<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 1.8

# Vayupurana 1.8

Vāyupurāṇa 1.8

- **Language:** Sanskrit

### [1.8.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.1)

..sūta uvāca..

### [1.8.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.2)

tulyaṃ yugasahasrasya naiśaṃ kālamupāsya saḥ.  
śarvaryante prakurute brahmatvaṃ sargakāraṇāt ..1..

### [1.8.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.3)

brahmā tu salile tasmin vāyurbhūtvā tadācarat.  
andhakāre tadā tasmin naṣṭe sthāvarajaṅgame ..2..

### [1.8.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.4)

jalena samanuvyāpte sarvataḥ pṛthivītale.  
avibhāgena bhūteṣu samantātsusthiteṣu ca ..3..

### [1.8.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.5)

niśāyāmiva khadyotaḥ prāvṛṭ‌kāle tatastataḥ.  
tadākāśe caran so'tha vīkṣyamāṇaḥ svayambhuvaḥ ..4..

### [1.8.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.6)

pratiṣṭhāyā hyapāyantu mārgamāṇastadā prabhuḥ.  
tatastu salile tasmin jñātvā hyantargatāṃ mahīm ..5..

### [1.8.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.7)

anumānāttu sambuddho bhūmeruddharaṇaṃ prati.  
cakārānyāṃ tanuñcaiva pūrvakalpādiṣu smṛtām ..6..

### [1.8.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.8)

sa tu rūpaṃ varāhasya kṛtvā'paḥ prāviśat prabhuḥ.  
adbhiḥ sañchāditāmurvīṃ samīkṣyātha prajāpatiḥ ..7..

### [1.8.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.9)

uddhṛtyorvīmathādbhyastu apastāstu sa vinyasat.  
sāmudrīstu samudreṣu nādeyīrnimnagāsvapi.  
pārthivīstu sa vinyasya pṛthivyāṃ so'cinodgirīn ..8..

### [1.8.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.10)

prāksarge dahyamāne tu tadā saṃvarttakāgninā.  
tenāgninā pralīnāste parvatā bhuvi sarvaśaḥ ..9..

### [1.8.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.11)

śaityādekārṇave tasmin vāyunāpastu saṃhṛtāḥ.  
niṣaktā yatra yatrāsaṃstatratatrā'calo'bhavat ..10..

### [1.8.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.12)

skannācalatvādacalāḥ parvabhiḥ parvatāḥ smṛtāḥ.  
girayo'dbhirnigīrṇatvāccayanācca śiloccayāḥ ..11..

### [1.8.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.13)

tatastu tāṃ samuddhṛtya kṣitimantarjjalāt prabhuḥ.  
svasthāne sthāpayitvā ca vibhāgamakarot punaḥ ..12..

### [1.8.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.14)

sapta sapta tu varṣāṇi tasyā dvīpeṣu saptasu.  
viṣamāṇi samīkṛtya śilābhiracinodgirīn ..13..

### [1.8.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.15)

dvīpeṣu teṣu varṣāṇi catvāriṃśattathaiva ca.  
tāvantaḥ parvatāścaiva varṣānte samavasthitāḥ.  
sargādau sanniviṣṭāste svabhāvenaiva nānyathā ..14..

### [1.8.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.16)

sapta dvīpāḥ samudrāśca anyonyasya tu maṇḍalam.  
sannikṛṣṭāḥ svabhāvena samāvṛtya parasparam ..15..

### [1.8.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.17)

bhūrākhyāṃścaturo lokāṃścandrādityau grahaiḥ saha.  
pūrvaṃ tu nirmmame brahmā sthānānīmāni sarvaśaḥ ..16..

### [1.8.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.18)

kalpasya cāsya brahmā vai hyasṛjat sthāninaḥ purā.  
āpo'griḥ pṛthivī vāyurantarikṣaṃ divaṃ tathā ..17..

### [1.8.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.19)

svargaṃ diśaḥ samudrāṃśca nadīḥ sarvāṃśca parvatān.  
oṣadhīnāṃ tathātmānamātmānaṃ vṛkṣavīrudhām ..18..

### [1.8.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.20)

lavāḥ kāṣṭhāḥ kalāścaiva muhūrtaṃ sandhirātryaham.  
arddhamāsāṃśca māsāṃśca ayanābdayugāni ca ..19..

### [1.8.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.21)

sthānābhimāninaścaiva sthānāni ca pṛthak pṛthak.  
sthānātmānaḥ sa sṛṣṭvā vai yugāvasthāṃ vinirmame ..20..

### [1.8.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.22)

kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliṃ caiva tathā yugam.  
kalpasyādau kṛtayuge prathame so'sṛjat prajāḥ ..21..

### [1.8.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.23)

prāguktā yā mayā tubhyaṃ pūrvakālaṃ prajāstu tāḥ.  
tasmin saṃvarttamāne tu kalpe dagdhāstadā'gninā ..22..

### [1.8.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.24)

aprāptā yāstapolokaṃ janalokaṃ samāśritāḥ.  
pravartanti punaḥ sarge bījārthaṃ tā bhavanti hi ..23..

### [1.8.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.25)

bījārthena sthitāstatra punaḥ sargasya kāraṇāt.  
tatastāḥ sṛjyamānāstu santānārthaṃ bhavanti hi ..24..

### [1.8.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.26)

dharmmārthakāmamokṣāṇāmiha tāḥ sādhakāḥ smṛtāḥ.  
devāśca pitaraścaiva ṛṣayo manavastathā ..25..

### [1.8.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.27)

tataste tapasā yuktaḥ sthānānyāpūrayanti hi.  
brahmaṇo mānasāste vai siddhātmāno bhavanti hi ..26..

### [1.8.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.28)

ye sargā dveṣayuktena karmaṇā te divaṃ gatāḥ.  
āvarttamānā iha te sambhavanti yuge yuge ..27..

### [1.8.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.29)

svakarmaphalaśeṣeṇa khyātāścaiva tathātmikāḥ.  
saṃbhavanti janāllokāt karmasaṃśayabandhanāt ..28..

### [1.8.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.30)

āśayaḥ kāraṇaṃ tatra boddhavyaṃ karmaṇāṃ tu saḥ.  
taiḥ karmabhistu jāyante janāllokāḥ śubhāśubhaiḥ ..29..

### [1.8.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.31)

gṛhṇanti te śarīrāṇi nānārūpāṇi yoniṣu.  
devādyasthāvarānte ca utpadyante parasparam ..30..

### [1.8.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.32)

teṣāṃ ye yāni karmāṇi prāk sṛṣṭeḥ pratipedire.  
tānyete pratipadyante sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ ..31..

### [1.8.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.33)

hisrāhiṃsre mṛdukrūre dharmādharme ṛtānṛte.  
tadbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate ..32..

### [1.8.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.34)

kalpeṣvāsan vyatīteṣu rūpanāmāni yāni ca.  
tānyevānāgate kāle prāyaśaḥ pratipedire ..33..

### [1.8.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.35)

tasmāttu nāmarūpāṇi tānyeva pratipedire.  
punaḥ punaste kalpeṣu jāyante nāmarūpataḥ ..34..

### [1.8.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.36)

tataḥ sarge hyavaṣṭabdhe sisṛkṣorbrahmaṇastu vai.  
prajāstā dhyāyatastasya satyābhidhyāyinastadā ..35..

### [1.8.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.37)

mithunānāṃ sahasrantu so'sṛjadvai mukhāttadā.  
janāste hyupapadyante sattvodriktāḥ sucetasaḥ ..36..

### [1.8.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.38)

sahasramanyadvakṣasto mithunānāṃ sasarjja ha.  
te sarve rajasodriktāḥ śuṣmiṇaścāpyaśuṣmiṇaḥ ..37..

### [1.8.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.39)

sṛṣṭvā sahasramanyattu dvandvānāmūrutaḥ punaḥ.  
rajastamobhyāmudriktā īhāśīlāstu te smṛtāḥ ..38..

### [1.8.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.40)

padbhyāṃ sahasramanyattu mithunānāṃ sasarjja ha.  
udriktāstamasā sarve niḥśrīkā hyalpatejasaḥ ..39..

### [1.8.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.41)

tato vai harṣamānāste dvandvotpannāstu prāṇinaḥ.  
anyonyā hṛcchapāvipṭā maithunāyopacakramuḥ ..40..

### [1.8.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.42)

tataḥprabhṛti kalpe'smin mithunotpattirucyate.  
māse māserttavaṃ yadyattadājñāsiddhi yoṣitāt ..41..

### [1.8.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.43)

tasmāttadā na suṣuvuḥ sevitairapi maithunaiḥ.  
āyuṣo'nte prasūyante mithunānyeva te sakṛt ..42..

### [1.8.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.44)

kuṭakāḥ kuvikāścaiva utpadyante mumūrṣitāḥ.  
tataḥprabhṛti kalpe'smin mithunānāṃ hi sambhavaḥ ..43..

### [1.8.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.45)

dhyāte tu manasā tāsāṃ prajānāṃ jāyate sakṛt.  
śabdādi viṣayaḥ śuddhaḥ pratyekaṃ pañcalakṣaṇaḥ ..44..

### [1.8.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.46)

ityevaṃ manasā pūrvaṃ prāksṛṣṭiryā prajāpateḥ.  
tasyānvavāye sambhūtā yairidaṃ pūritaṃ jagat ..45..

### [1.8.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.47)

saritsaraḥ samudrāṃśca sevante parvatānapi.  
tadā nātyambuśītoṣṇā yuge tasmin caranti vai ..46..

### [1.8.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.48)

pṛthvīrasodbhavaṃ nāma āhāraṃ hyāharanti vai.  
tāḥ prajāḥ kāmacāriṇyo mānasīṃ siddhimāsthitāḥ ..47..

### [1.8.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.49)

dharmādharmau na tāsvāstāṃ nirviśeṣāḥ prajāstu tāḥ.  
tulyamāyuḥ sukhaṃ rūpaṃ tāsāṃ tasmin kṛte yuge ..48..

### [1.8.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.50)

dharmādharmau na tāsvāstāṃ kalpādau tu kṛte yuge.  
svena svenādhikāreṇa jajñire te kṛte yuge ..49..

### [1.8.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.51)

catvāri tu sahasrāṇi varṣāṇāṃ divyasaṃkhyayā.  
ādyaṃ kṛtayugaṃ prāhuḥ sandhyānāntu catuḥ śatam ..50..

### [1.8.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.52)

tataḥ sahasraśastāsu prajāsu prathitāsvapi.  
na tāsāṃ pratighāto'sti na dvandvannāpi ca kramaḥ ..51..

### [1.8.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.53)

parvatodadhisevinyo hyaniketāśrayāstu tāḥ.  
viśokāḥ sattvabahulā ekāntasukhitaprajāḥ ..52..

### [1.8.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.54)

tā vai nikāmacāriṇyo nityaṃ muditamānasāḥ.  
paśavaḥ pakṣiṇaścaiva na tadāsan sarīsṛpāḥ ..53..

### [1.8.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.55)

nodbhijjā nārakāścaiva te hyadharmaprasūtayaḥ.  
na mūlaphalapuṣpañca nārttavaṃ hyṛtavo na ca ..54..

### [1.8.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.56)

sarvakāmasukhaḥ kālo nātyarthaṃ hyuṣṇaśītatā.  
manobhilaṣitāḥ kāmāstāsāṃ sarvatra sarvadā ..55..

### [1.8.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.57)

uttiṣṭhanti pṛthivyāṃ vai tābhirdhyātā rasotthitāḥ.  
balavarṇakarī tāsāṃ siddhiḥ sā roganāśinī ..56..

### [1.8.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.58)

asaṃskāryaiḥ śarīraiśca prajāstāḥ sthirayauvanāḥ.  
tāsāṃ viśuddhāt saṅkalpājjāyante mithunāḥ prajāḥ ..57..

### [1.8.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.59)

samaṃ janma ca rūpañca mriyante caiva tāḥ samam.  
tadā satyamalobhaśca kṣamā tuṣṭiḥ sukhaṃ damaḥ ..58..

### [1.8.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.60)

nirviśeṣāḥ kṛtāḥ sarvā rūpāyuḥśīlaceṣṭitaiḥ.  
abuddhipūrvakaṃ vṛttaṃ prajānāṃ jāyate svayam ..59..

### [1.8.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.61)

apravṛttiḥ kṛtayuge karmaṇoḥ śubhapāpayoḥ.  
varṇāśramavyavasthāśca na tadāsanna saṅkaraḥ ..60..

### [1.8.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.62)

anicchādveṣayuktāste varttayanti parasparam.  
tulyarūpāyuṣaḥ sarvā adhamottamavarjjitāḥ ..61..

### [1.8.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.63)

sukhaprāyā hyaśokāśca utpadyante kṛte yuge.  
nityaprahṛṣṭamanaso mahāsattvā mahābalāḥ ..62..

### [1.8.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.64)

lābhālābhau nāsvāstāṃ mitrāmitre priyāpriye.  
manasā viṣayastāsānnirīhāṇāṃ pravarttate.  
na lipsanti hi tā'nyonyannānugṛhṇanti caiva hi ..63..

### [1.8.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.65)

dhyānaṃ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ jñānamucyate.  
pravṛttaṃ dvāpare yajñaṃ dānaṃ kaliyuge varam ..64..

### [1.8.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.66)

sattvaṃ kṛtaṃ rajastretā dvāparantu rajastamau.  
kalau tamastu vijñeyaṃ yugavṛttavaśena tu ..65..

### [1.8.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.67)

kālaḥ kṛte yuge tveṣa tasya saṃkhyānnibodhata.  
catvāri tu sahasrāṇi varṣāṇāṃ tta kṛtaṃ yugam ..66..

### [1.8.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.68)

sandhyāṃśau tasya divyāni śatānyaṣṭau ca saṃkhyayā.  
tadā tāsāṃ babhūvāyurnna ca kleśavipattayaḥ ..67..

### [1.8.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.69)

tataḥ kṛtayuge tasmin sandhyāṃśe hi gate tu vaiḥ.  
pādāvaśiṣṭo bhavati yugadharmastu sarvaśaḥ ..68..

### [1.8.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.70)

sandhyāyāmapyatītāyāmantakāle yugasya tu.  
pādataśvāvatiṣṭhettu sandhyādharmo yugasya tu.  
evaṃ kṛte tu niḥśeṣe siddhi stvantardadhe tadā ..69..

### [1.8.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.71)

tasyāñca siddhau bhraṣṭāyāṃ mānasyāmabhavattataḥ.  
siddhiranyā yuge tasmistretāyāmantare kṛtāḥ ..70..

### [1.8.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.72)

sargādau yā mayāṣṭau tu mānasyo vai prakīrttitāḥ.  
aṣṭau tāḥ kramayogena siddhayo yānti saṃkṣayam ..71..

### [1.8.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.73)

kalpādau mānasī hyeṣā siddhirbhavati sā kṛte.  
manvantareṣu sarveṣu caturyugavibhāgaśaḥ.  
varṇāśramācārakṛtaḥ karmasiddhodbhavaḥ smṛtaḥ ..72..

### [1.8.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.74)

sandhyākṛtasya pādena sandhyāpādena cāṃśataḥ.  
kṛtasandhyāṃśakā hyete trīṃstrīn pādān parasparān.  
hrasanti yugadharmaiste tapaḥ śrutabalāyuṣaiḥ ..73..

### [1.8.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.75)

tataḥ kṛtāṃśe kṣīṇe tu babhūva tadanantaram.  
tretāyāṃ yugamanyantu kṛtāśamṛṣisattamāḥ ..74..

### [1.8.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.76)

tasmin kṣīṇe kṛtāṃśe tu tacchiṣṭāsu prajāsviha.  
kalpādau saṃpravṛttāyāstretāyāḥ pramukhe tadā ..75..

### [1.8.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.77)

praṇaśyati tadā siddhiḥ kālayogena nānyathā.  
tasyāṃ siddhau praṇaṣṭāyāmanyā siddhiravarttata ..76..

### [1.8.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.78)

apāṃ saukṣmye pratigate tadā meghātmanā tu tau.  
meghebhyastanayitnubhyaḥ pravṛttaṃ vṛṣṭisarjjanam ..77..

### [1.8.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.79)

sakṛdeva tayā vṛṣṭyā saṃyukte pṛthivītale.  
prādurāsaṃstadā tāsāṃ vṛkṣāstu gṛhasaṃsthitāḥ ..78..

### [1.8.80](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.80)

sarvapratyupabhogastu tāsāṃ tebhyaḥ prajāyate.  
varttayanti hi tebhyastāstretāyugamukhe prajāḥ ..79..

### [1.8.81](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.81)

tataḥ kālena mahatā tāsāmeva viparyayāt.  
rāgalobhātmako bhāvastadā hyākasmiko'bhavat ..80..

### [1.8.82](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.82)

yattadbhavati nārīṇāṃ jīvitānte tadārttavam.  
tadā tadvai na bhavati punaryugabalena tu ..81..

### [1.8.83](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.83)

tāsāṃ punaḥ pravṛttaṃ tu māse māse tadārttavam.  
tatastenaiva yogena varttatāṃ mithune tadā ..82..  
tāsāṃ tatkālabhāvitvānmāsi māsyupagacchatām.  
akāle hyārttavotpattirgarbhotpattirajāyata ..83..

### [1.8.84](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.84)

viparyayeṇa tāsāṃ tu tena kālena bhāvinā.  
praṇaśyanti tataḥ sarve vṛkṣāste gṛhasaṃsthitāḥ ..84..

### [1.8.85](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.85)

tatasteṣu praṇaṣṭeṣu vibhrāntā vyākulendriyāḥ.  
abhi dhyāyanti tāṃ siddhiṃ satyābhidhyāyinastadā ..85..

### [1.8.86](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.86)

prādurbabhūvustāsāṃ ca vṛkṣāste gṛhasaṃsthitāḥ.  
vastrāṇi ca prasūyante phalānyābharaṇāni ca ..86..

### [1.8.87](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.87)

teṣveva jāyate tāsāṃ gaṃdhavarṇarasānvitam.  
amākṣikaṃ mahāvīryaṃ puṭake puṭake madhu ..87..

### [1.8.88](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.88)

tena tā vartayanti sma mukhe tretāyugasya ca.  
hṛṣṭatuṣṭāstayā siddhyā prajā vai vigatajvarāḥ ..88..

### [1.8.89](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.89)

punaḥ kālāṃtareṇaiva punarllobhāvṛtāstu tāḥ.  
vṛkṣāṃstān paryagṛhṇanta madhu vā mākṣikaṃ balāt ..89..

### [1.8.90](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.90)

tāsāṃ tenāpacāreṇa punarllokakṛtena vai.  
praṇaṣṭā madhunā sārddhaṃ kalpavṛkṣāḥ vkacit vkacit ..90..

### [1.8.91](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.91)

tasyāmevālpaśiṣṭāyāṃ saṃdhyākālavaśāttadā.  
prāvartaṃta tadā tāsāṃ dvaṃdvānyabhyutthitāni tu ..91..

### [1.8.92](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.92)

śītavātātapaistīvraistatastā duḥkhitā bhṛśam..

### [1.8.93](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.93)

dvaṃdvaistāḥ pīḍyamānāstu cakrurāvaraṇāni ca ..92..

### [1.8.94](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.94)

kṛtvā dvaṃdva pratīkāraṃ niketāni hi bhojire.  
pūrvaṃ nikamipārāste aniketāśrayā bhṛśam ..93..

### [1.8.95](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.95)

yathāyogyaṃ yathāprīti niketeṣvavasan punaḥ.  
marudhanvasu nimneṣu parvateṣu nadīṣu ca.  
saṃśrayanti ca durgāṇi dhanvānaṃ śāśvatodakam ..94..

### [1.8.96](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.96)

yathāyogaṃ yathākāmaṃ sameṣu viṣameṣu ca.  
ārabdhāste niketā vai karttaṃ śītoṣṇa vāraṇam ..95..

### [1.8.97](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.97)

tataḥ saṃsthāpayāmāsa kheṭāni ca purāṇi ca.  
grāmāṃścaiva yathābhāgaṃ tathaivāntaḥ purāṇi ca ..96..

### [1.8.98](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.98)

tāsāmāyāmaviṣkambhān saṃniveśāntarāṇi ca.  
cakrustadā yathāprajñaṃ pradeśaḥ saṃjñitastu taiḥ ..97..

### [1.8.99](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.99)

aṃguṣṭhasya pradeśinyā vyāsaḥ prādeśa ucyate.  
tālaḥ smṛto madhyamayā gokarṇaścāpyanāmayā ..98..

### [1.8.100](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.100)

kaniṣṭhayā vitastistu dvādaśāṅula ucyate.  
ratniraṅgulaparvvāṇi saṃkhyayā tvekaviṃśatiḥ ..99..

### [1.8.101](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.101)

caturviṃśatibhiścaiva hastaḥ syādaṅgulāni tu.  
kiṣkuḥ smṛto dviratnistu dvicatvāriṃśadaṅgulam ..100..

### [1.8.102](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.102)

caturhastaṃ dhanurdaṇḍo nālikāyugameva ca.  
dhanuḥ sahasre dve tatra gavyūtistairvibhāvyate ..101..

### [1.8.103](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.103)

aṣṭau dhanuḥsahasrāṇi yojanaṃ taurnirucyate.  
etena yojanenaiva sanniveśastataḥ kṛtaḥ ..102..

### [1.8.104](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.104)

caturṇāmeva durgāṇāṃ svasamutthāni trīṇi tu.  
caturthaṃ kṛtrimaṃ durgaṃ tasya vakṣyāmyahaṃ vidhim ..103..

### [1.8.105](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.105)

saudhoccavapraprākāraṃ sarvataścātakāvṛtam.  
tadekaṃ svastikadvāraṃ kumārīpurameva ca ..104..

### [1.8.106](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.106)

śrotasīsaha taddvāraṃ nikhātaṃ punareva ca.  
hastāṣṭau ca daśa śreṣṭhā navāṣṭau vā'pare matāḥ ..105..

### [1.8.107](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.107)

kheṭānāṃ nagarāṇāñca grāmāṇāñcaiva sarvvaśaḥ.  
trividhānāñca durgāṇāṃ parvva todakabandhanam ..106..

### [1.8.108](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.108)

trividhānāñca durgāṇāṃ viṣkambhāyāmameva ca.  
yojanānāñca viṣkambhamaṣṭabhāgārddhamāyatam ..107..

### [1.8.109](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.109)

paramārddhārddhamāyāmaṃ pragudak‌pravaraṃ puram.  
chinnakarṇaṃ vikarṇantu vyañjanaṃ kṛśasaṃsthitam ..108..

### [1.8.110](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.110)

vṛttaṃ hīnañca dīrghañca nagaraṃ na praśasyate.  
caturasrārjavaṃ diksthaṃ praśastaṃvai puraṃ param ..109..

### [1.8.111](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.111)

caturviṃśatirādyantu hastānaṣṭaśataṃ param.  
atra madhyaṃ praśaṃsanti hrasvotkṛṣṭavivarjjitam ..110..

### [1.8.112](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.112)

atha kiṣkuśatānyaṣṭau prāhurmukhyaniveśanam.  
nagarādardhaviṣkambhaṃ kheṭaṃ grāmaṃ tato bahiḥ ..111..

### [1.8.113](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.113)

nagarādyojanaṃ kheṭaṃ śeṭādgrāmo'rddhayojanam.  
dvikrośaṃ paramā sīmā kṣetrasīmā caturddhanuḥ ..112..

### [1.8.114](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.114)

viṃśaddhanūṃṣi vistīrṇo diśāṃ mārgastu taiḥ kṛtaḥ.  
viṃśaddhanurgrāmamārgaḥ sīmāmārgo daśaiva tu ..113..

### [1.8.115](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.115)

dhanūṃṣi daśa vistīrṇaḥ śrīmān rājapathaḥ smṛtaḥ.  
nṛvājirathanāgānāmasambādhaḥ susañcaraḥ ..114..

### [1.8.116](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.116)

dhanūṃṣi caiva catvāri śākhārathyāstu taiḥ kṛtāḥ.  
gṛharathyoparathyāśca dvikāścāpyuparathyakāḥ ..115..

### [1.8.117](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.117)

ghaṇṭāpathaścatuṣpādastripadañca gṛhāntaram.  
vṛttimārgāstvarddhapadaṃ prāgvaṃśaḥ padikaḥ smṛtaḥ ..116..

### [1.8.118](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.118)

avaskaraṃ parīvāhaṃ padamātraṃsamantataḥ.  
kṛteṣu teṣu sthāneṣu punasvakrurgṛhāṇi vai ..117..

### [1.8.119](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.119)

yathā te pūrvamāsanvai vṛkṣāstu gṛhasaṃsthitāḥ.  
tathā kartuṃ samārabdhāścintayitvā punaḥ punaḥ ..118..

### [1.8.120](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.120)

vṛkṣāścaivagatāḥ śākhā na tāścaiva parāgatāḥ.  
ata ūrddhvaṃgatā ścānyā evaṃ tiryyaggatāḥ purā ..119..

### [1.8.121](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.121)

buddhvā'nviṣyastathā nyāyo vṛkṣaśākhā yathā gatāḥ.  
tathā kṛtāstu taiḥ śākhāstasmācchālāstu tāḥ smṛtāḥ ..120..

### [1.8.122](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.122)

evaṃ prasiddhāḥ śākhābhyaḥ śālāścaiva gṛhāṇi ca.  
tasmāttā vaismṛtāḥ śālāḥ śālātvaṃ caiva tāsu tat ..121..

### [1.8.123](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.123)

prasīdati manastāsu manaḥ prasādayanti tāḥ.  
tasmādgṛhāṇi śālāśca prāsādāścaiva saṃjñitāḥ ..122..

### [1.8.124](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.124)

kṛtvā dvandvopaghātāṃstān vārttopāyamacintayan.  
naṣṭeṣu madhunā sārddhaṃ kalpavṛkṣeṣu vai tadā.  
viṣādavyākulāstāvai prajāstṛṣṇākṣudhātmikāḥ ..123..

### [1.8.125](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.125)

tataḥ prādurbabhau tāsāṃ siddhistretāyuge punaḥ.  
vārtārthasādhikāpyanyā vṛttistāsāṃ hi kāmataḥ ..124..

### [1.8.126](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.126)

tāsāṃ vṛṣṭyudakānīha yāni nimnairgatāni tu.  
vṛṣṭyā tadabhāvatsrotaḥ khātāni nimnagāḥ smṛtāḥ ..125..

### [1.8.127](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.127)

evaṃ nadyaḥ pravṛttāstu dvitīye vṛṣṭisarjjane.  
ye parastādapāṃ stokā āpannāḥ pṝthivītale ..126..

### [1.8.128](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.128)

apāmbhūmeśca saṃyogādoṣadhyastāsu cābhavan.  
puṣpamūlaphalinyastu oṣadhyastāḥ prajajñire ..127..

### [1.8.129](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.129)

aphālakṛṣṭāścānuptā grāmyā'raṇyāścaturdaśa.  
ṛtupuṣpaphalāścaiva vṛkṣā gulmāśca jajñire ..128..

### [1.8.130](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.130)

prādurbhāvaśca tretāyāṃ vārttāyāmauṣadhasya tu.  
tainauṣadhena varttante prajāstretāyuge tadā ..129..

### [1.8.131](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.131)

tataḥ punarabhūttāsāṃ rāgo lobhaśca sarvaśaḥ.  
avaśyambhāvinārthena tretāyugavaśena tu ..130..

### [1.8.132](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.132)

tatastāḥ paryagṛhṇanta nadīkṣetrāṇi parvatān.  
vṛkṣān gularmauṣadhīścaiva prasahya tu yathābalam ..131..

### [1.8.133](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.133)

siddhātmānastu ye pūrvaṃ vyākhyātāḥ prākṛte mayā.  
brahmaṇā mānavāste vai utpannā yojanādiha ..132..

### [1.8.134](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.134)

śāntāśca suṣmiṇaścaiva karmiṇo duḥkhinastadā.  
tataḥ pravarttamānāste tretāyāṃ jarjñire punaḥ ..133..

### [1.8.135](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.135)

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā drohijanāstathā.  
bhāvitāḥ pūrvajātīṣu karmabhiśca śubhāśubhaiḥ ..134..

### [1.8.136](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.136)

itastebhyo balā ye tu satyaśīlā hyahiṃsakāḥ.  
vītalobhā jitātmāno nivasanti sma teṣu vai ..135..

### [1.8.137](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.137)

pratigṛhṇanti kurvanti tebhyaścānye'lpatejasaḥ.  
evaṃ vipratipanneṣu prapanneṣu parasparam ..136..

### [1.8.138](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.138)

tena doṣeṇa teṣāṃ tā oṣadhyo miṣatāṃ tadā.  
praṇaṣṭā hriyamāṇā vai muṣṭibyāṃ sikatā yathā ..137..

### [1.8.139](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.139)

agrasadbhūryugabalādgrāmyāraṇyāścaturdaśa.  
phalaṃ gṛhṇanti puṣpaiśca puṣvaṃ patraiśca yāḥ punaḥ ..138..

### [1.8.140](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.140)

tatastāsu praṇaṣṭāsu vibhrāntāstāḥ prajāstadā.  
svayambhuvaṃ prabhuṃ jagmuḥ kṣudhāviṣṭāḥ prajāpatim ..139..

### [1.8.141](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.141)

vṛttyarthamabhi lipsanta ādau tretāyugasya tu.  
brahmā svayambhūrbhagavān jñātvā tāsāṃ manīṣitam ..140..

### [1.8.142](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.142)

yuktaṃ pratyakṣadṛṣṭena darśanena vicārya ca.  
grastāḥ pṛthivyā oṣadhyo jñātvā pratyaduhatpunaḥ ..141..

### [1.8.143](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.143)

kṛtvā vatsaṃ sumeruṃ tu dudoha pṛthivīmimām.  
dugdheyaṃ gaustadā tena bījāni pṛthivītale ..142..

### [1.8.144](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.144)

jajñire tāni bījāni grāmyāraṇyāstu tāḥ punaḥ.  
oṣadhyaḥ phalapākāntāḥ saptasaptadaśāstu tāḥ ..143..

### [1.8.145](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.145)

vrīhayaśca yavāścaiva godhūmā aṇavastilāḥ.  
priyaṅgavau hyudārāśca kāraṣāśca satīnakāḥ ..144..

### [1.8.146](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.146)

māṣā mudgā masūrāśca niṣpāvāḥ sakulatthakāḥ.  
āḍhakyaśvaṇakāścaiva saptasaptadaśāḥ smṛtāḥ ..145..

### [1.8.147](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.147)

ityetā oṣadhīnāṃ tu grāmyāṇāṃ jātayaḥ smṛtāḥ.  
oṣadhyo yajñiyāścaiva grāmyāraṇyā ścaturddaśa ..146..

### [1.8.148](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.148)

vrīhayaḥ sayavā māṣā godhūmā aṇavastilāḥ.  
priyaṅusaptamā hyete aṣṭamī tu kulatthikā ..147..

### [1.8.149](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.149)

śyāmākā stvatha nīvārā jarttilāḥ sagavedhukāḥ.  
kuruvindā veṇuyavāstathā markaṭakāśca ye ..148..

### [1.8.150](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.150)

grāmyāraṇyāḥ smṛtā hyetā oṣadhyastu caturddaśa.  
utpannāḥ prathamā hyetā ādau tretāyugasya tu ..149..

### [1.8.151](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.151)

aphālakṛṣṭā oṣadhyo grāmyāraṇyāstu sarvaśaḥ.  
vṛkṣā gulmalatāvallīvīrudhastṛṇajātayaḥ ..150..

### [1.8.152](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.152)

mūlaiḥ phalaiśca rohiṇyo gṛhṇan puṣpaiśca jāyate.  
pṛthvī dugdhā tu bījāni yāni pūrvaṃ svayambhuvā ..151..

### [1.8.153](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.153)

ṛtupuṣpaphalāstā vai oṣadhyo jajñire tviha.  
yadā prasṛṣṭā oṣadhyo na prarehanti tāḥ punaḥ ..152..

### [1.8.154](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.154)

tataḥ sa tāsāṃ vṛttyarthaṃ vārttopāyaṃ cakāra ha.  
brahmā svayaṃbhūrbhagavān dṛṣṭvā siddhiṃ tu karmajām ..153..

### [1.8.155](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.155)

tataḥ prabhṛtyathauṣadhyaḥ kṛṣṭapacyāstu jajñire.  
saṃsiddhāyāntu vārttāyāntatastāsāṃ svayaṃbhuvaḥ.  
maryādāḥ sthāpayāmāsa yathārabdhāḥ parasparam ..154..

### [1.8.156](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.156)

ye vai parigṛhītārastāsāmāsanvidhātmakāḥ.  
itareṣāṃ kṛtatrāṇāḥ sthāpayāmāsa kṣatriyān ..155..

### [1.8.157](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.157)

upatiṣṭhanti ye tānvai yāvanto nirbhayāstathā.  
satyaṃ brahma yathā bhūtaṃ yathā bhūtaṃ bruvanto brāhmaṇāśca te ..156..

### [1.8.158](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.158)

ye cānyepyabalāsteṣāṃ vaiśyasaṃkarmasaṃsthitāḥ.  
kīnāśā nāśayanti sma pṛthivyāṃ prāgatandritāḥ.  
vaiśyāneva tu tānāhuḥ kī nāśān vṛttisādhakān ..157..

### [1.8.159](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.159)

śocantaśca dravantaśca paricaryāsu ye ratāḥ.  
nistejaso'lpavīryāśca śūdrāstānabravīttu saḥ ..158..

### [1.8.160](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.160)

teṣāṃ karmāṇi dharmāśca brahmā tu vyadadhāt prabhuḥ.  
saṃsthitau prākṛtāyāṃ tu cāturvarṇasya sarvaśaḥ ..159..

### [1.8.161](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.161)

punaḥ prajāstu tā mohāt tān dharmāṃstānapālayan.  
varṇa dharmairajīvantyo vyarudhyanta parasparam ..160..

### [1.8.162](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.162)

brahmā tamarthaṃ buddhvā tu yāthātathyena vai prabhuḥ.  
kṣatriyāṇāṃ balaṃ daṇḍaṃ yuddhamājīvamādiśat ..161..

### [1.8.163](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.163)

yājanādhyāpanaṃ caiva tṛtīyaṃ ca parigraham.  
brāhmaṇānāṃ vibhusteṣāṃ karmāṇyetānyathādiśat ..162..

### [1.8.164](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.164)

pāśupālyaṃ ca vāṇijyaṃ kṛṣiṃ caiva viśāṃ dadau.  
śilpājīvaṃ bhṛtiñcaiva śūdrāṇāṃ vyadadhāt prabhuḥ ..163..

### [1.8.165](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.165)

sāmānyāni tu karmāṇi brahmakṣatraviśāṃ punaḥ.  
yajanādhyayanaṃ dānaṃ sāmānyāni tu teṣu ca ..164..

### [1.8.166](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.166)

karmājīvaṃ tato dattvā tebhyaścaiva parasparam.  
lokāntareṣu sthānāni teṣāṃ siddhyā'dadat prabhuḥ ..165..

### [1.8.167](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.167)

prājāpatyaṃ brāhmaṇānāṃ smṛtaṃ sthānaṃ kriyāvatām.  
sthānamaindraṃ kṣatriyāṇāṃ saṃgrāmaṣvepalāyinām ..166..

### [1.8.168](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.168)

vaiśyānāṃ mārutaṃ sthānaṃ svadharmamupajīvinām.  
gāndharvaṃ śūdrajātīnāṃ praticāreṇa tiṣṭhatām ..167..

### [1.8.169](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.169)

sthānānyetāni varṇānāṃ vyatyācāravatāṃ svayam.  
tataḥ sthiteṣu varṇeṣu sthāpayāmāsa cāśramān ..168..

### [1.8.170](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.170)

gṛhastho brahmacāritvaṃ vānaprasthaṃ sabhikṣukam.  
āśramāṃścaturo hyetān pūrvamāsthāpayat prabhuḥ ..169..

### [1.8.171](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.171)

varṇakarmāṇi ye kecitteṣāmiha na kurvate .  
kutaḥ karmā kṣitiṃ prāhurāśramasthānavāsinaḥ ..170..

### [1.8.172](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.172)

brahmā tān sthāpayāmāsa āśramānnāmanāmataḥ.  
nirddeśārthaṃ tatasteṣāṃ brahmā dharmān prabhāṣata.  
prasthānāni ca teṣāṃ vai yamāṃśca niyamāṃśca ha ..171..

### [1.8.173](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.173)

cāturvarṇātmakaḥ pūrvaṃ gṛhasthaścāśramaḥ smṛtaḥ.  
trayāṇāmāśramāṇāñca pratiṣṭhāyonireva ca.  
yathākramaṃ pravakṣyāmi yamaiśca niyamaiśca te ..172..

### [1.8.174](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.174)

dārā'gnayo'thātitheya ijyāśrāddhakriyāḥ prajāḥ.  
ityeṣa vai gṛhasthasya samāsāddharmasaṃgrahaḥ ..173..

### [1.8.175](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.175)

daṇḍī ca mekhalī caiva hyadhaḥ śāyī tathā jaṭī.  
guruśuśrūṣaṇaṃ bhaikṣaṃ vidyādvai brahmacāriṇaḥ ..174..

### [1.8.176](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.176)

cīrapatrājināni syurddhānyamūlaphalauṣadham.  
ubhe sandhye'vagāhaśca homaśvāraṇya vāsinām ..175..

### [1.8.177](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.177)

āsannamusale bhaikṣamasteyaṃ śaucameva ca.  
apramādo'vyavāyaśca dayā bhūteṣu ca kṣamā ..176..

### [1.8.178](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.178)

akrodho guruśuśrūṣā satyañca daśamaṃ smṛtam.  
daśalakṣaṇiko hyeṣa dharmaḥ proktaḥ svayambhuvā ..177..

### [1.8.179](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.179)

bhikṣorvratāni pañcātra pañcaivopavratāni ca.  
ācāraśuddhirniyamaḥ śaucañca pratikarma ca.  
samyagdarśanamityevaṃ pañcaivopavratānyapi ..178..

### [1.8.180](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.180)

dhyānaṃ samādhirmanasendriyāṇāṃ sasāgarairbhaikṣamathopagamya.  
maunaṃ pavitropacitairvimuktiḥ parivrajo dharmamimaṃ vadanti ..179..

### [1.8.181](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.181)

sarve te śreyase prokto āśramā brahamaṇā svayam.  
satyārjjavantapaḥ kṣāntiryogejyā damapūrvikā ..180..

### [1.8.182](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.182)

vedāḥ sāṅgāśca yajñāśca vratāni niyamāśca ye.  
na siddhyanti praduṣṭasya bhāvadoṣa upāgate ..181..

### [1.8.183](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.183)

bahiḥ karmāṇi sarvāṇi prasiddhayanti kadācana.  
antarbhāvapraduṣṭasya kurvato'pi parākramān ..182..

### [1.8.184](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.184)

sarvasvamapi yodadyāt kaluṣeṇāntarātmanā.  
na tena dharmabhāk sa syādbhāva evātra kāraṇam ..183..

### [1.8.185](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.185)

evaṃ devāḥ sapitara ṛṣayo manavastathā.  
teṣāṃ sthānamamuṣmistu saṃsthitānāṃ pracakṣate ..184..

### [1.8.186](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.186)

aṣṭāśītisahasrāṇi ṛṣīṇāmūrddhvaretasām.  
smṛtaṃ tu teṣāṃ tatsthānaṃ tadeva guruvāsinām ..185..

### [1.8.187](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.187)

saptarṣīṇāntu yatśthānaṃ smṛtantadvai divaukasām.  
prājāpatyaṃ gṛhasthānāṃ nyāsināṃ brahmaṇaḥ kṣayaḥ.  
yogināmamṛtaṃ sthānaṃ nānādhīnāṃ na vidyate ..186..

### [1.8.188](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.188)

sthānānyāśramiṇāṃ tāni ye svadharme vyavasthitāḥ.  
catvāra ete panthāno devayānā vinirmitāḥ ..187..

### [1.8.189](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.189)

brahmaṇā lokatantreṇa ādye manvantare bhuvi.  
panthāno devayānāya teṣāṃ dvāraṃ raviḥ smṛtaḥ ..188..

### [1.8.190](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.190)

tathaiva pitṛyāṇānāṃ candramādvāramucyate.  
evaṃ varṇāśramāṇāṃ vai pravibhāge kṛte tadā.  
yadāsya na vyavarttanta prajā varṇāśramātmikāḥ ..189..

### [1.8.191](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.191)

tato'nyā mānasīḥ so'tha tretāmagadhye'sṛjat prajāḥ.  
ātmanaḥ svaśarīrācca tulyāśvaivātmanā tu vai ..190..

### [1.8.192](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.192)

tasmistretāyuge tvādye madhyaṃ prāpte krameṇa tu.  
tato'nyā mānasīstatra prajāḥ sraṣṭuṃ pracakrame ..191..

### [1.8.193](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.193)

tataḥ sattvarajodriktāḥ prajāḥ so'thāsṛjat prabhuḥ.  
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ vārttāyāścaiva sādhikāḥ ..192..

### [1.8.194](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.194)

devāśca pitaraścaiva ṛṣayo manavastathā.  
yugānurūpā dharmeṇa yairimā vicitāḥ prajāḥ ..193..

### [1.8.195](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.195)

upasthite tadā tasmin prajādharme svayammuvaḥ.  
abhidadhyau prajāḥ sarvā nānārūpāstu mānasīḥ ..194..

### [1.8.196](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.196)

pūrvoktā yā mayā tubhyañjanalokaṃ samāśritāḥ.  
kalpe'tīte tu te hyāsan devādyāstu prajā iha ..195..

### [1.8.197](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.197)

dhyāyatastasya tāḥ sarvāḥ sambhūtyarthamupasthitāḥ.  
manvantarakrameṇeha kaniṣṭhe prathame matāḥ ..196..

### [1.8.198](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.198)

khyātyānubandhaistaistaistu sarvārthairiha bhāvitāḥ.  
kuśalākuśalaprāyaiḥ karmabhistaiḥ sadā prajāḥ.  
tatkarmaphalaśeṣeṇa upaṣṭabdhāḥ prajajñire ..197..

### [1.8.199](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.199)

devāsurapitṛtvaiśca paśupakṣisarīsṛpaiḥ.  
vṛkṣanārakikīṭatvai staistairbhāvairupasthitāḥ.  
ādhīnāṃrtha prajānāñca ātmano vai vinirmame ..198..

### [1.8.200](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8.200)

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte caturāśramavibhāgo nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ .. 8 ..

## Linked texts (6)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.7.1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Mārkaṇḍeyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.markandeya.49.5) — Vyāsa, Sanskrit
- [Padmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.padma.1.1.156) — Vyāsa, Sanskrit
- [Garuḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.garuda.1.4.36) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śivadharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.sivadharma.sivadharmasastra.4.19) — Sanskrit
- [Śūdrācāraśiromaṇi](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.sudradharma.sudracarasiromani.1.p49) — Kṛṣṇaśeṣa 1520, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.8) · Pramāṇa
