<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 1.29

# Vayupurana 1.29: adhyāyaḥ 29

Vāyupurāṇa 1.29

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 29

### [1.29.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.1)

yo'sāvagnirabhimānī hyāsīt svāyambhuve'ntare.  
brahmaṇo mānasaḥ putrastasmātsvāhā vyajāyata .. 29.1 ..

### [1.29.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.2)

pāvakaḥ pavamānaśca pāvamānaśca yaḥ smṛtaḥ.  
śuciḥ śaurastu vijñeyaḥ svāhāputrāstrayastu te .. 29.2 ..

### [1.29.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.3)

nirmmathya pavamānastu śuciḥ śaurastu yaḥ smṛtaḥ.  
pāvakā vaidyutāścaiva teṣāṃ sthānāni yāni vai .. 29.3 ..

### [1.29.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.4)

pavamānātmajaścaiva kavyavāhana ucyate.  
pāvakāt saharakṣastu havyavāhaḥ śuceḥ sutaḥ .. 29.4 ..

### [1.29.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.5)

devānāṃ havyavāho'gniḥ pitṝṇāṃ kavyavāhanaḥ.  
saharakṣo'surāṇāntu trayāṇāntu trayo'gnayaḥ .. 29.5 ..

### [1.29.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.6)

eteṣāṃ putrapautrāstu catvāriṃśannavaiva tu.  
vakṣyāmi nāmatasteṣāṃ pravibhāgaṃ pṛthak pṛthak .. 29.6 ..

### [1.29.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.7)

vaidyuto laukikāgnistu prathamo brahmaṇaḥ sutaḥ.  
brahmaudanāgnistatputro bharato nāma viśrutaḥ .. 29.7 ..

### [1.29.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.8)

atharvā tu bhṛgurjñeyo'pyaṅgirā'tharvaṇaḥ sutaḥ.  
tasmāt sa laukikāgnistu dadhyaṅcātharvaṇaḥ sutaḥ .. 29.9 ..

### [1.29.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.9)

atha yaḥ pavamāno'gnirnirmanthāḥ kavibhiḥ smṛtaḥ.  
sa jñeyo gārhapatyo'gnistataḥ putradvayaṃ smṛtam .. 29.10 ..

### [1.29.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.10)

śaṃsyastvāhavanīyo'gniryaḥ smṛto havyavāhanaḥ.  
dvitīyastu sutaḥ proktaḥ śukro'gniryaḥ praṇīyate .. 29.11 ..

### [1.29.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.11)

tathā sabhyāvasathyau vai śaṃsyasyāgneḥ sutāvubhau.  
śaṃsyāstu ṣoḍaśa nadīśvakame havyavāhanaḥ.  
yo'sāvāhavanīyo'gnirabhimānī dvijaiḥ smṛtaḥ .. 29.12 ..

### [1.29.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.12)

kāverīṃ kṛṣṇaveṇīñca narmadāṃ yamunāntathā.  
godāvarīṃ vitastāñca candrabhāgāmirāvatīm .. 29.13 ..

### [1.29.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.13)

vipāśāṃ kauśikīñcaiva śatadruṃ sarayūntathā.  
sītāṃ sarasvatīñcaiva hrādinīṃ pāvanīṃ tathā .. 29.14 ..

### [1.29.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.14)

tāsu ṣoḍaśadhātmānaṃ pravibhajya pṛthak pṛthak .  
ātmānaṃ vyadadhāttāsu dhiṣṇīṣvatha babhūva saḥ .. 29.15 ..

### [1.29.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.15)

dhiṣṇayo divyabhicāriṇyastāsūtpannāstu dhiṣṇayaḥ.  
dhiṣṇīṣu jajñire yasmāddhiṣṇayastena kīrttitāḥ .. 29.16 ..

### [1.29.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.16)

ityete vai nadīputrā dhiṣṇīṣveva vijajñire.  
teṣāṃ viharaṇīyā ye upastheyāśca ye'gnayaḥ.  
tān śrṛṇudhvaṃ samāsena kīrtyamānān yathā tathā .. 29.17 ..

### [1.29.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.17)

ṛtuḥ pravāhaṇo'gnīdhraḥ purastāddhiṣṇayo'paro.  
vidhīyante yathāsthānaṃ sautye'hni savanakramāt .. 29.18 ..

### [1.29.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.18)

anirddeśyānyavācyānāmagnīnāṃ śrṛṇuta kramam.  
samrāḍagniḥ kṛśānuryo dvitīyottaravedikaḥ .. 29.19 ..

### [1.29.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.19)

samrāḍagniḥ smṛtā hyaṣṭau upatiṣṭhanti tān dvijāḥ.  
adhastātparṣadanyastu dvitīyaḥ so'tra dṛśyate .. 29.20 ..

### [1.29.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.20)

pratadvoce nabho nāma catvāri sa vibhāvyate.  
brahmajyotirvasurnāma brahmasthāne sa ucyate .. 29.21 ..

### [1.29.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.21)

havyasūryyādyasaṃsṛṣṭaḥ śāmitre sa vibhāvyate.  
viśvasyātha samudrognirbrahmasthāne sa kīrttyate .. 29.22 ..

### [1.29.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.22)

ṛtudhāmā ca sujyotiraudumbaryyāṃ sa kīrttyate.  
brahmajyotirvasurnāma brahmasthāne sa ucyate .. 29.23 ..

### [1.29.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.23)

ajaikapādupastheyaḥ sa vai śālāmukhīyakaḥ.  
anuddeśyopyahirbudhnyaḥ so'gnirgṛhapatiḥ smṛtaḥ .. 29.24 ..

### [1.29.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.24)

śaṃsyasyaiva sutāḥ sarvve upastheyā dvijaiḥ smṛtāḥ.  
tato viharaṇīyāṃśca vakṣyāmyaṣṭau tu tatsutān .. 29.25 ..

### [1.29.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.25)

kratupravāhaṇo'gnīdhrastatrasthā dhiṣṇayo'pare.  
vihriyante yathāsthānaṃ sautyohni savanakramāt .. 29.26 ..

### [1.29.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.26)

pautreyastu tato hyagniḥ smṛto yo havyavāhanaḥ.  
śāntisvāgniḥ pracetāstu dvitīyaḥ satya ucyate .. 29.27 ..

### [1.29.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.27)

tathāgnirviśvadevastu brahmasthāne sa ucyate.  
avakṣuracchāvākastu bhuvaḥ sthāne vibhāvyate .. 29.28 ..

### [1.29.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.28)

uśīrāgniḥ savīryastu neṣṭhīyaḥ saṃvibhāvyate.  
aṣṭamastu vyaratnistu mārjālīyaḥ prakīrttitaḥ .. 29.29 ..

### [1.29.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.29)

dhiṣṇyā viharaṇīyā ye saumyenānyena caiva hi.  
tayoryaḥ pāvako nāma sa cāpāṃ garbha ucyate .. 29.30 ..

### [1.29.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.30)

agniḥ so'vabhṛtho jñeyaḥ samyak prāpyāpsu hūyate.  
hṛcchayastatsuto hyagnirjaṭhare yo nṛṇāṃ sthitaḥ .. 29.31 ..

### [1.29.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.31)

manyumān jāṭharasyāgnervidvānagniḥ sutaḥ smṛtaḥ.  
parasparocchritaḥ so'gnirbhūtānāṃ ha vibhurmahān .. 29.32 ..

### [1.29.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.32)

putraḥ so'gnermanyumato ghoraḥ saṃvarttakaḥ smṛtaḥ .  
pibannapaḥ sa vasati samudre vaḍhavāmukhaḥ .. 29.33 ..

### [1.29.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.33)

samudra vāsinaḥ putraḥ saharakṣo vibhāvyate.  
saharakṣasutaḥ kṣāmo gṛhāṇi sa dahennṝṇām .. 29.34 ..

### [1.29.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.34)

kravyādo'gniḥ sutastasya puruṣānatti yo mṛtān .  
ityete pāvakasyāgneḥ putrā hyevaṃ prakīrtitāḥ .. 29.35 ..

### [1.29.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.35)

tataḥ śucestu yaiḥ saurergandharvairasurāvṛtaiḥ.  
mathito yastvaraṇyāṃ vai so'gniragniḥ samidhyate .. 29.36 ..

### [1.29.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.36)

āyurnāmātha bhagavān paśau yastu praṇīyate.  
āyuṣo mahimān putraḥ sa śāvānnāmataḥ sutaḥ .. 29.37 ..

### [1.29.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.37)

pākayajñeṣvabhimānī so'gnistu savanaḥ smṛtaḥ.  
putraśca savanasyāgneradbhutaḥ sa mahāyaśāḥ .. 29.38 ..

### [1.29.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.38)

vivicistvadbhutasyāpi putro'gneḥ sa mahān smṛtaḥ.  
prāyaścitte'tha bhīmānāṃ hutaṃ bhuhkte haviḥ sadā .. 29.39 ..

### [1.29.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.39)

vivicestu suto hyarko yo'gnistasya sutāstvime.  
anīkavān vāsṛjavāṃśca rakṣohā pitṛkṛttathā.  
surabhirvasuratnādau praviṣṭo yaśca rukmavān .. 29.40 ..

### [1.29.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.40)

śuceragneḥ prajā vahnayastu caturddaśa.  
ityete vahnayaḥ proktāḥ praṇīyante'dhvareṣu ye .. 29.41 ..

### [1.29.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.41)

ādisarge hyatītā vai yāmaiḥ saha surottamaiḥ.  
svāyambhu ve'ntare pūrvamagnayaste'bhimāninaḥ .. 29.42 ..

### [1.29.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.42)

ete viharaṇīyāstu cetanācetaneṣviha.  
sthānābhimānino loke prāgāsan havyavāhanāḥ .. 29.43 ..

### [1.29.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.43)

kāmyanaimittikājasreṣvete karmasvavasthitāḥ.  
pūrvamanvantare'tīte śuklairyāmaiḥ sutaiḥ saha.  
devairmahātmabhiḥ puṇyaiḥ prathamasyāntare manoḥ .. 29.44 ..

### [1.29.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.44)

ityetāni mayoktāni sthānāni sthāninaśca ha .  
taireva tu prasaṅkhyātamatītānāgateṣvapi .. 29.45 ..

### [1.29.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.45)

manvantareṣu sarveṣu lakṣaṇaṃ jātavedasām.  
sarve tapasvino hyete sarve hyavabhṛthā stathā.  
prajānāṃ patayaḥ sarve jyotiṣmantaśca te smṛtāḥ .. 29.46 ..

### [1.29.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.46)

svārociṣādiṣu jñeyāḥ sāvarṇyanteṣu saptasu.  
manvantareṣu sarveṣu nānārūpaprayojanaiḥ .. 29.47 ..

### [1.29.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.47)

varttante varttamānaiśca devairiha sahāgnayaḥ.  
anāgataiḥ suraiḥ sārddhaṃ varttante'nāgatāgnayaḥ .. 29.48 ..

### [1.29.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.48)

ityeṣa ninayo'gnīnāṃ mayā prokto yathātatham.  
vistareṇānupūrvyā ca pitṝṇāṃ vakṣyate tataḥ .. 29.49 ..

### [1.29.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29.49)

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte agnivaṃśavarṇanaṃ nāmonatriṃśo'dhyāyaḥ .. 29 ..

## Linked texts (2)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.12.3) — Vyāsa, Sanskrit
- [Matsyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.matsya.51.12) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.29) · Pramāṇa
