Vayupurana 1.53: adhyāyaḥ 53
Vāyupurāṇa 1.53
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 53
1.53.1
.. śāṃśapāyana uvāca ..
1.53.2
etacchrutvā tu munayaḥ punaste saṃśayānvitāḥ.
papracchuruttaraṃ bhūyastadā te lomaharṣaṇam .. 53.1 ..
1.53.3
..ṛṣaya ucuḥ ..
1.53.4
yadetaduktambhavatā gṛhāṇyetāni viśritam.
kathaṃ devagṛhāṇi syuḥ kathaṃ jyotīṃṣi varṇaya .. 53.2 ..
1.53.5
etatsarvaṃ samācakṣva jyotiṣāñcaiva niścayam.
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ tadā sūtaḥ samāhitaḥ .. 53.3 ..
1.53.6
asminnarthe mahāprājñairyaduktaṃ jñānabuddhibhiḥ.
tadvo'haṃ sampravakṣyāmi sūryācandramasorbhavam.
yathā devagṛhāṇīha sūryācandramasorgṛham .. 53.4 ..
1.53.7
ataḥ paraṃ trividhāgnervakṣye'hantu samudbhavam.
divyasya bhautikasyāgnerathāgneḥ pārthivasya ca .. 53.5 ..
1.53.8
vyuṣṭāyāntu rajanyāṃ vai brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ.
avyākṛtamidantvāsīnnaiśena tamasāvṛtam .. 53.6 ..
1.53.9
caturbhūtāvaśiṣṭe'smin pārthivaḥ so'gnirucyate.
yaścādau tapate sūrye śuciragnistu sa smṛtaḥ .. 53.7 ..
1.53.10
vaidyutākhyastu vijñeyasteṣāṃ vakṣye'tha lakṣaṇam.
vaidyuto jāṭharaḥ sauro hyapāṅgarbhāstrayo'gnayaḥ.
tasmādapaḥ piban sūryo gobhidīrpyatyasau divi .. 53.8 ..
1.53.11
vaidyutena samāviṣṭo vārkṣo nādbhiḥ praśāmyati .
mānavānāñca kukṣistho nādbhiḥ śāmyati pāvakaḥ .. 53.9 ..
1.53.12
arcciṣmān paramaḥ so'gniḥ prabhavo jāṭharaḥ smṛtaḥ.
yaścāyaṃ maṇḍalī śuklo nirūṣmā saṃprakāśate .. 53.10 ..
1.53.13
prabhā hi saurī pādena hyastaṃ yāti divākare.
agnimāviśate rātrau tasmāddūrāt prakāśate .. 53.11 ..
1.53.14
udyantañca punaḥ sūryamauṣṇyamāgneyamāviśat.
pādena pārthivasyāgnestasmādagnistapatyasau .. 53.12 ..
1.53.15
prakāśaśca tathauṣṇyañca saurāgneye tu tejasī.
parasparānupraveśādāpyāyete divāniśam .. 53.13 ..
1.53.16
uttare caiva bhūmyarddhe tasmādasmiṃśca dakṣiṇe.
uttiṣṭhati punaḥ sūrye rātrirāviśate tvapaḥ.
tasmāttāmrā bhavantyāpo divārātripraveśanāt .. 53.14 ..
1.53.17
astaṃ yāti punaḥ sūrye aharvai praviśatyapaḥ.
tasmānnaktaṃ punaḥ śuklā āpo viśyanti bhāskare .. 53.15 ..
1.53.18
etena kramayogena bhūmyarddhe dakṣiṇottare .
udayāstamaye nityamahorātraṃ viśatyapaḥ .. 53.16 ..
1.53.19
yaścāsau tapate sūrye pibannambho gabhastibhiḥ.
pārthivo hi vimiśro'sau divyaḥ śuciriti smṛtaḥ .. 53.17 ..
1.53.20
sahasrapādaḥ so'gnistu vṛttaḥ kumbhanibhaḥ śuciḥ.
ādatte tattu raśmīnāṃ sahasreṇa samantataḥ .. 53.18 ..
1.53.21
nādeyīścaiva sāmudrīḥ kaupyāścaiva sadhānvanīḥ.
sthāvarā jaṅgamāścaiva yaśca sūryo hiraṇmayaḥ.
tasya raśmisahasrantu varṣaśītoṣṇaniḥsravam .. 53.19 ..
1.53.22
tāsāñcatuḥśatā nāḍyo varṣanti citramūrttayaḥ.
vandanāścaiva vandyaśca ṛtanā nūtanāstathā.
amṛtā nāmataḥ sarvvā raśmayo vṛṣṭisarjanāḥ .. 53.20 ..
1.53.23
himavāhāśca tābhyo'nyā raśmayastriśatāḥ punaḥ.
dṛśyā medhyāśca vāhyāśca hrādinyo himasarjanāḥ .. 53.21 ..
1.53.24
candrāstā nāmataḥ sarvāḥ pītābhāstu gabhastayaḥ.
śuklāśca kakubhaścaiva gāvo viśvabhṛtastathā .. 53.22 ..
1.53.25
śuklāstā nāmataḥ sarvāstriśatā gharmasarjanāḥ.
samaṃ bibharti tābhistu manuṣyapitṛdevatāḥ .. 53.23 ..
1.53.26
manuṣyānauṣadheneha svadhayā ca pitṝnapi.
amṛtena surān sarvāṃstrīṃstribhistarpayatyasau .. 53.24 ..
1.53.27
vasante caiva grīṣme ca sataiḥ sutapate tribhiḥ.
varṣāsvatho śaradi ca caturbhiḥ samprakarṣati .. 53.25 ..
1.53.28
hemante śiśire caiva himaṃ sa sṛja te tribhiḥ.
oṣadhīṣu balandhatte svadhayā ca pitṝnapi.
sūryo'maratvamamṛtatrayantriṣu niyacchati .. 53.26 ..
1.53.29
evaṃ raśmisahasrantat sauraṃ lokārtha sādhakam.
bhidyate ṛtumāsādya jalaśītoṣṇaniḥsravam .. 53.27 ..
1.53.30
ityetanmaṇḍalaṃ śuklaṃ bhāsvaraṃ sūryasaṃjñitam.
nakṣatragrahasomānāṃ pratiṣṭhāyonireva ca.
ṛkṣacandragrahāḥ sarve nijñeyāḥ sūryasambhavāḥ .. 53.28 ..
1.53.31
nakṣatrādhipatiḥ somo graharājo divākaraḥ.
śeṣāḥ pañcagrahā jñeyā īśvarāḥ kāmarūpiṇaḥ .. 53.29 ..
1.53.32
paṭhyate cāgnirāditya audakaścandramāḥ smṛtaḥ.
śeṣāṇāṃ prakṛtiṃ samyagvarṇyamānāṃ nibodhata .. 53.30 ..
1.53.33
surasenāpati skandaḥ paṭhyate'ṅgārako grahaḥ .
nārāyaṇaṃ budhaṃ prāhurdevaṃ jñānavido viduḥ .. 53.31 ..
1.53.34
rudro vaivasvataḥ sākṣāddharmo loke prabhuḥ svayam.
mahāgraho dvijaśreṣṭho mandagāmī śanaiścaraḥ .. 53.32 ..
1.53.35
devāsuragurū dvau tu bhānumantau mahāgrahau.
prajāpatisutāvetāvubhau śukrabṛhaspatī.
daityo mahendraśca tayorādhipatye vinirmitau .. 53.33 ..
1.53.36
ādityamūlamakhilaṃ trilokaṃ nātra saṃśayaḥ.
bhavatyasya jagatkṛtsnaṃ sadevāsuramānuṣam .. 53.34 ..
1.53.37
rudrendropendracandrāṇāṃ viprendrāstridivaukasām.
dyutirdyutimatāṃ kṛtsnā yattejaḥ sārvalaukikam .. 53.35 ..
1.53.38
sarvātmā sarvalokeśo mūlaṃ paramadaivatam.
tataḥ saṃjāyate sarvaṃ tatra caiva pralīyate .. 53.36 ..
1.53.39
bāvābhāvau hi lokānāmādityānniḥ sṛtau purā.
jagajjñeyo graho viprā dīptimān sugrāho raviḥ .. 53.37 ..
1.53.40
yatra gacchanti nidhanaṃ jāyante ca punaḥ punaḥ.
kṣaṇā muhūrttā divasā niśāḥ pakṣāśca kṛtsnaśaḥ.
māsāḥ saṃvatsarāścaiva ṛtavo'ndayugāni ca .. 53.38 ..
1.53.41
tadādityādṛte teṣāṃ kālasaṃkhyā na vidyate.
kālādṛte na nigamo na dīkṣā nāhnikakramaḥ .. 53.39 ..
1.53.42
ṛtunāmavibhāgaśca puṣpamūlaphalaṃ kutaḥ.
kutaḥ sasyābhiniṣpattirguṇauṣadhigaṇādi vā .. 53.40 ..
1.53.43
abhāvo vyavahārāṇāṃ devānāṃ divi ceha ca.
jagatpratāpanamṛte bhāskaraṃ vāritaskaram .. 53.41 ..
1.53.44
sa eva kālaścāgniśca dvādaśātmā prajāpatiḥ.
tapatyeṣa dvijaśreṣṭāstrailokyaṃ sacarācaram .. 53.42 ..
1.53.45
sa eṣa tejasāṃ rāśiḥ samastaḥ sārvalaukikaḥ.
uttamaṃ mārgamāsthāya vāyobhābhiridañjagat.
pārśvamūrddhvamadhaścaiva tāpayatyeṣa sarvaśaḥ .. 53.43 ..
1.53.46
raveraśmisahasraṃ yat prāṅmayā samudāhṛtam .
teṣāṃ śreṣṭhāḥ punaḥ sapta raśmayo grahayonayaḥ .. 53.44 ..
1.53.47
suṣumno harikeśaśca viśvakarmā tathaiva ca.
viśvaśravāḥ punaścānyaḥ saṃyadvasurataḥ param .
arvāvasuḥ punaścānyo mayā cātra prakīrttitaḥ .. 53.45 ..
1.53.48
suṣumnaḥ sūryaraśmistu kṣīṇaṃ śaśinamedhayan.
tiryagūrddhvaprabhāvo'sau suṣumnaḥ parikīrtyate .. 53.46 ..
1.53.49
harikeśaḥ purastvādyā ṛkṣayoniḥ prakīrtyate.
dakṣiṇe viśvakarmā tu raśmirvarddhayate budham .. 53.47 ..
1.53.50
viśvaśravāstu yaḥ paścāt śukrayoniḥ smṛto budhaiḥ.
saṃyadvasuśca yo raśmiḥ sā yonirlohitasya ca .. 53.48 ..
1.53.51
ṣaṣṭhastvarvāvasū raśmiryonistu sa bṛhaspateḥ.
śanaiścaraṃ punaścāpi raśmirāpyāyate svarāṭ .. 53.49 ..
1.53.52
evaṃ sūryaprabhāveṇa grahanakṣatratārakāḥ.
varddhante viditāḥ sarvā viśvañcaidaṃ punarjagat .
nakṣīyante punastāni tasmānnakṣatratā smṛtā .. 53.50 ..
1.53.53
kṣetrāṇyetāni vai pūrvamāpatanti gabhastibhiḥ.
teṣāṃ kṣetrāṇyathādatte sūryo nakṣatratāṅgataḥ .. 53.51 ..
1.53.54
tīrṇānāṃ sukṛteneha sukṛtānte grahāśrayāt .
tārāṇāṃ tārakā hyetāḥ śuklatvāccaiva tārakāḥ .. 53.52 ..
1.53.55
divyānāṃ pārthivānāñca naiśānāñcaiva sarvaśaḥ .
ādānānnityamādityastamasāṃ tejasāṃ mahān .. 53.53 ..
1.53.56
suvati spandanārthe ca dhātureṣa vibhāvyate.
savanāttejaso'pāñca tenāsau savitā mataḥ .. 53.54 ..
1.53.57
bahvarthaścandra ityeṣa hlādane dhāturiṣyate .
śuklatve cāmṛtatve ca śītatve ca vibhāvyate .. 53.55 ..
1.53.58
suryācandramasordivye maṇḍale bhāsvare khage.
jvalattejomaye śukle vṛttakumbhanibhe śubhe .. 53.56 ..
1.53.59
ghanatoyātmakaṃ tatra maṇḍalaṃ śaśinaḥ smṛtam.
ghanatejomayaṃ śuklaṃ maṇḍalaṃ bhāskarasya tu .. 53.57 ..
1.53.60
viśanti sarvadevāstu sthānānyetāni sarvaśaḥ.
manvantareṣu sarveṣu ṛkṣasūryagrahāśrayāḥ .. 53.58 ..
1.53.61
tāni devagṛhāṇyeva tadākhyāste bhavanti ca.
sauraṃ sūryo viśasthānaṃ saumyaṃ somastathaiva ca .. 53.59 ..
1.53.62
śaukraṃ śukro viśasthānaṃ ṣoḍaśārcciḥ pratāpavān.
bṛhadbṛhaspatiścaiva lohitaścaiva lauhitaḥ .
śānaiścaraṃ tathā sthānaṃ deva ścaiva śanaiścaraḥ .. 53.60 ..
1.53.63
ādityaraśmisaṃyogāt saṃprakāśātmikāḥ smṛtāḥ .
navayojanasāhasro viṣkambhaḥ savituḥ smṛtaḥ .. 53.61 ..
1.53.64
triguṇastasya vistāro maṇḍalañca pramāṇataḥ.
dviguṇaḥ sūryavistārādvistāraḥ śaśinaḥ smṛtaḥ .. 53.62 ..
1.53.65
tulyastayostu svarbhānurbhūtvādhastāt prasarpati.
uddhṛtya pārthivacchāyāṃ nirmito maṇḍalākṛtiḥ .. 53.63 ..
1.53.66
svarbhānostu bṛhat sthānannirmitaṃ yattamomayam.
ādityāttacca niṣkramya somaṃ gacchati parvasu .. 53.64 ..
1.53.67
ādityameti somācca punaḥ somañca parvasu.
svarbhāsānudate yasmāttataḥ svarbhānurucyate .. 53.65 ..
1.53.68
candrasya ṣoḍaśo bhāgo bhārgavaśca nidhīyate.
viṣkambhānmaṇḍalāccaiva yojanāgrāt pramāṇataḥ .. 53.66 ..
1.53.69
bhārgavātpādahīnastu vijñeyo vai bṛhaspatiḥ.
buhaspateḥ pādahīnau kujasaurāvubhau smṛtau .
vistārānmaṇḍalāccaiva pādahīnastayorbudhaḥ .. 53.67 ..
1.53.70
tārānakṣatrarūpāṇi svapuṣmantīha yāni vai.
budhena samatulyāni vistārānmaṇḍalādatha .. 53.68 ..
1.53.71
prāyaśaścandrayogāni vidyādṛkṣāṇi tattvavit.
tārānakṣatrarūpāṇi hīnāni tu parasparam .. 53.69 ..
1.53.72
śatāni pañca catvāri trīṇi dve caiva yojane.
pūrvāparanikṛṣṭāni tārakāmaṇḍalāni tu.
yojanānyarddhamātrāṇi tebhyo hrasvaṃ na vidyate .. 53.70 ..
1.53.73
upariṣṭātrayasteṣāṃ grahā ye dūrasarpiṇaḥ.
sauro'ṅgirāśca vakraśca jñeyā mandavicāriṇaḥ .. 53.71 ..
1.53.74
tebhyo'dhastāttu catvāraḥ punaranye mahāgrahāḥ.
sūryaḥ somo budhaścaiva bhārgavaścaiva śīghragāḥ .. 53.72 ..
1.53.75
yāvantya stārakāḥ koṭyastāvadṛkṣāṇi sarvaśaḥ.
vīthīnāṃ niyamāccaivamṛkṣamārgo vyavasthitaḥ .. 53.73 ..
1.53.76
gatistāstveva sūryasya nīcoccatve'yanakramāt.
uttarāyaṇa mārgastho yadā parvasu candramāḥ.
baudhaṃ baudho'tha svarbhānuḥ svarbhānoḥ sthānamāsthitaḥ .. 53.74 ..
1.53.77
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi nakṣatrāṇi viśantyuta.
gṛhāṇye tāni sarvāṇi jyotīṃṣi sukṛtātmanām .. 53.75 ..
1.53.78
kalpādau saṃpravṛttāni nirmitāni svayambhuvā.
sthānānyetāni tiṣṭhanti yāvadābhūtasaṃplavam .. 53.76 ..
1.53.79
manvantareṣu sarveṣu devatāyatanāni vai.
abhimānino'vatiṣṭanti yāvadābhūtasaṃplavam .. 53.77 ..
1.53.80
atītaistu sahātītā bhāvyābhāvyaiḥ surāsuraiḥ .
varttante varttamānaiśca sthānāni svaiḥ suraiḥ saha .. 53.78 ..
1.53.81
asmin manvantare caiva grahā vaimānikāḥ smṛtāḥ.
vivasvānaditeḥ putraḥ sūryo vaivasvate'ntare .. 53.79 ..
1.53.82
tviṣimāndharmaputrastu somadevo vasuḥ smṛtaḥ.
śukro devastu vijñeyo bhārgavo'surarājakaḥ .. 53.80 ..
1.53.83
bṛhattejāḥ smṛto devo devācāryo'ṅgiraḥsutaḥ.
budho manoharaścaiva tviṣiputrastu sa smṛtaḥ .. 53.81 ..
1.53.84
agnirvikalpāt saṃjajñe yuvā'sau lohitādhipaḥ.
nakṣatraṛkṣagāminyo dākṣāyaṇyaḥ smṛtāstu tāḥ .. 53.82 ..
1.53.85
svarbhānuḥ siṃhikāputro bhūtasantāpano'suraḥ.
somarkṣagrahasūrye tu kīrtitāstvabhimāninaḥ .. 53.83 ..
1.53.86
sthānānyetānyathoktāni sthāninyaścaiva devatāḥ.
śuklamagnimayaṃ sthānaṃ sahasrāṃśorvivasvataḥ .. 53.84 ..
1.53.87
sahasrāṃśostviṣaḥ sthānamammayaṃ śuklameva ca.
atha śyāmaṃ manojñasya pañcaraśmergṛhaṃ smṛtam .. 53.85 ..
1.53.88
śukrasyāpyammayaṃ sthānaṃ sadma ṣoḍaśaraśmivat.
navaraśmestu yūno hi lohitasthānamammayam .. 53.86 ..
1.53.89
hariścāpyaṃ bṛhaccāpi dvādaśāṃśorbṛhaspateḥ.
aṣṭa raśmergṛhaṃ proktaṃ kṛṣṇaṃ buddhasya ammayam .. 53.87 ..
1.53.90
svarbhānostāmasaṃ sthānaṃ bhūtasantāpanālayam.
vijñeyāstārakāḥ sarvāstvammayāstvekaraśmayaḥ .. 53.88 ..
1.53.91
āśrayāḥ puṇyakīrtīnāṃ suśuklāścaiva varṇataḥ.
ghanatoyātmikā jñeyāḥ kalpādau vedanirmitāḥ .. 53.89 ..
1.53.92
uccatvāddṛśyate śīghramabhivyaktairgabhastibhiḥ.
tathā dakṣiṇamārgastho nīvivīthīsamākṣitaḥ .. 53.90 ..
1.53.93
bhūmilekhāvṛtaḥ sūryaḥ pūrṇāmāvāsyayostathā.
nadṛśyate yathākālaṃ śāghrato'stamupaiti ca .. 53.91 ..
1.53.94
tasmāduttaramārgastho hyamāvāsyāṃ niśākaraḥ.
dṛśyate dakṣiṇe mārge niyamāddṛśyate na ca .. 53.92 ..
1.53.95
jyotiṣāṃ gatiyogena sūryācandramasāvubhau.
samānakālāstamayau viṣuvatsu samodayau .. 53.93 ..
1.53.96
uttarāsu ca vīthīṣu vyantarāstamayodayau.
pūrṇāmāvāsyayorjñeyau jyotiścakrānuvarttinau .. 53.94 ..
1.53.97
dakṣiṇāyanamārgastho yadā bhavati raśmivān.
tadā sarvagrahāṇāṃ sa sūryo'dhastāt prasarpati .. 53.95 ..
1.53.98
vistīrṇaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tasyorddhvañcarate śaśī.
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ somādūrddhvaṃ prasarpati .. 53.96 ..
1.53.99
nakṣatrebhyo budhaśvorddhvaṃ budhādūrddhvaṃ bṛhaspatiḥ.
tasmācchanaiścaraścorddhvaṃ tasmātsaptarṣimaṇḍalam .
ṛṣīṇāñcaiva saptānāṃ dhruva ūrddhvaṃ vyavasthitaḥ .. 53.97 ..
1.53.100
dviguṇeṣu sahasreṣu yojanānāṃ śateṣu ca.
tārāgrahāntarāṇi syurupariṣṭādyathākramam .. 53.98 ..
1.53.101
grahāśca candrasūryau tu divi divyena tejasā.
nityamṛkṣeṣu yujyanti gacchanti niyamakramāt .. 53.99 ..
1.53.102
grahanakṣatrasūryāstu nīcoccamṛdvavasthitāḥ.
samāgame ca bhede ca paśyanti yugapat prajāḥ .. 53.100 ..
1.53.103
parasparasthitāḥ hyete yujyante ca parasparam.
asaṅkareṇa vijñeyasteṣāṃ yogastu vai budhaiḥ .. 53.101 ..
1.53.104
ityeṣa sanniveśo vaḥ pṛthivyāṃ jyautiṣasya ca.
dvīpānāmudnadhīnāṃ ca parvatānāṃ tathaiva ca .. 53.102 ..
1.53.105
varṣāṇāṃ ca nadīnāñca yeṣu teṣu vasanti vai.
ete caiva grahāḥ pūrvaṃ nakṣatreṣu samutthitāḥ .. 53.103 ..
1.53.106
vivasvānaditeḥ putraḥ sūryo vai cākṣuṣe'ntare.
viśākhāsu samutpanno grahāṇāṃ prathamo grahaḥ .. 53.104 ..
1.53.107
tviṣimān dharmmaputrastu somo viśvāvasustathā.
śītaraśmiḥ samutpannaḥ kṛttikāsu niśākaraḥ .. 53.105 ..
1.53.108
ṣoḍaśārcirbhṛgoḥ putraḥ śukraḥ sūryādanantaram.
tārāgrahāṇāṃ pravarastiṣyakṣetre samutthitaḥ .. 53.106 ..
1.53.109
grahaścāṅgirasaḥ putro dvādaśārccirbṛhaspatiḥ.
phālgunīṣu samutpannaḥ sarvāsu ca jagadguruḥ .. 53.107 ..
1.53.110
navārcirlohitāṅgastu prajāpatisuto grahaḥ .
āṣāḍhāsviha pūrvāsu samutpanna iti śrutiḥ .. 53.108 ..
1.53.111
revatīṣveva saptārci stathā sauraśanaiścaraḥ.
rohiṇīṣu samutpannau grahau candrārkamarddanau .. 53.109 ..
1.53.112
ete tārāgrahāścaiva boddhavyā bhārgavādaya.
janmanakṣatrapīḍāsu yānti vaiguṇyatāṃ yataḥ.
spṛśante tena doṣeṇa tatastā grahabhaktiṣu .. 53.110 ..
1.53.113
sarvagrahāṇāmeteṣāmādirāditya ucyate.
tārāgrahāṇāṃ śukrastu ketūnāñcaiva dhūmavān .. 53.111 ..
1.53.114
dhruvaḥ kālo grahāṇāṃ tu vibhaktānāṃ caturdiśam .
nakṣatrāṇāṃ śraviṣṭhā syādayanānāṃ tathottaram .. 53.112 ..
1.53.115
varṣāṇāñcāpi pañcānāmādyaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ.
ṛtūnāṃ śiśirañcāpi māsānāṃ māgha eva ca .. 53.113 ..
1.53.116
pakṣāṇāṃ śuklapakṣastu tithīnāṃ pratipattathā.
ahorātravibhāgānāmahaścāpi prakīrtitam .. 53.114 ..
1.53.117
muhūrttānāṃ tathaivādirmuhūrtto rudradaivataḥ.
akṣṇoścāpi nimeṣādiḥ kālaḥ kālavido mataḥ .. 53.115 ..
1.53.118
śravaṇāntaṃ śraviṣṭhādiyugaṃ syāt pañcavārṣikam.
bhānorgativiśeṣeṇa cakravat parivarttate .. 53.116 ..
1.53.119
divākaraḥ smṛtastasmātkālastaṃ viddhi ceśvaram.
caturvanidhānāṃ bhūtānāṃ pravarttakanivarttakaḥ .. 53.117 ..
1.53.120
ityeṣa jyotiṣāmeva sanniveśo'rthaniścayāt.
lokasaṃvyavahārārthamīśvareṇa vinirmitaḥ .. 53.118 ..
1.53.121
utpannaḥ śravaṇenāsau saṃkṣiptaśca dhruve tathā.
sarvato'nteṣu vistīrṇo vṛkṣākāra iti sthitiḥ .. 53.119 ..
1.53.122
buddhipūrvambhagavatā kalpādau saṃprakīrtitaḥ.
sāśrayaḥ so'bhimānī ca sarvasya jyotirātmakaḥ.
viśvarūpaḥ pradhānasya pariṇāmo'yamadbhutaḥ .. 53.120 ..
1.53.123
naiva śakyaṃ prasaṃkhyātuṃ yāthātathyena kenacit.
gatāgataṃ manuṣyeṣu jyotiṣāṃ māṃsacakṣuṣā .. 53.121 ..
1.53.124
āgamādanumānācca pratyakṣādupapattitaḥ.
parīkṣya nipuṇaṃ bhaktyā śraddhātavyaṃ vipaścitā .. 53.122 ..
1.53.125
cakṣuḥ śāstraṃ jalaṃ lekhyaṃ gaṇitaṃ buddhisattamāḥ.
pañcaite hetavo jñeyā jyotirgaṇavicintane .. 53.123 ..
1.53.126
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte jyotiḥsanniveśo nāma tripañcāśo'dhyāyaḥ .. 53 ...
Linked texts (5)
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mudgalapurāṇa — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit