Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 2.17: adhyāyaḥ 17

Vāyupurāṇa 2.17

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 17

2.17.1

..ṛṣaya ūcuḥ..

2.17.2

aho dhīmaṃstvayā sūta śrāddhakalpastu kīrtitaḥ.
śruto naḥ śrāddhakalpo vai ṛṣibhiḥ parikīrtitaḥ .. 17.1 ..

2.17.3

atīva vistaro yasya viśeṣeṇa prakīrtitaḥ.
vada śeṣaṃ mahāprājña ṛṣestasya yathāmatam .. 17.2 ..

2.17.4

..sūta uvāca..

2.17.5

kīrtayiṣyāmi te viprā ṛṣestasya matantu tat.
śrāddhaṃ prati mahābhāgāstanme śrṛṇuta vistarāt .. 17.3 ..

2.17.6

uktaṃ śrāddhaṃ mayā pūrvaṃ vidhiśca śrāddhakarmmaṇi.
pariśiṣṭaṃ pravakṣyāmi brāhmaṇānāṃ yathākramam .. 17.4 ..

2.17.7

na mīmāṃsyāḥ sadā viprāḥ pavitraṃ hyetaduttamam.
daive pitrye ca satataṃ śrūyate vai parīkṣaṇam .. 17.5 ..

2.17.8

yasmin doṣāḥ pradṛśyeran sadbhirvā varjitastu yaḥ.
jānīyādvāpi saṃvāsādvarjjayettaṃ prayatnataḥ .. 17.6 ..

2.17.9

avijñātaṃ dvijaṃ śrāddhe parīkṣeta sadā budhaḥ .
siddhā hi viprarūpeṇa caranti pṛthivīmimām .. 17.7 ..

2.17.10

tasmādatithimāyāntamabhigacchet kṛtāñjaliḥ.
pūjayeccāpi pādyena pādābhyañjanabhojanaiḥ .. 17.8 ..

2.17.11

urvīṃ sāgaraparyantāṃ devā yogeśvarāstathā.
nānā rūpaiścarantyete prajā dharmmeṇa pālayan .. 17.9 ..

2.17.12

arcayitvā tato dadyādviprāyātithaye naraḥ.
vyañjanāni ca bhakṣyāṇi phalaṃ teṣāṃ tathaiva ca .. 17.10 ..

2.17.13

āgniṣṭomaṃ tu payasā prāpnuyādvai tathāśrutam.
sarpiṣā tu śubhaṃ cakṣuḥ ṣoḍaśāhaphalaṃ labhet.
madhunā tvatirātrasya phalaṃ ca samavāpnuyāt .. 17.11 ..

2.17.14

tatprāpnuyācchraddadhāno naro vai sarvaiḥ kāmairbhojayedyastu viprān.
sarvārthadaḥ sarvaviprātithau yaḥ phalaṃ bhuṅkte sarvamedhasya nityam .. 17.12 ..

2.17.15

yastu śrāddhe'tithiṃ prāpya daive vāpyavamanyate.
taṃ vai devā viśvayanti hotā yadvat parāṃ vasum .. 17.13 ..

2.17.16

devāśca pitaraścaiva vahniścaiva hi tān dvijān .
āviśya bhuñjate tadvai lokānugrahakāraṇāt .. 17.14 ..

2.17.17

apūjitā dahantyete dadyuḥ kāmāṃśca pūjitāḥ.
sarvasvenāpi tasmādvai pūjayedatithīn sadā .. 17.15 ..

2.17.18

vānaprastho gṛhasthaśca gṛhamabhyāgato'thavā.
bālāḥ khinnā yatiścaiva jānīyādatithīn sadā .. 17.16 ..

2.17.19

abhyāgato yācakaḥ syādatithiḥ syādayācakaḥ.
atitheratithiḥ śreṣṭhaḥ so'tithiryoga ucyate .. 17.17 ..

2.17.20

na ghoro nāpi saṅkīrṇo nāvidyo na viśeṣavit.
na ca santo na samṛddho na sevī nācaro'tithiḥ .. 17.18 ..

2.17.21

pipāsitāya śrāntāya bhrāntāyātibubhukṣate.
tasmai satkṛtya dātavyaṃ yajñasya phalamicchatā .. 17.19 ..

2.17.22

āruhya bhṛgutuṅgoṣu gatvā puṇyāṃ sarasvatīm.
āpagāṃ tu nadī puṇyāṃ gaṅgā devī mahānadī .. 17.20 ..

2.17.23

himavatprabhavā nadyo yāścānyā ṛṣipūjitāḥ .
sarastīrthābhisaṃvedyā nadī navavahāstathā .. 17.21 ..

2.17.24

gatvaitān mucyate pāpaiḥ svarge nityaṃ mahīyate.
daśarātramaśaucantu proktaṃ vai mṛtasūtake .. 17.22 ..

2.17.25

brāhmaṇasya viśeṣeṇa kṣatriye dvādaśa smṛtam.
arddhaṃ māsantu vaiśyasya māsācchūdrastu śudhyati .. 17.23 ..

2.17.26

udakyā sarvavarṇānāṃ trirātreṇa tu śuddhayati.
udakyāṃ sūtikāñcaiva śvānamantyāvasāyinam .. 17.24 ..

2.17.27

nagnādīn mṛtahārāṃśca spṛṣṭvā'śaucaṃ vidhīyate.
snātvā sacailo mṛdbhistu dvādaśabhistu śudhyati .. 17.25 ..

2.17.28

etadeva bhavecchaucaṃ maithune navabhistathā.
mṛdā prakṣālya hastau tu kuryācchaucavidhinnaraḥ .. 17.26 ..

2.17.29

prakṣālya cādbhirhastau ca snātvā caiva mṛdā punaḥ.
mṛdaṃ guhye tato dvistu punareva mṛdaṃ budhaḥ .. 17.27 ..

2.17.30

evaṃ śauca vidhirdṛṣṭaḥ sarvavarṇeṣu nityadā.
paridadyānmṛdastisro hastapādāvasecanam .. 17.28 ..

2.17.31

āraṇyaṃ śaucametattu grāmyaṃ vakṣyāmyataḥ param.
mṛdastisraḥ pādayostu hastayostisra eva ca .. 17.29 ..

2.17.32

mṛdaḥ pañcadaśāmedhye hastādīnāṃ vibhāgaśaḥ.
anirṇikte mṛdaṃ dadyānmṛdante tvadbhireva tu .. 17.30 ..

2.17.33

kaṇṭhaṃ śiro vā prāvṛtya rathyā pādagatastu vā.
akṛtvā pādayoḥ śaucamācānto'pyaśucirbhavet .. 17.31 ..

2.17.34

prakṣālya pātraṃ niḥkṣipya ācamyābhyukṣaṇaṃ punaḥ.
dravyasyānyasya tu tathā kuryādabhyukṣaṇaṃ punaḥ .. 17.32 ..

2.17.35

puṣpādīnāṃ tṛṇānāñca prokṣaṇaṃ haviṣāntathā.
parāhṛtānāṃ dravyāṇāṃ nidhāyābhyukṣaṇaṃ tathā .. 17.33 ..

2.17.36

prokṣitantu haret kiñci cchrāddhe daiva tathā punaḥ.
uttareṇa haredvedyāṃ dakṣiṇena visarjayet .. 17.34 ..

2.17.37

vicchinnaṃ syādviparyāse daive pitrye tathaiva ca.
dakṣiṇena tu hastena dakṣiṇāṃ vedimālikhet .. 17.35 ..

2.17.38

karābhyāmeva devānāṃ pitṝṇāṃ vikaraṃ śubham.
kṣubhitasvapnayoścaiva tathā mūtrapurīṣayoḥ .. 17.36 ..

2.17.39

niṣṭhīvite yathā vyakte bhuktvā viparidhāya ca.
ucchiṣṭasya ca saṃsparśe tathā pādāvasecane .. 17.37 ..

2.17.40

utsṛṣṭasya sumambhāṣe hyaśuciṃ prayatasya ca.
sandeheṣu ca sarveṣu śikhāṃ muktvā tathaiva ca .. 17.38 ..

2.17.41

vinā yajñopavītena mohāttu yadyupaspṛṣet.
auṣṭhasya dantasaṃsparśe darśane cāntyavāsinām .. 17.39 ..

2.17.42

jiṅvayā caiva saṃspṛśya dantāsaktaṃ tathaiva ca.
saśabdamaṅgulībhiśca praṇataścāvalo kayan .. 17.40 ..

2.17.43

yaścādharme sthito mohādāyānto'pyaśucirbhavet.
upaviśya śucau deśe praṇataḥ prāgudaṅmukhaḥ .. 17.41 ..

2.17.44

pādau prakṣālya hastau tu antarjānurupa spṛśet.
prasannāstriḥ pibeccāpaḥ prayataḥ susamāhitaḥ .. 17.42 ..

2.17.45

dvireva mārjanaṃ kuryātsakṛdabhyukṣaṇaṃ tataḥ.
khāni mūrddhānamātmānaṃ hastau pādau tathaiva ca .. 17.43 ..

2.17.46

abhyukṣaṇaṃ tathā tasya yadyamīmāṃsitaṃ bhavet.
evamācamanaṃ tasya vedā yajñāstapāṃsi ca .. 17.44 ..

2.17.47

dānāni brahmacaryañca bhavanti saphalāstathā.
kriyāṃ yaḥ kurute mohādanācamyaiva nāstikaḥ .. 17.45 ..

2.17.48

bhavanti ca vṛthā tasya kriyā hyetā na saṃśayaḥ.
vāgbhāvaśuddhanirṇiktamaduṣṭaṃ vāpyaninditam .. 17.46 ..

2.17.49

medhyānyetāni jñeyāni duṣṭamebhyo viparyayaḥ.
na vaktavyaḥ sadā vipraḥ kṣudhito nāsti kiñcana .. 17.47 ..

2.17.50

tasmai satkṛtya yo dadyādayūpo yajña ucyate.
apluṣṭānnaṃ śrṛtānnantu kṛśavṛttimayācakam .. 17.48 ..

2.17.51

ekāntaśīlaṃ hrīmantaṃ sadā śrāddheṣu bhojayet .
yo dadātyāntimabhyeśca sa brahmaghno durātmavān .. 17.49 ..

2.17.52

api jātiśataṃ gatvā na sa mucyeta kilbiṣāt.
viṣamaṃ bhojayedviprānekapaṃktyā ca yo naraḥ .. 17.50 ..

2.17.53

niyukto vā'niyukto vā paṃkt‌yā harati duṣkṛtam.
pāpena gṛhyate kṣipramiṣṭāpūrttaṃ ca naśyati .. 17.51 ..

2.17.54

yatistu sarvvaviprāṇāṃ sarvveṣāmagrya utsave.
itihāsapañcamān vedān yaḥ paṭhettu dvijottamaḥ .. 17.52 ..

2.17.55

anantaraṃ yathāyogyaṃ niyoktavyo vijānatā.
trivedo'nantarastasya dvivedastadanantaraḥ .. 17.53 ..

2.17.56

ekavedastathā paścānnyāyādhyāyī tataḥ param.
pāvanāyaiva paṃktyā vai tān pravakṣye nibodhata .. 17.54 ..

2.17.57

ya ete pūrvvanirddiṣṭāḥ sarvve te hyanupūrvvaśaḥ.
ṣaḍaṅgī vinayī yogī sarvvatantrastathaiva ca .. 17.55 ..

2.17.58

yāyāvaraśca pañcaite vijñeyāḥ paṅktipāvanāḥ .
aṣṭādaśānāṃ vidyānāmekasmin pārago'pi yaḥ .. 17.56 ..

2.17.59

yathāvadvarttamānaśca sarve te paṅktipāvanāḥ.
triṇāciketāstraividyo yaśca dharmmān paṭheddvijaḥ .. 17.57 ..

2.17.60

bārhaspatye tathā śāstre pāraṃ yaśca dvijo gataḥ.
sarva te pāvanā viprāḥ paṅktīnāṃ samudāhṛtāḥ .. 17.58 ..

2.17.61

āmantritastu yaḥ śrāddhe yoṣitaṃ sevate dvijaḥ.
pitarastasya taṃ māsaṃ tasya retasi śerate .. 17.59 ..

2.17.62

śrāddhaṃ dattvā ca bhuktvā ca maithunaṃ yo niṣevate.
pitarastasya taṃ māsaṃ retaḥsthā nātra saṃśayaḥ .. 17.60 ..

2.17.63

tasmādatithaye deyaṃ bhojayedbrahmacāriṇam.
dhyānaniṣṭhāya dātavyaṃ sānukrośāya dhārmikam .. 17.61 ..

2.17.64

yatiṃ vā vālakhilyān vā bhojayecchrāddhakarmmaṇi.
vānaprasthopakurvvāṇaḥ pūjāmātreṇa toṣitaḥ .. 17.62 ..

2.17.65

gṛhasthaṃ bhojayedyastu viśvedevāstu pūjitāḥ.
vānaprasthena ṛṣayo vālakhilyaiḥ purandaraḥ .. 17.63 ..

2.17.66

yatīnāṃ pūjane cāpi sākṣādbrahmā tu pūjitaḥ.
āśramāḥ pāvanāḥ pañca upadhābhiranāśramāḥ .. 17.64 ..

2.17.67

catvāra āśramāḥ pūjyāḥ śrāddhe daive tathaiva ca.
caturāśramabāhyebhyaḥ śrāddhaṃ naiva pradāpayet .. 17.65 ..

2.17.68

sa tiṣṭhedvā bubhukṣustu caturāśramabāhyataḥ.
ayati rmokṣavādī ca ubhau tau paṅktidūṣakau .. 17.66 ..

2.17.69

vṛthāmuṇḍāśca jaṭilāḥ sarve kārppaṭikāstathā.
nirghṛṇān bhinnavṛttāṃśca sarvabhakṣān vivarjayet .. 17.67 ..

2.17.70

kārukādīnanācārān sarvavedabahiṣkṛtān.
gāyanān devavṛttāṃśca havyakavyeṣu varjayet .. 17.68 ..

2.17.71

dvijeṣvapi kṛtaṃ nityaṃ śrāddhakarmmaṇi varjayet .. 17.69 ..

2.17.72

eteṣu varttate yaśca kṛtsvavarṇaṃ sa gacchati.
yo'śnāti saha śūdreṇa sarve te paṅktidūṣakāḥ .. 17.70 ..

2.17.73

vyāpādanaṃ śaktinibarhaṇaṃ kṛṣirvāṇijyakāryyaṃ paśupālanaṃ ca.
śuśrūṣaṇaṃ vāpyaguro raho vā kāryyaṃ naitadvidyate brāhmaṇasya .. 17.71 ..

2.17.74

ye tu viprāḥ sthitā nityaṃ jñānino dhyāninastathā.
mithyāsaṅkalpinaḥ sarve durvṛttā vā dvijātayaḥ .. 17.72 ..

2.17.75

mithyātattvavido varjjyāstathā dambhaviṣūcakāḥ.
upapātakasaṃyuktāḥ pātakaiśca viśeṣataḥ .. 17.73 ..

2.17.76

vede niyogadātāro lobhamohaphalārthinaḥ.
brahmavikrayiṇaścaiva śrāddhakarmmaṇi varjitāḥ .. 17.74 ..

2.17.77

na niyogo'sti vedānāṃ yo niyuṅkte sa pāpakṛt.
bhoktā vedaphalādbhraśyeddātā dānaphalāttathā .. 17.75 ..

2.17.78

bhṛto'dhyāpayate yastu bhṛtakādhyāpitastu yaḥ .
nārhatastāvapi śrāddhaṃ brahmaṇaḥ kriyavikrayī .. 17.76 ..

2.17.79

krayavikrayiṇau caiva jīvitārthaṃ vigarhitau.
vṛttireṣā tu vaiśyasya brāhmaṇasya tu pātakam .. 17.77 ..

2.17.80

prāhurvedān vedavido vedān yaścopajīvati..

2.17.81

ubhau tau nārhataḥ śrāddhaṃ putrikāpatireva ca .. 17.78 ..

2.17.82

vṛthā dārāṃśca yo gacchedyo yajeta vṛthādhvare.
nārhatastāvapi śrāddhaṃ dvijo yaścaiva nāstikaḥ .. 17.79 ..

2.17.83

ātmārthaṃ yaḥ pacedannaṃ na devātithikārakaḥ.
nārhatastāvapi śrāddhaṃ patitau brahmarākṣasau .. 17.80 ..

2.17.84

striyo naktaṃparā yeṣāṃ paradāraratāśca ye.
arthakāma ratāścaiva na tān śrāddheṣu bhojayet .. 17.81 ..

2.17.85

varṇāśramāṇāṃ dharmmeṣu viruddhāḥ śrāddhakarmmaṇi.
stenaśca sarvayājī ca sarve te paṅktidūṣakāḥ .. 17.82 ..

2.17.86

yaśca sūkaravadbhuṅkte yaśca pāṇitale dvijaḥ.
na tadaśnanti pitaro yaśca vāmaṃ samaśnute .. 17.83 ..

2.17.87

strīśūdrāyānupetāya śrāddhocchiṣṭaṃ na dāpayet.
yo dadyā drāgamohāttu na tadgacchetpitṝnsadā .. 17.84 ..

2.17.88

tasmānna deyamucchiṣṭamannādyaṃ śrāddhakarmmaṇi.
anyatra dadhisarpirbhyāṃ śiṣye putrāya nānyathā .. 17.85 ..

2.17.89

anucchiṣṭantu dātavyamannādyaṃ vai viśeṣataḥ.
puṣpamūlaphalairvāpi tuṣṭiṃ gacchanti cānnataḥ .. 17.86 ..

2.17.90

yāvantyannāni pūtāni yāvaduṣṇaṃ na muñcati.
tāvadaśnanti pitaro yāvadaśnanti vāgyatāḥ .. 17.87 ..

2.17.91

dānaṃ pratigraho homo bhojanaṃ balireva ca.
sāṅguṣṭhena tathā kāryyaṃ nāsurebhyo yathā bhavet .. 17.88 ..

2.17.92

etānyeva ca sarvvāṇi dānādīni viśeṣataḥ.
antarjānvaviśeṣeṇa tadvadācamanaṃ bhavet .. 17.89 ..

2.17.93

muṇḍāñjaṭilakāṣāyān śrāddhakāle'pi varjjayet.
śikhibhyo vā tridaṇiḍabhyaḥ śrāddhaṃ yatnāt pradāpayet .. 17.90 ..

2.17.94

ye tu vrate sthitā nityaṃ jñānino dhyāninastathā.
devabhaktā mahātmānaḥ punīyurdarśanādapi .. 17.91 ..

2.17.95

sarvvaṃ yogeśvarairvyāptaṃ trailokyaṃ vai nirantaram .
tasmāt paśyanti te sarve yatkiñcijjagatīgatam .. 17.92 ..

2.17.96

vyaktāvyaktaṃ vaśīkṛtya sarvvasyāpi ca yatparam.
sadasacceti yairdṛṣṭaṃ sadasacca mahātmanām .. 17.93 ..

2.17.97

sarvvajñānāni dṛṣṭāni mokṣādīni mahātmanām.
tasmātteṣu sadāsaktaḥ prāpnotyanuttamaṃ śubham .. 17.94 ..

2.17.98

ṛco hi yo veda sa veda vedān yajūṃṣi yo veda sa veda yajñam.
sāmāni yo veda sa veda brahma yo mānasaṃ veda sa veda sarvvam .. 17.95 ..

2.17.99

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śrāddhakalpe brāhmaṇaparīkṣā nāma saptadaśo'dhyāyaḥ .. 17 .. *

Linked texts (3)