25.82

putrānātmasamānanyān so'sṛjadviśvasambhavān .
teṣāṃ bhūyo'numārgeṇa gāvo vakrādvijajñire .. 25.81 ..

1.25.83

oṅkārapramukhān vedānabhimānyāśca devatāḥ.
evametān yatāproktān brahmā lokapitāmahaḥ .. 25.82 ..

1.25.84

dakṣādyān mānasān putrān provāca bhagavān prabhuḥ.
prajāḥ sṛjata bhadraṃ vo rudreṇa saha dhīmatā .. 25.83 ..

1.25.85

anugamya mahātmānaṃ prajānāṃ patayastadā.
vayamicchāmahe deva prajāḥ sraṣṭuṃ tvayā saha.
brahmaṇastveṣa sandeśastava caiva maheśvara .. 25.84 ..

1.25.86

tairevamukto bhagavān rudraḥ provāca tān prabhuḥ.
brahmaṇaścātmajā mahyaṃ prāṇān gṛhya ca vai surāḥ .. 25.85 ..

1.25.87

kṛtvāgrajāgrajānetān brāhmaṇānātmajānmama.
brahmādistambaparyantān saptalokānmamātmakān.
bhavantaḥ sraṣṭumarhanti vacanānmama svasti vaḥ .. 25.86 ..

1.25.88

tenaivamuktāḥ pratyūcuḥ rudramādyantriśūlinam.
yathājñāpayase deva tathā tadvai bhaviṣyati .. 25.87 ..

1.25.89

anumānya mahādevaṃ prajānāṃ patayastadā.
ūcurdakṣaṃ mahātmānaṃ bhavān śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ.
tvāṃ puraskṛtya bhadrante prajāḥ srakṣyāmahe vayam .. 25.88 ..

1.25.90

evamastviti vai dakṣaḥ pratyapadyata bhāṣitam.
taiḥ saha sraṣṭumārebhe prajākāmaḥ prajāpatiḥ.
sargasthite tataḥ sthāṇau brahmā sargamathāsṛjat .. 25.89 ..

1.25.91

athāsya saptame'tīte kalpe vai sambabhūvatuḥ.
ṛbhuḥ sanatkumāraśca tapo lokanivāsinau.
tatau maharṣīnanyān sa mānasānasṛjat prabhuḥ .. 25.90 ..

1.25.92

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte madhukaiṭabhotpattivināśavarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo' dhyāyaḥ .. 25 ..

Linked texts (5)