Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 1.26: adhyāyaḥ 26

Vāyupurāṇa 1.26

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 26

1.26.1

..sūta uvāca..

1.26.2

aho vismayanīyāni rahasyāni mahāmate.
tvayoktāni yathātattvaṃ lokānugrahakāraṇāt .. 26.1 ..

1.26.3

tatra vai saṃśayo mahyamavatā (vā) reṣu śūlinaḥ.
kiṃ kāraṇaṃ mahādevaḥ kaliṃ prāpya sudāruṇam.
hitvā yugāni pūrvāṇi avatāraṃ karoti vai .. 26.2 ..

1.26.4

asminmanvantare caiva prāpte vaivasvate prabho.
avatāraṃ kathañcakre etadicchāmi veditum .. 26.3 ..

1.26.5

na te'styaviditaṃ kiñcidiha loke paratra ca.
bhaktānāmupadeśārthaṃ vinayāt pṛcchato mama.
kathayasva mahāprājña yadi śrāvyaṃ mahāmatam .. 26.4 ..

1.26.6

..lomaśa uvāca..

1.26.7

evaṃ pṛṣṭo'tha bhagavān vāyurlokahite rataḥ.
idamāha mahātejā vāyurlokanamaskṛtaḥ .. 26.5 ..

1.26.8

etadghuptatamaṃ loke yanmāntvaṃ paripṛcchasi.
tatsarvaṃ śrṛṇu gādheya ucyamānaṃ yathākramam .. 26.6 ..

1.26.9

purā hyekārṇave vṛtte divye varṣasahasrake.
sraṣṭukāmaḥ prajā brahmā cintayāmāsa duḥśitaḥ .. 26.7 ..

1.26.10

tasya cintayamānasya prādurbhūtaḥ kumārakaḥ.
divyagandhaḥ sudhāpekṣī divyāṃ śrutimudīrayan .. 26.8 ..

1.26.11

aśabdasparśarūpāntāmagandhāṃ rasavarjjitām.
śrutiṃ hyudīrayan devo yāmavindaccaturmmukhaḥ .. 26.9 ..

1.26.12

tatastu dhyānasaṃyuktastapa āsthāya bhairavam.
cintayāmāsa manasā tritayaṃ ko'nvayantviti .. 26.10 ..

1.26.13

tasya cintayamānasya prādurbhūtaṃ tadakṣaram.
aśabdasparśarūpañca rasagandhavivarjjitam .. 26.11 ..

1.26.14

athottamaṃ sa lokeṣu svamūrttiñcāpi paśyati.
dhyāyanvai sa tadā devamathainaṃ paśyate punaḥ .. 26.12 ..

1.26.15

taṃ śvetamatha raktañca pītaṃ kṛṣṇaṃ tadā punaḥ.
varṇasthaṃ tatra paśyeta na strī na ca napuṃsakam .. 26.13 ..

1.26.16

tatsarvaṃ suciraṃ jñātvā cintayan hi tadakṣaram .
tasya cintayamānasya kaṇṭhāduttiṣṭhate'kṣaraḥ .. 26.14 ..

1.26.17

ekamātro mahāghoṣaḥ śvetavarṇaḥ sunirmalaḥ.
sa oṅkāro bhavedvedaḥ akṣaraṃ vai maheśvaraḥ .. 26.15 ..

1.26.18

tataścintayamānasya tvakṣaraṃ vai svayambhuvaḥ.
prādurbhūtantu raktantu sa devaḥ prathamaḥ smṛtaḥ .. 26.16 ..

1.26.19

ṛgvedaṃ prathamaṃ tasya tvagnimīḻe purohitam.
etāṃ dṛṣṭvā ṛcaṃ brahmā cintayāmāsa vai punaḥ.
tadakṣaraṃ mahātejāḥ kimetaditi lokakṛt .. 26.17 ..

1.26.20

tasya cintayamānasya tasminnatha maheśvaraḥ .
dvimātramakṣaraṃ jajñe īśitvena dvimātrikam .. 26.18 ..

1.26.21

tataḥ punardvimātraṃ tu cintayāmāsa cākṣaram.
prādurbhūtaṃ ca raktaṃ tacchedane gṛhya sā yajuḥ .. 26.19 ..

1.26.22

iṣe tvorjjetvā vāyavastha devo vaḥ savitā punaḥ.
ṛgveda ekamātrastu dvimātrantu yajuḥ smṛtam .. 26.20 ..

1.26.23

tato vedaṃ dvimātraṃ tu dṛṣṭvā caiva tadakṣaram.
dvimātraṃ cintayan brahma tvakṣaraṃ punarīśvaraḥ .. 26.21 ..

1.26.24

tasya cintayamānasya coṅkāraḥ sambabhūva ha.
tatastadakṣaraṃ brahmā oṅkāraṃ samacintayat .. 26.22 ..

1.26.25

athāpaśyattataḥ pītāmṛcaṃ caiva samutthitām.
agna āyāhi vītaye gṛṇāno havyadātaye .. 26.23 ..

1.26.26

tatastu sa mahātejā dṛṣṭvā vedānupasthitān.
cintayitvā ca bhagavāṃstrisandhyaṃ yatrrirakṣaram.
trivarṇaṃ yat triṣavaṇamoṅkāraṃ brahmasaṃjñitam .. 26.24 ..

1.26.27

tataśvaiva trisaṃyogāt trivarṇaṃ tu tadakṣaram.
lakṣyālakṣyapradṛśyaṃ ca sahitaṃ tridivaṃ trikam .. 26.25 ..

1.26.28

trimātraṃ tripadaṃ caiva triyogaṃ caiva śāśvatam.
tasmāttadakṣaraṃ brahmā cintayāmāsa vai prabhuḥ .. 26.26 ..

1.26.29

tasmāttadakṣaraṃ so'tha brahmarūpaṃ svayambhuvaḥ.
caturddaśamukhaṃ devaṃ paśyate dīptatejasam.
tamoṅkāraṃ sa kṛtvādau vijñeyaḥ sa svayambhuvaḥ .. 26.27 ..

1.26.30

caturmukhamukhāttasmādajāyanta caturddaśa.
nānāvarṇāḥ svarā divyamādyaṃ tacca tadakṣaram.
tasmāt triṣaṣṭivarṇā vai akāraprabhavāḥ smṛtāḥ .. 26.28 ..

1.26.31

tataḥ sādhāraṇārthāya varṇānāntu svayambhuvaḥ.
akārarūpa ādau tu sthitaḥ sa prathamaḥ svaraḥ .. 26.29 ..

1.26.32

tatastebhyaḥ svarebhyastu caturddaśa mahāmukhāḥ.
manavaḥ samprasūyante divyā manvantare svarāḥ .. 26.30 ..

1.26.33

caturddaśamukho yaśca akāro brahmasaṃjñitaḥ.
brahmakalpaḥ samākhyātaḥ sarvavarṇaḥ prajāpatiḥ .. 26.31 ..

1.26.34

mukhāttu prathamāttasya manuḥ svāyambhuvaḥ smṛtaḥ.
akārastu sa vijñeyaḥ śvetavarṇaḥ svayambhuvaḥ .. 26.32 ..

1.26.35

dvitīyāttu mukhāttasya ākāro vai mukhaḥ smṛtaḥ.
nāmnā svārociṣo nāma varṇaḥ pāṇḍura ucyate .. 26.33 ..

1.26.36

tṛtīyāttu mukhāttasya ikāro yajuṣāṃ varaḥ.
yajurmayaḥ sa cādityo yajurvedo yataḥ smṛtaḥ .. 26.34 ..

1.26.37

īkāraḥ sa manurjñeyo raktavarṇaḥ pratāpavān.
tataḥ kṣatraṃ pravarttanta tasmādraktastu kṣatriyaḥ .. 26.35 ..

1.26.38

caturthāttu mukhāttasya ukāraḥ svara ucyate.
varṇatastu smṛtastāmraḥ sa manustāmasaḥ smṛtaḥ .. 26.36 ..

1.26.39

pañcamāttu mukhāttasya ūkāro nāma jāyate.
pītako varṇataścaiva manuścāpi cariṣṇavaḥ .. 26.37 ..

1.26.40

tataḥ ṣaṣṭhānmukhāttasya oṅkāraḥ kapilaḥ smṛtaḥ.
variṣṭhaśca tataḥ ṣaṣṭho vijayaḥ sa mahātapāḥ .. 26.38 ..

1.26.41

saptamāttu mukhāttasya tato vaivasvato manuḥ.
ṛkāraśca svarastatra varṇataḥ kuṣṇa ucyate .. 26.39 ..

1.26.42

aṣṭamāttu mukhāttasya ṝkāraḥ śyāmavarṇataḥ.
śyāmākṣarasavarṇaśca tataḥ sāvarṇirucyate .. 26.40 ..

1.26.43

mukhāttu navamāttasya lṛkāro navamaḥ smṛtaḥ.
dhūmro vai varṇataścāpi dhūmrasva manurucyate .. 26.41 ..

1.26.44

daśamāttu mukhāttasya lṛkāraḥ prabhurucyate.
samaścaiva savarṇaśca babhau sāvarṇiko manuḥ .. 26.42 ..

1.26.45

mukhādekādaśāttasya ekāro manurucyate.
piśaṅgo varṇataścaiva piśaṅgo varṇa ucyate .. 26.43 ..

1.26.46

dvādaśāttu mukhāttasya aikāro nāma ucyate.
piśaṅgo bhasmavarṇābhaḥ piśaṅgo manurucyate .. 26.44 ..

1.26.47

trayodaśānmukhāttasya okāro varṇa ucyate.
pañcavarṇasamāyukta okāro varṇa uttamaḥ .. 26.45 ..

1.26.48

caturddaśamukhāttasya aukāro varṇa ucyate.
karbūro varṇataścaiva manuḥ sāvarṇirucyate .. 26.46 ..

1.26.49

ityete manavaścaiva svarā varṇāśca kalpataḥ.
vijñeyā hi yathātattvaṃ svarato varṇatastathā .. 26.47 ..

1.26.50

parasparasavarṇāśca svarā yasmād vṛtā hi vai .
tasmātteṣāṃ savarṇatvādanvayastu prakīrtitaḥ .. 26.48 ..

1.26.51

savarṇāḥ sadṛśāścaiva yasmājjātāstu kalpajāḥ.
tasmāt prajānāṃ loke'smin savarṇāḥ sarvasandhayaḥ .. 26.49 ..

1.26.52

bhaviṣyanti yathāśailaṃ varṇāśca nyāyato'rthataḥ.
abhyāsātsandhayaścaiva tasmājjñeyāḥ svarā iti .. 26.50 ..

1.26.53

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte svarotpattirnāma ṣaḍ‌viṃśo'dhyāyaḥ .. 26 ..