<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 2.16

# Vayupurana 2.16: adhyāyaḥ 16

Vāyupurāṇa 2.16

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 16

### [2.16.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.1)

..bṛhaspatiruvāca..

### [2.16.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.2)

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dānāni ca phalāni ca.  
śrāddhakarmmāṇi medhyāni varjanīyāni yāni ca .. 16.1 ..

### [2.16.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.3)

himaprapatane kuryyādāharedvā himantataḥ.  
agnihotramataḥ puṇyaṃ paramaṃ hi tataḥ smṛtam .. 16.2 ..

### [2.16.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.4)

naktantu varjayecchrāddhaṃ rāhoranyatra darśanāt.  
sarvvasvenāpi karttavyaṃ kṣipraṃ vai rāhudarśane .. 16.3 ..

### [2.16.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.5)

uparāge na kuryyādyaḥ paṅke gauriva sīdati.  
kurvāṇastūddharetpāpānmagnānnauriva sāgare .. 16.4 ..

### [2.16.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.6)

viśvadevañca saumyañca bahumāṃsaparaṃ haviḥ .  
viṣāṇaṃ varjayetkhāḍgamasūyānāśanāya vai .. 16.5 ..

### [2.16.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.7)

tvaṣṭā vai vāryyamāṇastu deveśena mahātmanā.  
pibañchacīpateḥ somaṃ pṛthivyāmapatatpurā .. 16.6 ..

### [2.16.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.8)

śyāmākāstu tathotpannāḥ pitrarthamapi pūjitāḥ.  
vipruṣastasya nāsābhyāmasaktābhyāṃ tathaiva ca .. 16.7 ..

### [2.16.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.9)

śleṣmāṇaḥ śītalā hṛdyā madhurāśca tathekṣavaḥ.  
śyāmākairikṣubhiścaiva pitṝṇāṃ sārvvakāmikam.  
kuryyādāgrayaṇaṃ yastu sa śīghraṃ siddhimāpnuyāt .. 16.8 ..

### [2.16.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.10)

śyāmākā hastināmā ca paṭolaṃ bṛhatīphalam.  
agastyasya śikhā tīvrā kaṣāyāḥ sarvva eva ca .. 16.9 ..

### [2.16.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.11)

evamātīni cānyāni svādūni madhurāṇi ca .  
nāgaraṃ cātra vai deyaṃ dīrghamūlakameva ca .. 16.10 ..

### [2.16.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.12)

vaṃśīkarīrāḥ surasāḥ sarjjakaṃ bhūstṛṇāni ca.  
varjanīyāni vakṣyāmi śrāddhakarmmaṇi nityaśaḥ .. 16.11 ..

### [2.16.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.13)

laśunaṃ gṛñjanañcaiva palāṇḍuḥ piṇḍamūlakam.  
karambhādyāni cānyāni hīnāni rasagandhataḥ .. 16.12 ..

### [2.16.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.14)

śrāddhakarmmaṇi varjyāni kāraṇañcātra vakṣyate.  
purā devāsure yuddhe nirjitasya baleḥ suraiḥ .. 16.13 ..

### [2.16.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.15)

vraṇebhyo visphuranto vai patitā raktabindavaḥ.  
tata etāni varjyāni śrāddhakarmmaṇi nityaśaḥ .. 16.14 ..

### [2.16.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.16)

atha vedoktaniryāsān lavaṇānyūṣaraṇāni ca.  
śrāddha karmmaṇi varjyāni yāśca nāryo rajasvalāḥ .. 16.15 ..

### [2.16.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.17)

durgandhaṃ phenilaṃ caiva tathā vai palvalodakam.  
na labhedyatra gaustṛptiṃ naktaṃ yaccaiva gṛhyate .. 16.16 ..

### [2.16.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.18)

āvikaṃ mārgamauṣṭraṃ ca sarvvamekaśaphaṃ ca yat.  
māhiṣañcāmarañcaiva payo varjyaṃ vijānatā .. 16.17 ..

### [2.16.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.19)

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi varjyān deśān prayatnataḥ.  
na draṣṭavyaṃ ca yaiḥ śrāddhaṃ śaucāśaucaṃ ca kṛtsnaśaḥ .. 16.18 ..

### [2.16.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.20)

vanyamūlaphalāhāraiḥ śrāddhaṃ kuryyāttu śraddhayā.  
rāṣṭramiṣṭamavāpnoti svargaṃ mokṣaṃ yaśaskaram .. 16.19 ..

### [2.16.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.21)

aniṣṭa śabdasaṅkīrṇaṃ jantuvyāptamathāpi vā.  
pūtigandhāṃ tathā bhūmiṃ śrāddhakarmmaṇi varjayet .. 16.20 ..

### [2.16.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.22)

nadyaḥ sāgaraparyyantā dvāraṃ dakṣiṇapūrvvataḥ .  
triśaṅkuṃ varjayed deśaṃ sarvvaṃ dvādaśayojanam .. 16.21 ..

### [2.16.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.23)

uttareṇa mahānadyā dakṣiṇena ca kaikaṭāt.  
deśastraiśaṅkavo nāma varjitaḥ śrāddhakarmmaṇi .. 16.22 ..

### [2.16.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.24)

kāraṅkarāḥ kaliṅgāśca sindhoruttarameva ca.  
pranaṣṭāśramadharmmāśca varjyā deśāḥ prayatnataḥ .. 16.23 ..

### [2.16.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.25)

nagnādayo na paśyeyuḥ śrāddhameva vyayasthitam.  
gacchanti taistairdṛṣṭāni na pitṝnna pitāmahān .. 16.24 ..

### [2.16.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.26)

..śaṃyuruvāca..

### [2.16.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.27)

nagnādīn bhagavan samyaṅmamādya paripṛcchataḥ.  
kathaya dvijamukhyāgra vistareṇa yathātatham .. 16.25 ..

### [2.16.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.28)

evamukto mahātejā bṛhaspatiruvāca tam.  
sarveṣāmeva bhūtānāṃ trayīsaṃvaraṇaṃ smṛtam .. 16.26 ..

### [2.16.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.29)

parityajati yo mohātte vai nagnā dvijottamāḥ.  
pralīyate naro yaḥ syānnirālambaśca yo vṛṣaḥ .. 16.27 ..

### [2.16.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.30)

vṛṣaṃ yaśca parityajya mokṣamanyatra mārgati .  
vṛṣo vedasamastasmin yo vai samyaṅna paśyati .. 16.28 ..

### [2.16.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.31)

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā vṛṣalāścaiva sarvvaśaḥ.  
purā devāsure yuddhe nirjitairasuraistadā .. 16.29 ..

### [2.16.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.32)

pāṣaṇḍavaikṛtasthāne naiṣā sṛṣṭiḥ svayambhuvā.  
dviśrāddhakaśca nirgranthāḥ śākyā puṣṭikalaṃśakāḥ .. 16.30 ..

### [2.16.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.33)

ye dharmmaṃ nānuvarttante te vai nagnādayo janāḥ.  
vṛthājaṭī vṛthāmudrī vṛthānagnaśca yo dvijaḥ .. 16.31 ..

### [2.16.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.34)

vṛthāvratī vṛthā jāpī te vai nagnādayo janāḥ.  
kulandhamā niṣādāśca tathā puṣṭivināśakāḥ .. 16.32 ..

### [2.16.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.35)

kṛtakarmmākṣitāstvete kupathāḥ parikīrttitāḥ.  
ebhirnirvṛttaṃ dṛṣṭaṃ vā śrāddhaṃ gacchanti mānavāḥ .. 16.33 ..

### [2.16.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.36)

brahmaghnaśca kṛtaghnaśca nāstikā gurutalpagāḥ.  
dasyavaśca nṛśaṃsāśca darśanenaiva varjitāḥ .. 16.34 ..

### [2.16.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.37)

ye cānye pāpa karmmāṇaḥ sarvvāṃstān parivarjayet.  
devadevarṣinindāyāṃ ratāṃścaiva viśeṣataḥ .. 16.35 ..

### [2.16.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.38)

asurān yātudhānāṃśca dṛṣṭamebhirvrajantyuta.  
brāhmaṃ kṛtayugaṃ proktaṃ tretā tu kṣatriyaṃ smṛtam .. 16.36 ..

### [2.16.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.39)

vaiśyaṃ dvāparamityāhuḥ śūdraṃ kaliyugaṃ smṛtam ..

### [2.16.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.40)

..pitara ūcuḥ ..

### [2.16.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.41)

vedāḥ kṛtayuge pūjyāstretāyāṃ tu surāstathā .. 16.37 ..

### [2.16.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.42)

yuddhāni dvāpare nityaṃ pāṣaṇḍāśca kalau yuge.  
apamānāpavitraśca kukkuṭo grāmasūkaraḥ .. 16.38 ..

### [2.16.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.43)

śvā caiva darśanādeva hanti śrāddhaṃ na saṃśayaḥ.  
śāvasūtakasaṃspṛṣṭo dīrgharogibhireva ca .. 16.39 ..

### [2.16.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.44)

malinaiḥ patitaiścaiva na draṣṭavyaṃ kathañcana.  
annaṃ paśyeyurete vai naitatsyāddhavyakavyayoḥ .. 16.40 ..

### [2.16.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.45)

tatsaṃspṛṣṭaṃ pradhānārthaṃ saṃskāraśvāpado bhavet.  
haviṣāṃ saṃhatānāṃ tu pūrvvameva vivarjitam.  
mṛtsaṃyuktābhiradbhiśca prokṣaṇaṃ ca vidhīyate .. 16.41 ..

### [2.16.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.46)

siddhārthakaiḥ kṛṣṇatilaiḥ kāryyaṃ vāpyavakīraṇam.  
gurusūryyāgnivastūnāṃ darśanaṃ vāpi yatnataḥ .. 16.42 ..

### [2.16.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.47)

āsanārūḍhamāneṣu pādopahatameva ca.  
amedhyairjaṅgamairdṛṣṭaṃ śuṣkaṃ paryuṣitaṃ ca yat .. 16.43 ..

### [2.16.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.48)

asitaṃ pariduṣṭaṃ ca tathaivāgrāvalehitam.  
śarkarākeśapāṣāṇaiḥ kīṭairyaccāpyupadrutam .. 16.44 ..

### [2.16.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.49)

piṇyākamathitaṃ caiva tathā tilayavādiṣu.  
siddhākṣatāśca ye bhakṣyāḥ pratyakṣalavaṇīkṛtāḥ .. 16.45 ..

### [2.16.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.50)

vāsasā cāvadhūtāni varjyāni śrāddhakarmaṇi.  
santi vedavirodhena kecidvijñānamāninaḥ .. 16.46 ..

### [2.16.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.51)

ajajñapatayo nāma te śrāddhasya yathā rajaḥ.  
dadhi śākaṃ tathā'bhakṣyāḥ śuktaṃ caiva vivarjitam .. 16.47 ..

### [2.16.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.52)

vārtākuṃ varjayeddadyātsarvānabhiṣavānapi.  
saindhavaṃ lavaṇaṃ yacca tathā mānasasambhavam .. 16.48 ..

### [2.16.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.53)

pavitraṃ paramaṃ hyetat pratyakṣamapi varttate.  
agnau nikṣipya badhnīyāddhastau prakṣipya yatnataḥ .. 16.49 ..

### [2.16.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.54)

gamayenmastakaṃ caiva brahmatīrthaṃ hi tatsmṛtam.  
dravyāṇāṃ prokṣaṇaṃ kāryyaṃ tathaivāvapanaṃ punaḥ .. 16.50 ..

### [2.16.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.55)

nidhāya cādbhiḥ siñceta tathaivāpsu niveśanam.  
ariṣṭatumule bilvaṃ tviṅgudaśvadanānyapi .. 16.51 ..

### [2.16.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.56)

vidalānāñca sarvveṣāṃ dharmavacchaucamiṣyate.  
tathā dantāsthidārūṇāṃ śrṛṅgāṇāñcāvalekhanam .. 16.52 ..

### [2.16.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.57)

sarveṣāṃ mṛnmayānāntu punardāha udāhṛtaḥ.  
maṇivajrapravālānāṃ muktāśaṅkhamaṇestathā .. 16.53 ..

### [2.16.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.58)

siddhārthakānāṃ kalkena tilakalkena vā punaḥ .  
syācchaucaṃ sarvavālānāmāvikānāñca sarvaśaḥ .. 16.54 ..

### [2.16.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.59)

āvi kānāñca sarvveṣāṃ mṛdbhiradbhirvidhīyate.  
ādyantayostu śaucānāmadbhiḥ prakṣālanaṃ punaḥ .. 16.55 ..

### [2.16.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.60)

tathā kārppāsikānāñca bhasmanā samudāhṛtam.  
phalapuṣpa śalākānāṃ plāvanañcādbhiriṣyate .. 16.56 ..

### [2.16.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.61)

saṃmārjanaṃ prokṣaṇañca bhūmeścaivopalepanam.  
niṣkramya bāhyato grāmādvāyupūtā vasundharā .. 16.57 ..

### [2.16.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.62)

dhanuṣmatpakṣiṇāñcaiva mṛdbhiḥ śaucaṃ vidhīyate.  
evameṣa samuddiṣṭaḥ śaucānāṃ vidhiruttamaḥ.  
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śrṛṇu .. 16.58 ..

### [2.16.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.63)

prātargṛhātpaścimadakṣiṇena iṣukṣepañcākṣamātraṃ padañca.  
kuryyātpurīṣaṃ śirovaguṇṭhya na ca spṛśettatra śiraḥ kareṇa .. 16.59 ..

### [2.16.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.64)

śuṣkaistṛṇairvā kāṣṭhairvā patrairveṇudalena vā.  
mṛṇmayairbhājanairvāpi tirodhāya vasundharām .. 16.60 ..

### [2.16.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.65)

uddhṛtodakamādāya mṛttikāñcaiva vāgyataḥ.  
divā udaṅmukhaḥ kuryyādrātrau vai dakṣiṇāmukhaḥ .. 16.61 ..

### [2.16.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.66)

dakṣiṇena ca hastena gṛhṇīyādvai kamaṇḍalum.  
śaucañca vāmahastena gude tisrastu mṛttikāḥ .. 16.62 ..

### [2.16.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.67)

daśa cāpi punardadyādvāmahastakrameṇa tu .  
dvābhyāṃ vāpi punardadyāddhastānāṃ pañca mṛttikāḥ .. 16.63 ..

### [2.16.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.68)

mṛdā prakṣālya pādau ca ācamya ca yathāvidhi.  
āpastyājyāstrayaścaiva sūryyāgnipavanāmbhasām .. 16.64 ..

### [2.16.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.69)

kuryyāt sannihitaṃ nityaṃ prājñastīrthe kamaṇḍalum.  
asatkāryaṃ kāryametairyathāvatpādadhāvanam .. 16.65 ..

### [2.16.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.70)

ācamanaṃ dvitīyena devakāryaṃ tataḥ param.  
upavāsa strirātrantu duṣṭahaste hyudāhṛtaḥ .. 16.66 ..

### [2.16.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.71)

viprakṛṣṭena kṛcchreṇa prāyaścittamudāhṛtam.  
spṛṣṭvā śvānaṃ śvapākaṃ vā taptakṛcchraṃ samācaret .. 16.67 ..

### [2.16.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.72)

mānuṣāsthīni saṃspṛśya upoṣyaṃ śuddhikāraṇam .  
trirātramuktaṃ sasnehamekarātramato'nyathā .. 16.68 ..

### [2.16.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.73)

kāraskarāḥ pulindāśca tathāndhaśabarādaya.  
pītvā cāpobhūtilaye gatvā caiva yugandharām .. 16.69 ..

### [2.16.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.74)

sindhoruttaraparyyantaṃ tathā divyantare śatam.  
pāpadeśāśca ye kecitpāparadhyuṣitā janaiḥ .. 16.70 ..

### [2.16.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.75)

śiṣṭaiśca varjitā ye ca brāhmaṇairvedapāragaiḥ.  
gatvā deśānapuṇyāṃstu kṛtsnaṃ pāpaṃ samaśnute .. 16.71 ..

### [2.16.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.76)

manovyaktirathāgniśca kāle caivopalepanam.  
vikhyāpanañca śaucānāṃ nityamajñānameva ca .. 16.72 ..

### [2.16.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.77)

atonyathā tu yaḥ kuryyānmohācchaucasya saṅkaram.  
piśācān yātudhānāṃśca phalaṃ gacchatyasaṃśayam .. 16.73 ..

### [2.16.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.78)

śaucamaśraddadhānaśca mlecchajātiṣu jāyate.  
ayajñāścaiva pāpo vā tiryyagyonigato'pi vā .. 16.74 ..

### [2.16.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.79)

śaucena mokṣaṃ kurvāṇaḥ svargavāsī bhavennaraḥ.  
śucikāmā hi devā vai devairetadudāhṛtam .. 16.75 ..

### [2.16.80](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.80)

bībhatsamaśuciñcaiva varjayanti surāḥ sadā.  
trīṇi śaucāni kurvanti nyāyataḥ śubhakarmaṇaḥ .. 16.76 ..

### [2.16.81](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.81)

brahmaṇyāyātitheyāya śaucayuktāya dhīmate.  
pitṛbhaktāya dāntāya sānukrośāya ca dvijāḥ .. 16.77 ..

### [2.16.82](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.82)

taistaiḥ prītāḥ prayacchanti pitaro yogavarddhanāḥ.  
manasā kāṃkṣitān kāmāṃstrailokyaprabhavāniti .. 16.78 ..

### [2.16.83](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16.83)

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śrāddhakalpo nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ .. 16 .. \*

## Linked texts (7)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.14.1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Vaiṣṇava Dharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.visnu.23.42) — Viṣṇu, Sanskrit
- [Gadādharapaddhati](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.gadadharapaddhati.21.p96) — Gadādhara Rājaguru 1725, Sanskrit
- [Kālasāra](https://indike.org/pramana/in.astro.muhurta.kala.kalasara.18.p93) — Nārāyaṇa Jyotirvit, Sanskrit
- [Kālasāra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.kalasara.18.p93) — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit
- [Śrāddhadīpa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhadipa.8.443) — Divyasiṃha Mahāpātra 1640, Sanskrit
- [Śūdrācāraśiromaṇi](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.sudradharma.sudracarasiromani.4.p57) — Kṛṣṇaśeṣa 1520, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.16) · Pramāṇa
