<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 2.24

# Vayupurana 2.24: adhyāyaḥ 24

Vāyupurāṇa 2.24

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 24

### [2.24.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.1)

sūta uvāca..

### [2.24.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.2)

nisargaṃ manu putrāṇāṃ vistareṇa nibodhata.  
pṛṣadhro hisayitvā tu gurorgāvamabhakṣayat .. 24.1 ..

### [2.24.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.3)

śāpācchūdratvamāpannaścyavanasya mahātmanaḥ.  
karūṣasya tu kārūṣaḥ kṣatriyo yuddhadurmadaḥ .. 24.2 ..

### [2.24.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.4)

sahasrakṣatriyagaṇavikrāntaḥ saṃbabhūva ha.  
nābhāgāriṣṭaputrastu vidvānāsīdbhalandanaḥ .. 24.3 ..

### [2.24.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.5)

bhalandanasya putro'bhūt prāṃśurnāma mahābalaḥ.  
prāṃśoreko'bhavat putraḥ prajāniriti viśrutaḥ .. 24.4 ..

### [2.24.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.6)

prajānerabhavat putraḥ khanitro nāma vīryavān.  
tasya putro'bhavacchrīmān kṣupo nāma mahāyaśāḥ .. 24.5 ..

### [2.24.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.7)

kṣupasya viṃśaḥ putrastu pratimā na babhūva ha.  
viṃśaputrastu kalyāṇo viviṃśo nāma dhārmikaḥ .. 24.6 ..

### [2.24.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.8)

viviṃśaputro dharmātmā khaninetraḥ pratāpavān.  
karandhamastasya putrastretāyugamukhe'bhavat .. 24.7 ..

### [2.24.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.9)

karandhamasutaścāpi āvikṣinnāma vīryavān.  
āvikṣito vyatikrāmat pitaraṃ guṇavattayā .. 24.8 ..

### [2.24.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.10)

marutto nāma dharmātmā cakravarttisamo nṛpaḥ.  
saṃvarttena divaṃ nītaḥ sasuhṛt saha bāndhavaiḥ .. 24.9 ..

### [2.24.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.11)

vivādo'tra mahānāsīt saṃvarttasya bṛhaspateḥ.  
ṛddhiṃ dṛṣṭvā tu yajñasya kruddhastasya bṛhaspatiḥ .. 24.10 ..

### [2.24.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.12)

saṃparttena hṛte yajñe cukopa subhṛśantadā.  
lokānāṃ sa hi nāśaya daivatairhi prasāditaḥ .. 24.11 ..

### [2.24.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.13)

maruttaścakravarttī sa nariṣyantamavāptavān.  
nariṣyantasya dāyādo rājā daṇḍadharo damaḥ .. 24.12 ..

### [2.24.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.14)

tasya putrastu vikrānto rājāsīdrāṣṭravarddhanaḥ .  
sudhṛtī tasya putrastu naraḥ sudhṛtinaḥ sutaḥ .. 24.13 ..

### [2.24.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.15)

kevalastasya putrastu bandhumān kevalātmajaḥ.  
atha bandhumataḥ putro dharmātmā vegavān nṛpaḥ .. 24.14 ..

### [2.24.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.16)

budho vegavataḥ putra stṛṇabindurbudhātmajaḥ.  
tretāyugamukhe rājā tṛtīye saṃbabhūva ha .. 24.15 ..

### [2.24.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.17)

kanyā tu tasya draviḍā mātā viśravaso hi sā.  
putraścāsya viśālo'bhūd rājā paramadhārmikaḥ .. 24.16 ..

### [2.24.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.18)

viśālasya samutpannā viśālā nayanirmitā.  
viśālasya suto rājā hemacandro mahābalaḥ .. 24.17 ..

### [2.24.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.19)

sucandra iti vikhyāto hemacandrādanantaram.  
sucandratanayo rājā dhūmrāśca iti viśrutaḥ .. 24.18 ..

### [2.24.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.20)

dhūmrāśvatanayo vidvān sṛñjayaḥ samapadyata.  
sṛñjayasya sutaḥ śrīmān sahadevaḥ pratāpavān .. 24.19 ..

### [2.24.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.21)

kṛśāśvaḥ sahadevasya putraḥ paramadhārmikaḥ.  
kṛśāśvasya mahātejāḥ somadattaḥ pratāpavān .. 24.20 ..

### [2.24.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.22)

somadattasya rājarṣeḥ sutobhūjjanamejayaḥ.  
janamejayātmajaścaiva pramatirnāma viśrutaḥ .. 24.21 ..

### [2.24.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.23)

tṛṇabinduprasādena sarve vaiśālakā nṛpāḥ .  
dīrghāyuṣo mahātmāno vīryavantaḥ sudhārmikāḥ .. 24.22 ..

### [2.24.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.24)

śaryātermithunaṃ tvāsīdānārto nāma viśrutaḥ.  
putraḥ sukanyā kanyā na bhāryāyā cyavanasya tu .. 24.23 ..

### [2.24.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.25)

ānārttasya tu dāyādo revo nāmnā tu vīryavān.  
ānartto viṣayo yasya purī cāpi kuśasthalī .. 24.24 ..

### [2.24.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.26)

revasya raivataḥ putraḥ kakujhī nāma dhārmikaḥ.  
jyeṣṭho bhrātṛśatasyāsīdrājā prāpya kuśasthalīm .. 24.25 ..

### [2.24.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.27)

kanyayā saha śrutvā ca gandharvaṃ brahmaṇo'ntike.  
muhūrttaṃ devadevasya mārtyaṃ bahuyugaṃ vibhoḥ .. 24.26 ..

### [2.24.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.28)

ājagāma yuvā caiva svāṃ purīṃ yādavairvṛtām.  
kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām .. 24.27 ..

### [2.24.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.29)

bhojavṛṣṭyandhakairguptāṃ vasudevapurogamaiḥ.  
tāṅkathāṃ raivataḥ śrutvā yathātattvamarindamaḥ .. 24.28 ..

### [2.24.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.30)

kanyā tu baladevāya suvratāṃ nāma revatīm.  
dattvā jagāma śikharaṃ merostapasi saṃsthitaḥ .. 24.29 ..

### [2.24.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.31)

reme rāmaśca dharmātmā revatyā sahitaḥ kila.  
tāṃ kathāmṛṣayaḥ śrutvā papracchustadanantaram .. 24.30 ..

### [2.24.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.32)

ṛṣya ūcuḥ ..

### [2.24.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.33)

kathaṃ bahuyuge kāle vyatīte sūtanandana.  
na jarāṃ revatī prāptā palitañca kutaḥ prabho .. 24.31 ..

### [2.24.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.34)

meruṃ gatasya vā tasya śaryyāteḥ santatiḥ katham.  
sthitā pṛthivyāmadyāpi śrotumicchāmi tattvataḥ .. 24.32 ..

### [2.24.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.35)

kiyanto vā suragaṇā gandharvvāstatra kīdṛśāḥ.  
yacchrutvā raivataḥ kālān muhūrttamiva manyate .. 24.33 ..

### [2.24.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.36)

sūta uvāca..

### [2.24.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.37)

na jarā kṣutpipāsā vā na ca mṛtyubhayaṃ tataḥ.  
na ca rogaḥ prabhavati brahmalokagatasya hi .. 24.34 ..

### [2.24.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.38)

gāndharvvaṃ prati yaccāpi pṛṣṭastu munisattamāḥ.  
tato'haṃ saṃpravakṣyāmi yāthātathyena suvratāḥ .. 24.35 ..

### [2.24.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.39)

sapta svarāstrayo grāmā mūrcchanāstvekaviṃśatiḥ.  
tālāścaikonapañcāśadityetat svaramaṇḍalam .. 24.36 ..

### [2.24.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.40)

ṣaḍjarṣabhau ca gāndhāro madhyamaḥ pañcamastathā.  
dhaivataścāpi vijñeyastathā cāpi niṣādavān .. 24.37 ..

### [2.24.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.41)

sauvīrī madhyamagrāmo hariṇāsyā tathaiva ca.  
syātkalopabalopetā caturthī śuddhamadhyamā .. 24.38 ..

### [2.24.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.42)

śārṅgī ca pāvanī caiva dṛṣṭākā ca yathākramam.  
mdhyamagrāmikīḥ khyātāḥ ṣaḍjagrāmaṃ nibodhata .. 24.39 ..

### [2.24.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.43)

uttaramandrā rajanī tathā yā cottarāyatā.  
śuddhaṣaḍjā tathā caiva jānīyāt saptamāṃ ca tām .. 24.40 ..

### [2.24.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.44)

gāndhāragrāmi kāṃścānyān kīrtyamānān nibodhata.  
āgniṣṭomikamādyantu dvitīyaṃ vājapeyikam .. 24.41 ..

### [2.24.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.45)

tṛtīyaṃ pauṇḍrakaṃ proktaṃ caturthaṃ cāśvamedhikam.  
pañcamaṃ rājasūyaṃ va ṣaṣṭhaṃ cakrasuvarṇakam .. 24.42 ..

### [2.24.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.46)

saptamaṃ gosavaṃ nāma mahāvṛṣṭikamaṣṭamam.  
brahmadānañca navamaṃ prājāpatyamanantaram .. 24.43 ..

### [2.24.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.47)

nāgapakṣāśrayaṃ vidyādgotarañca tathaiva ca.  
hayakrāntaṃ mṛgakrāntaṃ viṣṇukrāntaṃ manoharam .. 24.44 ..

### [2.24.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.48)

sūryyakrāntaṃ vareṇyañca mattakokilavādinam.  
sāvitramarddhasāvitraṃ sarvvato madrameva ca .. 24.45 ..

### [2.24.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.49)

suvarṇañca sutandrañca viṣṇuvaiṣṇuvarāvubhau.  
sāgaraṃ vijayañcaiva sarvabhūtamanoharam .. 24.46 ..

### [2.24.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.50)

haṃsaṃ jyeṣṭhaṃ vijānīmastumburupriyameva ca.  
manoharamadhātryañca gandharvānugataśca yaḥ .. 24.47 ..

### [2.24.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.51)

alambuṣeṣṭaśca tathā nāradapriya eva ca.  
kathito bhīmasenena nāgarāṇāṃ yathā priyaḥ .. 24.48 ..

### [2.24.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.52)

karopanīta vinatā śrīrākhyo bhārgavapriyaḥ.  
viṃśatirmadhyamagrāmaḥ ṣaḍjagrāmaścaturddaśa .. 24.49 ..

### [2.24.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.53)

tathā pañcadaśecchanti gāndhāragrāmasaṃsthitān .  
sasauvīrā tu gāndhārī brahmaṇā hyupagīyate .. 24.50 ..

### [2.24.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.54)

uttarādisvarasyaiva brahmā vai devatā'tra ca.  
harideśasamutpannā hariṇāsyā vyajāyata.  
mūrcchanā hariṇāsyaiva asyā indro'dhidaivatam .. 24.51 ..

### [2.24.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.55)

karopanītavitatā marudbhiḥ svaramaṇḍale.  
sā kalopanatā tasmānmārutaścātra daivatam .. 24.52 ..

### [2.24.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.56)

manudeśasamutpannā mūrcchanā śuddhamadhyam.  
madhyamo'tra svaraḥ śuddho gandharvvaścātra devatā .. 24.53 ..

### [2.24.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.57)

mṛgaiḥ saha sañcarate siddhānāṃ mārgadarśane.  
yasmāttasmāt smṛtā mārgī mṛgendro'syāśca devatā .. 24.54 ..

### [2.24.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.58)

sā cāśramasamāyuktā anekān pauravān ravān.  
mūrcchanā yojanā hyeṣā rajasā rajanī tataḥ .. 24.55 ..

### [2.24.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.59)

tāla uttaramandrāṃśaḥ ṣaḍjadaivatakāṃ viduḥ.  
tasmāduttaratālañca prathamaṃ svāyataṃ viduḥ.  
tasmāduttaramandro'yaṃ devatāsya dhruvo dhruvam .. 24.56 ..

### [2.24.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.60)

apānāduttaratvācca dhaivatasyottarāyaṇaḥ.  
syādiyaṃ mūrcchanā hyevaṃ pitaraḥ śrāddhadevatāḥ .. 24.57 ..

### [2.24.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.61)

śuddhaṣaḍjasvaraṃ kṛtvā yasmādagniṃ maharṣayaḥ.  
upatiṣṭhanti tasmāttaṃ jānīyācchuddhaṣaḍ‌jikam .. 24.58 ..

### [2.24.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.62)

yaḥ satāṃ mūrcchanāṃ kṛtvā pañcamasvarako bhavet .  
yakṣīṇāṃ mūrcchanā sā tu yākṣikā mūrcchanā smṛtā .. 24.59 ..

### [2.24.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.63)

nāgadṛṣṭirviṣā gītā nopasarpanti mūrcchanām.  
bhavantīva hṛtā hyete brahmaṇā nāgadevatāḥ.  
ahīnāṃ mūrcchanā hyeṣā varuṇaścātra devatā .. 24.60 ..

### [2.24.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.64)

śakuntakānāṃ kṛtvā ca upamāṃ yānti kinnarāḥ .  
uttamāṃ mūrcchanā tasmāt pakṣirājo'tra devatā .. 24.61 ..

### [2.24.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.65)

gāndhārarāgaśabdena gāṃ ca dhārayate'rthataḥ.  
tasmādviśuddhagāndhārī gandharvaścādhidaivatam .. 24.62 ..

### [2.24.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.66)

gāndhārānantaraṃ gatvā sṛṣṭeyaṃ mūrcchanā yataḥ.  
tasmāduttaragāndhārī vasavaścātra devatāḥ .. 24.63 ..

### [2.24.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.67)

seyaṃ khalu mahābhūtā pitāmaha mupasthitā.  
ṣaḍjeyaṃ mūrcchanā tasmāt smṛtā hyanaladevatā .. 24.64 ..

### [2.24.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.68)

divyeyaṃ cāyatā tena mandaṣaṣṭhā ca mūrcchane.  
nivṛttaguṇanāmānaṃ pañcamañcātra dhaivatam .. 24.65 ..

### [2.24.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.69)

pūrṇāḥ saptasvarā hyevaṃ mūrcchanāḥ saṃprakīrttitāḥ.  
nānāsādhāraṇāścaiva ṣaḍevānuvidastathā .. 24.66 ..

### [2.24.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24.70)

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte vaivasvata manuvaṃśagāndharvvamūrcchanālakṣaṇakathanaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ .. 24 .. \*

## Linked texts (8)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.61.1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.harivamsa*crit.9.22) — Sanskrit
- [Critical edition (Baroda)](https://indike.org/pramana/in.lit.ramayana.valmiki*crit.1.46.13) — Sanskrit
- [Brahmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahma.7.27) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śivapurāṇa (complete text)](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.5.36.23) — Sanskrit
- [Agnipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.agni.272.12) — Vyāsa, Sanskrit
- [Varāhapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.197.169) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*vulgate.4.1.61) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.24) · Pramāṇa
