Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 1.57: adhyāyaḥ 57

Vāyupurāṇa 1.57

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 57

1.57.1

..ṛṣaya ūcuḥ ..

1.57.2

caturyugāni yānyāsan pūrvaṃ svāyambhuve'ntare .
teṣāṃ nisargaṃ tattvañca śrotumicchāmi vistarāt .. 57.1 ..

1.57.3

..sūta uvāca..

1.57.4

pṛthivyādiprasaṅgena yanmayā prāgudāhṛtam.
teṣāñcaturyugaṃ hyetat pravakṣyāmi nibodhata .. 57.2 ..

1.57.5

saṅkhyayeha prasaṅkhyāya vistārāccaiva sarvaśaḥ.
yugañca yugabhedañca yugadharmantathaiva ca .. 57.3 ..

1.57.6

yugasandhyaṃśakañcaiva yugasandhānameva ca.
ṣaṭ‌prakārayugākhyānāṃ pravakṣyāmīha tattvataḥ .. 57.4 ..

1.57.7

laukikena pramāṇena vibuddho'bdastu mānuṣaḥ.
tenābdena prasaṅkhyāya vakṣyāmīha caturyugam .. 57.5 .
nimeṣakālaḥ kāṣṭhā ca kalāścāpi muhūrttakāḥ.
nimeṣakālatulyaṃ hi vidyāllaghvakṣarañcayat .. 57.6 ..

1.57.8

kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triṃśacca kāṣṭhā gaṇayet kalāstāḥ.
triṃśat kalāścaiva bhavenmuhūrttāstatrtriṃśatā rātryahanī samete .. 57.7 ..

1.57.9

ahorātre vibhajate sūryo mānuṣadaivike.
tatrāhaḥ karmaceṣṭāyāṃ rātriḥ svapnāya kalpyate .. 57.8 ..

1.57.10

pitrye rātryahanī māsaḥ pravibhāgastayoḥ punaḥ.
kṛṣṇa pakṣastvahasteṣāṃ śuklaḥ svapnāya śarvarī .. 57.9 ..

1.57.11

triṃśacca mānuṣā māsāḥ pitryo māsaśca sa smṛtaḥ.
śatāni trīṇi māsānāṃ ṣaṣṭayā cāpyadhikāni vai.
pitryaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa vibhāvyate .. 57.10 ..

1.57.12

mānuṣeṇaiva mānena varṣāṇāṃ yacchataṃ bhavet .
pidṝṇāṃ trīṇi varṣāṇi saṅkhayātānīha tāni vai.
catvāra ścādhikā māsāḥ pitre caiveha kīrttitāḥ .. 57.11 ..

1.57.13

lokikenaiva mānena abdo yo mānuṣaḥ smṛtaḥ.
etaddivyamahorātraṃ śāstre'smin niśvayo mataḥ .. 57.12 ..

1.57.14

divye rātryahanī varṣaṃ pravibhāgastayoḥ punaḥ .
ahastatrodagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam .. 57.13 ..

1.57.15

ye te rātryahanī divye prasaṅkhayāte tayoḥ punaḥ.
triṃśacca tāni varṣāṇi divyo māsastu sa smṛtaḥ .. 57.14 ..

1.57.16

mānuṣañca śataṃ viddhi divyamāsāstrayastu te.
daśa caiva tathāhāni divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ .. 57.15 ..

1.57.17

trīṇi parṣaśatānyeva ṣaṣṭivarṣāṇi yāni ca.
divyaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa prakīrttitaḥ .. 57.16 ..

1.57.18

trīṇi varṣasahasrāṇi mānuṣeṇa pramāṇataḥ.
triṃśadyāni tu varṣāṇi mataḥ saptarṣivatsaraḥ .. 57.17 ..

1.57.19

nava yāni sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu .
anyāni navatiścaiva krauñcaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ .. 57.18 ..

1.57.20

ṣaṭ‌triṃśattu sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu .
varṣāṇāntu śataṃ jñeyaṃ divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ .. 57.19 ..

1.57.21

trīṇyeva niyutānyeva varṣāṇāṃ mānuṣāṇi ca.
ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi saṅkhyātāni tu saṅkhyayā.
divyavarṣasahasrantu prāhuḥ saṅkhyāvido janāḥ .. 57.20 ..

1.57.22

ityevamṛṣibhirgītaṃ divyayā saṅkhyayānvitam.
divyenaiva pramāṇena yugasaṅkacāprakalpanam .. 57.21 ..

1.57.23

catvāri bhārate varṣe yugāni kavayo viduḥ.
pūrvaṃ kṛtayugaṃ nāma tatastretā vidhīyate.
dvāparaśca kali ścaiva yugānyetāni kalpayet .. 57.22 ..

1.57.24

catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāntu kṛtaṃ yugam.
tatra tāvacchatī sandhyā sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ .. 57.23 ..

1.57.25

ita rāsu ca sandhyāsu sandhyāṃśeṣu ca vai triṣu .
ekāpāyena varttante sahasrāṇi śatāni ca .. 57.24 ..

1.57.26

tretā trīṇi sahasrāṇi saṅkhyaiva parikīrtyate.
tasyāstu triśatī sandhyā sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ .. 57.25 ..

1.57.27

dvāparaṃ dve sahasre tu yugamāhurmanīṣiṇaḥ .
tasyāpi dviśatī sandhyā sandhayāṃśaḥ sandhyayā samaḥ .. 57.26 ..

1.57.28

kaliṃ varṣasahasrantu yugamāhurmanīṣiṇaḥ.
tasyāpyekaśatī sandhyā sandhyayā samaḥ .. 57.27 ..

1.57.29

eṣā dvādaśasāhasrī yugākhyā parikīrttitā.
kṛtaṃ tretā dvāparañca kaliścaiva catuṣṭayam .. 57.28 ..

1.57.30

atra saṃvatsarāḥ sṛṣṭā mānuṣeṇa pramāṇataḥ.
kṛtasya tāvadvakṣyāmi varṣāṇāṃ tatpramāṇataḥ .. 57.29 ..

1.57.31

sahasrāṇāṃ śatānyatra caturdaśa tu saṅkhyayā.
catvāriṃśat sahasrāṇi kalikālayugasya tu .. 57.30 ..

1.57.32

evaṃ saṅ‌khyātakālaśca kāleṣviha viśeṣataḥ.
evaṃ caturyugaḥ kālo vinā sandhyāṃśakaiḥ smṛtaḥ .. 57.31 ..

1.57.33

catvāriṃśatrtrīṇi caiva niyutāni ca saṅkhyayā .
viṃśatiśca sahasrāṇi sasandhyāṃśaścaturyugaḥ .. 57.32 ..

1.57.34

evaṃ caturyugākhyā tu sādhikā hyekasaptatiḥ.
kṛtatretādiyuktā sā manorantaramucyate .. 57.33 ..

1.57.35

manvantarasya saṅkhyā tu varṣāgreṇa nibodhata.
triṃśatkoṭyastu varṣāṇāṃ mānuṣeṇa prakīrtitāḥ .. 57.34 ..

1.57.36

saptaṣaṣṭistathānyāni niyutānyadhikāni tu.
viṃśatiśca sahasrāṇi kālo'yaṃ sādhikāṃ vinā .. 57.35 ..

1.57.37

manvantarasya saṅkhyaiṣā saṅkhyāvidbhirdvijaiḥ smṛtā.
manvantarasya kālo'yaṃ yugaiḥ sārddhaṃ prakīrtitaḥ .. 57.36 ..

1.57.38

catuḥ sahasrayuktaṃ vai prathamantat kṛtaṃ yugam.
tretāvaśiṣṭaṃ vakṣyāmi dvāparaṃ kalimeva ca .. 57.37 ..

1.57.39

yugapatsamavetārtho dvidhā vaktuṃ na śakyate.
kramāgataṃ mayā hyetattubhyaṃ proktaṃ yugadvayam.
ṛṣivaṃśaprasaṅgena vyākulatvāttathaiva ca .. 57.38 ..

1.57.40

tatra tretāyugasyādau manuḥ saptarṣayaśca te.
śrautaṃ smārttañca dharmañca brahmaṇā ca pracoditam .. 57.39 ..

1.57.41

dārāgnihotrasaṃyogamṛgyajuḥ sāmasaṃjñitam.
ityādilakṣaṇaṃ śrautaṃ dharmaṃ saptarṣayo'bruvan .. 57.40 ..

1.57.42

parasparāgataṃ dharmaṃ smārttañcācāralakṣaṇam.
varṇāśramācārayutaṃ manuḥ svāyambhuvo'bravīt .. 57.41 ..

1.57.43

satyena brahmacaryeṇa śrutena tapasā ca vai.
teṣāṃ sutaptatapasāmārṣeyeṇa krameṇa tu .. 57.42 ..

1.57.44

saptarṣīṇāṃ manoścaiva ādye tretāyugasya tu .
abuddhipūrvakaṃ teṣāmakriyāpūrvameva ca .. 57.43 ..

1.57.45

abhivyaktāstu te mantrāstārakādyairnidarśanaiḥ.
ādikalpe tu devānāṃ prādurbhūtāstu te svayam .. 57.44 ..

1.57.46

praṇāśe tvatha siddhīnāmapyāsāñca pravarttanam.
āsan mantrā vyatīteṣu ye kalpeṣu sahasraśaḥ.
temantrā vai punasteṣāṃ pratibhāsasamutthitāḥ .. 57.45 ..

1.57.47

ṛco yajūṃṣi sāmāni mantrāścātharvaṇāni ca.
saptarṣibhistu te proktāḥ smārtaṃ dharmaṃ manurjagau .. 57.46 ..

1.57.48

tretādau saṃhitā vedāḥ kevalā dharmaśeṣataḥ.
saṃrodhādāyuṣaścaiva vyasyante dvāpareṣu te .. 57.47 ..

1.57.49

ṛṣayastapasā devāḥ kalau ca dvāpareṣu vai.
anādinidhanā divyāḥ pūrvaṃ sṛṣṭāḥ svayambhuvā .. 57.48 ..

1.57.50

sadharmāḥ saprajāḥ sāṅgā yathādharmaṃ yuge yuge.
vikrīḍante samānārthā vedavādā yathāyugam .. 57.49 ..

1.57.51

ārambhayajñā kṣatrasya haviryajñā viśāmpateḥ.
paricāra yajñāḥ śūdrāstu japayajñā dvijottamāḥ .. 57.50 ..

1.57.52

tathā pramuditā varṇāstretāyāṃ dharmapālitāḥ.
kriyāvantaḥ prajāvantaḥ samṛddhāḥ sukhinastathā .. 57.51 ..

1.57.53

brāhmaṇānanuvarttante kṣatriyāḥ kṣatriyān viśaḥ.
vaiśyānuvartinaḥ śūdrāḥ parasparamanuvratāḥ .. 57.52 ..

1.57.54

śubhāḥ pravṛttayasteṣāṃ dharmā varṇāśramāstathā.
saṅkalpitena manasā vācoktena svasarmaṇā.
tretāyuge tvavikalaḥ karmmārambhaḥ prasiddhyati .. 57.53 ..

1.57.55

āyurmedhā balaṃ rūpamārogyaṃ dharmaśīlatā.
sarvasādhāraṇā hyete tretāyāṃ vai bhavantyuta .. 57.54 ..

1.57.56

varṇāśramavyavasthānaṃ teṣāṃ brahmā tathākarot .
punaḥ prajāstu tā mohāttān dharmānna hyapālayan .. 57.55 ..

1.57.57

parasparavirodhena manuntāḥ punaranvayuḥ.
manuḥ svāyambhuvo dṛṣṭvā yāthātathyaṃ prajāpatiḥ .. 57.56 ..

1.57.58

dhātā tu śatarūpāyāḥ pumān sa udapādayat.
priyavratottānapādau pradhamantau mahīpatī .. 57.57 ..

1.57.59

tataḥ prabhṛti rājāna utpannā daṇḍadhāriṇaḥ.
prajānāṃ rañjanāccaiva rājānastvabhavannṛṣāḥ .. 57.58 ..

1.57.60

pracchannapāpā ye jetumaśakyā manujā bhuvi.
dharmasaṃsthāpanārthāya teṣāṃ śāstre tapo mayā .. 57.59 ..

1.57.61

varṇānāṃ pravibhāgāśca tretāyāṃ saṃprakīrtitāḥ.
saṃhitāśca tato mantrā ṛṣabhirbrahmaṇaistu te .. 57.60 ..

1.57.62

yajñaḥ pravartitaścaiva tadā hyevantu daivataiḥ.
yāmaiḥ śuklairjapaiścaiva sarvasambhārasaṃvṛtaiḥ .. 57.61 ..

1.57.63

sārddhaṃ viśvabhujā caiva devendreṇa mahaujasā.
svāyambhuve'ntare devairyajñāste prāk pravartitāḥ .. 57.62 ..

1.57.64

satyaṃ japastapo dānaṃ tretāyāṃ dharma ucyate.
kriyā dharmaśca hrasate satyadharmaḥ pravarttate .. 57.63 ..

1.57.65

prajāyante tataḥ śūrā āyuṣmanto mahābalāḥ.
nyastadaṇḍamahābhāgā yajvāno brahmavādinaḥ .. 57.64 ..

1.57.66

padma patrāyatākṣāśca pṛthūraskāḥ susaṃhitāḥ.
siṃhāntakā mahāsattvā mattamātaṅgagāminaḥ .. 57.65 ..

1.57.67

mahādhanurddharāścaiva tretāyāṃ cakravartinaḥ.
sarvalakṣaṇasampannā nyagrodhaparimaṇḍalāḥ .. 57.66 ..

1.57.68

nyagrodhau tau smṛtau bāhū vyāmo nyagrodha ucyate.
vāmenaivocchrayādyasya sama ūrddhvantu dehinaḥ.
samucchrayaḥ parīṇāho jñeyo nyagrodhamaṇḍalaḥ .. 57.67 ..

1.57.69

cakraṃ ratho maṇirbhāryā nidhiraścāgajāstathā.
saptātiśayaratnāni sarveṣāñcakravarttinām .. 57.68 ..

1.57.70

cakraṃ ratho maṇiḥ khaḍgaṃ dhanūratnañca pañcamam.
keturnidhiśca saptaite prāṇahīnāḥ prakīrttitāḥ .. 57.69 ..

1.57.71

bhāryā purohitaścaiva senānī rathakṛcca yaḥ.
mantryaśvaḥ kalabhaścaiva prāṇinaḥ samprakīrttitāḥ .. 57.70 ..

1.57.72

ratnānyetāni divyāni saṃsiddhāni mahātmanām.
caturdaśa vidheyāni sarveṣāṃ cakravārtinām .. 57.71 ..

1.57.73

viṣṇoraṃśena jāyante pṛthivyāṃ cakravarttinaḥ.
manvantareṣu sarveṣu atītānāgateṣu vai .. 57.72 ..

1.57.74

bhūtabhavyāni yānīha varttamānāni yāni ca.
tretāyugādikeṣvatra jāyante cakravarttinaḥ .. 57.73 ..

1.57.75

bhadrāṇīmāni teṣāṃ vai bhavantīha mahīkṣitām.
adbhutāni ca catvāri balaṃ dharmaḥ sukhaṃ dhanam .. 57.74 ..

1.57.76

anyonyasyāvirodhena prāpyante vai nṛpaiḥ samam.
artho dharmaśca kāmaśca yaśo vijaya eva ca .. 57.75 ..

1.57.77

aiśvaryeṇāṇimādyena prabhuśaktyā tathaiva ca.
anyena tapasā caiva ṛṣīnabhibhavanti ca.
balena tapasā caiva devadānavāmānuṣān .. 57.76 ..

1.57.78

lakṣaṇaiścāpi jāyante śarīrasthairamānuṣaiḥ.
keśasthitā lalāṭorṇā jihvā cāsyapramārjanī.
tāmraprabhoṣṭhadantoṣṭhāḥ śrīvatsāścorddhvaromaśāḥ .. 57.77 ..

1.57.79

ājānubāhanaścaiva jālahastā vṛṣāṅkitāḥ.
nyagrodhapariṇāhāśca siṃhaskandhāḥ sumehanāḥ .
gajendragatayaścaiva mahāhanava eva ca .. 57.78 ..

1.57.80

pādayoścakramatsyau tu śaṅkhapadmau tu hastayoḥ.
pañcāśītisahasrāṇi te bhavantyajarā nṛpāḥ .. 57.79 ..

1.57.81

asaṅgā gatayasteṣāṃ catasraścakravarttinām.
antarikṣe samudre ca pātāle parvateṣu ca .. 57.80 ..

1.57.82

ijyā dānaṃ tapaḥ satyaṃ tretāyāṃ dharma ucyate .
tadā pravarttate dharmo varṇāśramavibhāgaśaḥ .. 57.81 ..

1.57.83

maryādāsthāpanārthaṃ ca daṇḍanītiḥ pravarttate .
hṛṣṭapuṣṭāḥ prajāḥ sarvā hyarogāḥ pūrṇamānasāḥ .. 57.82 ..

1.57.84

eko vedaścatuṣpādastretāyugavidhau smṛtaḥ.
trīṇi varṣasahasrāṇi tadā jīvanti mānavāḥ .. 57.83 ..

1.57.85

putrapautrasamākīrṇā mriyante ca krameṇa tu .
eṣa tretāyuge dharmastretāsandhau nibodhata .. 57.84 ..

1.57.86

tretāyuga svabhāvastu sandhyāpādeva varttate .
sandhyāyāṃ vai svabhāvastu yugapādena tiṣṭhati .. 57.85 ..

1.57.87

..śāṃśapāyana uvāca..

1.57.88

kathaṃ tretāyugamukhe yajñasyāsītpravartanam.
pūrvaṃ svāyambhuve sarge yathāvattadbravīhi me .. 57.86 ..

1.57.89

antarhitāyāṃ sandhyāyāṃ sārddhaṃ kṛtayugena vai.
kalākhyāyāṃ pravṛttāyāṃ prāpte tretāyuge tadā.
varṇāśramavyavasthānaṃ kṛtavantaśca vai punaḥ .. 57.87 ..

1.57.90

sambhārāṃstāṃ śca sambhṛtya kathaṃ yatraḥ pravartitaḥ.
etacchrutvābravītsūtaḥ śrūyatāṃ śāṃśapāyana .. 57.88 ..

1.57.91

iyathā tretāyugamukhe yajñasyāsītpravartanam.
oṣadhīṣu ca jātāsu pravṛtte vṛṣṭisarjane.
pratiṣṭhitāyāṃ vārtāyāṃ gṛhāśramapureṣu ca .. 57.89 ..

1.57.92

varṇāśrama vyavasthānaṃ kṛtvā mantrāṃśca saṃhitām.
mantrān saṃyojayitvātha ihāmutreṣu karmasu .. 57.90 ..

1.57.93

tathā viśvamugindrastu yajñaṃ prāvartayattadā.
daivataiḥ sahitaḥ sarvaiḥ sarvasambhārasambhṛtam .. 57.91 ..

1.57.94

athāśvamedhe vitate samājagmurmaharṣayaḥ.
yajante paśubhirmedhyairhutvā sarve samāgatāḥ .. 57.92 ..

1.57.95

karmavyagreṣu ṛtvikṣu satate yajñakarmaṇi.
sampragīteṣu teṣvevamāgameṣvatha satvaram .. 57.93 ..

1.57.96

parikrānteṣu laghuṣu adhvaryuvṛṣabheṣu ca.
ālabdheṣu ca medhyeṣu tathā paśugaṇeṣu vai .. 57.94 ..

1.57.97

haviṣyagnau hūyamāne devānāṃ devahotṛbhiḥ.
āhūteṣu ca deveṣu yajñabhākṣu mahātmasu .. 57.95 ..

1.57.98

ya indriyātmakā devā yajñabhājastathā tu ye.
tān yajante tadā devāḥ kalpādiṣu bhavanti ye .. 57.96 ..

1.57.99

adhvaryavaḥ praiṣakāle vyutthitā ye maharṣayaḥ.
maharṣayastu tān dṛṣṭvā dīnān paśugaṇān sthitān .
papracchurindraṃ sambhūya ko'yaṃ yajñavidhistava .. 57.97 ..

1.57.100

adharmo balavāneṣa hiṃsādharmepsayā tava.
neṣṭaḥ paśuvadhastveṣa tava yajñe surottama .. 57.98 ..

1.57.101

adharmo dharmagātāya prārabdhaḥ paśubhistvayā.
nāyaṃ dharmo hyadharmo'yaṃ na hiṃsā dharma ucyate .. 57.99 ..

1.57.102

āgamena bhavān yajñaṃ karotu yadihecchasi.
vidhidṛṣṭena yajñena dharmamavyayahetunā.
yajñabījaiḥ suraśreṣṭha yeṣu hiṃsā na vidyate .. 57.100 ..

1.57.103

trivarṣaparamaṃ kālamuṣitairaprarohibhiḥ.
eṣa dharmo mahānindra svayambhuviṅitaḥ purā .. 57.101 ..

1.57.104

evaṃ viśvabhugindrastu munibhistattvadarśibhiḥ.
jaṅgamaiḥ sthāvarairveti kairyaṣṭavyamihocyate .. 57.102 ..

1.57.105

te tu khinnā vivādena tattvayuktā maharṣayaḥ.
sandhāya vākyamindreṇa prapacchuśceśvaraṃ vasum .. 57.103 ..

1.57.106

..ṛṣaya ūcuḥ..

1.57.107

mahāprājña kathaṃ dṛṣṭastvayā yajñavidhirnṛpa.
uttānapāde prabrūhi saṃśayaṃ chindhi naḥ prabho .. 57.104 ..

1.57.108

śrutvā vākyaṃ tatasteṣāmavicārya balābalam.
vedaśāstramanusmṛtya yajñatattvamuvāca ha.
yathopadiṣṭairyaṣṭavyamiti hovāca pārthivaḥ .. 57.105 ..

1.57.109

yaṣṭavyaṃ paśubhirmedhyairatha bījaiḥ phalaistathā.
hiṃsāsvabhāvo yajñasya iti me darśayatyasau .. 57.106 ..

1.57.110

yatheha saṃhitāmantrā hiṃsāliṅgā maharṣibhiḥ.
dīrgheṇa tapasā yuktairdarśanaistārakādibhiḥ.
tatprāmāṇyānmayā coktaṃ tasmānmā mantumarhatha .. 57.107 ..

1.57.111

yadi pramāṇaṃ tānyeva mantravākyāni vai dvijāḥ .
tadā prāvarttatā yajño hyanyathā no'nṛtaṃ vacaḥ.
evaṃ hṛtottarāste vai yuktātmānastapodhanāḥ .. 57.108 ..

1.57.112

adhasva bhavanaṃ dṛṣṭvā tamarthaṃ vāgyato bhava.
mithyāvādī nṛpo yasmāt praviveśa rasātalam .. 57.109 ..

1.57.113

ityuktamātre nṛpatiḥ praviveśa rasātalam.
ūrddhvacārī vasurbhūtvā rasātalacaro'bhavat .. 57.110 ..

1.57.114

vasudhātalavāsī tu tena vākyena so'bhavat.
dharmāṇāṃ saṃśayacchettā rājā vasurathāgataḥ .. 57.111 ..

1.57.115

tasmānna vācyamekena bahujñenāpi saṃśayaḥ.
bahūddhārasya dharmasya sūkṣmād‌dūramupāgatiḥ .. 57.112 ..

1.57.116

tasmānna niścayādvaktuṃ dharmaḥ śakyastu kenacit.
devānṛṣīnupādāya svāyambhuvamṛte manum .. 57.113 ..

1.57.117

tasmānna hiṃsādharmasya dvāramuktaṃ maharṣibhiḥ.
ṛṣikoṭisahasrāṇi karmabhiḥ svairdivaṃ yayuḥ .. 57.114 ..

1.57.118

tasmānna dānaṃ yajñaṃ vā praśaṃsanti maharṣayaḥ.
tucchaṃ mūlaṃ phalaṃ śākamudapātraṃ tapodhanāḥ.
evaṃ dattvā vibhavataḥ svargaloke pratiṣṭhitāḥ .. 57.115 ..

1.57.119

adrohaścāpyalobhaśca damo bhūtadayā tapaḥ.
brahmacaryaṃ tathā satyamanukrośaḥ kṣamā dhṛtiḥ.
sanātanasya dharmasya mūlametaddurāsadam .. 57.116 ..

1.57.120

dharmamantrātmako yajñastapaścānaśanātmakam.
yajñena devānāpnoti vairāgyaṃ tapasā punaḥ .. 57.117 ..

1.57.121

brāhmaṇyaṃ karmasaṃnyāsādvairāgyāt prekṣate layam.
jñānāt prāpnoti kaivalyaṃ pañcaitā gatayaḥ smṛtāḥ .. 57.118 ..

1.57.122

evaṃ vivādaḥ sumahān yajñasyāsīt pravarttane.
ṛṣīṇāṃ devatānāñca pūrvaṃ svāyambhuve'ntare .. 57.119 ..

1.57.123

tataste ṛṣayo dṛṣṭvādbhutaṃ vartma balena tu.
vasorvākyamanādṛtya jagmuste vai yathāgatāḥ .. 57.120 ..

1.57.124

gateṣu devasaṅgheṣu devā yajñamavāpnuyuḥ.
śrūyante hi tapaḥsiddhā brahmakṣatramayā nṛpāḥ .. 57.121 ..

1.57.125

priyavratottānapādau dhruvo medhātithirvasuḥ.
sumedhā virajāścaiva śaṅkhapādraja eva ca.
prācīnabarhiḥ parjanyo havirddhānādayo nṛpāḥ .. 57.122 ..

1.57.126

ete cānye ca bahavo nṛpāḥ siddhā divaṃ gatāḥ.
rājarṣayo mahāsattvā yeṣāṃ kīrttiḥ pratiṣṭhitā .. 57.123 ..

1.57.127

tasmādviśiṣyate yajñāttapaḥ sarveṣu kāraṇaiḥ.
brahmaṇā tapasā sṛṣṭa jagadviśvamidaṃ purā .. 57.124 ..

1.57.128

tasmānnātyeti tadyajñaṃ tapomūlamidaṃ smṛtam.
yajñapravarttanaṃ hyevamataḥ svāyambhuve'ntare.
tataḥprabhṛti yajño'yaṃ yugaiḥ saha vyavarttata .. 57.125 ..

1.57.129

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte yajñapravarttanaṃ nāma saptapañcāśo'dhyāyaḥ .. 57 ..

1.57.130

= =
śloka 57.70 - dra. śatapatha brāhmaṇam 5.3.1

Linked texts (7)