Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 2.24: adhyāyaḥ 24

Vāyupurāṇa 2.24

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 24

2.24.1

sūta uvāca..

2.24.2

nisargaṃ manu putrāṇāṃ vistareṇa nibodhata.
pṛṣadhro hisayitvā tu gurorgāvamabhakṣayat .. 24.1 ..

2.24.3

śāpācchūdratvamāpannaścyavanasya mahātmanaḥ.
karūṣasya tu kārūṣaḥ kṣatriyo yuddhadurmadaḥ .. 24.2 ..

2.24.4

sahasrakṣatriyagaṇavikrāntaḥ saṃbabhūva ha.
nābhāgāriṣṭaputrastu vidvānāsīdbhalandanaḥ .. 24.3 ..

2.24.5

bhalandanasya putro'bhūt prāṃśurnāma mahābalaḥ.
prāṃśoreko'bhavat putraḥ prajāniriti viśrutaḥ .. 24.4 ..

2.24.6

prajānerabhavat putraḥ khanitro nāma vīryavān.
tasya putro'bhavacchrīmān kṣupo nāma mahāyaśāḥ .. 24.5 ..

2.24.7

kṣupasya viṃśaḥ putrastu pratimā na babhūva ha.
viṃśaputrastu kalyāṇo viviṃśo nāma dhārmikaḥ .. 24.6 ..

2.24.8

viviṃśaputro dharmātmā khaninetraḥ pratāpavān.
karandhamastasya putrastretāyugamukhe'bhavat .. 24.7 ..

2.24.9

karandhamasutaścāpi āvikṣinnāma vīryavān.
āvikṣito vyatikrāmat pitaraṃ guṇavattayā .. 24.8 ..

2.24.10

marutto nāma dharmātmā cakravarttisamo nṛpaḥ.
saṃvarttena divaṃ nītaḥ sasuhṛt saha bāndhavaiḥ .. 24.9 ..

2.24.11

vivādo'tra mahānāsīt saṃvarttasya bṛhaspateḥ.
ṛddhiṃ dṛṣṭvā tu yajñasya kruddhastasya bṛhaspatiḥ .. 24.10 ..

2.24.12

saṃparttena hṛte yajñe cukopa subhṛśantadā.
lokānāṃ sa hi nāśaya daivatairhi prasāditaḥ .. 24.11 ..

2.24.13

maruttaścakravarttī sa nariṣyantamavāptavān.
nariṣyantasya dāyādo rājā daṇḍadharo damaḥ .. 24.12 ..

2.24.14

tasya putrastu vikrānto rājāsīdrāṣṭravarddhanaḥ .
sudhṛtī tasya putrastu naraḥ sudhṛtinaḥ sutaḥ .. 24.13 ..

2.24.15

kevalastasya putrastu bandhumān kevalātmajaḥ.
atha bandhumataḥ putro dharmātmā vegavān nṛpaḥ .. 24.14 ..

2.24.16

budho vegavataḥ putra stṛṇabindurbudhātmajaḥ.
tretāyugamukhe rājā tṛtīye saṃbabhūva ha .. 24.15 ..

2.24.17

kanyā tu tasya draviḍā mātā viśravaso hi sā.
putraścāsya viśālo'bhūd rājā paramadhārmikaḥ .. 24.16 ..

2.24.18

viśālasya samutpannā viśālā nayanirmitā.
viśālasya suto rājā hemacandro mahābalaḥ .. 24.17 ..

2.24.19

sucandra iti vikhyāto hemacandrādanantaram.
sucandratanayo rājā dhūmrāśca iti viśrutaḥ .. 24.18 ..

2.24.20

dhūmrāśvatanayo vidvān sṛñjayaḥ samapadyata.
sṛñjayasya sutaḥ śrīmān sahadevaḥ pratāpavān .. 24.19 ..

2.24.21

kṛśāśvaḥ sahadevasya putraḥ paramadhārmikaḥ.
kṛśāśvasya mahātejāḥ somadattaḥ pratāpavān .. 24.20 ..

2.24.22

somadattasya rājarṣeḥ sutobhūjjanamejayaḥ.
janamejayātmajaścaiva pramatirnāma viśrutaḥ .. 24.21 ..

2.24.23

tṛṇabinduprasādena sarve vaiśālakā nṛpāḥ .
dīrghāyuṣo mahātmāno vīryavantaḥ sudhārmikāḥ .. 24.22 ..

2.24.24

śaryātermithunaṃ tvāsīdānārto nāma viśrutaḥ.
putraḥ sukanyā kanyā na bhāryāyā cyavanasya tu .. 24.23 ..

2.24.25

ānārttasya tu dāyādo revo nāmnā tu vīryavān.
ānartto viṣayo yasya purī cāpi kuśasthalī .. 24.24 ..

2.24.26

revasya raivataḥ putraḥ kakujhī nāma dhārmikaḥ.
jyeṣṭho bhrātṛśatasyāsīdrājā prāpya kuśasthalīm .. 24.25 ..

2.24.27

kanyayā saha śrutvā ca gandharvaṃ brahmaṇo'ntike.
muhūrttaṃ devadevasya mārtyaṃ bahuyugaṃ vibhoḥ .. 24.26 ..

2.24.28

ājagāma yuvā caiva svāṃ purīṃ yādavairvṛtām.
kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām .. 24.27 ..

2.24.29

bhojavṛṣṭyandhakairguptāṃ vasudevapurogamaiḥ.
tāṅkathāṃ raivataḥ śrutvā yathātattvamarindamaḥ .. 24.28 ..

2.24.30

kanyā tu baladevāya suvratāṃ nāma revatīm.
dattvā jagāma śikharaṃ merostapasi saṃsthitaḥ .. 24.29 ..

2.24.31

reme rāmaśca dharmātmā revatyā sahitaḥ kila.
tāṃ kathāmṛṣayaḥ śrutvā papracchustadanantaram .. 24.30 ..

2.24.32

ṛṣya ūcuḥ ..

2.24.33

kathaṃ bahuyuge kāle vyatīte sūtanandana.
na jarāṃ revatī prāptā palitañca kutaḥ prabho .. 24.31 ..

2.24.34

meruṃ gatasya vā tasya śaryyāteḥ santatiḥ katham.
sthitā pṛthivyāmadyāpi śrotumicchāmi tattvataḥ .. 24.32 ..

2.24.35

kiyanto vā suragaṇā gandharvvāstatra kīdṛśāḥ.
yacchrutvā raivataḥ kālān muhūrttamiva manyate .. 24.33 ..

2.24.36

sūta uvāca..

2.24.37

na jarā kṣutpipāsā vā na ca mṛtyubhayaṃ tataḥ.
na ca rogaḥ prabhavati brahmalokagatasya hi .. 24.34 ..

2.24.38

gāndharvvaṃ prati yaccāpi pṛṣṭastu munisattamāḥ.
tato'haṃ saṃpravakṣyāmi yāthātathyena suvratāḥ .. 24.35 ..

2.24.39

sapta svarāstrayo grāmā mūrcchanāstvekaviṃśatiḥ.
tālāścaikonapañcāśadityetat svaramaṇḍalam .. 24.36 ..

2.24.40

ṣaḍjarṣabhau ca gāndhāro madhyamaḥ pañcamastathā.
dhaivataścāpi vijñeyastathā cāpi niṣādavān .. 24.37 ..

2.24.41

sauvīrī madhyamagrāmo hariṇāsyā tathaiva ca.
syātkalopabalopetā caturthī śuddhamadhyamā .. 24.38 ..

2.24.42

śārṅgī ca pāvanī caiva dṛṣṭākā ca yathākramam.
mdhyamagrāmikīḥ khyātāḥ ṣaḍjagrāmaṃ nibodhata .. 24.39 ..

2.24.43

uttaramandrā rajanī tathā yā cottarāyatā.
śuddhaṣaḍjā tathā caiva jānīyāt saptamāṃ ca tām .. 24.40 ..

2.24.44

gāndhāragrāmi kāṃścānyān kīrtyamānān nibodhata.
āgniṣṭomikamādyantu dvitīyaṃ vājapeyikam .. 24.41 ..

2.24.45

tṛtīyaṃ pauṇḍrakaṃ proktaṃ caturthaṃ cāśvamedhikam.
pañcamaṃ rājasūyaṃ va ṣaṣṭhaṃ cakrasuvarṇakam .. 24.42 ..

2.24.46

saptamaṃ gosavaṃ nāma mahāvṛṣṭikamaṣṭamam.
brahmadānañca navamaṃ prājāpatyamanantaram .. 24.43 ..

2.24.47

nāgapakṣāśrayaṃ vidyādgotarañca tathaiva ca.
hayakrāntaṃ mṛgakrāntaṃ viṣṇukrāntaṃ manoharam .. 24.44 ..

2.24.48

sūryyakrāntaṃ vareṇyañca mattakokilavādinam.
sāvitramarddhasāvitraṃ sarvvato madrameva ca .. 24.45 ..

2.24.49

suvarṇañca sutandrañca viṣṇuvaiṣṇuvarāvubhau.
sāgaraṃ vijayañcaiva sarvabhūtamanoharam .. 24.46 ..

2.24.50

haṃsaṃ jyeṣṭhaṃ vijānīmastumburupriyameva ca.
manoharamadhātryañca gandharvānugataśca yaḥ .. 24.47 ..

2.24.51

alambuṣeṣṭaśca tathā nāradapriya eva ca.
kathito bhīmasenena nāgarāṇāṃ yathā priyaḥ .. 24.48 ..

2.24.52

karopanīta vinatā śrīrākhyo bhārgavapriyaḥ.
viṃśatirmadhyamagrāmaḥ ṣaḍjagrāmaścaturddaśa .. 24.49 ..

2.24.53

tathā pañcadaśecchanti gāndhāragrāmasaṃsthitān .
sasauvīrā tu gāndhārī brahmaṇā hyupagīyate .. 24.50 ..

2.24.54

uttarādisvarasyaiva brahmā vai devatā'tra ca.
harideśasamutpannā hariṇāsyā vyajāyata.
mūrcchanā hariṇāsyaiva asyā indro'dhidaivatam .. 24.51 ..

2.24.55

karopanītavitatā marudbhiḥ svaramaṇḍale.
sā kalopanatā tasmānmārutaścātra daivatam .. 24.52 ..

2.24.56

manudeśasamutpannā mūrcchanā śuddhamadhyam.
madhyamo'tra svaraḥ śuddho gandharvvaścātra devatā .. 24.53 ..

2.24.57

mṛgaiḥ saha sañcarate siddhānāṃ mārgadarśane.
yasmāttasmāt smṛtā mārgī mṛgendro'syāśca devatā .. 24.54 ..

2.24.58

sā cāśramasamāyuktā anekān pauravān ravān.
mūrcchanā yojanā hyeṣā rajasā rajanī tataḥ .. 24.55 ..

2.24.59

tāla uttaramandrāṃśaḥ ṣaḍjadaivatakāṃ viduḥ.
tasmāduttaratālañca prathamaṃ svāyataṃ viduḥ.
tasmāduttaramandro'yaṃ devatāsya dhruvo dhruvam .. 24.56 ..

2.24.60

apānāduttaratvācca dhaivatasyottarāyaṇaḥ.
syādiyaṃ mūrcchanā hyevaṃ pitaraḥ śrāddhadevatāḥ .. 24.57 ..

2.24.61

śuddhaṣaḍjasvaraṃ kṛtvā yasmādagniṃ maharṣayaḥ.
upatiṣṭhanti tasmāttaṃ jānīyācchuddhaṣaḍ‌jikam .. 24.58 ..

2.24.62

yaḥ satāṃ mūrcchanāṃ kṛtvā pañcamasvarako bhavet .
yakṣīṇāṃ mūrcchanā sā tu yākṣikā mūrcchanā smṛtā .. 24.59 ..

2.24.63

nāgadṛṣṭirviṣā gītā nopasarpanti mūrcchanām.
bhavantīva hṛtā hyete brahmaṇā nāgadevatāḥ.
ahīnāṃ mūrcchanā hyeṣā varuṇaścātra devatā .. 24.60 ..

2.24.64

śakuntakānāṃ kṛtvā ca upamāṃ yānti kinnarāḥ .
uttamāṃ mūrcchanā tasmāt pakṣirājo'tra devatā .. 24.61 ..

2.24.65

gāndhārarāgaśabdena gāṃ ca dhārayate'rthataḥ.
tasmādviśuddhagāndhārī gandharvaścādhidaivatam .. 24.62 ..

2.24.66

gāndhārānantaraṃ gatvā sṛṣṭeyaṃ mūrcchanā yataḥ.
tasmāduttaragāndhārī vasavaścātra devatāḥ .. 24.63 ..

2.24.67

seyaṃ khalu mahābhūtā pitāmaha mupasthitā.
ṣaḍjeyaṃ mūrcchanā tasmāt smṛtā hyanaladevatā .. 24.64 ..

2.24.68

divyeyaṃ cāyatā tena mandaṣaṣṭhā ca mūrcchane.
nivṛttaguṇanāmānaṃ pañcamañcātra dhaivatam .. 24.65 ..

2.24.69

pūrṇāḥ saptasvarā hyevaṃ mūrcchanāḥ saṃprakīrttitāḥ.
nānāsādhāraṇāścaiva ṣaḍevānuvidastathā .. 24.66 ..

2.24.70

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte vaivasvata manuvaṃśagāndharvvamūrcchanālakṣaṇakathanaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ .. 24 .. *

Linked texts (8)