Vayupurana 2.11: adhyāyaḥ 11

Vāyupurāṇa 2.11

Language: Sanskrit

adhyāyaḥ 11

2.11.1

..sūta uvāca..

2.11.2

sapta medhāvatāṃ śreṣṭhāḥ svarge pitṛgaṇāḥ smṛtāḥ.
catvāro mūrtimantaśca trayasteṣāmamūrttayaḥ.
teṣāṃ lokavisargantu kīrttayiṣye nibodhata .. 11.1 ..

2.11.3

yā vai duhitarasteṣāṃ dohitrāścaiva ye smṛtāḥ.
dharmamūrttidharāsteṣāṃ ye trayaḥ paramā gaṇāḥ .. 11.2 ..

2.11.4

nāmāni lokasargañca teṣāṃ vakṣye samāsataḥ.
lokā virajaso nāmnā yatra tiṣṭhanti bhāsvarāḥ .. 11.3 ..

2.11.5

amūrttayaḥ pitṛgaṇāḥ putrāste vai prajāpateḥ.
virajasya dvijāḥ śreṣṭhā vairājā iti viśrutāḥ .
eṣa vai prathamaḥ kalpo vairājānāṃ prakīrttitaḥ .. 11.4 ..

2.11.6

teṣāntu mānasī kanyā menā nāma mahāgireḥ.
patnī himavataḥ śubhra yasyāṃ maināka ucyate .. 11.5 ..

2.11.7

jātaḥ sarvaiṣadhidharaḥ sarvaratnākarātmavān.
parvataḥ pravaraḥ puṇyaḥ krauñcastasyātmajo'bhavat .. 11.6 ..

2.11.8

tisraḥ kanyāstu menāyāṃ janayāmāsa śailarāṭ.
aparṇāmekaparṇāñca tṛtīyāmekapāṭalām .. 11.7 ..

2.11.9

āśrite dve hyaparṇā tu aniketā tapo'carat.
nyagrodhamekaparṇī tu pāṭalāmekapāṭalā.
śataṃ varṣasahasrāṇi duścaraṃ devadānavaiḥ ṣa.. 11.8 ..

2.11.10

āhāramekaparṇena ekaparṇī samācarat.
pāṭalenaiva caikena vidadhyādekapāṭalā .. 11.9 ..

2.11.11

pūrṇe pūrṇe sahasre dve āhāraṃ vai prajakratuḥ .
ekā tatra nirāhārā tāṃ mātā pratyabhāṣata .. 11.10 ..

2.11.12

niṣedhayantī hyumeti mātā srehena duḥkhitā.
sā tathoktatayā devī mātrā duścaracāriṇī .. 11.11 ..

2.11.13

umeti sā mahābhāgā triṣu lokeṣu viśrutā .
tatheti nāmnā tenāsau niruktā karmaṇā śubhā .. 11.12 ..

2.11.14

etattu trikumārīkaṃ jagatsyāsyati śāśvatam.
etāsāṃ tapasā dṛptaṃ yāvadbhūmiddhariṣyati .. 11.13 ..

2.11.15

tapaḥśarīrāstāḥ sarvāstisro yogabalānvitāḥ.
devyastāḥ sumahābhāgāḥ sarvvāśca sthirayauvanāḥ .. 11.14 ..

2.11.16

sarvāśca brahmavādinyaḥ sarvā ścaivorddhvaretasaḥ.
umā tāsāṃ variṣṭhā ca śreṣṭhā ca varavarṇinī .. 11.15 ..

2.11.17

mahāyogabalopetā mahādevamupasthitā.
dantakāṇvośanā tasyāḥ putro vai bhṛgunandanaḥ .. 11.16 ..

2.11.18

asitasyaikaparṇī tu patnī sādhvī dṛḍhavratā.
dattā himavatā tasmai yogācāryāya dhīmate.
devalaṃ suṣuve sā tu brahmiṣṭhaṃ mānasaṃ sutam .. 11.17 ..

2.11.19

yā caitāsāṃ kumārīṇāṃ tṛtīyā tvekapāṭalā.
putraṃ śataśilākasya jaigīṣavyamupasthitā .. 11.18 ..

2.11.20

tasyāpi śaṅkhalikhitau smṛtau putrāvayonijau.
ityetā vai mahābhāgāḥ kanyā himavataḥ śubhāḥ .. 11.19 ..

2.11.21

rudrāṇī sā tu pravarā svaguṇairatiricyate.
anyonyaprītiranayorumāśaṅkarayoryathā .. 11.20 ..

2.11.22

śleṣaṃ saṃsaktayorjñātvā śaṅkitaḥ kila vṛtrahā.
tābhyāṃ maithunasaktābhyāmapatyodbhavabhīruṇā.
tayoḥ sakāśamindreṇa preṣito havyavāhanaḥ .. 11.21 ..

2.11.23

anayo rativighnañca tvamācara hutāśana.
sarvatra gata eva tvaṃ na doṣo vidyate tadā .. 11.22 ..

2.11.24

ityevamukte tu tathā vahninā ca tathā kṛtam.
umādehaṃ samutsṛjya śukraṃ bhūmau visarjitam .. 11.23 ..

2.11.25

tato ruṣitayā devyā śapto'gniḥ śāṃśapāyana.
idaṃ coktavatī vahniṃ roṣagadghadayā girā .. 11.24 ..

2.11.26

yasmānmayyavitṛptāyāṃ rativighnaṃ hutāśana.
kṛtavānasyakarttavyaṃ tasmāttvamasi durmate .. 11.25 ..

2.11.27

yadevaṃ vibhṛtaṃ garbhaṃ raudraṃ śukraṃ mahāprabham.
garbhaṃ tvaṃ dhārayasvaivameṣā te daṇḍadhāraṇā .. 11.26 ..

2.11.28

sa śāparoṣādrudrāṇyā antargarbho hutāśanaḥ.
bahūnvarṣagaṇān garbhaṃ dhārayāmāsa vai dvijāḥ .. 11.27 ..

2.11.29

sa gaṅgāmupagamyāha śrūyatāṃ sariduttame.
sumahān parikhedo me garbhadhāraṇakāraṇāt .. 11.28 ..

2.11.30

maddhitārthamimaṃ garbhamato dhāraya nimnage.
matprasādācca khedo vai mandastava bhaviṣyati .. 11.29 ..

2.11.31

tathetyuktvā tadā sā tu samprahṛṣṭa mahānadī.
taṃ garbhaṃ dhārayāmāsa dahyamānena cetasā .. 11.30 ..

2.11.32

sāpi kṛcchreṇa mahatā khidyamānā mahānadī.
kālaṃ prakṛṣṭaṃ sumahadgharbhadhāraṇatatparā .. 11.31 ..

2.11.33

tayā parigataṃ garbhaṃ kukṣau himavataḥ śubhe.
śubhaṃ śaravaṇaṃ nāma citraṃ puṣpitapādapam.
tatra taṃ vyasṛjadgarbhaṃ dīpyamānāmivānalam .. 11.32 ..

2.11.34

rudrāgnigaṅgātanayastatra jāto'ruṇaprabhaḥ .
ādityaśatasaṅkāśo mahātejāḥ pratāpavān .. 11.33 ..

2.11.35

tasmiñjāte mahābhāge kumāre jāhnavīsute.
vimānayānairākāśaṃ patatribhirivāvṛtam .. 11.34 ..

2.11.36

devadundubhayo nedurākāśe madhurasvarāḥ.
mumucuḥ puṣpavarṣañca khacarāḥ siddhacāraṇāḥ .. 11.35 ..

2.11.37

jagurgandharvvamukhyāśca sarvvaśastatra tatra ha.
yakṣā vidyādharāḥ siddhāḥ kinnarāścaiva sarvaśaḥ .. 11.36 ..

2.11.38

mahānāga sahasrāṇi pravarāśca patatriṇaḥ .
upatasthurmahābhāgamāgneyaṃ śaṅkarātmajam.
prabhāveṇa tadā tena daityadānavarākṣasāḥ .. 11.37 ..

2.11.39

saha saptarṣibhāryābhirādāve vāgnisambhavaḥ.
abhiṣekaprayātābhirdṛṣṭo varjya tvarundhatīm .. 11.38 ..

2.11.40

tābhiḥ sa bālārkanibho raudraḥ parivṛtaḥ prabhuḥ .
snihyamānābhiratyarthaṃ svakābhiriva mātṛbhiḥ .. 11.39 ..

2.11.41

yugapatsarvadevīrhi didṛkṣurjāhnavīsutaḥ.
ṣapmukho vyasṛjacchrīmāṃstāsāṃ prītyā mahādyutiḥ .. 11.40 ..

2.11.42

śrīmān kamalapatrākṣastaruṇāditya sannibhaḥ.
yena jātena lokānāmākṣepastejasā kṛtaḥ .. 11.41 ..

2.11.43

tena jātena mahatā devānāmasahiṣṇavaḥ.
skanditā dānavagaṇāstasmātskandaḥ pratāpavān .. 11.42 ..

2.11.44

kṛttikābhistu yasmāt saṃvarddhitaḥ sa purātanaḥ.
kārttikeya iti khyātastasmādasurasūdanaḥ .. 11.43 ..

2.11.45

jṛmbhatastasya daityārerjvālāmālākulāttadā.
mukhādvinirgatā tasya svaśaktiraparājitā .. 11.44 ..

2.11.46

krīḍārthañcaiva skandasya viṣṇunā prabhaviṣṇunā.
garuḍāditi sṛṣṭau hi pakṣiṇau hi prabhadrakau .. 11.45 ..

2.11.47

mayūraḥ kukkuṭaścaiva patākā caiva vāyunā.
yasya dattā sarasvatyā mahāvīṇā mahāsvanā.
ajaḥ svayambhuvā datto meṣo dattaśca śambhunā .. 11.46 ..

2.11.48

māyā viharaṇe viprā girau krauñce nipātite.
tārake cāsuravare samudīrṇe nipātite .. 11.47 ..

2.11.49

sendropendrairmahābhāgairdevaraignisutaḥ prabhuḥ .
senāpatyena daityārirabhiṣiktaḥ pratāpavān .. 11.48 ..

2.11.50

devasenāpatistvevaṃ paṭhyate naranāyakaḥ.
devāriskandanaḥ skandaḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ .. 11.49 ..

2.11.51

pramathairvividhairdavaistathā bhūta gaṇairapi .
mātṛbhirvividhābhiśca vināyakagaṇaistathā .. 11.50 ..

2.11.52

sā tvapaśyadvimānāni patantī sā divaścyutā .
trasareṇupramāṇāni teṣvapaśyaccyutān pitṝn .. 11.51 ..

2.11.53

susūkṣmānaparityaktānagnīnagniṣvivāhitān.
trāyadhvamityuvācātha patantī tānavākśirāḥ .. 11.52 ..

2.11.54

tairuktā sā tu mābhaiṣīrityuktādhiṣṭhitābhavat.
tataḥ prāsādayatsā vai pitṝṃstān dīnayā girā .. 11.53 ..

2.11.55

ūcuste pitaraḥ kanyāṃ bhraṣṭaiśvaryāṃ vyatikramāt.
bhraṣṭaiśvaryā svadoṣeṇa tapasi tvaṃ śucismite .. 11.54 ..

2.11.56

yaiḥ kriyante ca karmmāṇi śarīrairiha daivataiḥ .
taireva tatkarmaphalaṃ prāpnuvantīha devatāḥ .. 11.55 ..

2.11.57

sadyaḥ phalanti karmāṇi devatve pretya mānuṣe.
tasmādamāvasvapatyatvaṃ pretya prāpsyase phalam .. 11.56 ..

2.11.58

ityuktyā vai pitaraḥ punaste tu prasāditāḥ.
dhyātvā prasādaṃ sañcakrustasyāste tvanukampayā .. 11.57 ..

2.11.59

avaśyambhāvinaṃ dṛṣṭvā hyarthamūcustataḥ surāḥ .
somapāḥ pitaraḥ kanyāṃ rājñaścaiva hyamāvasoḥ .. 11.58 ..

2.11.60

utpannasya pṛthivyāṃ tu mānuṣatve mahātmanaḥ.
kanyā bhūtvā tvimām̐llokānpunaḥ prāpsyasi svāniti .. 11.59 ..

2.11.61

aṣṭāviṃśe bhavitrī tvaṃ dvāpare matsyayonijā.
asyaiva rājño duhitā adrikāyāṃ hyamāvasoḥ .. 11.60 ..

2.11.62

parāśarasya dāyādaṃ ṛṣestvaṃ janayiṣyasi.
sa vedamekaṃ viprarṣiścaturdhā vai kariṣyati .. 11.61 ..

2.11.63

mahābhiṣasya putrau dvau śantanoḥ kīrttivarddhanau.
vicitravīryyaṃ dharmajñaṃ tvamevotpādayiṣyasi .. 11.62 ..

2.11.64

citrāṅgadaṃ carājānaṃ tejobalaguṇānvitam.
etānutpādya putraṃ svaṃ punarlokānavāpsyasi .. 11.63 ..

2.11.65

vyatikramātpitṝṇāṃ tvaṃ prāpsyase janma kutsitam.
tasyaiva rājñastvaṃ kanyā adrikāyāṃ bhaviṣyasi .. 11.64 ..

2.11.66

kanyā bhūtvā tataśca tvamimān lokānavāpsyasi.
evamuktā tu dāśeyī jātā satyavatī tu sā .. 11.65 ..

2.11.67

adrikāyāṃ sutā matsyāṃ sutā jātā hyamāvasoḥ.
adri kāmatsyasambhūtā gaṅgāyāmanusaṅgame .. 11.66 ..

2.11.68

tasya rājño hi sā kanyā rājño vīryye sadaiva hi.
virajā nāma te lokā divi rocanti te gaṇāḥ .. 11.67 ..

2.11.69

agniṣvāttāḥ smṛtāstatra pitaro bhāsvaraprabhāḥ .
tāndānavagaṇā yakṣā rakṣogandharvvakinnarāḥ.
bhūtasarpapiśācāśca bhāvayanti phalārthinaḥ .. 11.68 ..

2.11.70

ete putrāḥ samākhyātāḥ pulahasya prajāpateḥ.
traya ete gaṇāḥ proktā dharmamūrtidharāḥ śubhāḥ .. 11.69 ..

2.11.71

eteṣāṃ mānasī kanyā pīvarī nāma viśrutā.
yoginī yogapatnī ca yogamātā tathaiva ca .. 11.70 ..

2.11.72

bhavitā dvāparaṃ prāpya aṣṭāviṃśantu daivatam.
parāśarakulodbhūtaḥ śuko nāma mahātapāḥ .. 11.71 ..

2.11.73

śrīmānyogī mahāyogī yogastasmāddvijottamaḥ.
vyāsādaraṇyāṃ sambhūto vidhūma iva pāvakaḥ .. 11.72 ..

2.11.74

sa tasyāṃ pitṛkanyāyāṃ yogācāryānpariśrutān .
kṛṣṇaṃ gauraṃ prabhuṃ śambhuṃ tathā bhūriśrutaṃ vavau .. 11.73 ..

2.11.75

kanyāṃ kīrttimatīñcaiva yoginīṃ yogamātaram .
brahmadattasya jananī mahiṣī tvaṇuhasya tu .. 11.74 ..

2.11.76

etānutpādya dharmātmā putrānyogamavāpya ca.
mahāyogatapāścaiva aparāvarttinīṃ gatim .. 11.75 ..

2.11.77

ādityakiraṇopetaṃ tvapunarbhāvamāsthitaḥ.
sarvavyāpi vinirmukto bhaviṣyati mahāmuniḥ .. 11.76 ..

2.11.78

amūrttimantaḥ pitaro dharmamūrttidharāstu ye.
traya ete gaṇāsteṣāṃ catvāro'nye nibodhata .. 11.77 ..

2.11.79

yānvakṣyāmi dvijaśreṣṭhā mūrttimanto mahāprabhāḥ.
utpannāste svadhāyāstu kanyā hyagneḥ kaveḥ sutāḥ .. 11.78 ..

2.11.80

pitaro devalokeṣu jyotirbhāsiṣu bhāsvarāḥ.
sarvakāmasamṛddheṣu dvijā stānbhāvayantyuta .. 11.79 ..

2.11.81

eteṣāṃ mānasī kanyā gaurnāma divi viśrutā.
dattasenā kumāreṇa śukrasya mahiṣī priyā .. 11.80 ..

2.11.82

ekatriṃśacca vikhyātā bhṛgūṇāṃ kīrttivarddhanāḥ.
marīcigarbhāste lokāḥ samāvṛtya divi sthitāḥ .. 11.81 ..

2.11.83

ete hyaṅgirasaḥ putrāḥ sādhyaiḥ saha vivarddhitāḥ.
upahūtāḥ smṛtāste tu pitaro bhāsvarā divi.
tānkṣatriyagaṇāndṛṣṭvā bhāvayanti phalārthinaḥ .. 11.82 ..

2.11.84

eteṣāṃ mānasī kanyā yaśodā nāma viśrutā.
patnī sā viśvamahataḥ snuṣā vai viśvaśarmmiṇaḥ .. 11.83 ..

2.11.85

rājarṣerjananī devī khaṭvāṅgasya mahātmanaḥ.
yasya yajñe purā gītā gāthā gītairmaharṣibhiḥ .. 11.84 ..

2.11.86

agnerjanma tathā dṛṣṭvā śāṇḍilyasya mahātmanaḥ.
yajamānaṃ dilīpaṃ ye paśyanti susamāhitāḥ.
satyavrataṃ mahātmānaṃ te svargajayino'marāḥ .. 11.85 ..

2.11.87

ājyapā nāma pitaraḥ kardamasya prajāpateḥ .
samutpannasya pulahādutpannāstasya vai punaḥ .. 11.86 ..

2.11.88

lokeṣveteṣu varttante kāmageṣu vihaṅgamāḥ .
etānvaiśyagaṇāḥ śrāddhe bhāvayanti phalārthinaḥ .. 11.87 ..

2.11.89

eteṣāṃ mānasī sanyā virajā nāma viśrutā .
yayāterjananī sādhvī patnī sā nahuṣasya tu .. 11.88 ..

2.11.90

sukālā nāma pitaro vasiṣṭhasya prajāpateḥ .
hiraṇyagarbhasya sutāḥ śūdrāstānbāvayantyuta .. 11.89 ..

2.11.91

mānasā nāma te lokā vahante yatra te divi.
eteṣāṃ mānasī kanyā narmadā saritāṃ varā .. 11.90 ..

2.11.92

sā bhāvayati bhūtāni dakṣiṇāpathagāminī .
jananī trasaddasyorhi purukutsaparigrahaḥ .. 11.91 ..

2.11.93

eteṣāmabhyupagamānmāturmanvantareśvaraḥ .
manvanta rādau śrāddhāni pravarttayati sarvaśaḥ .. 11.92 ..

2.11.94

pidṝṇāmānupūrvyeṇa sarveṣāṃ dvijasattamāḥ .
tasmādiha svadharmeṇa śrāddhaṃ deyantu śraddhayā .. 11.93 ..

2.11.95

sarveṣāṃ rājataiḥ pātrairapi vā rajatānvitaiḥ.
dattaṃ svadhāṃ purodhāya tathā prīṇāti vai pitṝn .. 11.94 ..

2.11.96

somasyāpyāyanaṃ kṛtvā hyagnervaivasvatasya ca.
uda gāyanañcāgnau ca aśvamedhaṃ tadāmuyāt .. 11.95 ..

2.11.97

pitṝn prīṇāti vai bhaktyā pitaraḥ prīṇayanti tam.
pitaraḥ puṣṭikāmasya prajākāmasya vā punaḥ.
puṣṭiṃ prajāṃ ca svargaṃ prayacchanti na saṃśayaḥ .. 11.96 ..

2.11.98

devakāryyādapi sadā pitṛkāryyaṃ viśiṣyate.
devatābhyaḥ pitṝṇāṃ hi pūrvvamāpyāyanaṃ smṛtam .. 11.97 ..

2.11.99

na hi yogagatiḥ sūkṣmā pitṝṇāmapi tṛptayaḥ.
tapasā hi prasiddhena dṛśyante māṃsacakṣuṣā .. 11.98 ..

2.11.100

ityete pitaraścaiva lokā duhitaraśca vai.
dauhitrā yajamānāśca proktā ye bhāvayanti tān .. 11.99 ..

2.11.101

catvāro mūrttimantaśca trayasteṣāmamūrttayaḥ.
tebhyaḥ śrāddhāni satkṛtya devāḥ kurvvanti yatnataḥ .. 11.100 ..

2.11.102

bhaktāḥ prāñjalayaḥ sarve sendrāstadghatamānasāḥ.
viśve ca sikatāścaiva pṛśnijāḥ śrṛṅgiṇastathā .. 11.101 ..

2.11.103

kṛṣṇāḥ śvetāstvajāścaiva vidhivatpūjayantyuta.
prajāstā vātaraśanā divākīrttyāstathaiva ca .. 11.102 ..

2.11.104

lekhāśca marutaścaiva brahmādyāśca divaukasaḥ.
atribhṛgvaṅgirādyāśca ṛṣayaḥ sarvva eva ca .. 11.103 ..

2.11.105

yakṣā nāgāḥ suparṇāśca kinnarā rākṣasaiḥ saha.
pitṝṃstvapūjayansarve nityameva phalārthinaḥ .. 11.104 ..

2.11.106

evamete mahātmānaḥ śrāddhe satkṛtya pūjitāḥ.
sarvānkāmānprayacchanti śataśo'tha sahasraśaḥ .. 11.105 ..

2.11.107

hitvā trailokyasaṃsāraṃ jarāmṛtyubhayaṃ tathā.
mokṣaṃ yogamayaiśvaryyaṃ prayacchanti pitāmahāḥ .. 11.106 ..

2.11.108

mokṣopāyamathaiśvaryyaṃ sūkṣmadehāśca devatāḥ.
kṛtsnaṃ vairāgyamānantyaṃ prayacchanti pitāmahāḥ .. 11.107 ..

2.11.109

aiśvaryyaṃ vihitaṃ yogamaiśvaryyaṃ vittamuttamam.
yogaiśvaryyadṛte mokṣaḥ kathañcinnopapadyate .. 11.108 ..

2.11.110

apakṣasyaiva gamanaṃ gagane pakṣiṇo yathā .
variṣṭhaḥ sarvadharmmāṇāṃ mokṣo dharmmaḥ sanātanaḥ .. 11.109 ..

2.11.111

vimānānāṃ sahasrāṇi yuktānyapsarasāṃgaṇaiḥ.
sarvakāmaprasiddhāni prayacchanti pitāmahāḥ .. 11.110 ..

2.11.112

prajñā puṣṭiḥ smṛtirmedhā rājyamārogyameva ca.
pitṝṇāṃ hi prasādena prāpyate sumahātmanā .. 11.111 ..

2.11.113

muktāvaiḍhūryyavāsāṃsi vājināgāyutāni ca.
koṭiśaścāpi ratnāni prayacchanti pitāmahāḥ .. 11.112 ..

2.11.114

haṃsabarhiṇayuktāni muktāvaiḍhūryyavanti ca.
kiṅkiṇījālanaddhāni sadā puṣpaphalāni ca.
prītyā nityaṃ prayacchanti manuṣyāṇāṃ pitāmahāḥ .. 11.113 ..

2.11.115

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śrāddhakalpo nāmaikādaśo'dhyāyaḥ .. 11 .. *

Linked texts (3)

Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit