Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 1.34: adhyāyaḥ 34

Vāyupurāṇa 1.34

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 34

1.34.1

..ṛṣaya ūcuḥ ..

1.34.2

evaṃ prajāsanniveśaṃ śrutvā ca ṛṣipuṅgavaḥ.
papraccha nipuṇaḥ sūtaṃ pṛthivyāyāma vistarau .. 34.1 ..

1.34.3

kati dvīpāḥ samudrā vā parvatāśca kati prabhoḥ.
kiyanti caiva varṣāṇi teṣu nadyaśca kāḥ smṛtāḥ .. 34.2 ..

1.34.4

mahābhūtapramāṇañca lokā lokau tathaiva ca.
paryāyapārimāṇyañca gatiścandrārkayostathā.
etat prabrūhi naḥ sarvaṃ vistareṇa yathā tathā .. 34.3 ..

1.34.5

..sūta uvāca..

1.34.6

ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi pṛthivyāyāmavistaram.
saṅkhyāścaiva samudrāṇāṃ dvīpānāñcaiva vistaram .. 34.4 ..

1.34.7

yāvanti caiva varṣāṇi teṣu nadyaśca yāḥ smṛtāḥ.
mahābhūtapramāṇañca lokālokau tathaiva ca.
paryāyapārimāṇyañca gatiścandrārkayostathā .. 34.5 ..

1.34.8

dvīpabhedasahasrāṇi saptasvantargatāni vai.
na śakyante pramāṇena vaktuṃ varṣaśatairapi .. 34.6 ..

1.34.9

saptadvīpantu vakṣyāmi candrādityagrahaiḥ saha.
yeṣāṃ manuṣyāstarkeṇa pramāṇāni pracakṣate .. 34.7 ..

1.34.10

acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃstarkeṇa bhāvayet.
prakṛtibhyaḥ paraṃ yacca tannityañca prajakṣyate .. 34.8 ..

1.34.11

navavarṣaṃ pravakṣyāmi jambūdvīpaṃ yathā tathā .
vistarānmaṇḍalāccaiva yojanaistannibodhata .. 34.9 ..

1.34.12

śatamekaṃ sahasrāṇāṃ yojanānāṃ pramāṇataḥ.
nānājanapadākīrṇaiḥ puraiśca vividhaiḥ śubhaiḥ .. 34.10 ..

1.34.13

siddhacāraṇagandharvaparvatairupaśobhitam.
sarvadhātunibaddhaiśca śilājālasamudbhavaiḥ .
parvataprabhavābhiśca nadībhiḥ parvataistathā .. 34.11 ..

1.34.14

jambūdvīpaḥ pṛthuḥ śrīmān sarvvataḥ parivāritaḥ.
navabhiścāvṛtaḥ sarvvairbhuvanairbhūtabhāvanaiḥ.
lāvaṇena samudreṇa sarvvataḥ parivāritaḥ .. 34.12 ..

1.34.15

jambūdvīpasya vistārāt samena tu samantataḥ.
jambūdvīpasya vistārāt samena tu samantataḥ.
prāgāyatāḥ suparvāṇaḥ ṣaḍime varṣaparvvatāḥ.
avagāḍhā ubhayataḥ samudrau pūrvapaśvimau .. 34.13 ..

1.34.16

himaprāyaśca himavān hemakūṭaśca hemavān.
taruṇādityavarṇābho hairaṇyo niṣadhaḥ smṛtaḥ .. 34.14 ..

1.34.17

cāturvarṇastu sauvarṇo meruścocyatamaḥ smṛtaḥ.
plutākṛtipramāṇaśca caturasraḥ samucchritaḥ .. 34.15 ..

1.34.18

nānāvarṇastu pārśveṣu prajāpatiguṇānvitaḥ.
nābhivandhanasambhūto brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ .. 34.16 ..

1.34.19

pūrvvataḥ śvetavarṇo'sau brahmaṇyastasya tena tat.
pītaśca dakṣiṇenāsau tena vaiśyatvamiṣyate .. 34.17 ..

1.34.20

bhṛṅgapatranibhaśvāsau pakṣvimena mahābalaḥ.
tenāsya śūdratā dṛṣṭā merornānārthakāraṇāt .. 34.18 ..

1.34.21

pārśvamuttaratastasya raktavarṇaṃ svabhāvataḥ.
tenāsya kṣatratā casyāditi varṇāḥ prakīrtitāḥ.
vyaktaḥ svabhāvataḥ prokto varṇataḥ parimāṇataḥ .. 34.19 ..

1.34.22

nīlaśca vaiḍhūryyamayaḥ śvetaśrṛṅgo hiraṇmayaḥ.
mayūrabarhavarṇastu śātakaumbhastu śrṛṅgavān .. 34.20 ..

1.34.23

ete parvvatarājānaḥ siddhacāraṇasevitāḥ.
teṣāmantaraviṣkambho navasāhasra ucyate .. 34.21 ..

1.34.24

madhye tvilāvṛtaṃ yastu mahāmeroḥ samantataḥ.
navaiva tu sahasrāṇi vistīrṇaḥ parvvatastu saḥ.
madhye tasya mahāmerornirdhūma iva pāvakaḥ .. 34.22 ..

1.34.25

vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ meroruttarārddhaṃ tathottaram.
varṣāṇi yāni saptātra teṣāṃ ye varṣaparvvatāḥ.
dve dve sahasre vistīrṇā yojanāni samucchrayāt .. 34.23 ..

1.34.26

jambūdvīpasya vistārātteṣāmāyāma ucyate.
yojanānāṃ sahasrāṇi śate dve madhyamau girī .. 34.24 ..

1.34.27

nīlaśca niṣadhaścaiva tābhyāṃ hīnāstu ye'pare.
śvetaśca hemakūṭaśca himavān śrṛṅgavāṃśca yaḥ .. 34.25 ..

1.34.28

navatirdvīvaśītirdvau sahasrāṇyāyatāstu ye .
teṣāṃ madhye janapadāstāni varṣāṇi sapta vai .. 34.26 ..

1.34.29

sampātaviṣamaistaistu parvvatairāvṛtāni ca.
santatāni nadībhedairagamyāni parasparam.
vasanti teṣu satvāni nānā jātīni bhāgaśaḥ .. 34.27 ..

1.34.30

idaṃ haimavataṃ varṣaṃ bhārataṃ nāma viśrutam.
hemakūṭaṃ paraṃ tasmānnāmnā kimpuruṣaṃ smṛtam .. 34.28 ..

1.34.31

naiṣadhaṃ hemakūṭantu harivarṣaṃ taducyate.
harivarṣātparañcaiva merośca tadilāvṛtam .. 34.29 ..

1.34.32

ilāvṛtaparaṃ nīlaṃ ramyakaṃ nāma viśrutam.
ramyātparataraṃ śvetaṃ viśrutantaddhiraṇmayam.
hiraṇmayātparañcāpi śrṛṅgavāṃstu kurusmṛtam .. 34.30 ..

1.34.33

dhanuḥsaṃsthe ca vijñeye dve varṣe dakṣiṇottare.
dīrghāṇi tatra catvāri madhyamantadilāvṛtam .. 34.31 ..

1.34.34

arvāk ca niṣadhasyātha vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ smṛtam.
paraṃ nīlavato yacca vedyarddhantu taduttaram.
vedyarddhaṃ dakṣiṇe trīṇi varṣāṇi trīṇi cottare .. 34.32 ..

1.34.35

tayormadhye tu vijñeyaṃ merumadhyamilāvṛtam.
dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu .. 34.33 ..

1.34.36

udagāyato mahāśailo mālyavān nāma parvvataḥ.
yojanānāṃ sahasrorurānīlaniṣadhāyataḥ.
āyāmataśvatustriśatsahasrāṇi prakīrtitaḥ .. 34.34 ..

1.34.37

tasya pratīcyāṃ vijñeyaḥ parvato gandhamādanaḥ.
āyāmādatha vistārān mālyavāniti viśrutaḥ .. 34.35 ..

1.34.38

parimaṇḍalayormadhye meruruttamaparvataḥ .
caturvarṇaḥ susauvarṇaścaturasraḥ samucchritaḥ.
avyaktā dhātavaḥ sarvve samutpannā jalādayaḥ .. 34.36 ..

1.34.39

avyaktāt pṛthivī padmaṃ meruparvatakarṇikam.
catuṣpathaṃ samutpannaṃ vyaktaṃ pañcaguṇaṃ mahat .. 34.37 ..

1.34.40

tataḥ sarvvāḥ samutpannā vṛttayo dvijasattamāḥ.
naikakalpārjitaiḥ puṇyaurve vidhaiḥ prāgupārjitaiḥ .. 34.38 ..

1.34.41

kṛtātmabhirvinītātmā mahātmā puruṣottamaḥ.
mahādevo mahāyogī jagajjyeṣṭho maheśvaraḥ .
sarvalokagato'nanto hyamūrtitvādajāyata .. 34.39 ..

1.34.42

na tasya prākṛtī mūrttirmāṃsamedo'sthisambhavā .
yogāccaiveśvaratvācca sarvvātmāgata eva saḥ .. 34.40 ..

1.34.43

tannimittaṃ samutpannaṃ lokapadmaṃ sanātanam.
kalpaśeṣasya tasyādau kālasya gatirīdṛśī .. 34.41 ..

1.34.44

tasmin padme samutpanno devadevaścaturmukhaḥ.
prajāpatipatirbrahmā īśāno jagataḥ prabhuḥ .. 34.42 ..

1.34.45

tasya bījāni sargo hi puṣkarasya yathārthavat.
kṛtsnaḥ prajānisargeṇa vistareṇeha kathyate .. 34.43 ..

1.34.46

yadabjaṃ vaiṣṇavaṃ kāryyaṃ tatastannābhito'bhavat.
padmākārā samutpannā pṛthivī savanadrumā .. 34.44 ..

1.34.47

tadasya lokapadmasya vistareṇa prakāśitam.
varṇamānaṃ vibhāgena kramaśaḥ śrṛṇuta dvijāḥ .. 34.45 ..

1.34.48

mahādvīpāstu vikhyātāścatvāraḥ patrasaṃsthitāḥ.
tataḥ karṇikasaṃsthāno merurnāma mahābalaḥ .. 34.46 ..

1.34.49

nānāvarṇeṣu pārśveṣu pūrvataḥ śveta ucyate.
pītantu dakṣiṇaṃ tasya śṛṅgaṃ kṛṣṇaṃ tathāparam .. 34.47 ..

1.34.50

uttaraṃ tasya raktaṃ vai śobhivarṇasamanvitam.
merustu śobhate śubhro rājavatsa tu dhiṣṭhitaḥ .. 34.48 ..

1.34.51

taruṇādityavarṇābho vidhūma iva pāvakaḥ.
caturaśītisāhasra utsedhena prakīrttitaḥ .. 34.49 ..

1.34.52

praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastādvistṛtastāvadeva tu .
sa śarāvasthitaḥ pūrvaṃ dvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ .. 34.50 ..

1.34.53

vistārāt triguṇaścāsya pariṇāhaḥ samantataḥ.
maṇḍalena pramāṇena tryasre'rddhantu tadiṣyate .. 34.51 ..

1.34.54

catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ samantataḥ.
aṣṭābhiradhikāni syustryasre māne prakīrttitam .. 34.52 ..

1.34.55

caturasreṇa mānena pariṇāhaḥ samantataḥ.
catuḥṣaṣṭisahasrāṇi yojanānāṃ vidhīyate .. 34.53 ..

1.34.56

sa parvato mahādivyo divyauṣadhisamanvitaḥ.
bhuvanairāvṛtaḥ sarvo jātarūpamayaiḥ śubhaiḥ .. 34.54 ..

1.34.57

tatra devagaṇāḥ sarve gandharvoragarākṣasāḥ .
śailarājaiḥ pradṛśyante śubhāścāpsarasāṅgaṇāḥ .. 34.55 ..

1.34.58

sa tumeruḥ parivṛto bhuvanairbhūtabhāvanaḥ.
catvāro yasya deśā vai nānāpārśveṣvadhiṣṭhitāḥ .. 34.56 ..

1.34.59

bhadrāśvo bharataścaiva ketumālaśca paścimaḥ.
uttarāḥ kuravaścaiva kṛtapuṇyapratiśrayāḥ .. 34.57 ..

1.34.60

karṇikā tasya padmasya samantātparimaṇḍalā.
yojanānāṃ sahasrāṇi navatiḥ ṣaṭ prakīrttitāḥ.
catvāraścāpyaśītiśca antarāntara dhiṣṭhitāḥ .. 34.58 ..

1.34.61

triśatañca sahasrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ.
tasya keśarajālāni vistīrṇāni samantataḥ .. 34.59 ..

1.34.62

śatasāhasrikāyāmā sāśītipṛthulāyatā.
catvāri tasya patrāṇi yojanānāṃ caturddiśam .. 34.60 ..

1.34.63

tatra yāsau mayā pūrvaṃ karṇiketyabhiśabditā.
tāṃ varṇyamānāmekāgrāḥ samāsena nibodhata .. 34.61 ..

1.34.64

śatāśrimenaṃ mene'triḥ sahasrāśrimṛṣirbhṛguḥ.
aṣṭāśrimenaṃ sāvarṇiścaturasrantu bhāguriḥ .. 34.62 ..

1.34.65

vārṣāyaṇistu sāmudraṃ śarāvañcaiva gālavaḥ.
ūrddhvaveṇīkṛtaṃ gārgyaḥ kroṣṭakiḥ parimaṇḍalam .. 34.63 ..

1.34.66

yadyadyasya hi yatpārśca parvatādhipaterṛṣiḥ.
tattadevāsya vedāsau brahmainaṃ veda kṛtsnaśaḥ .. 34.64 ..

1.34.67

maṇiratnamayaṃ citraṃ nānāvarṇaprabhāyutam.
anekavarṇanicayaṃ sauvarṇamaruṇaprabham .. 34.65 ..

1.34.68

kāntaṃ sahasraparvāṇaṃ sahasrodakakandaram.
sahasra śatapatrantaṃ viddhi meruṃ nagottamam .. 34.66 ..

1.34.69

maṇiratnārpitastambhairmaṇicitritavedikaiḥ.
suvarṇamaṇicitrāṅgaṃ tathā vidrumatoraṇaiḥ .. 34.67 ..

1.34.70

vimānayānaiḥ śrīmadbhiḥ śatasaṅkhyairdivaukasām.
prabhādīpitaparyantaṃ meruṃ parvaṇi parvaṇi .. 34.68 ..

1.34.71

tasya parvasahasre'smin nānāśrayavibhūṣite.
sarvadeva nikāyāni sanniviṣṭānyanekaśaḥ .. 34.69 ..

1.34.72

tamāvasaccorddhvatale devadevaścaturmukhaḥ.
brahmā brahmavidāṃ śreṣṭho variṣṭhastridivaukasām .. 34.70 ..

1.34.73

mahābhuvanasampūrṇaiḥ sarvvaiḥ kāmaphalapradaiḥ .
mahāsurasahasraistaṃ dikṣvanekasamākulam .. 34.71 ..

1.34.74

tatra brahmasabhā ramyā brahmarṣigaṇasevitā .
nāmnā manovatī nāma sarvalokeṣu viśrutā .. 34.72 ..

1.34.75

tatreśānasya devasya sahasrādityavarcasam.
mahāvimānaṃ saṃsthāpya mahimnā vartate sadā .. 34.73 ..

1.34.76

tatra sarṣigaṇā devāścaturvaktrasya te tadā.
tadeva tejasāṃ rāśirdevānāṃ tatra kīrttyate .. 34.74 ..

1.34.77

tatrāste śrīpatiḥ śrīmān sahasrākṣaḥ purandaraḥ.
upāsyamānastridaśairmahāyogaiḥ surarṣibhiḥ .. 34.75 ..

1.34.78

tatra lokapateḥ sthānamādityasamavarcasaḥ.
mahendrasya mahārājñaḥ sarvvasiddhairnamaskṛtam .. 34.76 ..

1.34.79

tamindralokaṃ lokasya ṛddhyā paramayā yutam.
dīpyate tvamaraśreṣṭhaistridaśairnityasevitam .. 34.77 ..

1.34.80

dvitīye'pyantarataṭe vaidiśye pūrvvadakṣiṇe.
nānādhātuśataścitraiḥ suramyamatitejasam .. 34.78 ..

1.34.81

naikaratnārthitatalamanekastambhasaṃyutam.
jāmbūnadakṛtodyānaṃ nānāratnasuvedikam .. 34.79 ..

1.34.82

kūṭāgārairvinikṣiptamanekairbhavanottamaiḥ .
mahāvimānaṃ prathitaṃ bhāskaraṃ jātavedasam .. 34.80 ..

1.34.83

sā hi tejovatī nāma hutāśasya mahāsabhā.
sākṣāttatra suraśreṣṭhaḥ sarvadevamukho'nalaḥ .. 34.81 ..

1.34.84

śikhāśatasahasrāḍhyo jvālāmālī vibhā vasuḥ.
stūyate hūyate caiva tatra sarṣigaṇaiḥ suraiḥ .. 34.82 ..

1.34.85

adhidaivakṛtaṃ viprairviśeṣaḥ sa tu ucyate.
sa vibhāgañca tejaśca sarva eva na saṃśayaḥ .. 34.83 ..

1.34.86

bhogāntaramanuprāpta ekatejo vibhuḥ smṛtaḥ.
pṛthak‌tvañca hi yuktyā tu kāryakāraṇamiśritam .. 34.84 ..

1.34.87

tamagniṃ lokalokajñaistadvīryaiṃstatparā kramaiḥ .
mahātmabhirmahāsiddhairmahābhāgairnamaskṛtam .. 34.85 ..

1.34.88

tṛtīye'pyantarataṭe evameva mahāsabhā.
vaivasvatasya vijñeyā loke khyātā susaṃyamā .. 34.86 ..

1.34.89

tathā caturthadigdeśe nairṛtyādhipateḥ sabhā.
nāmnā kṛṣṇāṅganā nāma virūpākṣasya dhīmataḥ .. 34.87 ..

1.34.90

pañcame'pyantarataṭe evameva mahāsabhā.
vaivasvatasya vijñeyā nāmnā śubhavatī satī.
udakādhipateḥ khyātā varuṇasya mahātmanaḥ .. 34.88 ..

1.34.91

parottare tathā deśe ṣaṣṭhe'ntarataṭe śive.
vāyorgandhavatī nāma sabhā sarvaguṇottarā .. 34.89 ..

1.34.92

sapta me'pyantarataṭe nakṣatrādhipateḥ sabhā.
nāmnā mahodayā nāma śuddhavaiḍhūryyavedikā .. 34.90 ..

1.34.93

tathāṣṭame'ntarataṭe īśānasya mahātmanaḥ

Linked texts (5)