Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 1.5

Vāyupurāṇa 1.5

Language
Sanskrit

1.5.1

..lomaharṣaṇa uvāca..

1.5.2

yaddhi sṛṣṭestu saṃkhyātaṃ mayā kālāntarandvijāḥ.
etat kālāntaraṃ jñeyamaharvai pārameśvaram ..1..

1.5.3

rātristvetāvatī jñeyā parameśasya kṛtsnaśaḥ.
ahastasya tu yā sṛṣṭiḥ pralayo rātrirucyate ..2..

1.5.4

ahaśca vidyate tasya na rātririti dhāraṇā.
upacāraḥ prakriyate lokānāṃ hitakāmyayā ..3..

1.5.5

prajāḥ prajānāmpataya ṛṣayo munibhiḥ saha.
ṛṣīn sanatkumārākhyān brahmasāyujyagaiḥ saha ..4..

1.5.6

indriyāṇīndriyārthāśca mahābhūtāni pañca ca.
tanmātrā indriyagaṇo buddhiśca manasā saha ..5..

1.5.7

ahastiṣṭhanti te sarve parameśasya dhīmataḥ.
aharante pralīyante rātryante viśvasaṃbhavaḥ ..6..

1.5.8

svātmanyavasthite satve vikāre pratisaṃhate.
sādharmyeṇāvatiṣṭhete pradhānapuruṣāvubhau ..7..

1.5.9

tamaḥ sattvaguṇāvetau samatvena vyavastitau.
atrodriktau prasūtau ca tau tathā ca parasparam.
guṇasāmye layo jñeyo vaiṣamye sṛṣṭirucyate ..8..

1.5.10

tileṣu vā yathā taivaṃ ghṛtaṃ payasi vā sthitam.
tathā tamasi sattve ca rajo'vyaktāśritaṃ sthitam ..9..

1.5.11

upāsya rajanīṃ kṛtsnāṃ parāṃ māheśvarīṃ tadā.
aharmukhe pravṛtte ca puraḥ prakṛtisambhavaḥ ..10..

1.5.12

kṣobhayāmāsa yogena pareṇa parameśvaraḥ.
pradhānaṃ puruṣañcaiva praviśyāṇḍaṃ maheśvaraḥ ..11..

1.5.13

pradhānāt kṣobhyamāṇāttu rajo vai samavarttata.
rajaḥ pravarttakaṃ tatra bījeṣvapi yathā jalam ..12..

1.5.14

guṇavaiṣamyamāsādya prasūyante hyadhiṣṭhitāḥ.
guṇebhyaḥ kṣobhya māṇebhyastrayo devā vijajñire.
āśritāḥ paramā guhyāḥ sarvātmānaḥ śarīriṇaḥ ..13..

1.5.15

rajo brahmā tamo hyagniḥ sattvaṃ viṣṇurajāyata.
rajaḥprakāśako brahmā sraṣṭṭṛtvena vyavasthitaḥ ..14..

1.5.16

tamaḥprakāśako'gnistu kālatvena vyavasthitaḥ.
sattvaprakāśako viṣṇuraudāsīnye vyavasthitaḥ ..15..

1.5.17

eta eva trayo devā eta eva trayo'gnayaḥ.
parasparāśritā hyete parasparamanuvratāḥ ..16..

1.5.18

paraspareṇa varttante dhārayanti parasparam.
anyonyamithunāhyete hyanyonyamupajīvinaḥ.
kṣaṇaṃ viyogo na hyeṣānna tyajanti parasparam ..17..

1.5.19

īśvaro hi paro devo viṣṇustu mahataḥ paraḥ .
brahmā tu rajasodriktaḥ sargāyeha pravarttate.
paraśca puruṣo jñeyaḥ prakṛtiśca parā smṛtā ..18..

1.5.20

adhiṣṭhito'sau hi maheśvareṇa pravarttate codyamānaḥ samantāt.
anupravarttanti mahānta eva cirasthitāḥ sve viṣye priyatvāt ..19..

1.5.21

pradhānaṃ guṇavaiṣamyātsargakāle pravarttate.
īśvarādhiṣṭhitāt pūrvantasmātsadasadātmakāt.
brahmā buddhiśca mithunaṃ yugapatsambabhūvatuḥ ..20..

1.5.22

tasmāttamo'vyaktamayaḥ kṣetrajño brahmasaṃjñitaḥ.
saṃsiddhaḥ kāryakaraṇairbrahmā'gre samavarttata ..21..

1.5.23

tejasā prathamano dhīmānavyaktaḥ saṃprakāśate.
sa vai śarīrī prathamaḥ kāraṇatve vyavasthitaḥ ..22..

1.5.24

apratīghena jñānena aiśvaryeṇa ca so'nvitaḥ.
dharmeṇa cāpratīghena vairāgyeṇa samanvitaḥ ..23..

1.5.25

tasyeśvarasyāpratighaṃ jñānaṃ vairāgyalakṣaṇam.
dharmaiśvaryakṛtā buddhirbrāhmī jajñe'bhimāninaḥ ..24..

1.5.26

avyaktājjāyate cāsya manasā ca yadicchati.
vaśīkṛtatvādvaiguṇyāt sureśatvātsvabhāvataḥ ..25..

1.5.27

caturmukhastu brahmatve kālatve cāntako'bhavat.
sahasramūrddhā puruṣastisro'vasthāḥ svayambhuvaḥ ..26..

1.5.28

sattvaṃ rajaśca brahmatve kālatve ca rajastamaḥ.
sātvikaṃ puruṣatve ca guṇavṛttiḥ svayambhuvaḥ ..27..

1.5.29

lokān sṛjati brahmatve kālatve saṃkṣipatyapi.
puruṣatve hyudāsīna stisro'vasthāḥ prajāpate ..28..

1.5.30

brahmā kamalagarbhābhaḥ kālo jātyāñjanaprabhaḥ.
puruṣaḥ puṇḍarīkākṣo rūpaṃ tatparamātmanaḥ ..29..

1.5.31

yogeśvaraḥ śarīrāṇi karoti vikaroti ca.
nānākṛtikriyārūpanāmavṛttiḥ svalīlayā ..30..

1.5.32

tridhā yadvarttate loke tasmātriguṇa ucyate.
caturddhā pravibhaktatvāccaturvyūhaḥ prakīrtitaḥ ..31..

1.5.33

yadāpnoti yadādatte yaccāsti viṣayaṃ prati.
taccāsya satataṃ bhāvastasmādātmā nirucyate ..32..

1.5.34

ṛṣiḥ sarvagatatvācca śarīrādyatsvayaṃ prabhuḥ.
svāmitvamasya tatsarvaṃ viṣṇuḥ sarvapraveśanāt ..33..

1.5.35

bhagavān bhagasadbhāvādrāgo rāgasya śāsanāt.
paraśca tu prakṛtatvādavanādomitiḥ smṛtaḥ ..34..

1.5.36

sarvajñaḥ sarvavijñānāt sarvaḥ sarvaṃ yatastataḥ.
narāṇāmayanaṃ yasmāttena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ ..35..

1.5.37

tridhā vibhajya svātmānaṃ trailokyaṃ sampravarttate.
sṛjate grasate caiva vīkṣate ca tribhistu yat.
agre hiraṇyagarbhaḥ sa prādurbhūtaścaturmukhaḥ ..36..

1.5.38

āditvāccāditevo'sāvajātatvādajaḥ smṛtaḥ.
pāti yasmātprajāḥ sarvāḥprajāpatirataḥ smṛtaḥ ..37..

1.5.39

deveṣu ca mahān devo mahādevastataḥ smṛtaḥ.
sarveśatvācca lokānāmavaśyatvāttatheśvaraḥ ..38..

1.5.40

bṛhattvācca smṛto brahmā bhūtatvādbhūta ucyate.
kṣetrajñaḥ kṣetravijñānādvibhuḥ sarvagato yataḥ ..39..

1.5.41

yasmāt puryanuśete ca tasmāt puruṣa ucyate.
notpāditatvāt pūrvatvāt svayambhūriti sa smṛtaḥ ..40..

1.5.42

ijyatvāducyate yajñaḥ kavirvikrāntadarśanāt.
kramaṇaḥ kramaṇīyatvādvarṇakasyābhipālanāt ..41..

1.5.43

ādityasaṃjñaḥ kapilastvagrajo'gniriti smṛtaḥ.
hiraṇyamasya garbho'bhūddhiraṇyasyāpi garbhajaḥ.
tasmāddhiraṇyagarbhaḥ sa purāṇe'sminnirucyate ..42..

1.5.44

svayambhuvo nivṛttasya kālo varṣāgrajastu yaḥ.
na śakyaḥ parisaṃkhyātumapi varṣaśatairapi ..43..

1.5.45

kalpasaṃkhyānivṛttestu parākhyo brahmaṇaḥ smṛtaḥ.
tāvaccheṣo'sya kālo'nyastasyānte pratisṛjyate ..44..

1.5.46

koṭikoṭisahasrāṇi antarbhūtāni yāni vai.
samatītāni kalpānāntāvaccheṣāḥ parāstu ye ..45..

1.5.47

yastvayaṃ varttate kalpo vārāhantaṃ nibodhata.
prathamaḥ sāmpratasteṣāṃ kalpo'yaṃ varttate dvijāḥ ..46..

1.5.48

tasmin svāyambhuvādyāstu manavaḥ syuścaturddaśa.
atītā varttamānāśca bhaviṣyā ye ca vai punaḥ ..47..

1.5.49

tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā samantataḥ.
pūrṇaṃ yugasahasraṃ vai paripālyā nareśvaraiḥ.
prajābhistapasā caiva teṣāṃ śrṛṇuta vistaram ..48..

1.5.50

manvantareṇa caikena sarvāṇyevāntarāṇi vai.
bhaviṣyāṇi bhaviṣyaiśca kalpaḥ kalpena caiva ha ..49..

1.5.51

atītāni ca kalpāni sodakāni sahānvayaiḥ.
anāgateṣu tadvacca tarkkaḥ kāryo vijānatā ..50..

1.5.52

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte sṛṣṭiprakaraṇaṃ nāma pañcamo'ghyāyaḥ .. 5 ..*

Linked texts (6)