Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 1.60: adhyāyaḥ 60

Vāyupurāṇa 1.60

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 60

1.60.1

..ṛṣaya ūcuḥ..

1.60.2

ṛṣayastadvacaḥ śrutvā sūtamāhuḥ sudustaram.
kathaṃ vedā purā vyastāstanno brūhi mahāmate .. 60.1 ..

1.60.3

..sūta uvāca ..

1.60.4

dvāpare tu parāvṛtte manoḥ svāyambhuve'ntare .
brahmā manumuvācedaṃ tadvadiṣye mahāmate .. 60.2 ..

1.60.5

parivṛtte yuge tāta svalpavīryā dvijātayaḥ.
saṃvṛttāṃ yuga doṣeṇa sarve caiva yathākramam .. 60.3 ..

1.60.6

bhraśyamānaṃ yugavaśādalpaśiṣṭaṃ hi dṛśyate.
daśasāhasrabhāgena hyavaśiṣṭaṃ kṛtādidam .. 60.4 ..

1.60.7

vīryaṃ tejo balaṃ vākyaṃ sarvañcaiva praṇaśyati.
vedavedā hi kāryāḥ syurmābhūdvedavināśanam .. 60.5 ..

1.60.8

vede nāśamanuprāpte yajño nāśaṃ gamiṣyati.
yatre naṣṭe devanāśastataḥ sarvaṃ praṇaśyati .. 60.6 ..

1.60.9

ādyo vedaścatuṣpādaḥ śatasāhasrasaṃjñitaḥ.
punardaśaguṇaḥ kṛtsno yajño vai sarvakāmadhuk .. 60.7 ..

1.60.10

evamuktastathetyuktvā manurlokahite rataḥ.
vedamekaṃ catuṣpādaṃ caturdhā vyabhajatprabhuḥ .. 60.8 ..

1.60.11

brahmaṇo vacanāttāta lokānāṃ hitakāmyayā.
tadidaṃ varttamānena yuṣmākaṃ vedakalpanam .. 60.9 ..

1.60.12

manvantareṇa vakṣyāmi vyatītānāṃ prakalpanam.
pratyakṣeṇa parokṣaṃ vai tannibodhata sattamāḥ .. 60.10 ..

1.60.13

asmin yuge kṛto vyāsaḥ pārāśaryaḥ parantapaḥ.
dvaipāyana iti khyāto viṣṇoraṃśaḥ prakīrtitaḥ .. 60.11 ..

1.60.14

brahmaṇā coditaḥ so'smin vedaṃ vyastuṃ pracakrame.
atha śiṣyān sa jagrāha caturo vedakāraṇāt .. 60.12 ..

1.60.15

jaiminiñca sumantuñca vaiśampāyanameva ca.
pailanteṣāṃ caturthantu pañcamaṃ lomaharṣaṇam .. 60.13 ..

1.60.16

ṛgvedaśrāvakaṃ pailañjagrāha vidhivad dvijam .
yajurvedapravaktāraṃ vaiśampāyanameva ca .. 60.14 ..

1.60.17

jaiminiṃ sāmavedārthaśrāvakaṃ so'nvapadyata.
tathaivātharvavedasya sumantumṛṣisattamam .. 60.15 ..

1.60.18

itihāsapurāṇasya vaktāraṃ samyageva hi.
māñcaiva pratijagrāha bhagavānīśvaraḥ prabhuḥ .. 60.16 ..

1.60.19

eka āsīdyajurvedastañcaturddhā vyakalpayat.
caturhotramabhūttasmiṃstena yajñamakalpayat .. 60.17 ..

1.60.20

ādhvaryavaṃ yajurbhistu ṛgbhirhotraṃ tathaiva ca.
udgātraṃ sāmabhiśvakre brahmatvañcāpyatharvabhiḥ.
brahmatvamakarodyajñe vedenātharvaṇena tu .. 60.18 ..

1.60.21

tataḥ saṛcamuddhṛtya ṛgvedaṃ samakalpa yat.
hotṛkaṃ kalpyate tena yajñavāhaṃ jagaddhitam .. 60.19 ..

1.60.22

sāmabhiḥ sāmavedañca tenodgātramarocayat .
rājñastvatharvavedena sarvakarmāṇyakārayat .. 60.20 ..

1.60.23

ākhyānaiścāpyupākhyānairgāthābhiḥ kulakarmabhiḥ.
purāṇasaṃhitāścakre purāṇārthaviśāradaḥ .. 60.21 ..

1.60.24

yacchiṣṭantu yajurvede tena yajñamathāyujat.
yuñjānaḥ sa yajurvede iti śāstraviniścayaḥ .. 60.22 ..

1.60.25

padānāmuddhṛtatvācca yajūṃṣi viṣamāṇi vai .
sa tenoddhṛtavīryastu ṛtvigbhirvedapāragaiḥ.
prayujyate hyaśvamedhastena vā yujyate tu saḥ .. 60.23 ..

1.60.26

ṛco gṛhītvā pailastu vyabhajattad vidhā punaḥ .
dviṣkṛtvā saṃyuge caiva śiṣyābhyāmadadatprabhuḥ .. 60.24 ..

1.60.27

indrapramataye caikāṃ dvitīyāṃ bāṣkalāya ca.
catasraḥ saṃhitāḥ kṛtvā bāṣkalirdvijasattamaḥ.
śiṣyānadhyāpayāmāsa śuśrūṣābhiratān hitān .. 60.25 ..

1.60.28

bodhantu prathamāṃ śākhāṃ dvitīyāmagnimāṭharam.
pārāśaraṃ tṛtīyāntu yājñavalkyāmathāparām .. 60.26 ..

1.60.29

indrapramatirekāntu saṃhitāṃ dvijasattamaḥ.
adhyāpayanmahābhāgaṃ mārkaṇḍeyaṃ yaśasvinam .. 60.27 ..

1.60.30

satyaśravasamagryantu putraṃ sa tu mahāyaśāḥ.
satyaśravāḥ satyahitaṃ punaradhyāpayad dvijaḥ .. 60.28 ..

1.60.31

so'pi satyataraṃ putraṃ punaradhyāpayadvibhuḥ.
satyaśriyaṃ mahātmānaṃ satyadharmaparāyaṇam .. 60.29 ..

1.60.32

abhavaṃstasya śiṣyā vai trayastu sumahaujasaḥ .
satyaśriyastu vidvāsaḥ śāstragrahaṇatatparāḥ .. 60.30 ..

1.60.33

śākalyaḥ prathamasteṣāṃ tasmādanyo ratha(ā)ntaraḥ .
bāṣkaliśca bharadvāja iti śākhāpravartakāḥ .. 60.31 ..

1.60.34

devamitrastu śākalyo jñānāhaṅkāragarvitaḥ.
janakasyasa yajñe vai vināśamagamad dvijaḥ .. 60.32 ..

1.60.35

..śāṃśapāyana uvāca..

1.60.36

kathaṃ vināśamagamatsa munirjñānagarvitaḥ.
janakasyāśvamedhena kathaṃ vādo babhūva ha .. 60.33 ..

1.60.37

kimarthañcābhavadvādaḥ kena sārddhamathāpi vā.
sarvametadyathāvṛttamācakṣva viditantava.
ṛṣīṇāntu vacaḥ śrutvā taduttaramathābravīt .. 60.34 ..

1.60.38

..sūta uvāca..

1.60.39

janakasyāśvamedhe tu mahānāsītsamāgamaḥ.
ṛṣīṇāntu sahasrāṇi tatrājagmuranekaśaḥ.
rājarṣerjanakasyātha taṃ yajñaṃ hi didṛkṣavaḥ .. 60.35 ..

1.60.40

āgatān brāhmaṇān dṛṣṭvā jijñāsāsyābhavattataḥ.
konveṣāṃ brāhmaṇaḥ śreṣṭhaḥ kathaṃ me niścayo bhavet.
iti niścitya manasā buddhiṃ cakre janādhipaḥ .. 60.36 ..

1.60.41

gavāṃ sahasramādāya suvarṇamadhikaṃ tataḥ.
grāmān ratnāni dāsāṃśca munīn prāha narādhipaḥ.
sarvānahaṃ prapannano'smi śirasā śreṣṭhabhāginaḥ .. 60.37 ..

1.60.42

yadetadāhṛtaṃ vittaṃ ye vaḥ śreṣṭhatamo bhavet.
tasmai tadupanītaṃ hi vidyāvittaṃ dvijottamāḥ .. 60.38 ..

1.60.43

janakasya vacaḥ śrutvā munayaste śrutikṣamāḥ.
dṛṣṭvā dhanaṃ mahāsāraṃ dhanavṛddhyā jighṛkṣavaḥ .
śraddhayāñcakruranyonyaṃ vedajñānamadolbaṇāḥ .. 60.39 ..

1.60.44

manasā gatavittāste mamedaṃ dhanamityuta.
mamaivaitanna vetyanyo brūhi kiṃ vā vikalṣyate.
ityevaṃ dhanadoṣeṇa vādāṃścakruranekaśaḥ .. 60.40 ..

1.60.45

tathānyastatra vai vidvān brahmavāhasutaḥ kaviḥ.
yājñavalkyo mahātejāstapasvī brahmavittamaḥ .. 60.41 ..

1.60.46

brahmaṇo'ṅgāt samutpanno vākyaṃ provāca susvaram.
śiṣyaṃ brahmavidāṃ śreṣṭho dhanametad gṛhāṇa bho .. 60.42 ..

1.60.47

nayasva ca gṛhaṃ vatsa mamaitannātra saṃśayaḥ.
sarvavedeṣvahaṃ vaktā nānyaḥ kaścittu matsamaḥ.
yovā na prīyate vipraḥ sa me hyavatu mā'ciram .. 60.43 ..

1.60.48

tato brahmārṇavaḥ kṣubdhaḥ samudra iva samplave .
tānuvāca tataḥ svastho yājñavalkyo hasanniva .. 60.44 ..

1.60.49

krodha mākārṣuvidvāṃso bhavantaḥ satyavādinaḥ.
vadāmahe yathāyuktaṃ jijñāsantaḥ parasparam .. 60.45 ..

1.60.50

tato'bhyupāgamaṃsteṣāṃ vādā jagmuranekaśaḥ.
sahasradhā śubhairarthaiḥ sūkṣmadarśanasambhavaiḥ .. 60.46 ..

1.60.51

loke vede tathādhyātme vidyāsthānairalaṃkṛtāḥ.
śāpottamaguṇairyuktā nṛpaughaparivarjanāḥ .
vādāḥ samabhavaṃstatra dhanahetormahātmanām .. 60.47 ..

1.60.52

ṛṣayastvekataḥ sarve yājñavalkyastathaikataḥ.
sarve te munayastena yājñavalkyena dhīmatā .
ekaikaśastataḥ pṛṣṭā naivottaramathāvruvan .. 60.48 ..

1.60.53

tānvijitya munīn sarvān brahmarāśirmahādyutiḥ.
śākalyamiti hovāca vādakarttāramañjasā .. 60.49 ..

1.60.54

śākalya vada vaktavyaṃ kiṃ dhyāyannavatiṣṭase.
pūrṇastvaṃ jaḍamānena vātādhmāto yathā dṛtiḥ .. 60.50 ..

1.60.55

evaṃ sa dharṣitastena roṣāttāmrāsyalocanaḥ.
provāca yājñavalkyaṃ taṃ puruṣaṃ munisannidhau .. 60.51 ..

1.60.56

tvamasmāṃstṛṇavattyaktvā tathaivemān dvijottamān.
vidyādhanaṃ mahāsāraṃ svayaṃgrāhaṃ jighṛkṣasi .. 60.52 ..

1.60.57

śākalyenaivanuktaḥ syādyājñavalkyaḥ samabravīt.
brahmiṣṭhānāṃ balaṃ viddhi vidyātattvārthadarśanam .. 60.53 ..

1.60.58

kāmaścārthena sambaddhastenārthaṃ kāmayāmahe .
kāmapraśradhanā viprāḥ kāmapraśrānvadāmahe .. 60.54 ..

1.60.59

paṇaścaiṣo'sya rājarṣestasmānnītaṃ dhanaṃ mayā.
etacchrutvā vacastasya śākalyaḥ krodhamūrcchitaḥ.
yājñavalkyamathovāca kāmapraśrārthamadvacaḥ .. 60.55 ..

1.60.60

brūhīdānīṃ mayoddiṣṭān kāmapraśrān yathārthataḥ.
tataḥ samabhavadvādastayorbrahmavidormahān .. 60.56 ..

1.60.61

sāgraṃ praśnasahasrantu śākalyastamucūcudat.
yājñavalkyo'bravītsarvān ṛṣīṇāṃ śrṛṇvatāṃ tadā .. 60.57 ..

1.60.62

śākalye cāpi nirvāde yājñavalkyastamabravīt .
praśramekaṃ mamāpi tvaṃ vada śākalya kāmikam.
śāpaḥ paṇo'sya vādasya abruvan mṛtyumāvrajet .. 60.58 ..

1.60.63

atha sannoditaṃ praśraṃ yājñavalkyena dhīmatā .
śākalyastamavijñāya sadyo mṛtyumavāpnuyāt .. 60.59 ..

1.60.64

evaṃ mṛtaḥ sa śākalyaḥ praśravyākhyānapīḍitaḥ.
evaṃ vādaśca sumahānāsītteṣāṃ dhanārthibhiḥ.
ṛṣīṇāṃ munibhiḥ sārddhaṃ yājñavalkyasya caiva hi .. 60.60 ..

1.60.65

sarvaiḥ pṛṣṭāṃstu sampraśrān śataśo'tha sahasraśaḥ.
vyākhyāya vai mune teṣāṃ praśrasāraṃ mahāgatiḥ .. 60.61 ..

1.60.66

yājñavalkyo dhanaṃ gṛhya yaśo vikhyāpya cātmanaḥ.
jagāma vai gṛhaṃ svasthaḥ śiṣyaiḥ parivṛto vaśī .. 60.62 ..

1.60.67

devamitrastu śākalyo mahātmā dvijasattamaḥ.
cakāra saṃhitāḥ pañcabuddhimān padavittamaḥ .. 60.63 ..

1.60.68

tacchiṣyā abhavan pañca mudghalo golakastathā.
khālīyaśca tathā matsvaḥ śaiśireyastu pañcamaḥ .. 60.64 ..

1.60.69

provāca saṃhitāstisraḥ śākapūrṇarathītaraḥ.
niruktañca punaścakre caturthaṃ dvijasattamaḥ .. 60.65 ..

1.60.70

tasya śiṣyāstu catvāraḥ ketavo dālakistathā.
dharmaśarmā devaśarmā sarve vratadharā dvijāḥ .. 60.66 ..

1.60.71

śākalye tu mṛte sarve brahmaghnāste babhūvire.
tadā cintāṃ parāṃ prāpya gatāste brahmaṇo'ntikam .. 60.67 ..

1.60.72

tān jñātvā cetasā brahmā preṣitaḥ pavanaḥpure.
tatra gacchata yūyaṃ vaḥsadyaḥ pāpaṃ praṇaśyati .. 60.68 ..

1.60.73

dvādaśārkaṃ namaskṛtyā tathā vai vālukeśvaram .
ekādaśa tathā rudrān vāyuputraṃ viśeṣataḥ.
kuṇḍe catuṣṭaye snātvā brahmahatyāṃ tariṣyatha .. 60.69 ..

1.60.74

sarve śīghratarā bhūtvā tatpuraṃ samupāgatāḥ.
snānaṃ kṛtaṃ vidhānena devānāṃ darśanaṃ kṛtam .. 60.70 ..

1.60.75

uttareśvaraṃ namaskṛtya vāḍavānāṃ prasādataḥ.
sarve pāpavinirmuktā gatāste sūryamaṇḍalam .. 60.71 ..

1.60.76

tadā prabhṛti tattīrthaṃ jātaṃ pātakanāśanam.
vāyoḥ puraṃ pavitrañca vāyunā nirmitaṃ purā .. 60.72 ..

1.60.77

añjanāgarbhasambhūtahanumānpavanātmajaḥ.
yadā jāto mahādevohanumānsatyavikramaḥ.
tadevaṃ nirmitaṃ tīrthaṃ vāyunā brahmayoninā .. 60.73 ..

1.60.78

ūrvyāṃ jātāstu ye śūdrā brāhmaṇānāṃ niveditāḥ.
vṛttyarthaṃ brahmayajñārthaṃ karasteṣu kṛto mahān .. 60.74 ..

1.60.79

anena vidhinā jātaṃ viprāṇāṃ śāsanaṃ mahat .
goghno vāpi kṛtaghno vā surāpī gurūtalpagaḥ.
vāḍādityaṃ namaskṛtya sarvapāpaiḥ pramucyate .. 60.75 ..

1.60.80

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte mahāsthānatīrthavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭitamo'dyāyaḥ .. 60 ..

Linked texts (3)