<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 2.13

# Vayupurana 2.13: adhyāyaḥ 13

Vāyupurāṇa 2.13

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 13

### [2.13.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.1)

bṛhaspatiruvāca..

### [2.13.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.2)

pālāśaṃ brahmavarcasyamaśvatthe rājyabhāvanā.  
sarvabhūtādhipatyaṃ ca plakṣe nityamudāhṛtam .. 13.1 ..

### [2.13.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.3)

puṣṭikāmaṃ ca nyagrodhaṃ buddhiṃ prajñāṃ dhṛtiṃ smṛtim.  
rakṣoghnaṃ ca yaśasyaṃ ca kāśmaryyaṃ pātramucyate .. 13.2 ..

### [2.13.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.4)

saubhāgyamuttamaṃ loke madhuke samudāhṛtam.  
phalgupātre ca kurvāṇaḥ sarvānkāmānavāpnuyāt .. 13.3 ..

### [2.13.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.5)

parā dyutiratho karttuḥ prākāśyaṃ ca viśeṣataḥ .  
bilve lakṣmīstathā medhā nityamāyuṣyameva ca .. 13.4 ..

### [2.13.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.6)

kṣetrārāmataḍāgeṣu sarvasasyeṣu caiva hi.  
varṣedajasraṃ parjanyo veṇupātreṣu kurvvataḥ .. 13.5 ..

### [2.13.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.7)

eteṣveva supātreṣu ye caivāgrayaṇaṃ daduḥ.  
sakṛdapyatra yajñānāṃ sarveṣāṃ phalamucyate .. 13.6 ..

### [2.13.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.8)

pitṛbhyo yastu mālyāni sugandhīni ca sarvaśaḥ .  
sadā dadyācchriyā yuktaḥ sa vibhāti divākaraḥ .. 13.7 ..

### [2.13.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.9)

guggulādīṃstathā dhūpān pitṛbhyo yaḥ prayacchati.  
saṃyuktānmadhusarpirbhyāṃ so'śvamedhaphalaṃ labhet .. 13.8 ..

### [2.13.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.10)

dhūpaṃ gandhaguṇopetaṃ kāntaṃ pitṛparāyaṇam.  
labhate strīṣvapatyāni iha cāmutra cobhayoḥ.  
dadyādeva pitṛbhyastu nityameva hyatandritaḥ .. 13.9 ..

### [2.13.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.11)

dīpaṃ pitṛbhyaḥ prayataḥ sadā yastu prayacchati.  
sa loke'pratimaṃ cakṣuḥ sadā ca labhate śūbham .. 13.10 ..

### [2.13.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.12)

tejasā yaśamā caiva kāntyā caiva balena ca.  
bhuvi prakāśo bhavati bhrājate ca triviṣṭape.  
apsarobhiḥ parivṛto vimānāgre sa modate .. 13.11 ..

### [2.13.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.13)

gandhānpuṣpāṇi dhūpāṃśca dadyādājyādutīśca vai.  
phalamūlanamaskāraiḥ pidṝṇāṃ prayataḥ śuciḥ.  
pūrva kṛtvā dvijānpaśvātpūjayedannasampadā .. 13.12 ..

### [2.13.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.14)

śrāddhakāle tu satataṃ vāyubhūtāḥ pitāmahāḥ.  
āviśanti dvijāndṛṣṭvā tasmādetadbravīmi te .. 13.13 ..

### [2.13.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.15)

vastrairannaiḥ pradānaistairbhakṣyapeyaistathaiva ca.  
gobhiraśvaistathā grāmaiḥ pūjayitvā dvijottamān .. 13.14 ..

### [2.13.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.16)

bhavanti pitaraḥ prītāḥ pūjiteṣu dvijātiṣu.  
tasmādannena vidhivat pūjayeddvijasattamān .. 13.15 ..

### [2.13.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.17)

savyottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ kuryyādullekhanaṃ dvijaḥ.  
prokṣaṇañca tathā kuryācchrāddhakarmmaṇyatandritaḥ .. 13.16 ..

### [2.13.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.18)

darbhānpiṇḍāṃstathā bhakṣyānpuṣpāṇi vividhāni ca.  
gandhadānamalaṅkāramekaikaṃ nirvapedvudhaḥ .. 13.17 ..

### [2.13.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.19)

poṣayitvā janaṃ samyagvaiśvaḥ syāduttaro dvijaḥ.  
abhyaṅga darbhapiñjālaistribhiḥ kuryādyathāvidhi .. 13.18 ..

### [2.13.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.20)

apasavyaṃ pitṛbhyaśca dadyādannamanuttamam.  
tamuccāryyātha sarveṣāṃ vastrārthaṃ sūtrameva ca .. 13.19 ..

### [2.13.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.21)

khaṇḍanaṃ poṣaṇaṃ caiva tathaivollekhanaṃ tathā.  
sakṛdeva hi devānāṃ pitṝṇāṃ tribhirucyate .. 13.20 ..

### [2.13.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.22)

ekaṃ pavitraṃ hastena pitṝnsarvānsakṛtsakṛt.  
cailamantreṇa piṇḍebhyo dattvā darśanajaṃ hitam .. 13.21 ..

### [2.13.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.23)

sadā sarpistilairyuktāṃ strīn piṇḍānnirvapedbhuvi.  
jānuṃ kṛtvā tathā savyaṃ bhūmau pitṛparāyaṇaḥ .. 13.22 ..

### [2.13.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.24)

pitṝn pitāmahāṃścaiva tathaiva prapitāmahān.  
āhūya ca pitṝn prāñcān pitṛtīrthena yatnataḥ.  
piṇḍānparikṣipetsamyagapasavyamatandritaḥ .. 13.23 ..

### [2.13.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.25)

annenādbhiśca puṣpaiśca bhakṣyaiścaiva pṛthagvidhaiḥ.  
pṛthag mātāmahānāntu kecidicchanti mānavāḥ .. 13.24 ..

### [2.13.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.26)

trīn piṇḍānānupūrvvyeṇa sāṅguṣṭhānpuṣṭivarddhanān .  
jānvantarābhyāṃ yatnena piṇḍān dadyādyathākramam .. 13.25 ..

### [2.13.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.27)

savyottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ dharme mantre ca paryyayaḥ.  
namo vaḥ pitaraḥ sūkṣmaiḥ sadā hyevamatandritaḥ .. 13.26 ..

### [2.13.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.28)

dakṣiṇasyāntu pāṇibhyāṃ prathamaṃ piṇḍamutsṛjet.  
namo vaḥ pitaraḥ saumyāḥ paṭhannityamatandritaḥ .. 13.27 ..

### [2.13.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.29)

savyottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ dharme sarvvamatandritaḥ.  
ulūkhalasya lekhāyā mudapātrācca sevanam .. 13.28 ..

### [2.13.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.30)

kṣaumasūtraṃ navaṃ dadyācchoṇaṃ kārpāsikaṃ tathā.  
patrorṇaṃ pitṛsūtrañca kauśeyaṃ parivarjayet .. 13.29 ..

### [2.13.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.31)

varjayettaddaśāṃ yajñe yadapyahatavastrajām.  
na prīṇanti tathaitāni dāturāpyāyato bhavet .. 13.30 ..

### [2.13.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.32)

śreṣṭhamāhustrikakudamañjanaṃ nityameva ca.  
kṛṣṇebhyaśca tilebhyaśca yattailaṃ parirakṣitam .. 13.31 ..

### [2.13.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.33)

candanāguruṇī cobhe tamālośīrapajhakam.  
dhūpaṃ ca guggulaśreṣṭhaṃ turuṣkaṃ dhūpameva ca .. 13.32 ..

### [2.13.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.34)

śuklāḥ sumanasaḥ śreṣṭhāstathā pajhotpalāni ca.  
gandhavantyupapannāni yāni cānyāni kṛtsnaśaḥ .. 13.33 ..

### [2.13.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.35)

javāsumanaso bhaṇḍīrūpakāmakuraṇḍakāḥ.  
puṣpāṇi varjanīyāni śrāddhakarmaṇi nityaśaḥ .. 13.34 ..

### [2.13.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.36)

yāni gandhādapetāni upagandhīni yāni ca.  
varjanīyāni puṣpāṇi bhūtimanvicchatā tadā .. 13.35 ..

### [2.13.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.37)

dvijātayastathānviṣṭhā niyatāḥ syurudaṅmukhāḥ.  
pūjayedyajamānastu vidhivaddakṣiṇāmukhaḥ .. 13.36 ..

### [2.13.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.38)

teṣāmabhimukho dadyāddarbhānpiṇḍāṃśca yatnataḥ.  
anena vidhinā sākṣādarccayet svān pitāmahān .. 13.37 ..

### [2.13.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.39)

haritā vai sapiñjalyāḥ puṣpasnigdhāḥ samāhitāḥ.  
ratnimātrapradānena pitṛtīrthena saṃsthitāḥ .. 13.38 ..

### [2.13.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.40)

upamūle tathā nīlāḥ prastarādyakulodyamāḥ .  
tathā śmāmākanīvārā durvārāḥ samudāhṛtāḥ .. 13.39 ..

### [2.13.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.41)

pūrvvaṃkīrttitavāñchreṣṭho babhūvātha prajāpatiḥ .  
tasya vālā nipatitā bhūmau cākāśamārgataḥ .. 13.40 ..

### [2.13.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.42)

tasmānmedhyā samākāśāḥ śrāddhakarmaṇi pūjitāḥ .  
piṇḍanirvapaṇaṃ teṣu karttavyaṃ bhūtimicchatā .. 13.41 ..

### [2.13.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.43)

prajāpuṣṭirdyutiḥ kīrttiḥ prajākāntisamanvitā.  
bhavanti rucirā nityaṃ vipāpmāno'ghavarjitāḥ .. 13.42 ..

### [2.13.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.44)

sakṛdevāstareddarbhān piṇḍārthaṃ dakṣiṇāmukhaḥ.  
prāgdakṣiṇāgraniyato vidhiñcāpyanuvakṣyati .. 13.43 ..

### [2.13.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.45)

na dīno vāpi vā kruddho na caivānyamanā naraḥ.  
ekāgramādhāya manaḥ śrāddhaṃ kuryyātsadā budhaḥ .. 13.44 ..

### [2.13.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.46)

nihanmi sarvvaṃ yadamedhyavadbhaved hatāśca sarvve suradānavā mayā.  
rakṣāṃsi yakṣāśca piśācasaṅghā hatā mayā yātudhānāśca sarvve .. 13.45 ..

### [2.13.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.47)

evaṃ pitre dṛṣṭamannaṃ hi yasya tasyāsurā varjayantīha sarvve.  
yasmindeśe paṭhyate eṣa mantrastaṃ vai deśaṃ rākṣasā varjayanti .. 13.46 ..

### [2.13.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.48)

anena vidhinā nityaṃ śrāddhaṃ kuryyāddvijaḥ sadā.  
manasā kāṅkṣitaṃ yadyattattaddadyuḥ pitāmahāḥ .. 13.47 ..

### [2.13.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.49)

pitaro hṛṣṭamanaso rakṣāṃsi vimanāṃsi ca.  
bhavantyeva kṛte śrāddhe nityameva prayatnataḥ .. 13.48 ..

### [2.13.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.50)

śūdrāḥ śrāddhe kṣīravāśu balvajāstaravastathā.  
vāraṇāśca lavāścaiva lavavarṣāśca nityaśaḥ.  
evamādīnyathānyāni tṛṇāni parivarjayet .. 13.49 ..

### [2.13.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.51)

añjanābhyañjanāgandhāmānupralayanaṃ tathā .  
kāśaiḥ punarbhavaiḥ kāryyaṃ sarvvameva phalaṃ bhavet .. 13.50 ..

### [2.13.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.52)

kāśāḥ punarbhavā ye ca barhaṇā upabarhaṇāḥ.  
atha te pitaro devā devāśca pitaraḥ punaḥ .. 13.51 ..

### [2.13.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.53)

puṣpagandhādidhūpānāmeṣa mantra udāhṛtaḥ.  
āhṛtya dakṣiṇāyāntu homārthe viprayatnataḥ .. 13.52 ..

### [2.13.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.54)

somāya vai pitṛmate svadhā aṅgirase namaḥ.  
asvargyaṃ laukikaṃ vāpi juhuyātkarmmasiddhaye .. 13.53 ..

### [2.13.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.55)

antarādhāya samidhaṃ tathā homo vidhīyate..

### [2.13.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.56)

samāhitena manasā prayatāgniḥ prayatnataḥ .. 13.54 ..

### [2.13.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.57)

agnaye kavyavāhāya svadhā aṅgirase namaḥ.  
yamāya caivāṅgirase svadhā nama iti bruvan .. 13.55 ..

### [2.13.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.58)

ityete vai homamantrā mantrāṇāmanu pūrvvaśaḥ.  
dakṣiṇāto'gnaye nityaṃ somāyāntaratastathā .. 13.56 ..

### [2.13.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.59)

etayorantaraṃ nityaṃ juhuyādvai vivasvate.  
upacāraṃ svadhākāraṃ tathaivollekhanañca yat .. 13.57 ..

### [2.13.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.60)

homajapye namaskāraḥ prokṣaṇañca viśeṣataḥ.  
añjanābhyañjane caiva piṇḍasaṃvapanaṃ tathā .. 13.58 ..

### [2.13.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.61)

aśvamedhaphalenaiva tatsmṛtaṃ mantrapūrvvakam.  
kriyāḥ sarvvā yatho ddiṣṭāḥ prayatnena samācaret .. 13.59 ..

### [2.13.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.62)

bahuhavyatvamevāgnau susamiddhe viśeṣataḥ.  
vidhūme lelihāne ca hotavyaṃ karmasiddhaye .. 13.60 ..

### [2.13.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.63)

aprabuddhe sadhūme ca juhuyādyo hutāśane.  
yajamāno bhavedandhaḥ so'putra iti naḥ śrutam .. 13.61 ..

### [2.13.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.64)

alpendhano vā rūkṣo vā visphuliṅgaśca sarvvaśaḥ .  
jvālā dhūmopasevyaśca sa tu vahnirna siddhaye .. 13.62 ..

### [2.13.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.65)

durgandhaścaiva nīlaśca kṛṣṇaścaiva viśeṣataḥ.  
bhūmiṃ vigāhate yatra tatra vidyātparābhavam .. 13.63 ..

### [2.13.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.66)

arciṣmān piṇḍitaśikhaḥ sarpiḥkāñcanasambhavaḥ.  
snigdhaḥ pradakṣiṇaścaiva vahniḥ syātkāryyasiddhaye .. 13.64 ..

### [2.13.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.67)

naranārīgaṇebhyaśca pūjāṃ prāpnoti śāśvatīm.  
akṣayāḥ pūjitāstena bhavanti pitaro'vyayāḥ .. 13.65 ..

### [2.13.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.68)

sthālyudumbarapātrāṇi phalāni samidhastathā.  
śrāddhe cātipavitrāṇi medhyānīti viśeṣataḥ .. 13.66 ..

### [2.13.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.69)

pavitraṃ vā dvijaśreṣṭha śuddhaye janmakarmmasu.  
pātreṣu phalamuddiṣṭaṃ yanmayā śrāddhakarmaṇi .. 13.67 ..

### [2.13.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.70)

tadeva kṛtsnaṃ vijñeyaṃ samitsu ca yathākramam.  
kṛtvā samāhitaṃ cittamagraye vai karomyaham .. 13.68 ..

### [2.13.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.71)

anujñātaḥ kuruṣveti tathaiva dvijasattamaiḥ.  
patnīmādāya putrāṃśca juhuyāddhavyavāhanam .. 13.69 ..

### [2.13.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.72)

samānaplakṣanyagrodhaplakṣāśvatthavikaṅkatāḥ.  
udumbarāstathā bilvacandanā yajñiyāśca te .. 13.70 ..

### [2.13.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.73)

saralo devadāruśca śālaśca khadirastathā.  
samidarthaṃ praśastāḥ syurete vṛkṣā viśeṣataḥ .. 13.71 ..

### [2.13.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.74)

grāmyāḥ kamṭakinaścaiva yajñiyā yena kena ca.  
pūjitāḥ samidarthe tu pitṝṇāṃ vacanaṃ tathā .. 13.72 ..

### [2.13.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.75)

samidbhiḥ kalkaleyābhirjjuhuyādyo hutāśanam .  
phalaṃ yat karmaṇastasya tanme nigadataḥ śrṛṇu .. 13.73 ..

### [2.13.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.76)

āyasaṃ sarvvakāmīyamaśvamedhaphalaṃ hi tat.  
śleṣmātako naktamālaḥ kapitthaḥ śālmalistathā .. 13.74 ..

### [2.13.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.77)

nīpo vibhī takaścaiva vallībhiśca tathaiva ca.  
śakunānāṃ nivāsaśca varjayecca mahīruhān.  
ayajñīyāḥ smṛtā ye ca vṛkṣāṃścaiva tu varjayet .. 13.75 ..

### [2.13.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.78)

svadheti caiva mantrānte pitṝṇāṃ vacanaṃ tathā.  
svāheti caiva devānāṃ yajñakarmaṇyudāhṛtam .. 13.76 ..

### [2.13.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13.79)

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śrāddhakalpo nāma trayodaśo'dhyāyaḥ .. 13 .. \*

## Linked texts (4)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.11.37) — Vyāsa, Sanskrit
- [Vaiṣṇava Dharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.visnu.21.8) — Viṣṇu, Sanskrit
- [Śrāddhakaumudī](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.mithila_bengal.sraddhakaumudi.5.p47) — Govindānanda 1500, Sanskrit
- [Nṛsiṃhaprasāda](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.nrsimhaprasada.p184.4) — Dalapatirāja 1511, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.13) · Pramāṇa
