Vayupurana 2.29: adhyāyaḥ 29

Vāyupurāṇa 2.29

Language: Sanskrit

adhyāyaḥ 29

2.29.1

sūta uvāca ..

2.29.2

somasya tu budhaḥ putro budhasya tu purūravāḥ.
tejasvī dānaśīlaśca yajvā vipuladakṣiṇaḥ .. 29.1 ..

2.29.3

brahmavādī parākrāntaḥ śatrubhiryudhi durjayaḥ.
āharttā cāgnihotrasya yajvanāñca dadau mahīm .. 29.2 ..

2.29.4

satyavāk karmmabuddhiśca kāntaḥ saṃvṛtamaithunaḥ.
atīva putro lokeṣu rūpeṇāpratimo'bhavat .. 29.3 ..

2.29.5

taṃ brahmavādinaṃ dāntaṃ dharmajñaṃ satyavādinam.
urvaśī varayāmāsa hitvā mānaṃ yaśasvinī .. 29.4 ..

2.29.6

tayā sahāvasadrājā daśavarṣāṇi cāṣṭa ca.
sapta ṣaṭ sapta cāṣṭau ca daśa cāṣṭau ca vīryavān .. 29.5 ..

2.29.7

vane caitrarathe ramye tathā mandākinītaṭe.
alakāyāṃ viśālāyāṃ nandane ca vanottame .. 29.6 ..

2.29.8

gandhamādanapādeṣu meruśrṛṅge nagottame.
uttarāṃśca kurūn prāpya kalāpagrāmameva ca .. 29.7 ..

2.29.9

eteṣu vanasukhyeṣu surairācariteṣu ca.
urvaśyā sahito rājā reme paramayā mudā .. 29.8 ..

2.29.10

ṛṣaya ūcuḥ..

2.29.11

gandharvā corvaśī devī rājānaṃ mānuṣaṃ katham.
devānutsṛjya samprāptā tanno brūhi bahuśruta .. 29.9 ..

2.29.12

sūta uvāca..

2.29.13

brahmaśāpābhibhūtā sā mānuṣaṃ samupasthitā.
ailaṃ tu taṃ varārohā samayena vyavasthitā .. 29.10 ..

2.29.14

ātmanaḥ śāpamokṣārthaṃ niyamaṃ sā cakāra tu .
anagnadarśanañcaiva akāmāta saha maithunam .. 29.11 ..

2.29.15

dvau meṣau śayanābhyāśe sa tāvad vyavatiṣṭhate.
ghṛtamātraṃ tathāhāraḥ kālamekantu pārthiva .. 29.12 ..

2.29.16

yadyeṣa samayo rājan yāvatkālañca te dṛḍham.
tāvatkālantu vatsyāmi eṣa naḥ samayaḥ kṛtaḥ .. 29.13 ..

2.29.17

tasyāstaṃ samayaṃ sarvaṃ sa rājā paryapālayat.
evaṃ sā cāvasat tasmin purūravasi bhāminī .. 29.14 ..

2.29.18

varṣāṇyatha catuḥṣaṣṭiṃ tadbhaktyā śāpamohitā.
urvaśī mānuṣaṃ prāptā gandharvvā ścintayānvitāḥ .. 29.15 ..

2.29.19

gandharvvā ūcuḥ.
cintayadhvaṃ mahābhāgā yathā sā tu varāṅganā.
āgacchettu punarddevānurvaśī svargabhūṣaṇā .. 29.16 ..

2.29.20

tato viśvāvasurnāma tatrāha vadatāṃ varaḥ.
tayā tu samayastatra kriyamāṇo mato'naghaḥ .. 29.17 ..

2.29.21

samayanyutkramāt sā vai rājānaṃ tyakṣyate yathā.
tadahaṃ vacmi vaḥ sarvaṃ yathā tyakṣyati sā nṛpam .. 29.18 ..

2.29.22

sahasā yogameṣyāmi yuṣmākaṃ kāryasiddhaye.
evamuktvā gatastatra pratiṣṭhānaṃ mahāyaśāḥ .. 29.19 ..

2.29.23

sa niśāyāmathāgamya meṣamekaṃ jahāra vai.
mātṛvadvarttate sā tu meṣayoścāruhāsinī .. 29.20 ..

2.29.24

gandharvāgamanaṃ jñātvā śayanasthā yaśasvinī.
rājānamabravītsā tu putro me hriyateti vai .. 29.21 ..

2.29.25

evamukto viniścitya nagnastiṣṭhati vai nṛpaḥ .
nagnaṃ drakṣyati māṃ devī samayo vitatho bhavet .. 29.22 ..

2.29.26

tato bhūyastu gandharvvā dvitīyaṃ meṣamādaduḥ.
dvitīye'pahṛte meṣe ailaṃ devī tamabravīt .. 29.23 ..

2.29.27

putrau mama hṛtau rājannanāthāyā iva prabho.
evamuktastadotthāya nagno rājā pradhāvitaḥ .. 29.24 ..

2.29.28

meṣābabhyāṃ padavīṃ rājan gandharvvairvyutthitāmatha.
utpāditā tu mahatī māyā tadbhavanaṃ mahat .. 29.25 ..

2.29.29

prakāśitantu sahasā tato nagnamavekṣya sā.
nagnaṃ dṛṣṭvā tiro'bhūtsā apsarā kāmarūpiṇī .. 29.26 ..

2.29.30

tirobhūtāntu tāṃ jñātvā gandharvāstatra tāvubhau.
meṣau tyaktvā ca te sarve tatraivāntarhitābhavan .. 29.27 ..

2.29.31

utsṛṣṭāvuraṇau dṛṣṭvā rājā gṛhyāgataḥ prabhuḥ.
apaśyaṃstāṃ tu vai rājā vilalāpa suduḥkhitaḥ .. 29.28 ..

2.29.32

cacāra pṛthivīṃ caiva mārgamāṇastatastataḥ.
athāpaśyacca tāṃ rājā kurukṣetre mahābalaḥ .. 29.29 ..

2.29.33

plakṣatīrthe puṣkariṇyāṃ vigāḍhenāmbunāplutām.
krīḍantīmapsarobhiśca pañcabhiḥ saha śobhanām .. 29.30 ..

2.29.34

apaśyatsā tataḥ subhrū rājānamavidūrataḥ.
urvaśī tāḥ sakhīḥ prāha ayaṃ sa puruṣottamaḥ .. 29.31 ..

2.29.35

yasminnahamavātsaṃ hi darśayāmāsa taṃ nṛpam .
tata āvirbabhūvustāḥ pañcacūḍāpsarāstu tāḥ .. 29.32 ..

2.29.36

dṛṣṭvā tu rājā tāṃ prītaḥ pralāpān kurute bahūn.
āyāhi tiṣṭha manasā ghore vacasi tiṣṭha he .. 29.33 ..

2.29.37

evamādīni sūkṣmāṇi parasparamabhāṣata.
urvvaśī tvabravīccailaṃ sagarbhāhaṃ tvayā prabho .. 29.34 ..

2.29.38

saṃvatsarāt kumāraste bhavitā nava saṃśayaḥ.
niśāmekāntu vai rājā hyavasattu tayā saha .. 29.35 ..

2.29.39

samprahṛṣṭo jagāmātha svapurantu mahāyaśāḥ.
gate saṃvatsare rājā urvvaśīṃ punarāgamat .. 29.36 ..

2.29.40

uṣitvā tu tayā sārddhamekarātraṃ mahāmanāḥ.
kāmārttaścā bravīddīno bhava nityaṃ mameti vai .. 29.37 ..

2.29.41

urvvaśyathābravīccailaṃ gandharvāste varaṃ daduḥ.
taṃ vṛṇīṣva mahārāja brūhi caitāṃstvameva hi .. 29.38 ..

2.29.42

vṛṇe nityaṃ hi sālokyaṃ gandharvāṇāṃ mahātmanām.
tathetyuktvā varaṃ vavre gandharvāśca tathāstviti .. 29.39 ..

2.29.43

sthālīmagneḥ pūrayitvā gandharvvāśca tamabruvan.
anena iṣṭvā lokantaṃ prāpsyasi tvaṃ narādhipa .. 29.40 ..

2.29.44

tamādāya kumārantu nagarāyopacakrame.
niḥkṣipya tamaraṇyāñca sa putrantu gṛhaṃ yayau .. 29.41 ..

2.29.45

punarādāya dṛśyāgnimaśvatthaṃ tatra dṛṣṭavān.
samīpatastu taṃ dṛṣṭvā hyaśvatthaṃ tatra vismitaḥ .. 29.42 ..

2.29.46

gandharvvebhyastathākhyātumagninā gāṃ gatastu saḥ .
śrutvā tamarthamaśilamaraṇiṃ tu samādiśat .. 29.43 ..

2.29.47

aśvatthādaraṇiṃ kṛtvā mathitvāgniṃ yathāvidhi.
teneṣṭvā tu salokaṃ naḥ prāpsyasi tvaṃ narādhipa.
mathitvāgniṃ tridhā kṛtvā hyayajatsa narādhipaḥ .. 29.44 ..

2.29.48

iṣṭvā yajñairbahuvidhairgatasteṣāṃ salokatām.
vāsāya ca sa gandharvvastretāyāṃ sa mahārathaḥ.
eko'gniḥ pūrvamāsīdvai ailastrīṃstānakalpayat .. 29.45 ..

2.29.49

evaṃprabhāvo rājāsīdailastu dvijasattamāḥ.
deśe puṇyatame caiva maharṣibhiralaṃkṛte .. 29.46 ..

2.29.50

rājyaṃ sa kārayāmāsa prayāge pṛthivī patiḥ.
uttare yāmune tīre pratiṣṭhāne mahāyaśāḥ .. 29.47 ..

2.29.51

tasya putrā babhūvurhi ṣaḍindropamatejasaḥ.
gandharvvaloke viditā āyurddhīmānamāvasuḥ .. 29.48 ..

2.29.52

viśvāyuśca śatāyuśca gatāyuścorvaśīsutāḥ.
amāvasostu vai jāto bhīmo rājātha viśvajit .. 29.49 ..

2.29.53

śrīmān bhīmasya dāyādo rājāsītkāñcanaprabhaḥ.
vidvāṃstu kāñcanasyāpi suhotro'bhūnmahābalaḥ .. 29.50 ..

2.29.54

suhotrasyābhajjahnuḥ keśikāgarbhasambhavaḥ.
pratigatya tato gaṅgā vitato yajñakarmmaṇi .. 29.51 ..

2.29.55

plāvayāmāsa taṃ deśaṃ bhāvino'rthasya darśanāt.
gaṅgayā plāvitaṃ dṛṣṭvā yajñavāṭaṃ samantataḥ .. 29.52 ..

2.29.56

sauhotrirvaradaḥ kruddho gaṅgāṃ saṃraktalocanaḥ.
asya gaṅge'valepasya sadyaḥ phalamavāpnuhi .. 29.53 ..

2.29.57

etatte viphalaṃ sarvvaṃ pītamambhaḥ karomyaham.
rājarṣiṇā tataḥ pītāṃ gaṅgāṃ dṛṣṭvā surarṣayaḥ .. 29.54 ..

2.29.58

upaninyurmahābhāgā duhitṛtvena jāhnavīm.
yauvanāśvasya pautrīntu kāverīñjahnurāvahat .. 29.55 ..

2.29.59

yuvanāśvasya śāpena gaṅgā yena vinirmame .
kāverīṃ saritāṃ śreṣṭhāṃ jahnubhāryyāmaninditām .. 29.56 ..

2.29.60

jahnuśca dayitaṃ putraṃ suhotraṃ nāma dhārmikam.
kāveryyāṃ janayāmāsa ajakastasya cātmajaḥ .. 29.57 ..

2.29.61

ajakasya tu dāyādo balākāśvo mahāyaśāḥ.
babhūvuśca gayaḥ śīlaḥ kuśastasyātmajaḥ smṛtaḥ .. 29.58 ..

2.29.62

kuśaputrā babhūvuśca catvāro vedavarcasaḥ.
kuśāśvaḥ kuśanābhaśca amūrttārayaśovasuḥ .. 29.59 ..

2.29.63

kuśastambastapastepe putrārthī rājasattamaḥ.
pūrṇe varṣasahasre vai śatakratumapaśyata .. 29.60 ..

2.29.64

tamugratapasaṃ dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ purandaraḥ.
samarthaḥ putrajanane svayamevāsya śāśvataḥ .. 29.61 ..

2.29.65

putratvaṃ kalpayāmāsa svayameva purandaraḥ.
gādhirnāmābhavatputraḥ kauśikaḥ pākaśāsanaḥ .. 29.62 ..

2.29.66

paurukutsābhavadbhāryā gādhistasyāmajāyata.
pūrvvaṃ kanyāṃ mahābhāgāṃ nāmnā satyavatīṃ śubhām.
tāṃ gādhiputraḥ kāvyāya ṛcīkāya dadau prabhuḥ .. 29.63 ..

2.29.67

tasyāṃ putrastu vai bharttā bhārgavo bhṛgunandanaḥ.
putrārthe sādhayāmāsa caruṃ gādhestathaiva ca .. 29.64 ..

2.29.68

tathā cāhūya sudhṛtiṛcīko bhārgavastadā.
upayojyaścarurayaṃ tvayā mātrā ca teśubhe .. 29.65 ..

2.29.69

tasyāṃ janiṣyate putro dīptimān kṣatriyarṣabhaḥ.
ajeyaḥ kṣatriyairyuddhe kṣatriyarṣabhasūdanaḥ .. 29.66 ..

2.29.70

tavāpi putraṃ kalyāṇi dhṛtintaṃ tapodhanam.
śamātmakaṃ dvijaśreṣṭhaṃ carureṣa vidhāsyati .. 29.67 ..

2.29.71

evamuktvā tu tāṃ bhāryyāmṛcīko bhṛgunandanaḥ.
tapasyābhirato nityamaraṇyaṃ praviveśa ha .. 29.68 ..

2.29.72

gādhiḥ sadārastu tadā ṛcīkāśramamabhyagāt.
tīrthayātrāprasaṅgena sutāṃ draṣṭuṃ nareśvaraḥ .. 29.69 ..

2.29.73

carudvayaṃ gṛhītvā tu ṛṣeḥ satyavatī sadā.
bhartturvacanamavyagrā hṛṣṭā mātre nyavedayat .. 29.70 ..

2.29.74

mātā tu tasyai daivena duhitre svaṃ caruṃ dadau .
tasyāścarumathājñānādātmanaḥ sā cakāra ha .. 29.71 ..

2.29.75

atha satyavatī garbhaṃ kṣatriyāntakaraṃ śubham.
dhārayāmāsa dīptena vapuṣā ghoradarśanā .. 29.72 ..

2.29.76

tamṛcīkastato dṛṣṭvā yogenāpyanumṛśya ca.
tadābravīddvijaśreṣṭhaḥ svāṃ bhāryyāṃ varavarṇinīm .. 29.73 ..

2.29.77

mātuḥ siddhyati te bhadre caruvyatyāsahetunā.
janiṣyati hi putraste krūrakarmātidāruṇaḥ .. 29.74 ..

2.29.78

mātā janiṣyate vāpi tathābhūtaṃ tapodhanam .
viśvaṃ hi brahma tapasā mayā tatra samarpitam .. 29.75 ..

2.29.79

evamuktā mahābhāgā bhartrā satyavatī tadā.
prasādayāmāsa patiṃ suto me nedṛśo bhavet.
brāhmaṇāpasadastvanya ityukto munirabravīt .. 29.76 ..

2.29.80

naiṣa saṅkalpitaḥ kāmo mayā bhadre tathā tvayā .
ugrakarmā bhavet putraḥ piturmātuśca kāraṇāt .. 29.77 ..

2.29.81

punaḥ satyavatī vākyamevamuktābravīdidam.
iccham̐llokānapi mune sṛjethāḥ kiṃ punaḥ sutam .. 29.78 ..

2.29.82

śamātmakamṛjuṃ bharttaḥ putraṃ me dātumarhasi.
kāmamevaṃvidhaḥ putro mama syāttu vada prabho .. 29.79 ..

2.29.83

mayyanyathā na śakyaṃ vai kartumeva dvijottama.
tataḥ prasādamakarot sa tasyāstapaso balāt .. 29.80 ..

2.29.84

putre nāsti viśeṣo me pautre vā varavarṇini.
tvayā yathoktaṃ vacanaṃ tathā bhadre bhaviṣyati .. 29.81 ..

2.29.85

tasmāt satyavatī putraṃ janayāmāsa bhārgavam.
tapasyabhiratandāntaṃ jamadagniḥ śamātmakam .. 29.82 ..

2.29.86

bhṛgoścaruviparyāse raudravaiṣṇavayoḥ purā.
yamanādvaiṣṇavasyāgnerjamadagnirajāyata .. 29.83 ..

2.29.87

viśvāmitraṃ tu dāyādaṃ gādhiḥ kuśikanandanaḥ.
prāpya brahmarṣisahito (savitā) jagāma brahmaṇāvṛtaḥ .. 29.84 ..

2.29.88

sā hi satyavatī puṇyā satyavrataparāyaṇā.
kauśikīti samākhyātā pravṛtteyaṃ mahānadī .. 29.85 ..

2.29.89

parisrutā mahābhāgā kauśikī saritāṃ varā.
ikṣvākuvaṃśe tvabhavatsuveṇurnāma pārthivaḥ .. 29.86 ..

2.29.90

tasya kanyā mahābhāgā kāmalī nāma reṇukā.
reṇu kāyāntu kāmalyāṃ tapodhṛtisamanvitaḥ.
ārcīko janayāmāsa jamadagniḥ sudāruṇam .. 29.87 ..

2.29.91

sarvavidyāntagaṃ śreṣṭhaṃ dhanurvedasya pāragam.
rāmaṃ kṣatriya hantāraṃ pradīptamiva pāvakam .. 29.88 ..

2.29.92

aurvvasyaivamṛcīkasya satyavatyāṃ mahāmanāḥ.
jamadagnistato vīryyājjajñe brahmavidāṃ varaḥ.
madhyamaśca śunaḥśephaḥ śunaḥpucchaḥ kaniṣṭhakaḥ .. 29.89 ..

2.29.93

viśvāmitrastu dharmātmā nāmnā viśvarathaḥ smṛtaḥ .
jajñe bhṛguprasādena kauśikādvaṃśavarddhanaḥ .. 29.90 ..

2.29.94

viśvāmitrasya putrastu śunaḥśepho'bhavanmuniḥ.
hariścandrasya yajñe tu paśutve niyutaḥ savai.
devairdattaḥ sa vai yasmāddevarātastato'bhavat .. 29.91 ..

2.29.95

viśvāmitrasya putrāṇāṃ śunaḥ śepho'grajaḥ smṛtaḥ.
madhucchando nayaścaiva kṛtadevau dhruvāṣṭakau .. 29.92 ..

2.29.96

kacchapaḥ pūraṇaścaiva viśvāmitrasutāstu vai.
teṣāṃ gotrāṇi bahudhā kauśikānāṃ mahātmanām .. 29.93 ..

2.29.97

pārthivā devarātāśca yājñavalkyā samarṣaṇāḥ .
udumbarā udumlānāstārakā yamamuñcatāḥ .. 29.94 ..

2.29.98

lohiṇyo reṇavaścaiva tathā kārīṣavaḥ smṛtāḥ.
babhravaḥ pāṇinaścaiva dhyāvajapyāstathaiva ca .. 29.95 ..

2.29.99

śālāvatyā hiraṇyākṣāḥ syaṅkṛtā gālavāḥ smṛtāḥ .
devalā yāmadūtāśca śālaṅkāyanabāṣkalāḥ .. 29.96 ..

2.29.100

dadāti bādarāścānye viśvāmitrasya dhīmataḥ.
ṛṣyantaravivāṅyāste bahavaḥ śauśikāḥ smṛtāḥ .. 29.97 ..

2.29.101

kauśikāsośrumāścaiva tathānye saidhavāyanāḥ.
pauroravasya puṇyasya brahmarṣeḥ kauśikasya tu .. 29.98 ..

2.29.102

dṛṣadvatīsutaścāpi viśvāmitrāttathāṣṭakaḥ.
aṣṭakasya suto yo hi prokto jahnugaṇomayā .. 29.99 ..

2.29.103

ṛṣaya ūcuḥ ..

2.29.104

kiṃ lakṣaṇena dharmeṇa tapaseha śrutena vā.
brāhmaṇyaṃ samanuprāptaṃ viśvāmitrādibhirnṛpaiḥ .. 29.100 ..

2.29.105

yena yonābhidhā nena brāhmaṇyaṃ kṣatriyā gatāḥ .
viśeṣaṃ jñātumicchāmi tapasā dānatastathā .. 29.101 ..

2.29.106

evamuktastato vākyamabravīdidamarthavat.
anyāyopagatairdravyairāhṛtya yajane dhiyā.
dharmābhikāṃkṣī yajate na dharmaphalamaśnute .. 29.102 ..

2.29.107

dharmmaṃ caitaṃ samākhyāya pāpātmā puruṣādhamaḥ.
dadāti dānaṃ viprebhyo lokānāṃ dambhakāraṇāt .. 29.103 ..

2.29.108

japaṃ kṛtvā tathā tīvraṃ dhanalobhānniraṅkuśaḥ.
rāgamohānvito hyante pāvanārthaṃ dadāti yaḥ .. 29.104 ..

2.29.109

tena dattāni dānāni aphalāni bhavantyuta.
tasya dharmmapravṛttasya hiṃsakasya durātmanaḥ .. 29.105 ..

2.29.110

evaṃ labdhvā dhanaṃ mohāddadato yajataśca ha.
sakliṣṭakarmaṇo dānaṃ na tiṣṭhati durātmanaḥ .. 29.106 ..

2.29.111

nyāyāgatānāṃ dravyāṇāṃ tīrthe sampratipādanam.
kāmānanabhisandhāya yajate ca dadāti ca .. 29.107 ..

2.29.112

sa dānaphalamāpnoti tacca dānaṃ sukhodayam.
dānena bhogānāpnoti svargaṃ satyena gacchati .. 29.108 ..

2.29.113

tapasā tu sutaptena lokān viṣṭabhya tiṣṭhati .
viṣṭabhya sa tu tejasvī lokeṣvānantyamaśnute .. 29.109 ..

2.29.114

dānācchreyāṃstathā yajño yajñācchreyastathā tapaḥ.
saṃnyāsastapasaḥ śreyāṃstasmājjñānaṃ guruḥ smṛtam .. 29.110 ..

2.29.115

śrṛyante hi tapaḥsiddhāḥ kṣātropetā dvijātayaḥ.
viśvāmitro narapatirmāndhātā saṃkṛtiḥ kapiḥ .. 29.111 ..

2.29.116

kapeśca purukutsaśca satyaścānṛhavānṛthuḥ
ārṣṭiṣeṇo'mīḍhaśca bhāgānyonyastathaiva ca .. 29.112 ..

2.29.117

kakṣīvaścaiva śijayastathānye ca mahārathāḥ.
rathītaraśca rundaśca viṣṇuvṛddhādayo nṛpāḥ .. 29.113 ..

2.29.118

kṣātropetāḥ smṛtā hyete tapasā ṛṣitāṅgatāḥ .
ete rājarṣayaḥ sarvve siddhiṃ sumahatīṅgatāḥ.
ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi ayorvaṃśaṃ mahātmanaḥ .. 29.114 ..

2.29.119

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte candravaṃśakīrtanaṃ nāmonatriśo'dhyāyaḥ .. 29 .. *

Linked texts (3)

Vulgate — Sanskrit
Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit