Vayupurana 1.48: adhyāyaḥ 48
Vāyupurāṇa 1.48
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 48
1.48.1
..sūta uvāca..
1.48.2
dakṣiṇenāpi varṣasya bhāratasya nibodhata.
daśayojanasāhasraṃ samatītya mahārṇavam .. 48.1 ..
1.48.3
trīṇyeva tu sahasrāṇi yojanānāṃ samāyatam.
atastribhāgavistīrṇaṃ nānāpuṣpaphalodayam .. 48.2 ..
1.48.4
vidyutvantaṃ mahāśailaṃ tatraikaṃ kulaparvatam.
yena kūṭataṭairnaikaistaddvīpaṃ samalaṃkṛtam .. 48.3 ..
1.48.5
prasannasvādusalilāstatra nadyaḥ sahasraśaḥ.
vāpyastasya tu dvīpasya pravṛttā vimalodakāḥ .. 48.4 ..
1.48.6
tasya śailasya chidreṣu vistīrṇeṣvāyateṣu ca.
anekeṣu samṛddhāni nānākārāṇi sarvvaśaḥ .. 48.5 ..
1.48.7
naranārīsamāḍhyāni muditāni mahānti ca.
teṣāṃ talapraveśāni sahasrāṇi śatāni ca .. 48.6 ..
1.48.8
purāṇi sanniviṣṭāni parvatāntargatāni ca.
susambaddhāni cānyonyamekadvārāṇi cānyatha .. 48.7 ..
1.48.9
dīrghaśmaśrudharātmāno nīlā meghasamaprabhāḥ.
jātamātrāḥ prajāstatra aśītiparamāyuṣaḥ .. 48.8 ..
1.48.10
śākhāmṛgasadharmāṇaḥ phalamūlāśinastathā.
godharmāṇo hyanirdiṣṭāḥ śaucācāravivarjitāḥ .. 48.9 ..
1.48.11
taddvīpaṃ tādṛśaiḥ pūrṇaṃ manujaiḥ kṣudramānuṣaiḥ .
evamete'ntaradvīpā vyākhyātā ānupūrvaśaḥ .. 48.10 ..
1.48.12
viṃśatrriṃśacca pañcāśat ṣaṣṭyaśītiḥ śataṃ tathā.
sahasramapi cāpyuktaṃ yojanānāṃ samantataḥ .. 48.11 ..
1.48.13
vistīrṇāścāyatāścaiva nānāsattvasamākulāḥ.
barhiṇadvīpaparvāṇi kṣudradvīpāḥ sahasraśaḥ .. 48.12 ..
1.48.14
jambūdvīpapradeśāttu ṣaḍanye vividhāśrayāḥ.
atra dvīpāḥ samākhyātā nānāratnākarāḥ kṣitau .. 48.13 ..
1.48.15
aṅgadvīpaṃ yamadvīpaṃ malayadvīpameva ca.
śaṅkhadvīpaṃ kuśadvīpaṃ varāhadvīpameva ca .. 48.14 ..
1.48.16
aṅgadvīpaṃ nibodha tvaṃ nānāsaṅghasamākulam.
nānāmlecchagaṇākīrṇaṃ taddvīpaṃ bahuvistaram .. 48.15 ..
1.48.17
hemavidrumapūrṇānāṃ ratnānāmākaraṃ kṣitau.
nadīśailavanaiścitraṃ sannibhaṃ lavaṇāmbhasā .. 48.16 ..
1.48.18
tatra cakragirirnāma naika nirjharakandaraḥ.
tatra sā tu darī cāsya nānāsatvasamāśrayā .. 48.17 ..
1.48.19
sa madhye nāgadeśasya naikadeśo mahāgiriḥ.
koṭibhyāṃ nāganilayaṃ prāpto nadanadī patim .. 48.18 ..
1.48.20
yamadvīpamiti proktaṃ nānāratnākarācitam .
tatrāpi dyutimānnāma parvato dhātumaṇḍitaḥ.
samudragānāṃ prabhavaḥ prabhavaḥ kāñcanasya tu .. 48.19 ..
1.48.21
tathaiva malayadvīpamevameva susaṃvṛtam.
maṇiratnākaraṃ sphītamākaraṃ kanakasya ca .. 48.20 ..
1.48.22
ākaraṃ candanānāñca samudrāṇāṃ tathākaram.
nānāmlecchagaṇākīrṇaṃ nadīparvatamaṇḍitam .. 48.21 ..
1.48.23
tatra śrīmāṃstu malayaḥ parvato rajatākaraḥ.
mahāmalaya ityevaṃ vikhyāto varaparvataḥ .. 48.22 ..
1.48.24
dvitīyaṃ mandaraṃ nāma prathitañca sadā kṣitau.
āgastyabhavanaṃ tatra devāsuranamaskṛtam .. 48.23 ..
1.48.25
tathā kāñcanapādasya malayasyāparasya hi.
nikuñjaistṛṇasomāṅgairāśramaṃ puṇyasevitam .. 48.24 ..
1.48.26
nānāpuṣpaphalopetaṃ svargādapi viśiṣyate.
tatrāvatarate svargaḥ sadā parvasu parvasu .. 48.25 ..
1.48.27
tathā trikūṭanilaye nānādhātuvibhūṣite .
anekayojanotsedhe citrasānudarīgṛhe .. 48.26 ..
1.48.28
tasya kūṭataṭe ramye hemaprākāratoraṇā.
niryūhavalabhīcitrā harmyaprāsādamālinī .. 48.27 ..
1.48.29
śatayojanavistīrṇā triṃśadāyāmayojanā.
nityapramuditā sphītā laṅkā nāma mahāpurī .. 48.28 ..
1.48.30
sā kāmarūpiṇāṃ sthānaṃ rākṣasānāṃ mahātmanām .
āvāso baladṛptānāṃ tadvidyāddevavidviṣām.
mānuṣāṇāmasambādhā hyagamyā sā mahāpurī .. 48.29 ..
1.48.31
tasya dvīpasya vai pūrve tīre nadanadīpateḥ.
gokarṇanāmadheyasya śaṅkarasyālayaṃ mahat .. 48.30 ..
1.48.32
tathaikarājyaṃ vijñeyaṃ śaṅkhadvīpasamāsthitam.
śatayojanavistīrṇaṃ nānāmlecchagaṇālayam .. 48.31 ..
1.48.33
tatra śaṅkhagirirnāma dhautaśaṅkhadalaprabhaḥ.
nānāratnākaraḥ puṇyaḥ puṇyakṛdbhirniṣevitaḥ .. 48.32 ..
1.48.34
śaṅkha nāgā mahāpuṇyā yasmāt prabhavate nadī.
yatra śaṅkhamukho nāma nāgarājaḥ kṛtālayaḥ .. 48.33 ..
1.48.35
tathaiva kumudadvīpaṃ nānāpuṇyopaśobhitam.
nānāgrāmasamā kīrṇaṃ nānāratnākaraṃ śivam .. 48.34 ..
1.48.36
kumudākhyā mahābhāgā duṣṭacittanibarhaṇī.
mahādevasya bhaginī prabhābhistābhirijyate .. 48.35 ..
1.48.37
tathā varāhadvīpe ca nānāmlecchagaṇākule.
nānājālisamākīrṇe nānādhiṣṭhānapattane .. 48.36 ..
1.48.38
dhanadhānyayute sphīte dharmmiṣṭhajanasaṅkule.
nadīśailavanaiścitrairbahupuṣpaphalopagaiḥ .. 48.37 ..
1.48.39
varāhaparvvato nāma tatra ramyaḥ śiloccayaḥ.
anekakandaradarīguhānirjharaśobhitaḥ .. 48.38 ..
1.48.40
tasmātsurasapānīyā puṇyatīrthataraṅgiṇī.
vārāhī nāma varadā pravṛttāsya mahānadī .. 48.39 ..
1.48.41
vārāharūpiṇe tatra viṣṇave prabhaviṣṇave.
ananyadevatāstasmai namaskurvanti viprajāḥ .. 48.40 ..
1.48.42
evaṃ ṣaḍete kathitā anudvīpāḥ samantataḥ.
bhāratadvīpadeśo vai dakṣiṇe bahuvistaraḥ ..48.41 ..
1.48.43
evamekamidaṃ varṣaṃ bahudvīpamihocyate.
samudrajalasambinnaṃ khaṇḍaṃ khaṇḍīkṛtaṃ smṛtam .. 48.42 ..
1.48.44
evañcaturmahādvīpaḥ sāntaradvīpamaṇḍitaḥ.
sānudvīpaḥ samākhyāto jambūdvīpasya vistaraḥ .. 48.43 ..
1.48.45
iti mahāpurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāmāṣṭacatvāriṃśo dhyāyaḥ .. 48 ..