Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 2.22: adhyāyaḥ 22

Vāyupurāṇa 2.22

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 22

2.22.1

ṛṣayaścaivamuktāstu paraṃ harṣamupāgatāḥ.
paraṃ śuśrūṣavo bhūyaḥ papracchustadanantaram .. 22. 1 ..

2.22.2

ṛṣaya ūcuḥ ..

2.22.3

vaṃśānāmānupūrvyeṇa rājñāñcāmitatejasām.
sthitiñcaiṣāṃ prabhāvañca brūhi naḥ paripṛcchatām .. 22.2 ..

2.22.4

evamuktastataḥ sūtastathā'sau lomaharṣaṇaḥ.
śuśrūṣāmuttarākhyāne ṛṣīṇāṃ vākyakovidaḥ .. 22.3 ..

2.22.5

ākhyānakuśalo bhūyaḥ paraṃ vākyamuvāca ha .
bruvato me nibodhasva ṛṣirāha yathā mama .. 22.4 ..

2.22.6

vaṃśānāmānupūrvyeṇa rājñāñcāmitatejasām.
sthitiṃ caiṣāṃ prabhāvañca bruvato me nibedhata .. 22.5 ..

2.22.7

varuṇasya patnī sāmudrī śunodevītyudāhṛtā .
tasyāḥ putrau kalirvaidyaḥ sutā ca surasundarī .. 22.6 ..

2.22.8

kali putrau mahāvīryau jayaśca vijayaśca ha.
vaidyaputrau ghṛṇiścaiva muniścaiva mahābalau .. 22.7 ..

2.22.9

prajānāmattukāmānāmanyonyasya prabhakṣiṇau.
bhakṣayitvā tāvanyonyaṃ vināśaṃ samavāpatuḥ .. 22.8 ..

2.22.10

kaliḥ surāyāṃ sañjajñe tasya putro madaḥ smṛtaḥ .
tvāṣṭrī hiṃsā kalerbhāryyā jyeṣṭhā yā nikṛtiḥ smṛtā .. 22.9 ..

2.22.11

asūtānyān kaleḥ putrāṃścaturaḥ puruṣādakān.
nākaṃ vighnaṃ ca vikhyātaṃ sadramaṃ vidhamantathā .. 22.10 ..

2.22.12

aśiraskastayorvighno nākaścaivāśarīravān.
sadramaścaika hasto'bhūdvidhamaścaikapātsmṛtaḥ .. 22.11 ..

2.22.13

sadramasya tathā patnī tāmasī pūtanā smṛtā .
revatī vidhamasyāpi tayoḥ putrāḥ sahasraśaḥ .. 22.12 ..

2.22.14

nākasya śakuniḥ patnī vighnasya ca ayomukhī.
rākṣasāstu mahāśīrṣāḥ sandhyādvayavicāriṇaḥ .. 22.13 ..

2.22.15

revatīpūtanāputrā naiṛtā nāmataḥ smṛtāḥ.
grahāste rākṣasāḥ sarve bālānāntu viśeṣataḥ.
skandasteṣāmadhipatirbrahmaṇo'numate prabhuḥ .. 22.14 ..

2.22.16

bṛhaspateryā bhaginī varastrī brahmacāriṇī.
yogasiddhā jagatkṛtsnamasaktā carate sadā .. 22.15 ..

2.22.17

prabhāsasya tu sā bhāryā vasūnāmaṣṭamasya tu.
viśvakarmā sutastasyā jātaḥ śilpiprajāpatiḥ .. 22.16 ..

2.22.18

tvaṣṭā virājo rūpāṇāṃ dharmmapautra udāradhīḥ.
karttā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāñca vāstukṛt .. 22.17 ..

2.22.19

yaḥ sarveṣāṃ vimānāni devatānāñcakāra ha.
mānuṣāścopajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ .. 22.18 ..

2.22.20

prahlādī viśrutā tasya tvaṣṭuḥ patnī virocanā.
virocanasya bhaginī mātā triśirasastu sā .. 22.19 ..

2.22.21

devācāryasya mahato viśvakarmasya dhīmataḥ.
viśvakarmātmajaścaiva viśvakarmamayaḥ smṛtaḥ .. 22.20 ..

2.22.22

sureṇuriti vikhyātā svasā tasya yavīyasī.
tvāṣṭrī sā saviturbhāryyā punaḥ saṃjñeti viśrutā .. 22.21 ..

2.22.23

asūta tapasā sā tu manuṃ jyeṣṭhaṃ vivasvataḥ.
yamau punarasūtāsau yamañca yamunāñca ha .. 22.22 ..

2.22.24

sā tu gatvā kurūn devī vaḍavārūpadhāriṇī.
savituścāśvarūpasya nāsikābhyāṃ tu tau smṛtau .. 22.23 ..

2.22.25

asūta sā mahābhāgā tvantarikṣe'śvinau kila.
nāsatyañcaiva dasrañca mārttaṇḍasyātmajāvubhau .. 22.24 ..

2.22.26

ṛṣaya ūcuḥ..

2.22.27

kasmānmārttaṇḍa ityeṣa vivasvānucyate budhaiḥ.
kimarthaṃ sā'śvarūpā vai nāsikābhyāmasūyata.
etadveditumicchāmastattvaṃ vibrūhi pṛcchatām .. 22.25 ..

2.22.28

sūta uvāca..

2.22.29

cirotpannamatirbhinnamaṇḍaṃ tvaṣṭrā vidāritam.
dṛṣṭvā garbhavadhādbhītaḥ kaśyapo duḥśito'bhavat .. 22.26 ..

2.22.30

aṇḍe dvidhākṛte tvaṇḍaṃ dṛṣṭvā tvaṣṭāramabravīt.
naitadaṇḍaṃ bhavānnūnaṃ mārttaṇḍastvaṃ bhavānagha .. 22.27 ..

2.22.31

na khalvayaṃ mṛto'ṇḍe ca iti snehāt pitā'bravīt.
tasya tadvacanaṃ śrutvā nāmānvarthamudāharat .. 22.28 ..

2.22.32

yanmārttaṇḍo bhavetyuktaḥ pitrā'ṇḍe vai dvidhā kṛte.
tasmādvivasvānmārttaṇḍaḥ purāṇajñairvibhāṣyate .. 22.29 ..

2.22.33

tataḥ prajāḥ pravakṣyāmi mārttaṇḍasya vivasvataḥ.
vijajñe savituḥ saṃjñābhāryāyāntu trayaṃ purā .. 22.30 ..

2.22.34

manuryavīyān sāvarṇiḥ saṃjñāyāñca tathāśvinau.
śanaiścaraśca saptaite mārttaṇḍasyātmajāḥ smṛtāḥ .. 22.31 ..

2.22.35

vivasvān kaśyapājjajñe dākṣāyaṇyāṃ mahāyaśāḥ.
tasya bhāryā'bhavattvāṣṭrī mahādevī vivasvataḥ.
sureṇuriti vikhyātā punaḥ saṃjñeti viśrutā .. 22.32 ..

2.22.36

sā tu bhāryā bhagavato mārttaṇḍasyātitejasaḥ.
nātuṣyadbhartṛrūpeṇa rūpayauvanaśālinī .. 22.33 ..

2.22.37

ādityasya hi tadrūpaṃ mārttaṇḍasya hi tejasā.
gotreṣu pratiruddhaṃ vai nāti kāntamivābhavat .. 22.34 ..

2.22.38

na khalvayaṃ mṛto hyaṇḍe iti snehāttamabravīt .
ajñānaḥ kaśyapaḥ snehānmārttaṇḍa iti cocyate .. 22.35 ..

2.22.39

tejastvabhyadhikaṃ tasya nityameva vivasvataḥ.
yenāpi tāpayāmāsa trīllom̐kān kaśyapātmajaḥ .. 22.36 ..

2.22.40

trīṇyapatyāni saṃjñāyāṃ janayāmāsa vai raviḥ .
dvau sutau tu mahāvīryau kanyāṃ kālindimeva ca .. 22.37 ..

2.22.41

manurvivasvato jyeṣṭhaḥ śrāddhadevaḥ prajāpatiḥ.
tato yamo yamī caiva yamajau saṃbabhūvatuḥ .. 22.38 ..

2.22.42

śāntavarṇantu tadrūpaṃ dṛṣṭvā saṃjñā vivasvataḥ.
asahantī svakāṃ jāyāṃ savarṇāṃ nirmame punaḥ .. 22.39 ..

2.22.43

mahīmayī tu sā nārī tasyāśchāyāsamudgatā.
prāñjaliḥ prayatā bhūtvā punaḥ saṃjñāmabhāṣata .. 22.40 ..

2.22.44

vadasva kiṃ mayā kāryaṃ sā saṃjñā tāmathābravīt.
ahaṃ yāsyāmi bhadrante svameva bhavanaṃ pituḥ .. 22.41 ..

2.22.45

tvayeha bhavane mahyaṃ vastavyaṃ nirviśaṅkayā.
imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ca varavarṇinī .. 22.42 ..

2.22.46

bhartre vai naivamākhyeyamidaṃ bhagavate tvayā.
evamuktābravīt saṃjñāṃ saṃjñāyāḥ pārthivī tu sā .. 22.43 ..

2.22.47

ākāśagrahaṇāddevi āśayaṃ naiva karhicit.
ākhyāsyāmi mataṃ tubhyaṃ gaccha devi svamālayam .. 22.44 ..

2.22.48

samādhāya ca tāṃ saṃjñā tathetyuktā tayā ca sā.
tvaṣṭuḥ samīpamagamadvrīḍiteva tapasvinī .. 22.45 ..

2.22.49

pitā tāmāgatāṃ dṛṣṭvā kruddhaḥ saṃjñāmathābravīt.
bhartuḥ samīpaṃ gaccha tvaṃ mā jugupsa divākaram .. 22.46 ..

2.22.50

saivamuktā tadā pitrā niyuktā ca punaḥ punaḥ.
varṣāṇāntu sahasraṃ vai vasati sma piturgṛhe .. 22.47 ..

2.22.51

bhartuḥ samīpaṃ gaccha tvaṃ niyuktā ca punaḥ punaḥ.
agamadvaḍavā bhūtvācchādya rūpamaninditā.
uttarān sā kurūn gatvā tṛṇānyatha cacāra sā .. 22.48 ..

2.22.52

dvitīyāyāntu saṃjñāyāṃ saṃjñeyamiti cintyatām.
ādityo janayāmāsa putrāvādityavarcasau .. 22.49 ..

2.22.53

pūrvajasya manostulyau sādṛśyena tu tau prabhū .
śrutaśravaṃ tu dharmmajñaṃ śrutakarmmāṇameva ca .. 22.50 ..

2.22.54

śrutaśravā manuḥ so'pi sāvarṇirvaibhaviṣyati.
śrutakarmmā tu vijñeyo graho vai yaḥ śanaiścaraḥ .. 22.51 ..

2.22.55

manurevābhavatso vai sāvarṇya iti budhyate.
saṃjñā tu pārthivī sā vai svasya putrasya vai tadā .. 22.52 ..

2.22.56

cakārābhyadhikaṃ snehaṃ na tathā pūrvajeṣu vai.
manustaccākṣamatsarvaṃ yamastadvai na cākṣamat .. 22.53 ..

2.22.57

bahuśo yasyamānastu sāpatnyādatiduḥkhitaḥ.
tāṃ vai roṣācca bālyācca bhāvino'rthasya vai balāt .. 22.54 ..

2.22.58

padā santarjayāmāsa saṃjñāṃ caiva svato yamaḥ.
sā śaśāva tataḥ krodhāt savarṇā jananī yamam .. 22.55 ..

2.22.59

padā tarjayase yasmāt pitṛbhāryāṃ yaśasvinīm.
tasmāttavaiṣa caraṇaḥ patiṣyati na saṃśayaḥ .. 22.56 ..

2.22.60

yamastu tena śāpena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ.
manunā saha dharmmātmā pituḥ sarvvaṃ nyavedayat .. 22.57 ..

2.22.61

bhṛśaṃ śāpabhayodvignaḥ saṃjñāvākyairvinirjitaḥ.
bālyādvā yadi vā mohānmāṃ bhavāṃstrātumarhati .. 22.58 ..

2.22.62

śapto'hamasmim̐llokeśa jananyā tapatāṃ vara.
tava prasādo nastrātuṃ hyetasmānmahato bhayāt .. 22.59 ..

2.22.63

vivasvānevamuktastu yamaṃ provāca vai prabhuḥ.
asaṃśayaṃ putra mahadbhaviṣyaṃ tatra kāraṇam .. 22.60 ..

2.22.64

yena tvāmāviśatkrodho dharmmajñaṃ satyavādinam.
na śakyametanmithyā tu karttuṃ māturvacastava .. 22.61 ..

2.22.65

kṛmayo māṃsamādāya yāsyanti tu mahīṃ tava.
tataḥ pādaṃ mahāprājña punaḥ saṃprāpsyase sukham .. 22.62 ..

2.22.66

kṛtamevaṃ vacaḥ satyaṃ mātustava bhaviṣyati.
śāpasya parihāreṇa tvaṃ ca trātā bhaviṣyasi .. 22.63 ..

2.22.67

ādityastvabravīt saṃjñāṃ kimarthaṃ tanayeṣu vai.
tulyeṣvapyadhikaḥ sneha ekasmin kriyate tvayā .. 22.64 ..

2.22.68

sā tatpariharantī vai nācacakṣe vivasvataḥ.
ātmanā sa samādhāya yogantathyamapaśyata .. 22.65 ..

2.22.69

tāṃ śaptukāmo bhagavān nāśāya kupitaḥ prabhuḥ .
sā tatsarvaṃ yathātattvamācacakṣe vivasvataḥ .. 22.66 ..

2.22.70

vivasvānatha tacchrutvā kruddhastvaṣṭāramabhyayāt.
tvaṣṭā tu taṃ yathānyāyamarcayitvā vibhāvasum .. 22.67 ..

2.22.71

nirddagdhukāmaṃ roṣeṇa sāntvayāmāsa vai śanaiḥ.
tavātitejasā yuktamidaṃ rūpaṃ na śobhate .. 22.68 ..

2.22.72

asahantī tu tat saṃjñā vane carati śādvale.
drakṣyate tāṃ bhavānadya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm .. 22.69 ..

2.22.73

ślāghyāṃ yauvanasampannāṃ yogamāsthāya gopate.
anukūlaṃ bhavedevaṃ yadi syāt samayo mataḥ .. 22.70 ..

2.22.74

rūpaṃ vivarttayedante ādyaṃ śreṣṭhamarindama.
rūpaṃ vivasvatastvāsīttiryagūrdhvamadhastathā .. 22.71 ..

2.22.75

tenāsau vrīḍito devo rūpeṇa tu divaspatiḥ.
tasmāttvaṣṭā sa cakraṃ tu bahumene mahātapāḥ .. 22.72 ..

2.22.76

anujñātastatastvaṣṭā rūpanirvarttanāya tu.
tato'bhyupagamāttvaṣṭā mārttaṇḍasya vivasvataḥ .. 22.73 ..

2.22.77

bhramimāropya tattejaḥ śātayāmāsa tasya vai.
tattu nirbhāsitantejastejasāpahṛtena tu .. 22.74 ..

2.22.78

kāntāt kāntataraṃ draṣṭumaśubhaṃ śuśubhe tataḥ.
dadarśa yogamāsthāya svāmbhāryāṃ vaḍavāṃ tathā .. 22.75 ..

2.22.79

adṛśyāṃ sarvabhūtānāṃ tejasā niyamena ca.
aśvarūpeṇa mārttaṇḍastāṃ mukhe samabhāvayat .. 22.76 ..

2.22.80

maithunāya viceṣṭantī parapuṃsopaśaṅkayā.
sā tanniradhamacchukraṃ nāsikābhyāṃ vivasvataḥ .. 22.77 ..

2.22.81

devau tasmādajāyetāmaśvinau bhiṣajāṃ varau .
nāsatyaścaiva dasraśca smṛtau dvāvaśvināviti .. 22.78 ..

2.22.82

mārttaṇḍasya sutāvetāvaṣṭamasya prajāpateḥ.
tāntu rūpeṇa kāntena darśayāmāsa bhāskaraḥ .. 22.79 ..

2.22.83

sā taṃ dṛṣṭvāttadā bhāryā tutoṣa ca mumoha ca.
yamastu tena śāpena bhṛśampīḍitamānasaḥ .. 22.80 ..

2.22.84

dharmmeṇa rañjayāmāsa dharmmarājastatastu saḥ .
so'labhat karmaṇā tena śubhena paramadyutiḥ .. 22.81 ..

2.22.85

pitṝṇāmādhipatyañca lokapālatvameva ca.
manuḥ prajāpatiścaiva sāvarṇiḥ sa mahāyaśāḥ .. 22.82 ..

2.22.86

bhāvyasau nāgate tasmin manuḥ sāvarṇike'ntare.
merupṛṣṭhe suramye vai adyāpi carate prabhuḥ .. 22.83 ..

2.22.87

bhrātā śanaiścarastatra grahatvaṃ sa tu labdhavān.
tvaṣṭā'nu tena rūpeṇa viṣṇoścakramakalpayat.
mahā'pratihataṃ yuddhe dānava prativāraṇe .. 22.84 ..

2.22.88

yavīyasī tayoryā tu yamunā ca yaśasvinī.
abhavat sā saricchreṣṭhā yamunā lokabhāvinī .. 22.85 ..

2.22.89

yastu jyeṣṭho mahātejāḥ sargo yasya tu sāmpratam.
vistaraṃ tasya vakṣyāmi manorvaivasvatasya ha .. 22.86 ..

2.22.90

idaṃ tu janma devānāṃ śrṛṇuyādvā paṭheta vā.
vaivasvatasya putrāṇāṃ saptānāntu mahaujasām.
āpadaṃ prāpya mucyeta prāpnuyācca mahadyaśaḥ .. 22.87 ..

2.22.91

iti śrīmahāpurāṇaai vāyuprokte śrāddhakalpe varuṇavaṃśavarṇanaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ .. 22 .. *

Linked texts (4)