Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 1.7

Vāyupurāṇa 1.7

Language
Sanskrit

1.7.1

ityeṣa prathamaḥ pādaḥ prakriyārthaḥ prakīrtitaḥ.
śrutvā tu saṃhṛṣṭamanāḥ kāśyapeyaḥ sanātanaḥ ..1..

1.7.2

sambodhya sūtaṃ vacasā papracchāthottarāṃ kathām.
ataḥprabhṛti kalpajña pratisaṃdhiṃ pracakṣva naḥ ..2..

1.7.3

samatītasya kalpasya varttamānasya cobhayoḥ.
kalpayorantaraṃ yacca pratisaṃdhiryatastayoḥ.
etadveditumicchāmaḥ atyantakuśalo hyasi ..3..

1.7.4

..lomaharṣaṇa uvāca..

1.7.5

atra vo'haṃ pravakṣyāmi pratisaṃdhiñca yastayoḥ.
samatītasya kalpasya varttamānasya cobhayoḥ ..4..

1.7.6

manvantarāṇi kalpeṣu yeṣu yāni ca suvratāḥ.
yaścāyaṃ varttate kalpo vārāhaḥ sāmprataḥ śubhaḥ ..5..

1.7.7

asmāt kalpācca yaḥ kalpaḥ pūrvo'tītaḥ sanātanaḥ.
tasya cāsya ca kalpasya madhyāvasthānnibodhata ..6..

1.7.8

pratyāhṛte pūrvakalpe pratisaṃdhiṃ ca tatra vai.
anyaḥ pravarttate kalpo janāllokāt punaḥ punaḥ ..7..

1.7.9

vyucchinnāt pratisaṃdhestu kalpāt kalpaḥ parasparam.
vyucchidyante kriyāḥsarvāḥ kalpānte sarvaśastadā.
tasmāt kalpāttu kalpasya pratisaṃdhirnigadyate ..8..

1.7.10

manvantarayugākhyānāmapyucchinnāśca sandhayaḥ.
parasparāḥ pravarttante manvantarayugaiḥ saha ..9..

1.7.11

uktā ye prakriyārthena pūrvakalpāḥ samāsataḥ.
teṣāṃ parārddhakalpānāṃ pūrvo hyasmāttu yaḥ paraḥ.
āsīt kalpo vyatīto vai parārddhena parastu saḥ ..10..

1.7.12

anye bhaviṣyā ye kalpā aparārddhādguṇīkṛtāḥ.
prathamaḥ sāmpratasteṣāṃ kalpo'yaṃ varttate dvijāḥ ..11..

1.7.13

yasmin pūrvaḥ parārddhe tu dvitīye para ucyate.
etāvān sthitikālaśca pratyāhārastataḥ smṛtaḥ ..12..

1.7.14

asmāt kalpāttu yaḥ pūrvaṃ kalpo'tītaḥ sanātanaḥ.
caturyugasahasrānte aho manvantaraiḥ purā ..13..

1.7.15

kṣīṇe kalpe tadā tasmin dāhakāle hyupasthite.
tasmin kalpe tadā devā āsanvaimānikāstu ye ..14..

1.7.16

nakṣatragrahatārāstu candrasūryagrahāśca ye.
aṣṭāviṃśatirevaitāḥ koṭyastu sukṛtātmanām ..15..

1.7.17

manvantare tathaikasmin caturdaśasu vai tathā.
trīṇi koṭiśatānyāsan koṭyādvinavatistathā.
aṣṭādhikāḥ saptaśatāḥ sahasrāṇāṃ smṛtāḥ purā ..16..

1.7.18

vaimānikānāṃ devānāṃ kalpe'tīte tu ye'bhavan.
ekaikasmiṃstu kalpe vai devā vaimānikāḥ smṛtāḥ ..17..

1.7.19

atha manvantareṣvāsaṃścaturdaśasu vai divi.
devāśca pitaraścaiva munayo manavastathā ..18..

1.7.20

teṣāmanucarā ye ca manuputrāstathaiva ca.
varṇāśramibhirīḍyāśca tasmin kāle tu ye surāḥ.
manvantareṣu yehyāsan devaloke divaukasaḥ ..19..

1.7.21

te taiḥ saṃyojakaiḥ sārddhaṃ prāpte saṅkalane tathā.
tulyaniṣṭhāstu te sarve prāpte hyābhūtasaṃplave ..20..

1.7.22

tataste'vaśyabhāvitvād buddhvā paryāyamātmanaḥ.
trailokyavāsino devāstasmin prāpte hyupaplave ..21..

1.7.23

te'nautsukyaviṣādena tyaktvā sthānāni bhāvataḥ.
maharllokāya saṃvignāstataste dadhire matim ..22..

1.7.24

te yuktā upapadyante mahasisthaiḥ śarīrakaiḥ.
viśuddhibahulāḥ sarve mānasīṃ siddhimāsthitāḥ ..23..

1.7.25

taiḥ kalpa vāsibhiḥ sārddhaṃ mahānāsāditastu yaiḥ.
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaistadbhaktaiścāparairjjanaiḥ ..24..

1.7.26

matvā tu te maharllokaṃ devasaṅghāścaturddaśa.
tataste janalokāya so dvegā dadhire matim ..25..

1.7.27

viśuddhibahulāḥ sarve mānasīṃ siddhimāsthitāḥ.
taiḥ kalpavāsibhiḥ sāṃrddha mahānāsāditastu yaiḥ ..26..

1.7.28

daśakṛtva ivāvṛttyā tasmādgacchanti svastapaḥ.
tatra kalpān daśasthitvā satyaṃ gacchanti vai punaḥ.
etena kramayogena yānti kalpanivāsinaḥ ..27..

1.7.29

evaṃ devayugānāntu sahasrāṇi parasparāt.
gatāni brahmalokaṃ vai aparāvarttinīṃ gatim ..28..

1.7.30

ādhipatyaṃ vinā te vai aiśvaryeṇa tu tatsamāḥ.
bhavanti brahmaṇastulyā rūpeṇa viṣayeṇa ca ..29..

1.7.31

tatra te hyavatiṣṭhanti prītiyuktāḥ prasaṅgamāt.
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya mucyante brahmaṇā saha ..30..

1.7.32

avaśyambhāvinā'rthena prākṛtenaiva te svayam.
nānā tvenābhisambaddhāstadā tatkālabhāvinaḥ ..31..

1.7.33

svarūpato buddhipūrvaṃ yathā bhavati jāgrataḥ.
tatkālabhāvi teṣāṃ tu tathā jñānaṃ pravarttate ..32..

1.7.34

pratyāhāre tu bhedānāṃ yeṣāṃ bhinnābhisūṣmaṇām.
taiḥ sārddhaṃ pratisṛjyante kāryāṇi karaṇāni ca ..33..

1.7.35

nānātvadarśanātteṣāṃ brahmalokanivāsinām.
vinaṣṭasvādhikārāṇāṃ svena dharmeṇa tiṣṭhatām ..34..

1.7.36

te tulyalakṣaṇāḥ siddhāḥ śuddhātmāno nirañjanāḥ.
prakṛtau kāraṇātītāḥ svātmanyeva vyavasthitāḥ ..35..

1.7.37

prakhyāpayitvā hyātmānaṃ prakṛtisteṣu sarvaśaḥ.
puruṣāvyavahṛtatvena pratītā na pravarttate ..36..

1.7.38

pravartite punaḥ sarge teṣāṃ vā kāraṇaṃ punaḥ.
saṃyoge prākṛte teṣāṃ yuktānāṃ tattvadarśinām ..37..

1.7.39

atrāpavargiṇāṃ teṣāmapunarmārgagāminām.
abhāvaḥ punarutpattau śāntānāmarcciṣāmiva ..38..

1.7.40

tatasteṣu gateṣūrddhvaṃ trailokyātsumahātmasu.
taiḥ sārddhaṃ ye maharllokāttadā nāsāditā janāḥ.
tacchiṣṭāśceha tiṣṭhanti kalpāddehamupāsate ..39..

1.7.41

gandharvādyāḥ piśācāntā mānuṣā brāhmaṇādayaḥ.
paśavaḥ pakṣiṇaścaiva sthāvarāḥ sasarīsṛpāḥ ..40..

1.7.42

tiṣṭhatsu teṣu tatkālaṃ pṛthivītalavāsiṣu.
sahasraṃ yattu raśmīnāṃ sūryasyeha vibhāsate.
te saptaraśmayo bhūtvā hyekaiko jāyate raviḥ ..41..

1.7.43

krameṇottiṣṭhamānāste trīn lokān pradahantyuta.
jaṅgamāḥ sthāvarāḥ caiva nadīḥ saṃrvāśca parvatān.
pūrve śuṣkā hyanāvṛṣṭyā sūryaistaiśca pradhūpitāḥ ..42..

1.7.44

tadā te viviśuḥ sarve nirddagdhāḥ sūryaraśmibhiḥ.
jaṅgamāḥ sthāvarāḥ sarve dharmādharmātmakāstu vai ..43..

1.7.45

dagdhadehāstataste vai gatāḥ pāpayugātyaye.
yonyā tayā hyanirmuktāḥ śubhapāpānubandhayā ..44..

1.7.46

tataste hyupapadyante tulyarūpā jane janāḥ.
viśuddhibahulāḥ sarve mānasīṃ siddhimāsthitāḥ ..45..

1.7.47

uṣitvā rajanīṃ tatra brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ.
punaḥ sarge bhavantīha brahmaṇo mānasīprajāḥ ..46..

1.7.48

tatasteṣu pravṛtteṣu jane trailokyavāsiṣu.
nirdagdheṣu ca lokeṣu teṣu sūryaistu saptabhiḥ.
vṛṣṭyā kṣitau plāvitāyāṃ viśīrṇeṣvālayeṣu ca ..47..

1.7.49

samudrāścaiva meghāśca āpaḥ sarvāśca pārthivāḥ.
vrajantyekārṇavatvaṃ hi salilākhyāstadāśritāḥ ..48..

1.7.50

āgatāgatikaṃ tadvai yadā tu salilaṃ bahu.
saṃchādyemāṃ sthitāṃ bhūmimarṇavākhyā tadā ca sā ..49..

1.7.51

ābhāti yasmānnābhānti bhāsanto vyāptidīptiṣu.
sarvataḥ samanuplāvya tāsāñcāmbho vibhāvyate ..50..

1.7.52

tadambhastanute yasmāt sarvāṃ pṛthvīṃ samantataḥ.
dhātustanotirvistāre tenāmbhastanavaḥ smṛtāḥ ..51..

1.7.53

aramityeṣa śīghrantu nipātaḥ kavibhiḥ smṛtaḥ.
ekārṇave bhavantyāpo na śīghrāstena te narāḥ ..52..

1.7.54

tasmin yugasahasrānte saṃsthite brahmaṇo'hani.
rājanyāṃ varttamānāyāntāvattat salilātmanā ..53..

1.7.55

tatastu salile tasminnaṣṭe'gnau pṛthivītale.
praśāntavāte'ndhakāre nirāloke samantataḥ ..54..

1.7.56

yenaivādhiṣṭhitaṃ hīdaṃ brahmā sa puruṣaḥ prabhuḥ.
vibhāgamasya lokasya punarvai kartumicchati ..55..

1.7.57

ekārṇave tadā tasminnaṣṭe sthāvarajaṅgame.
tadā sa bhavati brahmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt ..56..

1.7.58

sahasraśīrṣā puruṣo rukmavarṇo hyatīndriyaḥ.
brahmā nārāyaṇākhyastu suṣvāpa salile tadā ..57..

1.7.59

sattvodrekāt prabuddhastu śūnyaṃ lokamavekṣya ca.
imañcodāharantyatra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati ..58..

1.7.60

āpo nārākhyāstanava ityapānnāma śuśrumaḥ.
āpūrya nābhiṃ tatrāste tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ ..59..

1.7.61

sahasraśīrṣā sumanāḥ sahasrapāt sahasracakṣurvadanaḥ sahasrabhuk.
sahasrabāhuḥ prathamaḥ prajā patistrayīpathe yaḥ puruṣo nirucyate ..60..

1.7.62

ādityavarṇo bhuvanasya goptā eko hyapūrvaḥ prathamaṃ turāṣāṭ.
hiraṇyagarbhaḥ puruṣo mahātmā sa paṭhyate vai tamasaḥparastāt ..61..

1.7.63

kalpādau rajasodrikto brahmā bhūtvā'sṛjat prajāḥ.
kalpānte tamasodrikto kālo bhūtvā'grasat punaḥ ..62..

1.7.64

sa vai nārāyaṇā khyastu sattvodrikto'rṇave svapan.
tridhā vibhajya cātmānaṃ trailokye samavarttata ..63..

1.7.65

sṛjate grasate caiva vīkṣante ca tribhistu tān.
ekārṇave tadā loke naṣṭe sthāvarajaṅgame ..64..

1.7.66

caturyugasahasrānte sarvataḥ salilāvṛte.
brahmā nārāyaṇākhyastu aprakāśārṇave svapan ..65..

1.7.67

caturvidhāḥ prajā grastvā brāhmyāṃ rātryāṃ mahārṇave.
paśyanti taṃ maharllokāt suptaṃ kālaṃ maharṣayaḥ ..66..

1.7.68

bhṛgvādayo yathā sapta kalpe hyasmin maharṣayaḥ.
tato vivarttamānaistairmahān parigataḥ paraḥ ..67..

1.7.69

gatyarthād ṛṣayo dhātornnāmanirvṛttirāditaḥ.
tasmādṛṣiparatvena mahāṃstasmānmaharṣayaḥ ..68..

1.7.70

maharllokasthitairdṛṣṭaḥ kālaḥ suptastadā ca taiḥ.
satyādyāḥ sapta yehyāsan kalpe'tīte maharṣayaḥ ..69..

1.7.71

evaṃ brāhmīṣu rātrīṣu hyatī tāsu sahasraśaḥ.
dṛṣṭavantastathā hyanye suptaṃ kālaṃ maharṣayaḥ ..70..

1.7.72

kalpayāmāsa vai brahmā tasmāt kālo nirucyate ..71..

1.7.73

sa sraṣṭā sarvabhūtānāṃ kalpādiṣu punaḥ punaḥ.
vyaktāvyakto mahādevastasya sarvamidaṃ jagat ..72..

1.7.74

ityeṣa pratisandhirvaḥ kīrttitaḥ kalpayordvayoḥ.
sāmpratātītayormadhye prāgavasthā babhūva yā ..73..

1.7.75

kīrttitā tu samāsena kalpe kalpe yathā tathā.
sāmprataṃ te pravakṣyāmi kalpametaṃ nibodhata ..74..

1.7.76

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte pratisandhikīrttanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ .. 7 ..

Linked texts (6)