<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 1.47

# Vayupurana 1.47: adhyāyaḥ 47

Vāyupurāṇa 1.47

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 47

### [1.47.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.1)

..sūta uvāca..

### [1.47.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.2)

savye himavataḥ pārśve kailāso nāma parvataḥ.  
tasminnivasati śrīmān kuberaḥ saha rākṣasaiḥ.  
apsarogaṇasaṃyukto modate hyalakādhipaḥ .. 47.1 ..

### [1.47.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.3)

kailāsapādāt sambhūtaṃ puṇyaṃ śīta jalaṃ śubham.  
mandaṃ nāmnā kumudvantaṃ śaradambudasannibham .. 47.2 ..

### [1.47.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.4)

tasmāddivyā prabhavati nadī mandākinī śubhā.  
divyañca nandanaṃ tatra tasyāstīre mahadvanam .. 47.3 ..

### [1.47.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.5)

prāguttareṇa kailāsāddivyasattvauṣadhaṃ girim.  
suradhātumayaṃ citraṃ suvarṇaṃ parvataṃ prati .. 47.4 ..

### [1.47.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.6)

candraprabho nāma giriḥ saśuddhāṃ ratnasannibhaḥ.  
tasya pāde mahaddivyamacchodaṃ nāma tatsaraḥ .. 47.5 ..

### [1.47.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.7)

tasmāddivyā prabhavati hyacchodā nāma nimnagā.  
tasyāstīre mahādivyaṃ vanaṃ caitrarathaṃ smṛtam .. 47.6 ..

### [1.47.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.8)

tasmin girau nivasati maṇibhadraḥ sahānugaḥ.  
yakṣasenāpatiḥ krūraguhyakaiḥ parivāritaḥ .. 47.7 ..

### [1.47.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.9)

puṇyā mandākinī caiva nimnagācchodikā tathā.  
mahīmaṇḍalamadhyena praviṣṭe te mahodadhim .. 47.8 ..

### [1.47.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.10)

kailāsāddakṣiṇaprācyāṃ śivasattvauṣadhiṃ gurum .  
manaḥśilāmayaṃ divyaṃ piśaṅgaṃ parvataṃ prati .. 47.9 ..

### [1.47.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.11)

lohito hemaśrṛṅgastu giriḥ sūrya prabho mahān.  
tasya pāde mahaddivyaṃ lohitaṃ nāma tatsaraḥ .. 47.10 ..

### [1.47.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.12)

tasmāt puṇyaḥ prabhavati lauhityaḥ sadano mahān.  
devāraṇyaṃ viśokañca tasya tīre mahāvanam .. 47.11 ..

### [1.47.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.13)

tasmin girau nivasati yakṣo maṇivaro vaśī.  
saumyaiḥ sudhārmikaiścaiva guhyakaiḥ parivāritaḥ .. 47.12 ..

### [1.47.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.14)

kailāsāddakṣiṇe pārśve krūrasatvauṣadhaṃ girim.  
vṛtrakāyāt kilotpannamañjanaṃ trikakutprati .. 47.13 ..

### [1.47.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.15)

sarvadhātumayastatra sumahān vaidyuto giriḥ.  
tasya pāde saraḥ puṇyaṃ mānasaṃ siddhasevitam .. 47.14 ..

### [1.47.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.16)

tasmāt prabhavate puṇyā sarayūrlokabhāvanī.  
tasyāstīre vanaṃ divyaṃ vaibhrājaṃ nāma viśrutam .. 47.15 ..

### [1.47.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.17)

kuberānucarastatra prahetṛtanayo vaśī.  
brahma pāto nivasati rākṣaso'nantavikramaḥ.  
antarikṣacarairghorairyātudhānaśatairvṛtaḥ .. 47.16 ..

### [1.47.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.18)

apareṇa tu kailāsānmukhyasattvauṣadhiṃ girim.  
aruṇaṃ parvataśreṣṭhaṃ rukmadhātumayaṃ prati .. 47.17 ..

### [1.47.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.19)

bhavasya dayitaḥ śrīmān parvato meghasannibhaḥ.  
śātakumbhamayaiḥ śubhraiḥ śilājālaiḥ samāvṛtaḥ .. 47 .18 ..

### [1.47.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.20)

śatasaṅkhyaistāpanīyaiḥ śrṛṅgairdivamivollikhan.  
muñjavān sa mahādivyo durgaśailo himārcitaḥ .. 47.19 ..

### [1.47.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.21)

tasmin girau nivasati giriśo dhūmralohitaḥ.  
tasya pādāt prabhavati śailodaṃ nāma tatsaraḥ .. 47.20 ..

### [1.47.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.22)

tasmāt prabhavate hivyā śailodā nāma nimnagā.  
sā cakṣuḥśītayormadhye praviṣṭā lavaṇodadhim .. 47.21 ..

### [1.47.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.23)

tasyāstīre vanaṃ divyaṃ viśrutaṃ surabhīti vai.  
astyuttareṇa kailāsācchivasattvauṣadho giriḥ .. 47.22 ..

### [1.47.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.24)

gauro nāma giristatra haritālamayaḥ śubhaḥ.  
hiraṇyaśrṛṅgaḥ sumahān divyo maṇimayo giriḥ .. 47.23 ..

### [1.47.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.25)

tasya pāde mahaddivyaṃ śubhaṃ kāñcanavālukam.  
ramyaṃ bindusaro nāma yatra yāto bhagīrathaḥ .. 47.24 ..

### [1.47.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.26)

gaṅgānimittaṃ rājarṣiruvāsa bahulāḥ samāḥ .  
divaṃ yāsyanti me pūrve gaṅgātoyapariplutāḥ .. 47.25 ..

### [1.47.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.27)

tatra tripathagā devī prathamantu pratiṣṭhitā.  
somapādaprasūtā sā saptadhā pratipadya te .. 47.26 ..

### [1.47.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.28)

yūpā maṇimayāstatra citayaśca hiraṇmayāḥ .  
tatreṣṭvā tu gataḥ śarvaṃ śakraḥ sarvaiḥ suraiḥ saha .. 47.27 ..

### [1.47.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.29)

divicchāyāpatho yastu anunakṣatramaṇḍalam .  
dṛśyate bhāsvaro rātrau devī tripathagā tu sā .. 47.28 ..

### [1.47.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.30)

antarikṣaṃ divañcaiva bhāvayantī bhuvaṅgatā.  
bhavottamāṅge patitā saṃruddhā yogamāyayā .. 47.29 ..

### [1.47.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.31)

tasyā ye bindavaḥ kecit kruddhāyāḥ patitāḥ kṣitau.  
kṛtaṃ bindusarastatra tato bindusaraḥ smṛtam .. 47.30 ..

### [1.47.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.32)

tato niruddhā devī sā bhavena smayatā kila.  
cintayāmāsa manasā śaṅkarakṣepaṇaṃ prati .. 47.31 ..

### [1.47.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.33)

bhittvā viśāmi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram.  
jñātvā tasyā abhiprāyaṃ krūraṃ devyā cikīrṣitam .. 47.32 ..

### [1.47.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.34)

tirobhāvayituṃ buddhirāsīdaṅgeṣu tāṃ nadīm.  
tasyāvalepaṃ taṃ buddhvā nadyāḥ kruddhastu śaṅkaraḥ.  
nirudhya tu śirasyenāṃ vegena patitāṃ bhuvi .. 47.33 ..

### [1.47.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.35)

etasminneva kāle tu dṛṣṭvā rājānamagrataḥ.  
dhamanīsantataṃ kṣīṇaṃ kṣudhāparigatendriyam .. 47.34 ..

### [1.47.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.36)

anena toṣitaścāhaṃ nadyarthaṃ pūrvameva hi.  
buddhvāsya varadānaṃ tu kopaṃ niyatavāṃstu saḥ .. 47.35 ..

### [1.47.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.37)

brahmaṇo hi vacaḥ śrutvā pratijñādhāraṇaṃ prati.  
tato visarjayāmāsa saṃruddhāṃ svena tejasā.  
nadīṃ bhagīrathasyārthe tapasogreṇa toṣitaḥ .. 47.36 ..

### [1.47.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.38)

tato visṛjyamānāyāḥ srotastatsaptatāṅgatam.  
trayaḥ prācīmabhimukhaṃ pratīcīṃ trayaḥ eva tu .. 47.37 ..

### [1.47.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.39)

nadyāḥ srotastu gaṅgāyāḥ pratyapadyata saptadhā.  
nalinī hrādinī caiva pāvanī caiva prāggatā .. 47.38 ..

### [1.47.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.40)

sītā cakṣuśca sindhuśca pratīcīṃ diśamākṣitāḥ.  
saptamī tvanugā tāsāṃ dakṣiṇena bhagīrathī .. 47.39 ..

### [1.47.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.41)

tasmādbhāgīrathī yā sā praviṣṭā lavaṇodadhim.  
saptaitā bhāvayantīha himāhvaṃ varṣameva tu .. 47.40 ..

### [1.47.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.42)

prasūtāḥ sapta nadyastāḥ śubhā bindusarodbhavāḥ.  
nānādeśān bhāvayantyo mlecchaprāyāṃśca sarvaśaḥ .. 47.41 ..

### [1.47.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.43)

upagacchanti tāḥ sarvā yato varṣati vāsanaḥ.  
sirindhrān kuntalāṃścīnān barbharān yavasān druhān .. 47.42 ..

### [1.47.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.44)

ruṣāṇāṃśca kuṇindāṃśca aṅagalokavarāśca ye.  
kṛtvā dvidhā sindhumaruṃ sītāgātpaścimodadhim .. 47.43 ..

### [1.47.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.45)

atha cīnamarūṃścaiva naṅgaṇān sarvamūlikān .  
sādhrāṃstu ṣārāṃstampākān pahnavān daradān śakān.  
etān janapadān cakṣuḥ srāvayantī gatodadhim .. 47.44 ..

### [1.47.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.46)

daradāṃśca sakāṃśmīrān gāndhārān varapān hradān.  
śivapaurānindrahāsān vadātīṃśca visarjayān .. 47.45 ..

### [1.47.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.47)

saindhavān randhrakarakān bhramarābhīrarohakān .  
śunāmukhāṃścorddhvamanūn siddhacāraṇasovitān .. 47.46 ..

### [1.47.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.48)

gandharvān kinnarān yakṣān rakṣovidyādharoragān.  
kalāpagrāmakāṃścaiva pāradān sīgaṇān khasān .. 47.47 ..

### [1.47.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.49)

kirātāṃśca pulindāṃśca kurūn sabharatānapi.  
pañcālakāśimātsyāṃśca magadhāṅgāṃstathaiva ca .. 47.48 ..

### [1.47.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.50)

brahmottarāṃśca vaṅgāṃśca tāmaliptāṃstathaiva ca.  
etān janapadānāryān gaṅgā bhāvayate śubhān .. 47.49 ..

### [1.47.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.51)

tataḥ pratihatā vindhye praviṣṭā dakṣiṇodadim.  
tatakṣvāhlādinī puṇyā prācīnābhimukhī yayau .. 47.50 ..

### [1.47.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.52)

plāvayantyupabhogāṃśca niṣādānāṃ ca jātayaḥ.  
dhīvarānṛṣikāṃścaiva tathā nīlamukhānapi .. 47.51 ..

### [1.47.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.53)

keralānuṣṭrakarṇāṃśca kirātānapi caiva hi.  
kālodarān vivarṇāṃśca kumārān svarṇabhūṣitān .. 47.52 ..

### [1.47.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.54)

sā maṇḍale samudrasya tirobhūtā'nupūrvataḥ.  
tatastu pāvanī caiva prācīmeva diśaṅgatā .. 47.53 ..

### [1.47.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.55)

apathān bhāvayantīha indradyumnasaro'pi ca.  
tatā kharathāṃścaiva indraśaṅkupathānapi .. 47.54 ..

### [1.47.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.56)

madhyenodyānamaskārān kuthaprāvaraṇān yayau.  
indradvīpasamudre tu praviṣṭā lavaṇodadhim .. 47.55 ..

### [1.47.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.57)

tataśca nalinī cāgāt prācīmāśāṃ javena tu.  
tomarān bhāvayantīha haṃsamārgān sahūhukān .. 47.56 ..

### [1.47.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.58)

pūrvān deśāṃśca sevantī bhittvā sā bahudhā girīn.  
karṇaprāvaraṇāṃścaiva prāpya cāśvamukhānapi .. 47.57 ..

### [1.47.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.59)

sikatāparvatamarūn gatvā vidyādharān yayau.  
nemimaṇḍalakoṣṭhe tu praviṣṭā sā mahodadhim .. 47.58 ..

### [1.47.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.60)

tāsāṃ nadyupanadyaśca śataśo'tha sahasraśaḥ.  
upagacchanti tāḥ sarvā yato varṣati vāsavaḥ .. 47.59 ..

### [1.47.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.61)

vasvokasāyāstīre tu vārisurabhiviśrute.  
hariśrṛṅge tu vasati vidvān kaubairako vaśī .. 47.60 ..

### [1.47.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.62)

yajñopetaḥ sa sumahānamitaujāḥ suvikramaḥ.  
tatrāgastyaiḥ parivṛto vidvadbhirbrahmarākṣasaiḥ.  
kubairānucarāḥ hyete catvārastatsamāḥ smṛtāḥ .. 47.61 ..

### [1.47.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.63)

evameva tu vijñeyā ṛddhiḥ parvatavāsinām.  
paraspareṇa dviguṇā dharmataḥ kāmato'rthataḥ .. 47.62 ..

### [1.47.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.64)

hemakūṭasya pṝṣṭhe tu sāyanaṃ nāma tatsaraḥ.  
manasvinī prabhavati tasmājjyotiṣmatī ca sā .. 47.63 ..

### [1.47.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.65)

avagāhya hyubhayataḥ samudrau pūrvapaścimau .  
saro viṣṇupadaṃ nāma niṣadhe parvatottame .. 47.64 ..

### [1.47.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.66)

tasmāddvayaṃ prabhavati gāndharvī nanvalī ca yā.  
meroḥ paścāt prabhavati hradaścandraprabho mahān .. 47.65 ..

### [1.47.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.67)

tatra jāmbūnadī puṇyā yasyāṃ jāmbūnadaṃ śubham.  
payodaṃ tu saro nīle suśubhraṃ puṇḍarīkavat .. 47.66 ..

### [1.47.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.68)

puṇḍarīkāpayodā ca tasmānnadyau vinirgate.  
śvetāt prabhavate puṇyaṃ sarastūttaramānasam .. 47.67 ..

### [1.47.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.69)

jyotsnā ca mṛgakāntā ca tasmāddve saṃbabhūvatuḥ.  
madhumatsaraḥ puṇyañca pajhamīnadvijākulam .. 47.68 ..

### [1.47.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.70)

kalpavṛkṣasamākīrṇaṃ madhuvatsarvataḥ sukham.  
rudrakāntamiti khyātaṃ nirmitaṃ tadbhavena tu .. 47.69 ..

### [1.47.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.71)

anye cāpyatra vikhyātāḥ pajhamīnadvijākulāḥ.  
nāmnā rudrājayā nāma dvādaśodadhisannibhāḥ .. 47.70 ..

### [1.47.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.72)

tebhyaḥ śāntā ca mādhvī ca dve nadyau sambabhūvatuḥ.  
yani kimpuruṣādyāni teṣu devo na varṣati .. 47.71 ..

### [1.47.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.73)

udbhidyānyudakānyatra pravahanti saridvarāḥ.  
ṛṣabho dundubhiścaiva dhūmraścaiva mahāgiriḥ .. 47.72 ..

### [1.47.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.74)

pūrvāyatā mahabhāgā nimnagā lavaṇāmbhasi.  
candrakaṅkastathā prāṇo mahānagniḥ śiloccayaḥ.  
udagyātā udīcyāntā avagāḍhā mahodadhim .. 47.73 ..

### [1.47.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.75)

somakaśca varāhaśca nāradaśca mahīdharaḥ.  
pratīcīmāyatāste vai praviṣṭā lavaṇodadhim .. 47.74 ..

### [1.47.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.76)

cakro balāhakaścaiva mainākaścaiva parvataḥ.  
āyatāste mahāśailāḥ samudraṃ dakṣiṇaṃ prati.  
candramainākayormadhyevidiśaṃ dakṣiṇāṃ prati .. 47.75 ..

### [1.47.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.77)

tatra saṃvarttako nāma so'gniḥ pibati tajjalam.  
nāmnā samudrapaḥ śrīmānaurvaḥ sa vaḍavāmukhaḥ .. 47.76 ..

### [1.47.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.78)

dvādaśaite praviṣṭā hi parvatā lavaṇodadhim.  
mahendrabhayavitrastāḥ pakṣacchedabhayāttadā.  
yadetadṝśyate candre śvete kṛṣṇaśaśākṛtiḥ .. 47.77 ..

### [1.47.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.79)

bhāratasya tu varṣasya bhedāste nava kīrtitāḥ.  
ihoditasya dṛśyante tathānye'nyatra nodite .. 47.78 ..

### [1.47.80](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.80)

uttarottarameteṣāṃ varṣamuddiśyate guṇaiḥ.  
ārogyāyuḥ pramāṇābhyāṃ dharmataḥ kāmato'rthataḥ .. 47.79 ..

### [1.47.81](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.81)

samanvitāni bhūtāni guṇai retaistu bhāgataḥ.  
vasanti nānājātīni teṣu varṣeṣu tāni vai.  
ityeṣā'dhārayat sarvaṃ pṛtvī viśvaṃ jagatsthitā .. 47.80 ..

### [1.47.82](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47.82)

iti mahāpurāṇe vāyu prokte bhuvanavinyāso nāma saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ .. 47 ..

## Linked texts (5)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.18.1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Matsyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.matsya.121.2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.2.3.14) — Sanskrit
- [Śivatattvaratnākara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.rajadharma.sivatattvaratnakara.13.29) — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- [Śivattvaratnākara](https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara.13.29) — Basava, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.47) · Pramāṇa
