Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 1.31: adhyāyaḥ 31

Vāyupurāṇa 1.31

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 31

1.31.1

..sūta uvāca ..

1.31.2

ityeṣā samanujñātā kathā pāpapraṇāśinī.
yā dakṣamadhikṛtyeha kathā śarvādupāgatā .. 31.1 ..

1.31.3

pitṛvaṃśaprasaṅgena kathā hyeṣā prakīrtitā.
pitṝṇāmānupūrvyeṇa devān vakṣyāmyataḥ param .. 31.2 ..

1.31.4

tretāyugamukhe pūrvamāsan svāyambhuve'ntare .
devā yāmā iti khyātāḥ pūrvaṃ ye yajñasūnavaḥ .. 31.3 ..

1.31.5

ajitā brahmaṇaḥ putrā jitā jidajitāśca ye.
putrāḥ svāyambhuvasyaite śukranāmnā mānasāḥ .. 31.4 ..

1.31.6

tṛptimanto gaṇā hyete devānāntu trayaḥ smṛtāḥ .
chandogāstu trayastriṃśatsarve svāyambhuvasya ha .. 31.5 ..

1.31.7

yaduryayātirdvau devau dīdhayaḥ sravaso matiḥ.
vibhāsaśca kratuścaiva prajātirviśato dyutiḥ .. 31.6 ..

1.31.8

vāyaso maṅgalaścaiva yāmā dvādaśa kīrtitāḥ.
abhimanyurugradṛṣṭiḥ samayo'tha śuciśravāḥ.
kevalo viśvarūpaśca supakṣo madhupastathā .. 31.7 ..

1.31.9

turīyo nirhapuścaiva yukto grāvājinastu te.
yamino viśvadevādyaṃ yaviṣṭho'mṛtavānapi .. 31.8 ..

1.31.10

ajiro vibhurvibhāvaśca mṛliko'tha didehakaḥ.
śrutiśrṛṇo bṛhacchukro devā dvādaśa kīrtitāḥ .. 31.9 ..

1.31.11

āsan svāyambhuvasyaite antare somapāyinaḥ.
tviṣimanto gaṇā hyete vīryavanto mahābalāḥ .. 31.10 ..

1.31.12

teṣāmindraḥ sadā hyāsīdviśvabhuk prathamo vibhuḥ.
asurā yetadā teṣāmāsan dāyādabāndhavāḥ .. 31.11 ..

1.31.13

suparṇayakṣagandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ.
aṣṭau te pitṛbhiḥ sārddhaṃ nāsatyā devayonayaḥ .. 31.12 ..

1.31.14

svāyambhuve'ntare'tītāḥ prajāstvāsāṃ sahasraśaḥ.
prabhāvarūpasampannā āyuṣā ca balena ca .. 31.13 ..

1.31.15

vistarādiha nocyante mā prasaṅgo bhavatviha.
svāyambhuvo nisargaśca vijñeyaḥ sāmprataṃ manuḥ .. 31.14 ..

1.31.16

atīte varttamānena dṛṣṭo vaivasvatena saḥ.
prajābhirdevatābhiśca ṛṣibhiḥ pitṛbhiḥ saha .. 31.15 ..

1.31.17

teṣāṃ saptarṣayaḥ pūrvamāsanye tān nibodhata.
bhṛgvaṅgirā marīciśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ .. 31.16 ..

1.31.18

atriścaiva vasiṣṭhaśca sapta svāyambhuve'ntare.
agnīdhraścātibāhuśca medhā medhātithirvasuḥ .. 31.17 ..

1.31.19

jyotiṣmān dyutimān havyaḥ savanaḥ putra eva ca ..

1.31.20

manoḥ svāyambhuvasyaite daśa putrā mahaujasaḥ .. 31.18 ..

1.31.21

vāyuproktā mahāsattvā rājānaḥ prathame'ntare.
sāsurantatsagandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam.
sapiśācamanuṣyañca suparṇāpsarasāṅgaṇam .. 31.19 ..

1.31.22

no śakyamānupūrvyeṇa vaktuṃ varṣaśatairapi.
bahutvānnāmadheyānāṃ saṅkhyā teṣāṃ kule tathā .. 31.20 ..

1.31.23

yā vai vrajakulākhyāstu āsan svāyambuve'ntare.
kālena bahunātītā ayanābdayugakramaiḥ .. 31.21 ..

1.31.24

..ṛṣaya ūcuḥ..

1.31.25

ka eṣa bhagavān kālaḥ sarvabhūtāpahārakaḥ.
kasya yoniḥ kimādiśca kintattvaṃ sa kimātmajaḥ .. 31.22 ..

1.31.26

kimasya cakṣuḥ kā mūrtiḥ ke cāsyāvayavāḥ smṛtāḥ.
kiṃnāmadheyaḥ ko'syātmā etat prabrūhi pṛcchatām .. 31.23 ..

1.31.27

..sūta uvāca..

1.31.28

śrūyatāṃ kālasadbhāvaḥ śrutvā caivāvadhāryatām.
sūryayonirnimeṣādiḥ saṅkhyācakṣuḥ sa ucyate .. 31.24 ..

1.31.29

mūrttirasya tvahorātre nimeṣāvayavaśca saḥ.
saṃvatsaraśataṃ tvasya nāma cāsya kalātmakam.
sāmpratānāgatātītakālātmā sa prajāpatiḥ .. 31.25 ..

1.31.30

pañcānāṃ pravibhaktānāṃ kālāvasthāṃ nibhodhata.
dinārddhamāsamāsaistu ṛtubhistvayanaistathā .. 31.26 ..

1.31.31

saṃvatsarastu prathamo dvitīyaḥ parivatsaraḥ.
idvatsarastṛtīyastu caturthaścānuvatsaraḥ .. 31.27 ..

1.31.32

vatsaraḥ pañcamasteṣāṃ kālaḥ sa yugasaṃjñitaḥ.
teṣāntu tattvaṃ vakṣyāmi kīrttyamānaṃ nibodhata .. 31.28 ..

1.31.33

ṛturagnistu yaḥ proktaḥ sa tu saṃvatsaro mataḥ.
āditye yastvasau sāraḥ kālāgniḥ parivatsaraḥ .. 31.29 ..

1.31.34

śuklakṛṣṇā gatiścāpi apāṃ sāramayaḥ khagaḥ.
sa iḍāvatsaraḥ somaḥ purāṇe niścayo mataḥ .. 31.30 ..

1.31.35

yaścāyaṃ tapate lokāṃstanubhiḥ saptasaptabhiḥ.
āśukarttā ca lokasya savāyuriti vatsaraḥ .. 31.31 ..

1.31.36

ahaṅkārāt rudan rudraḥ sadbhūto brahmaṇastrayaḥ.
sa rudro vatsarasteṣāṃ vijajñe nīlalohitaḥ.
teṣāṃ hi tattvaṃ vakṣyāmi kīrtyamānaṃ nibodhata .. 31.32 ..

1.31.37

aṅgapratyaṅgasaṃyogāt kālātmā prapitāmahaḥ.
ṛksāma yajuṣāṃ yoniḥ pañcānāṃ patirīśvaraḥ .. 31.33 ..

1.31.38

so'gniryajuśca somaśca sa bhūtaḥ sa prajāpatiḥ.
proktaḥ saṃvatsaraśceti sūryo yo'gnirmanīṣibhiḥ .. 31.34 ..

1.31.39

yasmāt kālavibhāgānāṃ māsartvayanayorapi.
grahanakṣatraśītoṣṇavarṣāyuḥkarmaṇāṃ tathā.
yojitaḥ pravibhāgānāṃ divasānāñca bhāskaraḥ .. 31.35 ..

1.31.40

vaikārikaḥ prasannātmā brahmaputraḥ prajāpatiḥ.
ekenaiko'tha divaso māso'thartuḥ pitāmahaḥ .. 31.36 ..

1.31.41

ādityaḥ savitā bhānurjīvano brahmasatkṛtaḥ.
prabhavaścātya yaścaiva bhūtānāṃ tena bhāskaraḥ .. 31.37 ..

1.31.42

tārābhimānī vijñeyastṛtīyaḥ parivatsaraḥ.
somaḥ sarvauṣadhipatiryasmātsa prapitāmahaḥ .. 31.38 ..

1.31.43

ājīvaḥ sarvabhūtānāṃ yogakṣemakṛdīśvaraḥ.
avekṣaṇāṇaḥ satataṃ bibharti jagadaṃśubhiḥ .. 31.39 ..

1.31.44

tithīnāṃ parvasandhīnāṃ pūrṇimādarśayorapi.
yonirniśākaro yaśca yo'mṛtātmā prajāpatiḥ .. 31.40 ..

1.31.45

tasmāt sa pitṛmān soma ṛgyajuśchandaātmakaḥ.
prāṇāpānasamānādyairvyānodānātmakairapi .. 31.41 ..

1.31.46

karmabhiḥ prāṇināṃ loke sarvaceṣṭāpravarttakaḥ.
prāṇāpānasamānānāṃ vāyūnāñca pravarttakaḥ .. 31.42 ..

1.31.47

pañcānāñcendriyamanobuddhismṛti jalātmanām.
samānakālakaraṇaḥ kriyāḥ sampādayanniva .. 31.43 ..

1.31.48

sarvātmā sarvalokānāmāvahaḥ pravahādibhiḥ.
vidhātā sarvabhūtānāṃ kṣamī nityaṃ prabhañjanaḥ .. 31.44 ..

1.31.49

yoniragnerapāṃ bhūme raveścandramasaścayaḥ.
vāyuḥ prajāpirbhūtaṃ lokātmā prapitāmahaḥ .. 31.45 ..

1.31.50

prajāpati mukhairdevaiḥ samyagiṣṭaphalārthibhiḥ.
tribhireva kapālaistu ambakairoṣadhikṣaye.
ijyate bhagavān yasmāttasmāt tryambaka ucyate .. 31.46 ..

1.31.51

gāyatrī caiva triṣṭup ca jagatī caiva yā smṛtā.
tryambakā nāmataḥ proktā yonayaḥ savanasya tāḥ .. 31.47 ..

1.31.52

tābhirekatvabhūtābhistrividhābhiḥ svavīryataḥ.
trisādhanapuroḍāśastri kapālaḥ sa vai smṛtaḥ .. 31.48 ..

1.31.53

ityetatpañcavarṣaṃ hi yugaṃ proktaṃ manīṣibhiḥ.
yaccaiva pañcadhātmā vai proktaḥ saṃvatsaro dvijaiḥ.
saikaṃ ṣaṭkaṃ vijajñe'tha madhvādīnṛtavaḥkila .. 31.49 ..

1.31.54

ṛtuputrārttavaḥ pañca iti sargaḥ samāsataḥ.
ityeṣa pavamāno vai prāṇināṃ jīvitāni tu .. 31.50 ..

1.31.55

nadī vegasamāyuktaṃ kālo dhāvati saṃharan.
ahorātrakarastasmāt sa vāyurabhavatpunaḥ .. 31.51 ..

1.31.56

ete prajānāṃ patayaḥ pradhānāḥ sarvadehinām .
pitaraḥ sarva lokānāṃ lokātmānaḥ prakīrtitāḥ .. 31.52 ..

1.31.57

dhyāyato brahmaṇo vakrādudyan samabhavadbhavaḥ.
ṛṣirvipro mahādevo bhūtātmā prapitāmahaḥ .. 31.53 ..

1.31.58

īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ praṇavāyopapadyate.
ātmaveśena bhūtānāmaṅgapratyaṅgasambhavaḥ .. 31.54 ..

1.31.59

agniḥ saṃvatsaraḥ sūryaścandramā vāyureva ca.
yugābhimānī kālātmā nityaṃ saṃkṣepakṛdvibhuḥ.
unmādako'nugrahakṛtsa idvatsara ucyate .. 31.55 ..

1.31.60

rudrāviṣṭo bhagavatā jagatyasmin svatejasā.
āśrayāśrayasaṃyogāttanubhirnāmabhistathā .. 31.56 ..

1.31.61

tatastasya tu vīryeṇa lokānugrahakārakam.
dvitīyaṃ bhadrasaṃyogaṃ santatasyaikakārakam .. 31.57 ..

1.31.62

devatvañca pitṛtvañca kālatvañcāsya yatparam.
tasmādvai sarvathā bhadrastadvadbhirabhipūjyate .. 31.58 ..

1.31.63

patiḥ patīnāṃ bhagavān prajeśānāṃ prajāpatiḥ.
bhavanaḥ sarvabhūtānāṃ sarveṣāṃ nīlalohitaḥ.
oṣadhīḥ pratisandhatte rudraḥ kṣīṇāḥ punaḥ punaḥ .. 31.59 ..

1.31.64

ityeṣāṃ yadapatyaṃ vai na tacchakyaṃ pramāṇataḥ.
bahutvāt parisaṅkhyātuṃ putrapautramanantakam .. 31..60 ..

1.31.65

imaṃ vaṃśaṃ prajeśānāṃ mahatāṃ puṇyakarmaṇām.
kīrttayan sthirakīrttīnāṃ mahatīṃ siddhimāpnuyāt .. 31.61 ..

1.31.66

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte devavaṃśavarṇanaṃ nāmai katriṃśo'dhyāyaḥ .. 31 ..

Linked texts (3)