Vayupurana 1.42: adhyāyaḥ 42

Vāyupurāṇa 1.42

Language: Sanskrit

adhyāyaḥ 42

1.42.1

..sūta uvāca..

1.42.2

sarovarebhyaḥ puṇyodā deva nadyo vinirgatāḥ.
mahaughatoyā nadyaśca tāḥ śrṛṇudhvaṃ yathākramam .. 42.1 ..

1.42.3

ākāśāmbhonidheryo'sau soma ityabhidhīyate.
ādhāraḥ sarvabhūtānāṃ devānāmamṛtākaraḥ .. 42.2 ..

1.42.4

tasmāt pravṛttā puṇyodā nadī hyākāśagāminī.
saptamenānilapathā prayātā vimalodakā .. 42.3 ..

1.42.5

sā jyotiṣi nivartantī jyotirgaṇaniṣevitā.
tārākojisahasrāṇāṃ nabhasaśca samāyatā .. 42.4 ..

1.42.6

māhendreṇa gajendreṇa ākāśapathayāyinā.
krīḍitā hyantaratale yā sā vikṣobhitodakā .. 42.5 ..

1.42.7

naikairvimānasaṅghātaiḥ prakrāmadbhirnabhastalam.
siddhairupaspṛṣṭajalā mahāpuṇyajalā śivā .. 42.6 ..

1.42.8

vāyunā preryamāṇā ca anekābhogagāminī.
parivarttatyaharaharyathā sūryastathaiva sā .. 42.7 ..

1.42.9

catvāryaśītiḥ pratatā yojanānāṃ samantataḥ.
vegena kurvatī meruṃ sā prayātā pradakṣiṇam .. 42.8 ..

1.42.10

vibhidyamānā salilaistaijasenānilena ca.
meroruttarakūṭeṣu patitātha caturṣvapi .. 42.9 ..

1.42.11

merukūṭataṭāntebhya utkṛṣṭebhyo nivartitā.
vikīryamāṇa salilā caturddhāsaṃsṛtodakā .. 42.10 ..

1.42.12

ṣaṣṭiyojanasāhasraṃ nirālambanamambaram.
nipapāta mahābhāga merostasya caturddiśam .. 42.11 ..

1.42.13

sā caturṣvabhitaścaiva mahāpādeṣu śobhanā.
puṇyā mandarapūrveṇa patitā hi mahānadī .. 42.12 ..

1.42.14

pūrveṇāṃśena devānāṃ sarvasiddhagaṇālayam.
suvarṇacitrakaṭakaṃ naikanirjharakandaram .. 42.13 ..

1.42.15

plāvayantī saśailendraṃ mandarañcārukandaram.
vaprapratāpaśamanairanekaiḥ sphāṭikodakaiḥ .. 42.14 ..

1.42.16

tathā caitrarathaṃ ramyaṃ plāvayantī pradakṣiṇam.
praviṣṭā hyambaranadī hyaruṇodasarovaram .. 42.15 ..

1.42.17

aruṇodānnivṛttā'tha śītānte ramyanirjhare.
śaile siddhagaṇāvāse nipapāta sugāminī .. 42.16 ..

1.42.18

sītā nāma mahā puṇyā nadīnāṃ pravarā nadī.
sā nikuñjaniruddhā tu anekābhogagāminī .. 42.17 ..

1.42.19

śītāntāśikharādbhraṣṭā sukuñje varaparvate.
nipapāta mahābhāgā tasmādapi sumañjasam .. 42.18 ..

1.42.20

tasmānmālyavataṃ śailaṃ bhāvayantī varāpagā.
vaikaṅkaṃ samanuprāptā vaikaṅkānmaṇiparvatam.
maṇiparvatānmahāśailaṃ ṛṣabhaṃ naikakandaram .. 42.19 ..

1.42.21

evaṃ śailasahasrāṇi dārayantī mahānadī.
patitā'tha mahāśaile jaṭhare siddhasevite .. 42.20 ..

1.42.22

tasmādapi mahāśailaṃ devakūṭaṃ taraṅgiṇī.
tasya kukṣisamudrāntā krameṇa pṛthivīṃ gatā .. 42.21 ..

1.42.23

saivaṃ sthalīsahasrāṇi śailarājaśatāni ca.
vanāni ca vicitrāṇi sarāṃsi vividhāni ca .. 42.22 ..

1.42.24

srāvayantī mahābhāgā visphāreṣvavalīkadā.
nadī sahasrānugatā pravṛttā ca mahānadī .. 42.23 ..

1.42.25

bhadrāśvaṃ sumahādvīpaṃ plāvayantī varāpagā.
praviṣṭā hyarṇavaṃ pūrvaṃ pūrve dvīpe mahānadī .. 42.24 ..

1.42.26

dakṣiṇe'pi prapannā yā śailendre gandhamādane.
citraiḥ prapātairvidhairnaikavisphālitodakā .. 42.25 ..

1.42.27

tadghandhamādanavanaṃ nandanaṃ devanandanam.
plāvayantī mahābhāgā prayātā sā pradakṣiṇam .. 42.26 ..

1.42.28

nāmnā hyalakanandeti sarvalokeṣu viśrutā.
praviśatyuttarasaro mānasaṃ devamānasam .. 42.27 ..

1.42.29

mānasācchailarājānaṃ ramyaṃ triśikharaṃ gatā.
trikūṭācchailaśikharāt kaliṅgaśikharaṃ gatā .. 42.28 ..

1.42.30

kaliṅgaśikharādbhraṣṭā rucake nipapāta sā.
rucakānniṣadhaṃ prāptā tāmrābhaṃ niṣadhādapi .. 42.29 ..

1.42.31

tāmrābhaśikharārdbhraṣṭā gatā śvetodaraṃ girim .
tasmātsumūlaṃ śailendraṃ vasudhārañca parvatam .. 42.30 ..

1.42.32

hemakūṭaṃ gatā tasmāddevaśrṛṅge tato gatā.
tasmādgatā mahāśailaṃ tataścāpi piśācakam .. 42.31 ..

1.42.33

piśācakācchailavarāt pañcakūṭaṅgatā punaḥ.
pañcakūṭāttu kailāsaṃ devāvāsaṃ śiloccayam .. 42.32 ..

1.42.34

tasya kukṣiṣu vibhrāntā naikakandarasānuṣu.
himavatyuttamanadī nipapātācalottame .. 42.33 ..

1.42.35

saivaṃ śailasahasrāṇi dārayantī mahānadī.
sthalīśatānyanekāni plāvayantyāśugāṇinī .. 42.34 ..

1.42.36

vanānāñca sahasrāṇi kandarāṇāṃ śatāni ca .
srāvayantī mahābhāgā prayātā dakṣiṇodadhim .. 42.35 ..

1.42.37

ramyā yojanavistīrṇā śailakukṣiṣu saṃvṛtā.
yādhṛtā devadevena śaṅkareṇa mahātmanā .. 42.36 ..

1.42.38

pāvanī dvijaśārdūla ghorāṇāmapi pāpmanām.
śaṅkarasyāṅkasaṃsparśānmahādevasya dhīmataḥ.
dviguṇaṃ pavitrasalilā sarvaloke mahānadī .. 42.37 ..

1.42.39

anuśailaṃ samantācca nirgatā bahubhirmukhaiḥ.
atho'nyenābhidhānena khyātā nadyaḥ sahasraśaḥ .. 42.38 ..

1.42.40

tasmāddhimavato gaṅgā gatā sā tu mahānadī.
evaṃ gaṅgeti nāmnādiprakāśā siddhasevitā .. 42.39 ..

1.42.41

dhanyāste sattamā deśā yatra gaṅgā mahānadī.
rudrasāddhyānilādityairjuṣṭatoyā yaśasvatī .. 42.40 ..

1.42.42

mahāpādaṃ pravakṣyāmi merorapi hi paścimam.
nānāratnākāraṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhirniṣevitam .. 42.41 ..

1.42.43

vipulaṃ śailarājānaṃ vipulodarakandaram .
nitambakuñja kaṭakairvimalairmmaṇḍitodaram .. 42.42 ..

1.42.44

api yā tryambakasyaiṣā tridaśaiḥ sevitodakā.
vāyuvegā gatābhogā lateva bhrāmitā punaḥ .. 42.43 ..

1.42.45

merukūṭataṭādbhraṣṭā prahataiḥ svāditodakā.
vistīryyamāṇasalilā nirmmalāṃśukasannibhā .. 42.44 ..

1.42.46

tasya kūṭe'mbaranadī siddhacāraṇasevitā .
pradakṣiṇamathāvṛtya patitā sā tu gāminī .. 42.45 ..

1.42.47

devabhrājaṃ mahābhrājaṃ savaibhrājaṃ mahāvanam.
plāvayantī mahābhāgā nānāpuṣpaphalodakā .. 42.46 ..

1.42.48

pradakṣiṇaṃ prakurvāṇā nānāvanavibhūṣitā.
praviṣṭā paśvimasaraḥ sitodaṃ vimalodakam .. 42.47 ..

1.42.49

sā sitodādviniṣkrāntā supakṣaṃ parvvataṃ gatā.
supakṣatastu puṇyodāttato devarṣisevitā .. 42.48 ..

1.42.50

supakṣakūṭataṭagā tasmācca saṃśitodakā.
nipapāta mahābhāgā ramaṇyaṃ śikhiparvvatam .. 42.49 ..

1.42.51

śikheśca parvatāt kaṅkaṃ kaṅkādvaidūryyaparvvatam.
vaidūryyāt kapilaṃ śailaṃ tasmācca gandhamādanam .. 42.50 ..

1.42.52

tasmādgirivarāt prāptā piñjaraṃ varaparvvatam.
piñjarāt sarasaṃ yātā tasmācca kumudācalam .. 42.51 ..

1.42.53

madhumantaṃ janañcaiva mukuṭañca śiloccayam.
mukuṭācchailaśikharāt kṛṣṇaṃ yātā mahāgirim .. 42.52 ..

1.42.54

kṛṣṇāt śvetaṃ mahāśailaṃ mahānaganiṣevitam.
śvetāt sahasraśikharaṃ śailendraṃ patitā punaḥ .. 42.53 ..

1.42.55

anekābhiḥ sravantībhirāpyāyitajalā śivā .
evaṃ śailasahasrāṇi sādayantī mahānadī.
pārijāte mahāśaile nipapātāśugāminī .. 42.54 ..

1.42.56

anekanirjharanadī guhāsānuṣu rājate.
tasya kukṣiṣvanekāsu bhrāntatoyā taraṅgiṇī .. 42.55 ..

1.42.57

vyāhanyamānasaṃvegā gaṇḍaśailairanekaśaḥ.
saṃvidyamānasalilā gatā ca dharaṇītale .. 42.56 ..

1.42.58

ketumālaṃ mahādvīpaṃ nānāmleccha gaṇairyutam .
plāvayantī mahābhāgā prayātā paścimārṇavam .. 42.57 ..

1.42.59

suvarṇacitrapārśve tu supārśve'pyuttare girau .
merościtramahāpāde mahāsattvaniṣevite .. 42.58 ..

1.42.60

merukūṭataṭādbhraṣṭā pavaneneritodakā.
anekābhogavakrāṅgī kṣipyamāṇā nabhastale .. 42.59 ..

1.42.61

ṣaṣṭiyojanasāhasre nirālambe'mbare śubhe.
vikīryamāṇā māleva nipapāta mahānadī .. 42.60 ..

1.42.62

evaṃ kūṭataṭairbhraṣṭā naikairdevarṣisevitaiḥ.
vikīryamāṇasalilā naikapuṣpoḍupotkacā .. 42.61 ..

1.42.63

nānāratnavanoddeśamaraṇyaṃ saviturvvanam.
mahāvanaṃ mahābhāgā plāvayantī pradakṣiṇam .. 42.62 ..

1.42.64

sarovaraṃ mahāpuṇyaṃ mahābhāganiṣevitam.
tatrāviveśa kalyāṇī mahābhadraṃ sitodakā .. 42.63 ..

1.42.65

bhadrasometi nāmnā hi mahāpārā mahājavā.
mahānadī mahāpuṇyā mahābhadrā vinirgatā .. 42.64 ..

1.42.66

naikanirjharavaprāḍhyā śaṃkhakūṭataṭe tu sā.
tatra kūṭe giritaṭe nipapātāśugāminī .. 42.65 ..

1.42.67

śaṃkhakūṭataṭādbhraṣṭā papāta vṛṣaparvvatam.
vṛṣaparvvatādvatsagiriṃ nāgaśailaṃ tato gatā .. 42.66 ..

1.42.68

tasmānnīlaṃ nagaśreṣṭhaṃ saṃprāptā varṣaparvvatam.
nīlāt kapiñjalañcaiva indranīlaṃ ca nimnagā .. 42.67 ..

1.42.69

tataḥ paraṃ mahānīlaṃ hemaśrṛṅgañca sā yayau .
hemaśrṛṅgādgatā śvetaṃ śvetācca sunagaṃ yayau .. 42.68 ..

1.42.70

sunagāt śataśrṛṅgañca saṃprāptā sā mahānadī.
śataśrṛṅgānmahāśailaṃ puṣkaraṃ puṣpamaṇḍitam .. 42.69 ..

1.42.71

puṣkarācca mahāśailaṃ dvirājaṃ sumahābalam .
varāhaparvvataṃ tasmānmayūrañca śiloccayam .. 42.70 ..

1.42.72

mayūrāccaikaśikharaṃ kandarodaramaṇḍitam .
jārudhiṃ śaila śikharaṃ nipapātāśugāminī .. 42.71 ..

1.42.73

evaṃ girisahasrāṇi dārayantī mahānadī.
triśrṛṅgaṃ śrṛṅgakalilaṃ maryādāparvataṃ gatā .. 42.72 ..

1.42.74

triśrṛṅgataṭavibhraṣṭā mahābhāganiṣevitā.
merukūṭataṭādbhraṣṭā pavaneneritodakā .. 42.73 ..

1.42.75

viruddhaṃ parvatavaraṃ papāta vimalodakā.
plāvayantī mahābhāgā prayātā paścimārṇavam .. 42.74 ..

1.42.76

suvarṇabhuvi pārśve tu supārśvepyuttare girau ..

1.42.77

merośvitre mahāpāde mahāsattvaniṣevite .. 42.75 ..

1.42.78

kandarodaravibhraṣṭā tasmādapi taraṅgiṇī.
naikabhogā papātorvīṃ citrapuṣpoḍhupotkacā .. 42.76 ..

1.42.79

plāvayantī pramuditā uttarān sā kurūn śivā.
mahādvīpasya madhyena prayātā sottarārṇavam .. 42.77 ..

1.42.80

evaṃ tāstu mahānadyaścatasro vimalodakāḥ.
mahāgiritaṭabhraṣṭāḥ saṃprayātāścaturdiśam .. 42.78 ..

1.42.81

tatseyaṃ kathitaprāyā pṛthivī bahuvistarā.
meruśailamahākīrṇā'viśacca sarvatodiśam .. 42.79 ..

1.42.82

caturmahādvīpavatī caturākrīḍakānanā.
catuṣketumahāvṛkṣā caturvarasarasvatī .. 42.80 ..

1.42.83

caturmahāśailavatī caturbhujagasaṃśrayā.
aṣṭottaramahāśailā tathāṣṭavaraparvatā .. 42.81 ..

1.42.84

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ .. 42 ..

Linked texts (1)

Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit