<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 1.9

# Vayupurana 1.9: adhyāyaḥ 9

Vāyupurāṇa 1.9

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 9

### [1.9.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.1)

.. sūta uvāca ..  
tato'bhidhyāyatastasya jajñire mānasīprajāḥ.  
taccharīrasamutpannaiḥ kāryaistaiḥ kāraṇaiḥ saha.  
kṣetrajñāḥ samavarttanta gātrebhyastasya dhīmataḥ ..1..

### [1.9.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.2)

tato devāsurapitṝn mānavañca catuṣṭayam.  
sisṛkṣumbhāṃsyetāṃśca svātmanā samayūyujat ..2..

### [1.9.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.3)

yuktātmanastatastasya tato mātrā svayambhuvaḥ.  
tamabhidhyāyataḥ sargaṃ prayatno'bhut prajāpateḥ ..3..

### [1.9.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.4)

tato'sya jaghanāt pūrvamasurā jajñire sutāḥ.  
asuḥ prāṇaḥ smṛto viprā stajjanmānastato'surāḥ ..4..

### [1.9.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.5)

yayā sṛṣṭāḥ surāstanvā tāṃ tanuṃ sa vyapohata.  
sāpaviddhā tanustena sadyo rātrirajāyata ..5..

### [1.9.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.6)

sā tamobahulā yasmāttato rātristriyāmikā.  
āvṛtāstamasā rātrau prajāstasmāt svayambhuvaḥ ..6..

### [1.9.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.7)

dṛṣṭvā surāṃstu deveśastanumanyāmapadyata.  
avyaktāṃ sattvabahulāṃ tatastāṃ so'bhyayūyujat.  
tatastāṃ yuñjatastasya priyamāsīt prabhoḥ kila ..7..

### [1.9.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.8)

tato mukhe samutpannā dīvyatastasya devatāḥ.  
yato'sya dīvyato jātāstena devāḥ prakīrttitāḥ ..8..

### [1.9.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.9)

dhāturddivīti yaḥ proktaḥ krīḍāyāṃ sa vibhāvyate.  
tasyāntanvāntu divyāyāṃ jajñire tena devatāḥ ..9..

### [1.9.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.10)

devān sṛṣṭvātha deveśastanumanyāmapadyata.  
sattvamātrātmikāṃ devastato'nyāṃ so'bhyapadyata ..1.9.10..

### [1.9.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.11)

pitṛvanmanyamānastān putrān prādhyāyata prabhuḥ.  
pitaro hyupapakṣābhyāṃ rātryahnorantarāsṛjat.  
tasmātte pitaro devāḥ putratvantena teṣu tat ..11..

### [1.9.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.12)

yayā sṛṣṭāstu pitarastāntanuṃ sa vyapohata.  
sāpaviddhā tanustena sadyaḥ sandhyā prajāyata ..12..

### [1.9.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.13)

tasmādahastu devānāṃ rātriryā sā'surī smṛtā.  
tayormadhye tu vai paitrī yā tanuḥ sā garīyasī ..13..

### [1.9.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.14)

tasmāddevāsurāḥ sarve ṛṣayo manavastathā.  
te yuktāstāmupāsante brahmaṇo madhyamāntanum ..14..

### [1.9.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.15)

tato'nyāṃ sa punarbrahmā tanuṃ vai pratyapadyata.  
rajomātrātmikāyāntu manasā so'sṛjat prabhuḥ ..15..

### [1.9.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.16)

rajaḥprāyāt tataḥ so'tha mānasānasṛjat sutān.  
manasastu tatastasya mānasā jajñire prajāḥ ..16..

### [1.9.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.17)

dṛṣṭvā punaḥ prajāścāpi svāntanuntā mapauhata.  
sāpaviddhā tanustena jyotsnā sadyastvajāyata ..17..

### [1.9.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.18)

tasmādbhavanti saṃdṛṣṭā jyotsnāyā udbhave prajāḥ.  
ityetāstanavastena vyapaviddhā mahātmanā ..18..

### [1.9.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.19)

sadyo rātryahanī caiva sandhyā jyotsnā ca jajñire.  
jayotsnā sandhyā tathāhaśca sattvamātrātmakaṃ svayam.  
tamomātrātmikā rātriḥ sā vai tasmātrtriyāmi kā ..19..

### [1.9.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.20)

tasmāddevā divyatattvāt dṛṣ‌ṭā sṛṣṭā mukhāttu vai.  
yasmātteṣāṃ divā janma balinastena te divā ..1.9.20..

### [1.9.20\_1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.20_1)

tanvā yadasurān rātrau jaghanādasṛ jat prabhuḥ ..

### [1.9.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.21)

prāṇebhyo rātrijanmāno hyasahyā niśi tena te ..21..

### [1.9.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.22)

etānyeva bhaviṣyāṇāṃ devānāmasuraiḥ saha.  
pitṝṇāṃ mānavānāñca atītānāgateṣu vai.  
manvantareṣu sarveṣāṃ nimittāni bhavanti hi ..22..

### [1.9.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.23)

jyotsnā rātryahanī sandhyā catvāryābhāsitāni vai.  
bhānti yasmāttato bhāsi bhāśabdo'yaṃ manīṣibhiḥ.  
vyāptidīptyāṃ nigaditaḥ punaścāha prajāpatiḥ ..23..

### [1.9.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.24)

so'mbhāṃsyetāni dṛṣṭvā tu devadānavamānavān.  
pitṝṃśca vāsṛjatso'nyānātmano vibudhān punaḥ ..24..

### [1.9.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.25)

tāmutkṛtya tanuṃ kṛtsnāntato'nyāmasṛjat prabhuḥ.  
mūrtiṃ rajastamaḥprāyāṃ punarevābhyayūyujat ..25..

### [1.9.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.26)

andhakāre kṣudhāviṣṭa stato'nyāṃ sṛjate punaḥ.  
tena sṛṣṭāḥ kṣudhātmānaste'mbhāṃsyādātumudyatāḥ ..26..

### [1.9.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.27)

ambhāṃsyetāni rakṣāma uktavantaśca teṣu ca.  
rākṣasāste smṛtā loke krodhātmāno niśācarāḥ ..27..

### [1.9.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.28)

ye'bruvan kṣiṇumo'mbhāṃsi teṣāṃ dṛṣṭāḥ parasparam.  
tena te karmaṇā yakṣā guhyakāḥ krūrakarmiṇaḥ ..28..

### [1.9.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.29)

rakṣaṇe pālane cāpi dhātureṣa vibhāvyate.  
ya eṣa kṣitidhāturvai kṣayaṇe sannirucyate ..29..

### [1.9.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.30)

tāndṛṣṭvā hyapriyeṇāsya keśā aśīryaṃta dhīmataḥ.  
śītoṣṇāccocchritā hyūrddhvaṃ tadārohanta taṃ prabhum ..1.9.30..

### [1.9.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.31)

hīnā macchiraso vyālā yasmāccaivāpasarpitāḥ.  
vyālātmānaḥ smṛtā vyālāddhīnatvādahayaḥ smṛtāḥ ..31..

### [1.9.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.32)

pannatvātpannagāścaiva sarpāścaivāpasarpiṇaḥ.  
teṣāṃ pṛthivyāṃ nilayāḥ sūryācandramasoradhaḥ ..32..

### [1.9.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.33)

tasya krodhodbhavo yo'sāvagnigarbhassudāruṇaḥ.  
sa tu sarpasahotpannānāviveśa viṣātmikān ..33..

### [1.9.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.34)

sarpān dṛṣṭvā tataḥ krodhāt krodhātmāno vinirmame.  
varṇena kapiśenogrāste bhūtāḥ piśitāśanāḥ ..34..

### [1.9.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.35)

bhūtatvātte smṛtā bhūtāḥ piśācāḥ piśitāśanāt.  
vayato gāstatastasya gandharvo jajñire tadā ..35..

### [1.9.35\_2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.35_2)

dhyāyatītyeṣa dhāturvai yātrārthe paripaṭhyate.  
pibato jajñire gāstu gaṃdharvāstena te smṛtāḥ ..36..

### [1.9.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.37)

aṣṭāsvetāsu sṛṣṭāsu devayoniṣu sa prabhuḥ.  
tataḥ svacchandato'nyāni vayāṃsi vaya so'sṛjat ..37..

### [1.9.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.38)

chādyatastāni chandāṃsi vayaso'pi vayāṃsyapi.  
śūnyān dṛṣṭvā tu devo vai'sṛjatpakṣigaṇānapi ..38..

### [1.9.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.39)

mukhato'jān sasarjjātha vakṣasaścavayo'sṛjat.  
gāścaivāthodarādbrahmā pārśvābhyāñca vinirmame ..39..

### [1.9.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.40)

padbhyāñcāścān samātaṅgān śarabhān gavayān mṛgān.  
uṣṭrānaścatarāṃścaiva tāśvānyāścaiva jātayaḥ ..1.9.40..

### [1.9.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.41)

oṣadhyaḥ phalamūlāni romatastasya jajñire.  
evaṃ paśvoṣadhīḥ sṛṣṭvā nyayuñjatso'dhvare prabhuḥ ..41..

### [1.9.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.42)

tasmādādau tu kalpasya tretāyugamukhe tadā.  
gaurajaḥ puruṣo meṣo hyaśvo'śvataragarddabhau.  
etān grāmyān paśūnāhurāraṇyāṃśca nibodhata ..42..

### [1.9.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.43)

śvāpadā dvikhuro hastī vānaraḥ pakṣipañcamāḥ.  
undakāḥ paśavaḥ sṛṣṭāḥ saptamāstu sarīsṛpāḥ ..43..

### [1.9.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.44)

gāyatraṃ varuṇañcaiva trivṛtsaumyaṃ rathantaram.  
agniṣṭomaṃ ca yajñānāṃ nirmame prathamānmukhāt ..44..

### [1.9.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.45)

chandāṃsi traiṣṭubhaṅkarma stomaṃ pañcadaśantathā.  
bṛhatsāmamathokthañca dakṣiṇātso'sṛjanmukhāt ..45..

### [1.9.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.46)

sāmāni jagatī cchandastomaṃ pañcadaśantathā.  
vairūpyamatirātrañca paścimādasṛjanmukhāt ..46..

### [1.9.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.47)

ekaviṃśamatharvāṇamāptoryāmāṇameva ca.  
anuṣṭubhaṃ savairājamuttarādasṛjanmukhāt ..47..

### [1.9.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.48)

vidyuto'śanimeghāṃśca rohitendradhanūṃṣi ca.  
vayāṃsi ca sasarjjādau kalpasya bhagavān prabhuḥ ..48..

### [1.9.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.49)

uccāvacāni bhūtāni gātrebyastasya jajñire.  
brahmaṇastu prajāsargaṃ sṛjato hi prajāpateḥ ..49..

### [1.9.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.50)

sṛṣṭvā catuṣṭayaṃ pūrvaṃ devāsurapitṝn prajāḥ.  
tataḥ sṛjati bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca ..1.9.50..

### [1.9.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.51)

yakṣān piśācān gandharvān tathaivāpsarasāṅgaṇān.  
narakinnararakṣāṃsi vayaḥ paśumṛgoragān ..51..

### [1.9.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.52)

avyayañca vyayaṃ caiva yadidaṃ sthāṇu jaṅgamam.  
teṣāṃ ye yāni karmāṇi prāksṛṣṭyāṃ pratipedire.  
tānyeva pratipadyante sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ ..52..

### [1.9.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.53)

hiṃsrāhiṃsre mṛdukrūre dharmādharmāvṛtānṛte.  
tadbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate ..53..

### [1.9.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.54)

mahābhūteṣu nānātvamindriyārtheṣu mūrttiṣu.  
viniyogañca bhūtānāṃ dhātaiva vyadadhāt svayam ..54..

### [1.9.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.55)

kecit puruṣakārantu prāhuḥ karma ca mānavāḥ.  
daivamityapare viprāḥ svabhāvaṃ daivacintakāḥ ..55..

### [1.9.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.56)

pauruṣaṃ karma daivañca phalavṛttisvabhāvataḥ.  
na caikaṃ na pṛthagbhāvamadhikaṃ na tayorviduḥ.  
etadevañca naikañca na cobhe na ca vāpyubhe ..56..

### [1.9.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.57)

karmasthān viṣayān brūyuḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ.  
nāmarūpañca bhūtānāṃ kṛtānāñca prapañcanam.  
vedaśabdhebhya evādau nirmame sa maheśvaraḥ ..57..

### [1.9.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.58)

ṛṣīṇāṃ nāmadheyāni yāśca deveṣu dṛṣṭayaḥ.  
śarvaryante prasūtānāṃ tānyevāsya dadhāti saḥ ..58..

### [1.9.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.59)

yatharttāvṛtuliṅgāni nānārūpāṇi paryaye.  
dṛśyante tāni tānyeva tathā bhāvā yugādiṣu ..59..

### [1.9.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.60)

evaṃvidhāsu sṛṣṭāsu brahmaṇā'vyaktajanmanā.  
śarvaryante pradṛśyante siddhimāśritya mānasīm ..1.9.60..

### [1.9.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.61)

evaṃbhūtāni sṛṣṭāni carāṇi sthāvarāṇi ca.  
yadāsya tāḥ prajāḥ sṛṣṭā na vyavardhanta dhīmataḥ ..61..

### [1.9.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.62)

athānyānmānasān putrān sadṛśānātmano'sṛjat.  
bhṛguṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratumāṅgirasantathā ..62..

### [1.9.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.63)

marīciṃ dakṣamatriṃ ca vasiṣṭhaṃ caiva mānasam.  
nava brahmāṇa ityete purāṇe niścayaṃ gatāḥ .  
teṣāṃ brahmātmakānāṃ vai sarveṣāṃ brahmavādinām ..63..

### [1.9.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.64)

tato'sṛjatpunarbrahmā rudraṃ roṣātmasaṃbhavam.  
saṃkalpaṃ caiva dharmaṃ ca pūrveṣāmapi pūrvajaḥ ..64..

### [1.9.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.65)

agre sasarjja vai brahmā mānasānātmanaḥ samān.  
sanandanaṃ sasanakaṃ vidvāṃsaṃ ca sanātanam ..65..

### [1.9.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.66)

sanatkumāraṃ ca vibhuṃ sanakaṃ ca sanandanam.  
na te lokeṣu sarjjante nirapekṣāḥ sanātanāḥ ..66..

### [1.9.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.67)

sarve te hyāgatajñānā vītarāgā vimatsarāḥ.  
teṣvevaṃ nirapekṣyeṣu lokavṛttānukāraṇāt ..67..

### [1.9.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.68)

hiraṇyagarbho bhagavān parameṣṭhī hyacintayat.  
tasya roṣātsamutpannaḥ puruṣo'rkkasamadyutiḥ.  
arddhanārīnaravapustejasā jvalanopamaḥ ..68..

### [1.9.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.69)

sarvaṃ tejomayaṃ jātamādityasamatejasam.  
vibhajātmānamityuktvā tatraivāntaradhīyata ..69..

### [1.9.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.70)

evamuktvā dvidhābhūtaḥ pṛthak strī puruṣaḥ pṛthak.  
sa caikādaśadhā jajñe arddhamātmānamīśvaraḥ ..1.9.70..

### [1.9.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.71)

tenoktāste mahātmānaḥ sarva eva mahātmanā.  
jagato bahulībhāvamadhikṛtya hitaiṣiṇaḥ ..71..

### [1.9.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.72)

lokavṛttāntahetorhi prayatadhvamatandritāḥ.  
viśvaṃ viśvasya lokasya sthāpanāya hitāya ca ..72..

### [1.9.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.73)

evamuktāstu rurudurdudruvuśca samantataḥ.  
rodanāddrāvaṇāccaiva rudrā nāmnetiviśrutāḥ ..73..

### [1.9.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.74)

yairhi vyāptamidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram.  
teṣāmanucarā loke sarvalokaparāyaṇāḥ ..74..

### [1.9.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.75)

naikanāgā yutabalā vikrāntāśacava gaṇeśvarāḥ.  
tatra yā sā mahābhāgā śaṃkarasyārddhakāyinī ..75..

### [1.9.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.76)

prāguktā tu mayā tubhyaṃ strī svayaṃbhormukhodgatā.  
kāyārddhaṃ dakṣiṇantasyāḥ śuklaṃ vāmaṃ tathā'sitam ..76..

### [1.9.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.77)

ātmānaṃ vibhajasveti soktā devī svayaṃbhuvā.  
sā tu proktā dvidhābhūtā śūklā kṛṣṇā ca vai dvijāḥ.  
tasyā nāmāni vakṣyāmi śrṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ ..77..

### [1.9.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.78)

svāhā svadhā mahāvidyā medhā lakṣmīḥ sarasvatī.  
aparṇā caikaparṇā ca tathā syādeva pāṭalā ..78..

### [1.9.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.79)

umā haimavatī ṣaṣṭhī kalyāṇī caiva nāmataḥ.  
khyātiḥ prajñā mahābhāgā loke gaurīti viśrutā ..79..

### [1.9.80](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.80)

viśvarūpamathāryāyāḥ pṛthagdehavibhāvanāt.  
śrṛṇu saṃkṣepatastasyā yathāvadanupūrvaśaḥ ..1.9.80..

### [1.9.81](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.81)

prakṛtirniyatā raudrī durgā bhadrā pramāthinī.  
kālarātrirmahāmāyā revatī bhutanāyikā ..81..

### [1.9.82](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.82)

dvāparāntavikāreṣu devyā nāmāni me śrṛṇu.  
gautamī kauśikī āryā caṇḍī kātyāyanī satī ..82..

### [1.9.83](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.83)

kumārī yādavī devī varadā kṛṣṇapiṅgalā.  
barhirdhvajā śūladharā paramabrahmacāriṇī ..83..

### [1.9.84](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.84)

māhendrī cendrabhaginī vṛṣakanyaikavāsasī.  
aparājitā bahubhujā pragalbhā siṃhavāhinī ..84..

### [1.9.85](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.85)

ekānasā daityahanī māyā mahiṣamarddinī.  
amoghā vindhyanilayā vikrāntā gaṇanāyikā ..85..

### [1.9.86](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.86)

devīnāmavikārāṇi ityetāni yathākramam.  
bhadrakālyāstavoktāni devyā nāmāni tattvataḥ ..86..

### [1.9.87](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.87)

ye paṭhanti narāsteṣāṃ vidyate na parābhavaḥ.  
araṇye prāntare vāpi pure vāpi gṛhe'pi vā ..87..

### [1.9.88](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.88)

rakṣāmetāṃ prayuñjīta jale vāpi sthale'pi vā.  
vyādhrakumbhīracaurebhyo bhūtasthāne viśeṣataḥ.  
ādhiṣvapi ca sarvāsu devyā nāmāni kīrttayet ..88..

### [1.9.89](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.89)

arbhakagrahabhūtaiśca pūtanāmātṛbhiḥ sadā.  
abhyarditānāṃ bālānāṃ rakṣāmetāṃ prayojayet ..89..

### [1.9.90](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.90)

mahādevī kule dve tu prajñā śrīśca prakīrttyate.  
ābhyāṃ devīsahasrāṇi yairvyāptamakhilaṃ jagat ..1.9.90..

### [1.9.91](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.91)

sā'sṛjad vyavasāyantu dharmaṃ bhūtasukhāvaham.  
saṅkalpañcaiva kalpādau jajñire'vyaktayonitaḥ ..91..

### [1.9.92](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.92)

mānasaśca rucirnnāma vijñeyo brahmaṇaḥ sutaḥ.  
prāṇāt svādasṛjaddakṣañcakṣurbhyāñca marīcikam ..92..

### [1.9.93](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.93)

bhṛgustu hṛdayājjajñe ṛṣiḥ salilajanmanaḥ.  
śiraso'ṅgirasañcaiva śrotrādatrintathaiva ca ..93.

### [1.9.94](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.94)

pulastyañca tathodānādyvānācca pulahaṃ punaḥ.  
samānajaṃ vasiṣṭhantu apānānnirmame kratum ..94..

### [1.9.95](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.95)

abhimānātmakaṃ bhadraṃ nirmame nīlalohitam.  
ityete brahmaṇaḥ putrāḥ prāṇajā dvādaśa smṛtāḥ ..95..

### [1.9.96](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.96)

ityete mānasāḥ putrā vijñeyā brahmaṇaḥ sutāḥ.  
bhṛgvādayastu ye sṛṣṭā nā caite brahmavādinaḥ ..96..

### [1.9.97](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.97)

gṛhamedhinaḥ purāṇāste dharmastaiḥ prāk pravārttitaḥ.  
dvādaśaite pravarttante saha rudreṇa vaiprajāḥ ..97..

### [1.9.98](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.98)

ṛbhuḥ sanatkumārastu dvāvetāvūrddhvaretasau.  
pūrvotpannau purā tebhyaḥ sarveṣāmapi pūrvajau ..98..

### [1.9.99](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.99)

vyatīte prathame kalpe purāṇe lokasādhakau.  
vairāje tāvubhau loke tejaḥ saṃkṣipya cāsthitau ..99..

### [1.9.100](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.100)

tāvubhau yogadharmāṇāvāropyātmānamātmani.  
prajādharmañca kāmañca varttayetāṃ mahaujasā ..1.9.100..

### [1.9.101](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.101)

yathotpannastathaiveha kumāra iti cocyate.  
tasmātsanatkumāroyamiti nāmāsya kīrtitam ..101..

### [1.9.102](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.102)

teṣāṃ dvādaśa te vaṃśā divyā devaguṇānvitāḥ.  
kriyāvantaḥ prajāvanto maharṣibhiralaṃkṛtāḥ ..102..

### [1.9.103](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.103)

ityeṣa karaṇodbhūto lokān sraṣṭuṃ svayaṃbhuvaḥ.  
mahadādiviśeṣānto vikāraḥ prakṛteḥ svayam ..103..

### [1.9.104](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.104)

candrasūryaprabhāloko grahanakṣatramaṇḍitaḥ.  
nadībhiśca samudraiśca parvataiśca samāvṛtaḥ ..104..

### [1.9.105](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.105)

puraiśca vividhākāraiḥ prītairjjanapadaistathā.  
tasmin brahmavane'vyakte brahmā carati śarvarīm ..105..

### [1.9.106](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.106)

avyaktabījaprabhavastasyaivānugrahotthitaḥ.  
buddhiskandhamayaścaiva indriyāṅkurakoṭaraḥ ..106..

### [1.9.107](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.107)

mahābhūtapraśākhaśca viśeṣaiḥ patravāṃstathā.  
dharmādharmasupuṣpastu sukhaduḥkhaphalodayaḥ ..107..

### [1.9.108](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.108)

ājīvaḥ sarvabhūtānāmayaṃ vṛkṣaḥ sanātanaḥ.  
etadbrahmabalaṃ caiva brahmavṛkṣasya tasya ha ..108..

### [1.9.109](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.109)

avyaktaṃ kāraṇaṃ yattannityaṃ sadasadātmakam.  
ityeṣo'nugrahaḥ sargo brahmaṇaḥ prākṛtastu yaḥ ..109..

### [1.9.110](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.110)

mukhyādayastu ṣaṭ‌sargā vaikṛtā buddhipūrvakāḥ.  
traikāle samavartanta brahmaṇaste'bhimāninaḥ ..1.9.110..

### [1.9.110\_3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.110_3)

sargāḥ parasparasyātha kāraṇaṃ te budhaiḥ smṛtāḥ.  
divyau suparṇau sayujau saśākhau paṭavidrumau ..

### [1.9.111](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.111)

ekastu yodrumaṃ vetti nānyaḥ sarvātmanastataḥ ..111..

### [1.9.112](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.112)

dyaurmūrddhānaṃ yasya viprāstuvanti khannābhiṃ vai candrasūryau ca netre.  
diśaḥ śrotre caraṇau cāsya bhūmiḥ so'cintyātmā sarvabhūta prasūtiḥ ..112..

### [1.9.113](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.113)

vakrādyasya brāhmaṇāḥ saṃprasūtā yadvakṣastaḥ kṣatriyāḥ pūrvabhāge.  
vaiśyāśvororyasya padbhayāṃ ca śūdrāḥ sarve varṇā gātrataḥ saṃprasūtāḥ ..113..

### [1.9.114](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.114)

maheśvaraḥ paro'vyaktādaṇḍamavyaktasaṃbhavam.  
aṇḍājjajñe punarbrahmā yena lokāḥ kṛtāstvime ..114..

### [1.9.114\_4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9.114_4)

iti śrīmahāpuraṇe vāyuprokte devādisṛṣṭivarṇanaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ ..1.9..

## Linked texts (8)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.8.6) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.1.5.40) — Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.7.39) — Vyāsa, Sanskrit
- [Padmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.padma.1.1.164) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śivapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.siva.7.1.12.18.p21) — Vyāsa, Sanskrit
- [Saurapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.saiva.saura.8.17) — Sanskrit
- [Ṭoḍarānanda](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.todarananda.2.62) — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.vernacular.tamil.kappiyam.kurmapurana.7.p7) — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.9) · Pramāṇa
