<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 1.54

# Vayupurana 1.54: adhyāyaḥ 54

Vāyupurāṇa 1.54

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 54

### [1.54.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.1)

..ṛṣaya ūcuḥ..

### [1.54.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.2)

kasmin deśe mahāpuṇyametadākhyānamuttamam.  
vṛttaṃ brahmapurogāṇāṃ kasmin kāle mahādyute.  
etadākhyāhi naḥ samyag yathā vṛttaṃ tapodhana .. 54.1 ..

### [1.54.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.3)

..sūta uvāca..

### [1.54.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.4)

yathā śrutaṃ mayā pūrvaṃ vāyunā jagadāyunā.  
kathyamānaṃ dvijaśreṣṭhāḥ satre varṣasahasrake .. 54.2 ..

### [1.54.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.5)

nīlatā yena kaṇṭhasya devadevasya śūlinaḥ.  
tadahaṃ kīrttayiṣyāmi śrṛṇudhvaṃ śaṃsitavratāḥ .. 54.3 ..

### [1.54.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.6)

uttare śailarājasya sarāṃsi sarito hradāḥ.  
puṇyodyāneṣu tīrtheṣu devatāyataneṣu ca.  
giriśrṛṅgeṣu tuṅgeṣu gahvaropavaneṣu ca .. 54.4 ..

### [1.54.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.7)

devabhaktā mahātmāno munayaḥ śaṃsitavratāḥ.  
stuvanti ca mahādevaṃ yatra yathāvidhi .. 54.5 ..

### [1.54.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.8)

ṛgyajuḥsāmavedaiśca nṛtyagītārccanādibhiḥ.  
oṅkāreṇa namaskārairarccayanti sadā śivam .. 54.6 ..

### [1.54.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.9)

pravṛtte jyotiṣāṃ cakre madhyavyāpte divākare.  
devatā niyatātmānaḥ sarve tiṣṭhanti tāṃ kathām .  
atha niyamapravṛttāśca prāṇaśeṣavyavasthitāḥ .. 54.7 ..

### [1.54.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.10)

namaste nīlakaṇṭhāya ityuvāca sadāgatiḥ.  
tacchutvā bhāvitātmāno munayaḥ śaṃśitavratāḥ.  
vālakhilyeti vikhyātāḥ pataṅgasahacāriṇaḥ .. 54.8 ..

### [1.54.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.11)

aṣṭāśītisahasrāṇi munīnāmūrddhvaretasām.  
tasmāt pṛcchanti vai vāyuṃ vāyuparṇāmbubhojanāḥ .. 54.9 ..

### [1.54.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.12)

..ṛṣaya ūcuḥ..

### [1.54.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.13)

nīlakaṇṭheti yat proktaṃ tvayā pavanasattama.  
etadduhyaṃ pavitrāṇāṃ puṇyaṃ puṇyakṛtāṃ varāḥ .. 54.10 ..

### [1.54.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.14)

tadvayaṃ śrotumicchāmastvatprasādātprabhañjana.  
nīlatā yena kaṇṭhasya kāraṇenāmbikāpateḥ .. 54.11 ..

### [1.54.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.15)

śrotumicchā mahe samyak tava vakrādviśeṣataḥ.  
yāvadvācaḥ pravarttante sārthāstāśca tvayeritāḥ .. 54.12 ..

### [1.54.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.16)

varṇasthānagate vāyau vāgvidhiḥ saṃpravartate.  
jñānaṃ pūrvamathotsāha stvatto vāyo pravartate .. 54.13 .  
tvayi niṣpandamāne tu śeṣā varṇapravṛttayaḥ.  
yatra vāco nivartante dehabandhāśca durlabhāḥ .. 54.14 ..

### [1.54.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.17)

tatrāpi te'sti sadbhāvaḥ sarvagastvaṃ sadānila.  
nānyaḥ sarvagato devastvadṛteśa़sti samīraṇa .. 54.15 ..

### [1.54.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.18)

eṣa vai jīvalokaste pratyakṣaḥ sarvato'nila.  
vettha vācaspatiṃ devaṃ manonāyakamīsvaram .. 54.16 ..

### [1.54.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.19)

brūhi tatkaṇṭhadeśasya kiṃ kṛtā rūpavikriyā.  
śrutvā vākyantatasteṣāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmānām.  
pratyuvāca mahātejā vāyurloka namaskṛtaḥ .. 54.17 ..

### [1.54.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.20)

..vāyuruvāca..

### [1.54.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.21)

purā kṛtayuge vipro vedanirṇayatatparaḥ.  
vasiṣṭho nāma dharmātmā mānaso vai prajāpateḥ .. 54.18 ..

### [1.54.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.22)

prapaccha kārtikeyaṃ vai mayūravaravāhanam.  
mahiṣāsuranārīṇāṃ nayanāñjanataskaram .. 54.19 ..

### [1.54.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.23)

mahāsenaṃ mahātmānaṃ meghastanitaniḥsvanam.  
umāmanaḥpraharṣeṇa bālakaṃ chajharūpiṇam .. 54.20 ..

### [1.54.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.24)

krauñcajīvitaharttāraṃ pārvatīhṛdi nandanam.  
vasiṣṭhaḥ pṛcchate bhaktyā kārtikeyaṃ mahābalam .. 54.21 ..

### [1.54.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.25)

..vasiṣṭha uvāca..

### [1.54.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.26)

namaste haranandāya umāgarbha namo 'stu te.  
namaste agnigarbhāya gaṅgāgarbha namo'stu te .. 54.22 ..

### [1.54.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.27)

namaste śaragarbhāya namaste kṛttikāsuta.  
namo dvādaśanetrāya ṣaṇmukhāya namo'stu te .. 54.23 ..

### [1.54.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.28)

namaste śaktihastāya divyaghaṇṭāpatākine.  
evaṃ stutvā mahāsenaṃ papraccha śikhivāhanam .. 54.24 ..

### [1.54.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.29)

yadetaddṛśyate varṇaṃ śubhaṃ śubhrāñjanaprabham.  
tatkimarthaṃ samutpannaṃ kaṇṭhe kundendusaṃprabhe .. 54.25 ..

### [1.54.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.30)

etadāptāya bhaktāya dāntāya brūhi pṛcchate.  
kathāṃ maṅgalasaṃyuktāṃ pavitrāṃ pāpanāśinīm .  
matpriyārthaṃ mahābhāga vaktumarhasyaśeṣataḥ .. 54.26 ..

### [1.54.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.31)

śrutvā vākyaṃ tatastasya vasiṣṭhasya mahātmanaḥ.  
pratyuvāca mahātejāḥ surāribalasūdanaḥ .. 54.27 ..

### [1.54.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.32)

śrṛṇuṣva vadatāṃ śreṣṭha kathyamānaṃ vaco mama.  
umotsaṅganiviṣṭena mayā pūrvaṃ yathāśrutam .. 54.28 ..

### [1.54.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.33)

pārvatyā saha saṃvādaḥ śarvasya ca mahātmanaḥ.  
tadahaṅkīrttayiṣyāmi tvatpriyārthaṃ mahāmune .. 54.29 ..

### [1.54.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.34)

kailāsaśikhare ramye nānādhātuvicitrite.  
nānādrumalatākīrṇe cakravākopaśobhite .. 54.30 ..

### [1.54.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.35)

ṣaṭ‌padodgītabahule dhārāsampātanādite.  
mattakrauñcamayūrāṇāṃ nādairudghuṣṭakandare .. 54.31 ..

### [1.54.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.36)

apsarogaṇasaṅkīrṇe kinnaraiścopaśobhite .  
jīvañjīvakajātīnāṃ vīrudbhirupaśobhite .. 54.32 ..

### [1.54.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.37)

kokilārāvamadhure siddha cāraṇasevite.  
saurabhaiyīninādāḍhye adhastanitaniḥsvane .. 54.33 ..

### [1.54.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.38)

vināyakabhayodvigne kuñjarairyuktakandare.  
vīṇāvāditranirghoṣaiḥ śrotrendriyamanoramaiḥ .. 54.34 ..

### [1.54.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.39)

dolālambitasampāte vanitāsaṅghasevite.  
dhvajairlambitadolānāṃ ghaṇṭhānāṃ ninadākule .. 54.35 ..

### [1.54.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.40)

mukhamardalavāditrairbalināṃ sphoṭitaistathā.  
krīḍāravavicārāṇāṃ nirghoṣaiḥ pūrṇamandire .. 54.36 ..

### [1.54.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.41)

hāsaiḥ santrāsajananairvikarālamukhaistathā.  
dehagandhairvicitraiśca prakrīḍitagaṇeścaraiḥ .. 54.37 ..

### [1.54.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.42)

vajrasphaṭikasopāna citrapaṭṭiśilātalaiḥ.  
vyādhrasiṃhamukhaiśacavānyairgajavājimukhaistathā .. 54.38 ..

### [1.54.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.43)

biḍālavadanaiścograiḥ kroṣṭukākāramūrtibhiḥ .  
hrasvairdīrghaiḥ kṛśaiḥ sthūlairlambodara mahodaraiḥ .. 54.39 ..

### [1.54.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.44)

hrasvajaṅghaiśca lamboṣṭhaistālajaṅghaistathāparaiḥ.  
gaukarṇairekakarṇaiśca mahākarṇairakarṇakaiḥ .. 54.40 ..

### [1.54.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.45)

bahupādairmahāpādairekapādairapādakaiḥ.  
bahuśīrṣairmahāśīrṣairekaśīrṣairaśīrṣakaiḥ .. 54.41 ..

### [1.54.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.46)

bahunetrairmahānetrairekanaitrairanaitrakaiḥ .  
evaṃvidhairmahāyogibhūtairbhūtapatirvṛtaḥ .. 54.42 ..

### [1.54.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.47)

viśuddhamuktāmaṇiratnabhūṣite śilātale hemamaye manorame.  
sukhopaviṣṭaṃ madanāṅganāśanaṃ provāca vākyaṃ girirājaputrī .. 54.43 ..

### [1.54.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.48)

..devyuvāca..

### [1.54.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.49)

bhagavan bhūtabhavyeśa govṛṣāṅkitaśāsana.  
tava kaṇṭhe mahādeva bhrājate'mbudaśannibham .. 54.44 ..

### [1.54.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.50)

nātyulbaṇaṃ nātiśubraṃ nīlāñjanacayopamam.  
kimidaṃ dīpyate deva kaṇṭhe kāmāṅga nāśana .. 54.45 ..

### [1.54.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.51)

ko hetuḥ kāraṇaṃ kiñca kaṇṭhe nīlatvamīśvaraḥ .  
etatsarvaṃ yathānyāyaṃ brūhi kautūhalaṃ hime .. 54.46 ..

### [1.54.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.52)

śrutvā vākyaṃ tatastasyāḥ pārvatyāḥ pārvatīpriyaḥ .  
kathāṃ maṅgalasaṃyuktāṃ kathayāmāsa śaṅkaraḥ .. 54.47 ..

### [1.54.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.53)

mathyamāne'mṛte pūrvaṃ kṣīrode suradānavaiḥ.  
agre samutthitaṃ tasmin viṣaṃ kālānalaprabham .. 54.48 ..

### [1.54.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.54)

taṃ dṛṣṭvā surasaṅghāśca daityāścaiva varānane.  
viṣaṇṇavadanāḥ sarve gatāste brahmaṇo'ntikam .. 54.49 ..

### [1.54.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.55)

dṛṣṭvā suragaṇān bhītān brahmo vāca mahādyutiḥ.  
kimarthaṃ bho mahābhāgā bhītā udvignacetasaḥ .. 54.50 ..

### [1.54.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.56)

mayāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ bhavatāṃ samprakalpitam.  
kena vyāvarttitaiśvaryā yūyaṃ vai surasattamāḥ .. 54.51 ..

### [1.54.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.57)

trailokyasyeśvarā yūyaṃ sarve vai vigatajvarāḥ.  
prajāsarge na so'stīha ājñāṃ yo me nivarttayet .. 54.52 ..

### [1.54.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.58)

vimānagāminaḥ sarve sarve svacchandagāminaḥ.  
adhyātme cādhibhūte ca adhidaive ca nityaśaḥ.  
prajāḥ karmavipākena śaktā yūyaṃ pravarttitum .. 54.53 ..

### [1.54.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.59)

tatkimarthaṃ bhayodvignā mṛgāḥ siṃhārditā iva.  
kiṃ duḥkhaṃ kena santāpaḥ kulo vā bhayamāgatam.  
etatsarvaṃ yathānyāyaṃ śīgramākhyātumarhatha .. 54.54 ..

### [1.54.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.60)

śrutvā vākyaṃ tatastasya brahmaṇo vai mahātmanaḥ.  
ūcuste ṛṣibhiḥ sārdhdhaṃ suradaityendradānavāḥ .. 54.55 ..

### [1.54.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.61)

surāsurairmathyamāne pāthodhau ca mahātmabhiḥ.  
bhujaṅgabhṛṅgasaṅkāśaṃ nīlajīmūtasannibham.  
prādurbhūtaṃ viṣaṃ ghoraṃ saṃvartāgnisamaprabham .. 54.56 ..

### [1.54.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.62)

kālamṛtyurivodbhūtaṃ yugāntādityavarcasam.  
trailokyotsādi sūryābhaṃ prasphurantaṃ samantataḥ .. 54.57 ..

### [1.54.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.63)

viṣeṇottiṣṭhamānena kālānalasamatviṣā.  
nirdagdho raktagaurāṅgaḥ kṛtakṛṣṇo janārdanaḥ .. 54.58 ..

### [1.54.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.64)

dṛṣṭvā taṃ raktagaurāṅgaṃ kṛtakṛṣṇaṃ janārdanam.  
bhītāḥ sarve vayaṃ devāstvāmeva śaraṇaṃ gatāḥ .. 54.59 ..

### [1.54.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.65)

surāṇāmasurāṇāñca śrutvā vākyaṃ pitāmahaḥ.  
pratyuvāca mahātejā lokānāṃ hitakāmyayā .. 54.60 ..

### [1.54.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.66)

śrṛṇudhvaṃ devatāḥ sarve ṛṣayaśca tapodhanāḥ.  
yattadagre samutpannaṃ mathyamāne mahodadhau .. 54.61 ..

### [1.54.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.67)

viṣaṃ kālānalaprakhyaṃ kālakūṭeti viśrutam.  
yena prodbhūtamātreṇa kṛtakṛṣṇo janārdanaḥ .. 54.62 ..

### [1.54.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.68)

tasya viṣṇurahañcāpi sarve te surapuṅgavāḥ.  
na śaknuvanti vai soḍhuṃ vegamanye tu śaṅkarāt .. 54.63 ..

### [1.54.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.69)

ityuktvā pajhagarbhābhaḥ pajhayonirayonijaḥ .  
tataḥ stotuṃ samārabdho brahmā lokapitāmahaḥ .. 54.64 ..

### [1.54.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.70)

namastubhyaṃ virūpākṣa namaste'nekacakṣuṣe.  
namaḥ pinākahastāya vajrahastāya vai namaḥ .. 54.65 ..

### [1.54.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.71)

namastrailokyanāthāya bhūtānāmpataye namaḥ.  
namaḥ surārisaṃhartre tāpasāya tricakṣuṣe .. 54.66 ..

### [1.54.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.72)

brahamaṇe caiva rudrāya viṣṇave caiva te namaḥ.  
sāṅkhyāya caiva yogāya bhūtagrāmāya vai namaḥ .. 54.67 ..

### [1.54.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.73)

manmatāṅgavināśāya kālakālāya vai namaḥ.  
rudrāya ca sureśāya devadevāya te namaḥ. 54.68.  
kapardine karālāya śaṅkarāya kapāline.  
virūpāyaikarūpāya śivāya varadāya ca .. 54.69 ..

### [1.54.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.74)

tripuraghnāya vandyāya mātṝṇāmpataye namaḥ.  
buddhāya caiva śuddhāya muktāya kevalāya ca .. 54.70 ..

### [1.54.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.75)

namaḥ kamalahastāya digvāsāya śikhaṇḍine .  
loka trayavalidhātre ca candrāya varuṇāya ca .. 54.71 ..

### [1.54.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.76)

agrāya caiva cogrāya viprāyānekacakṣuṣe.  
rajase caiva sattvāya tamase'vyaktayonaye .. 54.72 ..

### [1.54.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.77)

nityāyānityarūpāya nityānityāya vai namaḥ.  
vyaktāya caivāvyaktāya vyaktāvyaktāya vai namaḥ .. 54.73 ..

### [1.54.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.78)

cintyāya caivācintyāya cintyācintyāya vai namaḥ.  
bhaktānāmārtināśāya naranārāyaṇāya ca .. 54.74 ..

### [1.54.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.79)

umāpriyāya śarvāya nandicakrāṅkitāya ca.  
pakṣamāsārddhamāsāya namaḥ saṃvatsarāya ca .. 54.75 ..

### [1.54.80](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.80)

bahurūpāya muṇḍāya daṇḍine'tha varūthine.  
namaḥ kapālahastāya digvāsāya śikhaṇiḍane .. 54.76 ..

### [1.54.81](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.81)

dhvajine rathine caiva yamine brahmacāriṇe.  
ṛgyajuḥ sāmavedāya puruṣāyeśvarāya ca.  
ityevamādicaritaistubhyaṃ deva namo'stu te .. 54.77 ..

### [1.54.82](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.82)

..śrīmahādeva uvāca..

### [1.54.83](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.83)

evaṃ stutastato devaiḥ praṇipatya varānane .. 54.78 ..

### [1.54.84](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.84)

jñātvā tu bhaktiṃ mama devadevo gaṅgājalāplāvitakeśadeśaḥ.  
sūkṣmo'tiyogātiśayādacintyo na hi pluto vyaktamupaiti candraḥ .. 54.79 ..

### [1.54.85](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.85)

evaṃ bhagavatā pūrvaṃ brahmaṇā lokakartṛṇā.  
stuto'haṃ vividhaiḥ stotrai rvedavedāṅgasambhavaiḥ .. 54.80 ..

### [1.54.86](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.86)

tataḥ prīto hyahaṃ tasmai brahmaṇe sumahātmane.  
tato'haṃ sūkṣmayā vācā pitāmahamathābruvam .. 54.81 ..

### [1.54.87](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.87)

bhagavan bhūtabhavyeśa lokanātha jagatpate.  
kiṃ kārye te mayā brahman karttavyaṃ vada suvrata .. 54.82 ..

### [1.54.88](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.88)

śrutvā vākyaṃ tato brahmā pratyuvācāmbujekṣaṇaḥ .  
bhūtabhavyabhavannātha śrūyatāṃ kāraṇeśvara .. 54.83 ..

### [1.54.89](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.89)

surāsurairmathyamāne payodhāvambujekṣaṇa.  
bhagavanmegha saṅkāśaṃ nīlajīmūtasannibham .. 54.84 ..

### [1.54.90](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.90)

prādurbhūtaṃ viṣaṅghoraṃ saṃvarttāgnisamaprabham.  
kālamṛtyurivodbhūtaṃ yugāntādityavarccasam .. 54.85 ..

### [1.54.91](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.91)

trailokyotsādi sūryābhaṃ visphurantaṃ samantataḥ.  
agre samutthitaṃ tasmin viṣaṅkālānalaprabham .. 54.86 ..

### [1.54.92](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.92)

taṃ dṛṣṭvā tuṃ vayaṃ sarve bhītāḥ sambhrāntacetasaḥ.  
tat pibasva mahādeva lokānāṃ hitakāmyayā .  
bhavānagryasya bhoktā vai bhavāṃśvaiva varaḥ prabhuḥ .. 54.87 ..

### [1.54.93](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.93)

tvāmṛte'nyo mahādeva viṣaṃ soḍhuṃ na vidyate .  
nāsti kaścit pumān śaktastrailokyeṣu ca gīyate .. 54.88 ..

### [1.54.94](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.94)

evaṃ tasya vacaḥ śrutvā brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ.  
bāḍhamityeva tadvākyaṃ pratigṛhya varānane .. 54.89 ..

### [1.54.95](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.95)

tato'haṃ pātumārabdho viṣamantakasannibham.  
pibato me mahāghoraṃ viṣaṃ surabhayaṅkaram.  
kaṇṭhaḥ samabhavattūrṇaṃ kṛṣṇo me varavarṇini .. 54.90 ..

### [1.54.96](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.96)

taṃdṛṣṭvo tpalapatrābhaṃ kaṇṭhe saktamivoragam .  
takṣakaṃ nāgarājānaṃ lelihānamiva sthitam .. 54.91 ..

### [1.54.97](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.97)

athovāca mahātejā brahmā lokapitāmahaḥ.  
śobhase tvaṃ mahādeva kaṇṭhenānena suvrata .. 54.92 ..

### [1.54.98](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.98)

tatastasya vacaḥ śrutvā mayā girivarātmaje.  
paśyatāṃ devasaṅgānāṃ daityānāñca varānane .. 54.93 ..

### [1.54.99](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.99)

yakṣagandharvabhūtānāṃ piśācoragarakṣasām.  
dhṛtaṃ kaṇṭhe viṣaṃ ghoraṃ nīlakaṇṭastato hyaham .. 54.94 ..

### [1.54.100](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.100)

tat kālakūṭaṃ viṣamugratejaḥ kaṇṭhe mayā parvatarājaputri.  
niveśyamānaṃ suradaityasaṅgho dṛṣṭvā paraṃ vismayamājagāma .. 54.95 ..

### [1.54.101](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.101)

tataḥ suragaṇāḥ sarve sadaityoragarākṣasāḥ.  
ūcuḥ prāñcalayo bhūtvā mattamātaṅgagāmini .. 54.96 ..

### [1.54.102](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.102)

aho balaṃ vīryaparākramaste aho punaryogabalaṃ tavaiva.  
aho prabhutvaṃ tava devadeva gaṅgājalāsphālitamuktakeśa .. 54.97 ..

### [1.54.103](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.103)

tvameva viṣṇuścaturānanastvaṃ tvameva mṛtyu rvaradastvameva.  
tvameva sūryo rajanīkaraśca tvameva bhūmiḥ salilaṃ tvameva .. 54.98 ..

### [1.54.104](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.104)

tvameva yajño niyamastvameva tvameva bhūtaṃ bhavitā tvameva.  
tvameva cādi rnidhanaṃ tvameva sthūlaśca sūkṣmaḥ puruṣastvameva .. 54.99 ..

### [1.54.105](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.105)

tvameva sūkṣmasya parasya sūkṣmastvameva vahniḥ pavanastvameva.  
tvameva sarvasya carācarasya lokasya karttā pralaye ca goptā .. 54.100 ..

### [1.54.106](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.106)

itīdamuktvā vacanaṃ surendrāḥ pragṛhya somaṃ praṇipatya mūrdnā.  
gatā vimānairanigṛhya vegairmahātmano merumupetya sarve .. 54.101 ..

### [1.54.107](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.107)

ityetatparamaṃ guhyaṃ puṇyātpuṇyamahattaram.  
nīlakaṇṭheti yat proktaṃ vikhyātaṃ lokaviśrutam .. 54.102 ..

### [1.54.108](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.108)

svayaṃ svayambhuvā proktāṃ puṇyāṃ pāpapraṇāśanīm.  
yastu dhārayate nityamenāṃ brahmodbhavāṃ kathām.  
tasyāhaṃ saṃpravakṣyāmi phalaṃ vai vipulaṃ mahat .. 54.103 ..

### [1.54.109](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.109)

viṣaṃ tasya varārohe sthāvaraṃ jaṅgamantathā.  
gātraṃ prāpya ca suśroṇi kṣipraṃ tat pratihanyate .. 54.104 ..

### [1.54.110](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.110)

śamayatyaśubhaṃ ghoraṃ duḥsvapnañcāpakarṣati.  
strīṣu vallabhatāṃ yāti sabhāyāṃ pārthivasya ca .. 54.105 ..

### [1.54.111](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.111)

vivāde jayamāpnoti yuddhe śūratvameva ca.  
gacchataḥ kṣemamadhvānaṃ gṛhe ca nityasampadaḥ .. 54.106 ..

### [1.54.112](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.112)

śarīrabhede vakṣyāmi gatiṃ tasya varānane.  
nīlakaṇṭho haricchamaśruḥ śaśāṅkāṅkitamūrddhajaḥ .. 54.107 ..

### [1.54.113](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.113)

tryakṣastriśūlapāṇiśca vṛṣayānaḥ pinākadhṛk.  
nandhitulyabalaḥ śrīmān nanditulyaparākramaḥ .. 54.108 ..

### [1.54.114](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.114)

vicaratyacirāt sarvān sarvalokānmamājñayā .  
na hanyate gatistasya anilasya yathāmbare.  
mama tulyabalo bhūtvā tiṣṭhatyābhūtasamplavam .. 54.109 ..

### [1.54.115](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.115)

mama bhaktā varārohe ye ca śrṛṇvanti mānavāḥ.  
teṣāṃ gatiṃ pravakṣyāmi iha loke paratra ca .. 54.110 ..

### [1.54.116](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.116)

brāhmaṇo vedamāpnoti kṣatriyo jayate mahīm.  
vaiśyastu labhate lābhaṃ śūdraḥ sukhamavāpnuyāt .. 54.111 ..

### [1.54.117](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.117)

vyādhito mucyate rogādbaddho mucyeta bandhanāt.  
gurviṇī labhate putraṃ kanyā vindati satpatim.  
naṣṭañca labhate sarvamihaloke paratra ca .. 54.112 ..

### [1.54.118](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.118)

gavāṃ śatasahasrasya samyagdattasya yat phalam.  
tat phalaṃ bhavati śrutvā vibhordivyāmimāṃ kathām .. 54.113 ..

### [1.54.119](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.119)

pādaṃ vā yadi vāpyarddhaṃ ślokaṃ ślokārddhameva vā.  
yastu dhārayate nityaṃ rudralokaṃ sa gacchati .. 54.114 ..

### [1.54.120](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.120)

kathāmimāṃ puṇyaphalādiyuktāṃ nivedya devyāḥ śaśibaddha mūrddhajaḥ.  
vṛṣasya pṛṣṭhena sahomayā prabhurjagāma kiṣkindhaguhāṃ guhapriyaḥ .. 54.115 ..

### [1.54.121](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.121)

krāntaṃ mayā pāpaharaṃ mahāpadaṃ nivedya tebhyaḥ pradadau prabhañjanaḥ.  
adhītya sarvaṃ tvakhilaṃ sulakṣaṇaṃ jagāma ādityapathaṃ dvijottamaḥ .. 54.116 ..

### [1.54.122](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54.122)

iti śrīmahāpurāṇe vāyu prokte nīlakaṇṭhastavo nāma catuḥ pañcāśo'dhyāyaḥ .. 54 ..

## Linked texts (5)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.25.4) — Vyāsa, Sanskrit
- [Skandamahāpurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*vulgate.7.12.584_125) — Sanskrit
- [Ṣaṭsandarbha](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.vaisnava.gaudiya.siddhanta.satsandarbha.1.4.399) — Jīva Gosvāmin 1555, Sanskrit
- [Vīraśaivānandacandrikā (Maritontadārya)](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.virasaiva.virasaivanandacandrika-maritontadarya.30.35) — Maritontadārya 1725, Sanskrit
- [Skanda Purāṇa (Kumāra Kavi)](https://indike.org/pramana/in.purana.skandapurana.65.1) — Kumāra Kavi, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.54) · Pramāṇa
