<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 1.45

# Vayupurana 1.45: adhyāyaḥ 45

Vāyupurāṇa 1.45

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 45

### [1.45.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.1)

..śāṃśapāyana uvāca ..

### [1.45.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.2)

pūrvāparau samākhyātau dvau deśau nastvayā prabho.  
uttarāṇāñca varṣāṇāṃ dakṣiṇānāñca sarvaśaḥ.  
ācakṣva no yathātathyaṃ ye ca parvatavāsinaḥ .. 45.1 ..

### [1.45.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.3)

..sūta uvāca..

### [1.45.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.4)

dakṣiṇena tu śvetasya nīlasyaivottareṇa tu.  
varṣaṃ ramaṇakaṃ nāma jāyante tatra mānavāḥ .. 45.2 ..

### [1.45.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.5)

sarvartukāmadāḥ sattvā jarādurgandhavarjitāḥ.  
śukrābhijanasampannāḥ sarve ca priyadarśanāḥ .. 45.3 ..

### [1.45.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.6)

tatrāpi sumahān divyo nyagrodho rohiṇo mahān.  
tasya pītvā phalarasaṃ pibanto varttayantyuta .. 45.4 ..

### [1.45.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.7)

daśavarṣasahasrāṇi śatāni daśapañca ca.  
jīvanti te mahābhāgā sadā hṛṣṭā narottamāḥ .. 45.5 ..

### [1.45.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.8)

uttareṇa tu śvetasya śrṛṅgasāhvasya dakṣiṇe.  
varṣaṃ hiraṇyataṃ nāma yatra hairaṇyatī nadī .. 45.6 ..

### [1.45.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.9)

mahābalāḥ sutejaskājāyantetatra mānavāḥ.  
sarvartukāmadāḥ satvā dhaninaḥ priya darśanāḥ .. 45.7 ..

### [1.45.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.10)

ekādaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ te'mitaujasaḥ.  
āyuṣpramāṇaṃ jīvanti śatāni daśapañca ca .. 45.8 ..

### [1.45.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.11)

tasmin varṣe mahāvṛkṣo lakucaḥ ṣaḍrasāśrayaḥ.  
tasyapītvā phalarasaṃ tatra jīvanti mānavāḥ .. 45.9 ..

### [1.45.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.12)

trīṇi śrṛṅgavataḥ śrṛṅgāṇyucchritāni mahānti ca .  
ekaṃ maṇimayaṃ teṣāmekañcaiva hiraṇyayam.  
sarvaratna mayaṃ caikaṃ bhavanairupaśobhitam .. 45.10 ..

### [1.45.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.13)

uttarasya samudrasya samudrānte ca dakṣiṇe.  
kuravastatra tadvarṣaṃ puṇyaṃ siddhaniṣevitam .. 45.11 ..

### [1.45.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.14)

tatra vṛkṣā madhuphalā nityaṃ puṣpaphalopagāḥ.  
vastrāṇi ca prasūyante phaleṣvābharaṇāni ca .. 45.12 ..

### [1.45.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.15)

sarvakāmaphalāstatra vkacidvṛkṣā manoramāḥ.  
gandharvāpsarasopetaṃ prakṣaranti madhūttamam .. 45.13 ..

### [1.45.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.16)

apare kṣīriṇo nāma vṛkṣāstatra manoramāḥ.  
ye kṣaranti sadā kṣīraṃ ṣaḍrasaṃ hyamṛtopamam .. 45.14 ..

### [1.45.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.17)

sarvā maṇimayī bhūmiḥ sūkṣmakāñcana vālukā.  
sarvātaḥ sukhasaṃsparśā niṣpaṅkā nīrujā śubhā .. 45.15 ..

### [1.45.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.18)

devalokāccyutāstatra jāyante mānavāḥ śubhāḥ.  
śuklābhijanasampannāḥ sarve ca sthira yauvanāḥ .. 45.16 ..

### [1.45.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.19)

mithunāni prasūyante striyaścātimanoharāḥ.  
te ca taṃ kṣīriṇaṃ vṛkṣaṃ pibanti hyamṛtopamam .. 45.17 ..

### [1.45.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.20)

mithunaṃ jāyate sadyaḥ samañcaiva vivarddhate.  
samaṃ śīlañca rūpaṃ ca mriyante caiva te samam .. 45.18 ..

### [1.45.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.21)

anyonyamanuraktāśca cakravākasadharmiṇaḥ.  
anāmayā hyaśokāśca nityaṃ sukhaniṣeviṇaḥ .. 45.19 ..

### [1.45.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.22)

trayodaśa sahasrāṇi śatāni daśapañca ca.  
jīvanti te mahāvīryā na cānyastrīniṣeviṇaḥ .. 45.20 ..

### [1.45.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.23)

kurūṇāmapi caiteṣāṃ śrṛṇudhvaṃ vistareṇa tu.  
jārudheḥ śailarājasyāpyuttareṇottarasya hi.  
dikṣu sarvāsu yadyatra kīrtyamānaṃ nibodhata .. 45.21 ..

### [1.45.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.24)

anekakandaradarīguhānirjharamaṇḍitau.  
naikakuñjavanopetau citradhātuvibhūṣitau .. 45.22 ..

### [1.45.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.25)

anekadhātukalilau sarvadhātuvibhūṣitau.  
puṣpamūlaphalopetau siddhacāraṇasevitau .. 45.23 ..

### [1.45.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.26)

dvāvapyetau sumahatāvucchritau kula parvatau.  
tābhyāṃ kūṭaśatairnaikaistaddvīpamupasevitam .. 45.24 ..

### [1.45.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.27)

candrakāntaśca śailaśca sūryakāntaśca sānumān .  
yayormadhye na sā yātā bhadrasomā mahānadī .. 45.25 ..

### [1.45.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.28)

sahasraśaśca nadyo'nyāḥ prasannasurasodakāḥ.  
paryāptodāḥ kurūṇāṃ hi snānapānāvagāhanaiḥ .. 45.26 ..

### [1.45.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.29)

tathā'nyāḥ kṣīravāhinyo mahānadyaḥ sahasraśaḥ.  
madhumaireyavāhinyo ghṛtavāhinya eva ca .. 45.27 ..

### [1.45.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.30)

dadhnaḥ śatahradāścānyāstataḥ svādvannaparvataḥ.  
amṛtasvādukalpāni phalāni vividhāni ca .. 45.28 ..

### [1.45.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.31)

gandhavarṇarasāḍhyāni mūlāni ca phalāni ca.  
pañcayojanamānāni mahāgandhāni sarvaśaḥ .. 45.29 ..

### [1.45.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.32)

nānāvarṇaprakārāṇi puṣpāṇi ca sahasraśaḥ.  
upa bhogasahasrāṇi bhadrāṇi ca mahānti ca .. 45.30 ..

### [1.45.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.33)

gandhavarṇarasāḍhyāni sparśopetāni sarvaśaḥ.  
tamālāgurugandhānāṃ candanānāṃ vanāni ca .. 45.31 ..

### [1.45.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.34)

bhramarairupagītāni praphullāni sadaiva ca.  
vṛkṣagulmalatāḍhayāni vanāni susukhāni ca .. 45.32 ..

### [1.45.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.35)

ṣaṭpadairupagītāni dvijaiścānyairdvijottamāḥ.  
pajhotpalavanāḍhyāni sarāṃsi ca sahasraśaḥ .. 45.33 ..

### [1.45.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.36)

bhakṣyamālyasamṛddhāśca bahumālyānulepanāḥ.  
manoharamukhaiścitraiḥ pakṣisaṅghairnikūjitāḥ .. 45.34 ..

### [1.45.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.37)

śayanāsanopabhogāśca anekaguṇavistarāḥ.  
vihārabhūmayo ramyāḥ sarvartuṣu sukhapradāḥ .. 45.35 ..

### [1.45.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.38)

ākrīḍāḥ sarvataḥ sphītāḥ maṇihemapariṣkṛtāḥ.  
śilāgṛhā vṛkṣagṛhā vareṇyāḥ kadalī gṛhāḥ .. 45.36 ..

### [1.45.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.39)

latāgṛhasahasrāṇi susukhāni samantataḥ.  
śuddhaśaṅkhadalābhāni bhūmiveśmaśatāni ca .. 45.37 ..

### [1.45.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.40)

tapanīyagavākṣāṇi māṇijālāntarāṇi ca.  
suvarṇamaṇicitrāṇi sarvatra vipulāni ca .. 45.38 ..

### [1.45.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.41)

mahāvṛkṣasahasrāṇi vareṇyāni ca sarvaśaḥ.  
nānākārāṇi vāsāṃsi sūkṣmāṇi susukhāni ca .. 45.39 ..

### [1.45.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.42)

mṛdaṅga veṇupaṇavavīṇādyā bahuvistarāḥ.  
phalanti kalpavṛkṣāṇāṃ sahasrāṇi śatāni ca .. 45.40 ..

### [1.45.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.43)

sarvatraiva tathodyānaṃ sarvatraiva hi tatpuram.  
sarvadvīpapramuditaṃ naranārī samākulam.  
pravāti cānilastatra nānāpuṣpādhivāsitaḥ .. 45.42 ..

### [1.45.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.44)

nityamaṅgasukhāhlādastasmin dvīpe śramāpahe .  
tatra svargaparibhraṣṭā jāyante hi narāḥ sadā.  
bhaumaṃ tadapi hi svargaṃ tatrāpi ca guṇottamam .. 45.42 ..

### [1.45.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.45)

candrakāntā naravarāḥ śyāmāṅkāḥ pūrvakūlajāḥ.  
śyāmāvadātāḥ sukhinaḥ sūryakāntā varāḥ prajāḥ .. 45.43 ..

### [1.45.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.46)

tasmin deśe narāḥ śreṣṭhā devasattvaparākramāḥ.  
sadā vihāriṇaḥ sarve kāmavṛttyā suvarcasaḥ .. 45.44 ..

### [1.45.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.47)

valayāṅgadakeyūrahārakuṇḍalabhūṣitāḥ .  
sragviṇaścitra mukuṭāścitrācchādanavāsasaḥ .. 45.45 ..

### [1.45.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.48)

ajīrṇayauvanadharāḥ supriyāḥ priyadarśanāḥ.  
prajā varṣasahasrāṇi jīvanti subahūnyuta .. 45.46 ..

### [1.45.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.49)

na tāḥ prasavadharmiṇyo na vaṃśaprakṣayo vidhiḥ.  
mithunaṃ jāyate vṛkṣādupakṣamamanīdṛśam .. 45.47 ..

### [1.45.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.50)

sāmānyavibhavāḥ sarve mamatvaparivarjitāḥ.  
na tatra vidyate dharmo nādharmaḥ sampravarttate .. 45.48 ..

### [1.45.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.51)

na vyadhirna jarā tatra na durmedhā na ca klamaḥ.  
pūrṇe kāle vinaśyanti jalabudbudavacca te .. 45.49 ..

### [1.45.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.52)

evamatyantasukhinaḥ sarvaduḥkhavivarjitāḥ.  
raktā dharmaṃ na paśyanti duḥkhāddharmo'bhijāyate .. 45.50 ..

### [1.45.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.53)

uttarāṇāṃ kurūṇāntu pārśve jñeyantu dakṣiṇe.  
samudramūrmimālāḍhyaṃ nānāsvaravibhūṣitam .. 45.51 ..

### [1.45.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.54)

pañcayojanasāhasramatikramya surālayam.  
candradvīpamiti khyātaṃ cadramaṇḍalasaṃsthitam .. 45.52 ..

### [1.45.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.55)

sahasrayojanānāntu sarvataḥ parimaṇḍalam.  
nānā puṣpaphalopetaṃ samṛddhyā parayā yutam.  
śatayojanavistīrṇamucchritaṃ tāvadeva tu .. 45.53 ..

### [1.45.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.56)

tasya madhye girivaraḥ siddhacāraṇasevitaḥ.  
candra tulyaprabhaiḥ kāntaiścandrākāraiḥ sulakṣaṇaiḥ .. 45.54 ..

### [1.45.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.57)

śvetavaiḍhūryakumudaiścitro'sau kumudaprabhaḥ.  
anekacitrakodyāno naikanirjharakandaraḥ.  
mahāsānudarīkuñjairvividhaiḥ samalaṃkṛtaḥ .. 45.55 ..

### [1.45.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.58)

tasmācchailānmahāpuṇyā candrāṃśuvimalodakā.  
pravahatyuttamanadī candrāvarttā taraṅgiṇī .. 45.56 ..

### [1.45.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.59)

tatra candramasaḥ sthānaṃ nakṣatrādhipatervaram.  
sadā'vatarate tatra candramā grahanāyakaḥ .. 45.57 ..

### [1.45.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.60)

tatra candramaso nāmnā śailaḥ sa tu pariśrutaḥ.  
candradvīpaṃ mahādvīpaṃ prakāśaṃ divi ceha ca .. 45.58 ..

### [1.45.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.61)

tatra candrapratīkāśāḥ pūrṇacandranibhānanāḥ.  
candrakāntāḥ prajāḥ sarvā vimalāścandradaivatāḥ .. 45.59 ..

### [1.45.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.62)

atyantadhārmikāḥ saumyāḥ satyasandhāḥ sutejasaḥ.  
prajāstatra sadācārā daśavarṣaśatāyuṣaḥ .. 45.60 ..

### [1.45.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.63)

paścimena tu dvīpasya paścimasya prakīrttitam.  
caturyojanasāhasraṃ samatītya mahodadhim .. 45.61 ..

### [1.45.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.64)

daśayojanasāhasraṃ samantāt parimaṇḍalam.  
dvīpaṃ bhadrākaraṃ nāma nānāpuṣpopaśobhitam .. 45.62 ..

### [1.45.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.65)

prabhūtadhanadhānyāḍhyamanekanṛpapālitam .  
nityaṃ pramuditaṃ sphītaṃ mahāśailaiśca śobhitam .. 45.63 ..

### [1.45.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.66)

tatra bhadrāsanaṃ vāyornānāratnaiśca maṇḍitam.  
tatra vigrahavān vāyuḥ sadā parvasu pūjyate .. 45.64 ..

### [1.45.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.67)

tapanīyasuvarṇābhāstapanīyavibhūṣitāḥ.  
virājante'mara prakhyāstatra citrāmbarasrajaḥ .. 45.65 ..

### [1.45.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.68)

vīryavanto mahābhāgāḥ pañcavarṣaśatāyuṣaḥ.  
satyasandhā mudā yuktāḥ prajāstā vāyudaivatāḥ .. 45.66 ..

### [1.45.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.69)

..sūta uvāca..

### [1.45.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.70)

evameva nisargo'yaṃ varṣāṇāṃ bhārate yuge.  
dṛṣṭaḥ paramatattvajñairbhūyaḥ kiṃ kīrttayāmi te .. 45.67 ..

### [1.45.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.71)

ākhyāte tvevamṛṣayaḥ sūtaputreṇa dhīmatā.  
uttaraśravaṇe bhūyaḥ papracchustadanantaram .. 45.68 ..

### [1.45.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.72)

..ṛṣaya ūcuḥ.  
yadidaṃ bhārataṃ varṣa yasmin svāyambhuvādayaḥ.  
caturdaśaite manavaḥ prajāsarge bhavantyuta .. 45.69 ..

### [1.45.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.73)

etadveditumicchāmastanno nigada sattama.  
etat śrutvā vacasteṣāmabravīllomaharṣaṇaḥ .. 45.70 ..

### [1.45.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.74)

paurāṇikastadā sūta ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām .  
eta dvistarato bhūyastānuvāca samāhitaḥ .. 45.71 ..

### [1.45.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.75)

..sūta uvāca..

### [1.45.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.76)

nisarga eṣa vikhyātaḥ kurūṇāntu yathārthavat.  
bhāratasya tu vakṣyāmi nisargaṃ taṃ nibodhata .. 45.72 ..

### [1.45.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.77)

puṇyatīrthe himavato dakṣiṇasyācalasya hi.  
pūrvapaścāyatasyāsya dakṣiṇena dvijottamāḥ .. 45.73 ..

### [1.45.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.78)

tathā janapadānāṃ ca vistaraṃ śrotumarhatha.  
atra vo varṇayiṣyāmi varṣe'smin bhārate prajāḥ .. 45.74 ..

### [1.45.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.79)

idaṃ tu madhyamaṃ citraṃ śubhāśubhaphalodayam.  
uttaraṃ yatsamudrasya himavaddakṣiṇaṃ ca yat .. 45.75 ..

### [1.45.80](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.80)

varṣaṃ yadbhārataṃ nāma yatreyaṃ bhāratī prajā.  
bharaṇāñca prajānāṃ vai manurbharata ucyate.  
niruktavacanāccaiva varṣaṃ tadbhārataṃ smṛtam .. 45.76 ..

### [1.45.81](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.81)

tataḥ svargaśca mokṣaśca madhyaśrāntaśca gamyate.  
na khalvanyatra marttyānāṃ bhūmau karma vidhīyate .. 45.77 ..

### [1.45.82](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.82)

bhāratasyāsya varṣasya nava bhedāḥ prakīrtitāḥ.  
samudrāntaritā jñeyāste tvagamyāḥ parasparam .. 45.78 ..

### [1.45.83](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.83)

indradvīpaḥ kaseruśca tāmravarṇo gabhastimān.  
nāgadvīpastathā saumyo gandharvastvatha vāruṇaḥ .. 45.79 ..

### [1.45.84](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.84)

ayantu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ.  
yojanāṃnāṃ sahasraṃ tu dvīpo'yaṃ dakṣiṇottaram .. 45.80 ..

### [1.45.85](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.85)

āyato hyākumārikyādāṅgāprabhavācca vai.  
tiryaguttaravistīrṇaḥ sahasrāṇi navaiva tu .. 45.81 ..

### [1.45.86](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.86)

dvīpo hyupaniviṣṭo'yaṃ mlecchairanteṣu nityaśaḥ.  
pūrve kirātā hyasyānte paścime yavanāḥ smṛtāḥ .. 45.82 ..

### [1.45.87](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.87)

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāśca bhāgaśaḥ.  
ijyāyuddhavaṇijyābhirvarttayanto vyavasthitāḥ .. 45.83 ..

### [1.45.88](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.88)

teṣāṃ saṃvyavahāro'yaṃ varttate tu parasparam.  
dharmārthakāmasaṃyukto varṇānāṃ tu svakarmasu .. 45.84 ..

### [1.45.89](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.89)

saṅkalpapañcamānāṃ tu āśramāṇāṃ yathāvidhi.  
iha svargāpavargārthaṃ pravṛttiryeṣu mānuṣī .. 45.85 ..

### [1.45.90](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.90)

yastvayaṃ navamo dvīpastiryagāyata ucyate.  
kṛtsnaṃ jayati yo hyenaṃ sa samrāḍiha kīrttyate .. 45.86 ..

### [1.45.91](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.91)

ayaṃ lokastu vai samrāḍantarikṣo virāṭ smṛtaḥ.  
svarāḍanyaḥ smṛto lokaḥ punarvakṣyāmi vistaram .. 45.87 ..

### [1.45.92](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.92)

sapta cāsmin suparvāṇo viśrutāḥ kulaparvatāḥ.  
mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvataḥ.  
vindhyaśca pāriyātraśca saptaite kulaparvatāḥ .. 45.88 ..

### [1.45.93](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.93)

teṣāṃ sahasraśaścānye parvatāstu samīpagāḥ.  
abhijātāḥ sarvaguṇā vipulāścitrasānavaḥ .. 45.89 ..

### [1.45.94](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.94)

mandaraḥ parvata śreṣṭho vaihāro dardurastathā.  
kolāhalaḥ sasurasaḥ maināko vaidyutastathā .. 45.90 ..

### [1.45.95](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.95)

pātandhamo nāma giristathā pāṇḍuraparvataḥ.  
gantuprasthaḥ kṛṣṇagirirgodhano girireva ca .. 45.91 ..

### [1.45.96](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.96)

puṣpagiryujjayantau ca śailo raivatakastathā.  
śrīparvataśca kāruśca kūṭaśailo giristathā .. 45.92 ..

### [1.45.97](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.97)

anye tebhyaḥ parijñātā hrasvāḥ svalpopajīvinaḥ.  
tairvimiśrā jatapadā āryamlecchāśca nityaśaḥ .. 45.93 ..

### [1.45.98](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.98)

pīyante yairimā nadyo gaṅgā sindhuḥ sarasvatī.  
śatadruścandrabhāgā ca yamunā sarayūstathā .. 45.94 ..

### [1.45.99](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.99)

irāvatī vitastā ca vipāśā devikā kuhūḥ .  
gomatī dhutapāpā ca bāhudā ca dṛṣadvatī .. 45.95 ..

### [1.45.100](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.100)

kauśikī ca tṛtīyā tu niścīrā gaṇḍakī tathā.  
ikṣu rlohita ityetā himavatpādaniḥsṛtāḥ .. 45.96 ..

### [1.45.101](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.101)

vedasmṛtirvedavatī vṛtraghnī sindhureva ca.  
varṇāśā candanā caiva satīrā mahatī tathā .. 45.97 ..

### [1.45.102](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.102)

parā carmmaṇvatī caiva vidiśā vetravatyapi.  
śiprā hyavantī ca tathā pāriyātrāśrayāḥ smṛtāḥ .. 45.98 .  
śoṇo mahānadaścaiva narmadā sumahādrumā.  
mandākinī daśārṇā ca citrakūṭā tathaiva ca .. 45.99 ..

### [1.45.103](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.103)

tamasā pippalā śroṇī karatoyā piśācikā.  
nīlotpalā vipāśā ca jambulā vāluvāhinī .. 45.100 ..

### [1.45.104](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.104)

siterajā śuktimatī makuṇā tridivā kramāt .  
ṛkṣapādāt prasūtāstā nadyo maṇinibhodakāḥ .. 45.101 ..

### [1.45.105](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.105)

tāpī payoṣṇī nirvindhyā madrā ca niṣadhā nadī.  
venvā vaitaraṇī caiva śitibāhuḥ kumudvatī .. 45.102 ..

### [1.45.106](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.106)

toyā caiva mahāgaurī durgā cāntaśilā tathā.  
vindhyapādaprasūtāśca nadyaḥ puṇyajalāḥ śubhāḥ .. 45.103 ..

### [1.45.107](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.107)

godāvarī bhīmarathī kṛṣṇā vaiṇyatha vañjulā.  
tuṅgabhadrā suprayogā kāverī ca tathāpagā.  
dakṣiṇāpathanadyastu sahyapādādviniḥsṛtāḥ .. 45.104 ..

### [1.45.108](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.108)

kṛtamālā tāmravarṇā puṣpajātyutpalāvatī.  
malayābhijātāstā nadyaḥ sarvāḥ śītajalāḥ śubhāḥ .. 45.105 ..

### [1.45.109](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.109)

trisāmā ṛtukulyā ca ikṣulā tridivā ca yā.  
lāṅgulinī vaṃśadharā mahendratanayāḥ smṛtāḥ .. 45.106 ..

### [1.45.110](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.110)

ṛṣīkā sukumārī ca mandagā mandavāhinī.  
kūpā palāśinī caiva śuktimatprabhavāḥ smṛtāḥ .. 45.107 ..

### [1.45.111](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.111)

sarvāḥ puṇyāḥ sarasvatyaḥ sarvā gaṅgāḥ samudragāḥ .  
viśvasya mātaraḥ sarvā jagatpāpaharāḥ smṛtāḥ .. 45.108 ..

### [1.45.112](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.112)

tāsāṃ nadyupanadyo'pi śataśo'tha sahasraśaḥ.  
tāstvime kurupāñcālāḥ śālvāścaiva sajāṅgalāḥ .. 45.109 ..

### [1.45.113](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.113)

śūrasenā bhadrakārā bodhāḥ śatapatheśvaraiḥ.  
vatsāḥ kisaṣṇāḥ kulyāś ca kuntalāḥ kāśikośalāḥ .. 45.110 ..

### [1.45.114](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.114)

atha pārśve tilaṅgāśca magadhāśca vṛkaiḥ saha.  
madhyadeśā janapadāḥ prāyaśo'mī prakīrtitāḥ .. 45.111 ..

### [1.45.115](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.115)

sahyasya cottarārddhe tu yatra godāvarī nadī.  
pṛthivyāmiha kṛtsnāyāṃ sapradeśo manoramaḥ .. 45.112 ..

### [1.45.116](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.116)

tatra govarddhano nāma surarājena nirmitaḥ.  
rāmapriyārthaṃ svargo'yaṃ vṛkṣā oṣadhayastathā .. 45.113 ..

### [1.45.117](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.117)

bharadvājena muninā tatpriyārthe'vatāritāḥ.  
antaḥpuravanoddeśastena jajñe manoramaḥ .. 45.114 ..

### [1.45.118](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.118)

vāhlīkā vāḍhadhānāśca ābhīrāḥ kālatoyakāḥ.  
aparītāśca śūdrāśca pahnavāścarmakhaṇḍikāḥ .. 45.115 ..

### [1.45.119](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.119)

gāndhārā yavanāścaiva sindhusauvīrabhadrakāḥ.  
śakā hradāḥ kulindāśca paritā hārapūrikāḥ .. 45.116 ..

### [1.45.120](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.120)

ramaṭā raddhakaṭakāḥ kekayā daśamānikāḥ.  
kṣatriyopaniveśāśca vaiśyaśūdrakulāni ca .. 45.117 ..

### [1.45.121](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.121)

kāmbojā daradāścaiva barbarāḥ priyalaukikāḥ.  
pīnāścaiva tuṣārāśca pahlavā bāhyatodarāḥ .. 45.118 ..

### [1.45.122](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.122)

ātreyāśca bharadvājāḥ prasthalāśca kaserukāḥ.  
lampākā stanapāścaiva pīḍikā juhuḍaiḥ saha .. 45.119 ..

### [1.45.123](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.123)

apagāścālimadrāśca kirātānāñca jātayaḥ.  
tomarā haṃsamārgāśca kāśmīrāstaṅgaṇāstathā .. 45.120 ..

### [1.45.124](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.124)

cūlikāścāhukāścaiva pūrṇadarvāstathaiva ca.  
ete deśā hyudīcyāśca prācyān deśānnibodhata .. 45.121 ..

### [1.45.125](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.125)

andhravākāḥ sujarakā antargiribahirgirāḥ.  
tathā pravaṅgavaṅgeyā māladā mālavartinaḥ .. 45.122 ..

### [1.45.126](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.126)

brahmottarāḥ pravijayā bhārgavā geyamarthakāḥ.  
prāgjyotiṣāśca muṇḍāśca videhāstāmaliptakāḥ.  
mālā magadhagovindāḥ prācyāṃ janapadāḥ smṛtāḥ .. 45.123 ..

### [1.45.127](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.127)

athāpare janapadā dakṣiṇāpatha vāsinaḥ .  
pāṇḍyāśca keralāścaiva caulyāḥ kulyāstathaiva ca .. 45.124 ..

### [1.45.128](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.128)

setukā mūṣikāścaiva kumanā vanavāsikāḥ.  
mahārāṣṭrā māhiṣakāḥ kaliṅgāścaiva sarvaśaḥ .. 45.125 ..

### [1.45.129](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.129)

abhīrāḥ saha caiṣīkāḥ āṭavyāśca varāśca ye.  
pulindrā vindhyamūlīkā vaidarbā daṇḍakaiḥ saha .. 45.126 ..

### [1.45.130](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.130)

paunikā maunikāścaiva asmakā bhogavarddhanāḥ.  
nairmikāḥ kuntalā āndhrā udbhidā nalakālikāḥ .. 45.127 ..

### [1.45.131](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.131)

dākṣiṇātyāśca vai deśā aparāṃstānnibodhata.  
śūrpākārāḥ kolavanāḥ durgāḥ kālītakaiḥ saha .. 45.128 ..

### [1.45.132](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.132)

puleyāśca surālāśca rūpasāstāpasaiḥ saha.  
tathā turasitāścaiva sarve caiva parakṣarāḥ .. 45.129 ..

### [1.45.133](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.133)

nāsikyādyośca ye cānye ye caivāntaranarmadāḥ.  
bhānukacchāḥ samā heyāḥ sahasā śāśvatairapi .. 45.130 ..

### [1.45.134](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.134)

kacchīyāśca surāṣṭrāśca anarttāścārbudaiḥ saha.  
ityete samparītāśca śrṛṇudhvaṃ vindhyavāsinaḥ .. 45.131 ..

### [1.45.135](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.135)

mālavāśca karūṣāśca mekalāścotkalaiḥ saha.  
uttamarṇā daśārṇāśca bhojāḥ kiṣkindhakaiḥ saha .. 45.132 ..

### [1.45.136](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.136)

tosalāḥ kosalāścaiva traipurā vaidikāstathā.  
tumurāstumburāścaiva ṣaṭsurā niṣadhaiḥ saha .. 45.133 ..

### [1.45.137](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.137)

anupāstuṇḍikerāśca vītihotrā hyavantayaḥ.  
ete janapadāḥ sarve vindhya pṛṣṭhanivāsinaḥ .. 45.134 ..

### [1.45.138](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.138)

ato deśān pravakṣyāmi parvatāśrayiṇaśca ye.  
nigarharā haṃsamārgāḥ kṣupaṇāstaṅgaṇāḥ khasāḥ .. 45.135 ..

### [1.45.139](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.139)

kuśaprāvaraṇāścaiva hūṇā darvāḥ sahūdakāḥ.  
trigarttā mālavāścaiva kirātāstāmasaiḥ saha .. 45.136 ..

### [1.45.140](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.140)

catvāri bhārate varṣe yugāni kavayo viduḥ.  
kṛtaṃ tretā dvārapañca kaliśceti catuṣṭayam.  
teṣāṃ nisargaṃ vakṣyāmi upariṣṭānnibodhata .. 45.137 ..

### [1.45.141](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.141)

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāma pañcacatvā riṃśo'dhyāyaḥ .. 45 ..

## Linked texts (12)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.61) — Vyāsa, Sanskrit
- [Matsyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.matsya.113.67) — Vyāsa, Sanskrit
- [Mārkaṇḍeyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.markandeya.57.5) — Vyāsa, Sanskrit
- [Vāmanapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vamana.13.12) — Vyāsa, Sanskrit
- [Varāhapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.84.1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.linga.1.52.20) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.2.3.9) — Sanskrit
- [Bhṛgusaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.astro.samhita.rsi.bhrgusamhita.35.112) — Bhṛgu, Sanskrit
- [Prakīrṇādhikāra](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.vaisnava.vaikhanasa.bhrgu.prakirnadhikara.35.110) — Bhṛgu, Sanskrit
- [Tīrthaprakāśa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.tirtha.tirthaprakasa.4.p34) — Mitramiśra, Sanskrit
- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.vernacular.tamil.kappiyam.lingapurana.58.20) — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
- [Kālaviveka](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalaviveka.76.33.p1.14) — Jīmūtavāhana, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45) · Pramāṇa
