Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 2.30: adhyāyaḥ 30

Vāyupurāṇa 2.30

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 30

2.30.1

sūta uvāca..

2.30.2

ete putrā mahātmānaḥ pañcaivāsan mahābalāḥ.
svarbhānutanayā viprāḥ prabhāyāṃ jajñire nṛpāḥ .. 30.1 ..

2.30.3

nahuṣaḥ prathamasteṣāṃ putradharmmā tataḥ smṛtaḥ.
dharmmavṛddhātmajaścaiva sutahotro mahāyaśāḥ .. 30.2 ..

2.30.4

sutahotrasya dāyādāstrayaḥ paramadhārmmikāḥ.
kāśaḥ śalaśca dvāvetau tathā gṛtsamadaḥ prabhuḥ .. 30.3 ..

2.30.5

putro gṛtsamadasyāpi śunako yasya śaunakaḥ.
brāhmaṇāḥ kṣatriyāścaiva vaiśyāḥ śūdrāstathaiva ca .. 30.4 ..

2.30.6

etasya vaṃśe sambhūtā vicitraiḥ karmmabhirdvijāḥ.
śalātmajo hyārṣṭiṣeṇaścarantastasya cātmajaḥ .. 30.5 ..

2.30.7

śaunakāścārṣṭiṣeṇāśca kṣātropetā dvijātayaḥ.
kāśasya kāśayo rāṣṭaḥ putro dīrghatapāstathā .. 30.6 ..

2.30.8

dharmmaśca dīrghatapaso vidvān dhanvantaristataḥ.
tapasā sumahātejā jāto vṛddhasya dhīmataḥ.
athainamṛṣayaḥ procuḥ sūtaṃ vākyamimaṃ punaḥ .. 30.7 ..

2.30.9

ṛṣaya ūcuḥ ..

2.30.10

kathaṃ dhanvantarirddevo mānuṣeṣviha jajñivān.
etadveditumicchāmastato brūhi priyaṃ tathā .. 30.8 ..

2.30.11

sūta uvāca..

2.30.12

dhanvantareḥ sambhavo'yaṃ śrūyatāmiha vai dvijāḥ.
sa sambhūtaḥ samudrānte mathyamāne'mṛte purā .. 30.9 ..

2.30.13

utpannaḥ sakalāt pūrvvaṃ sarvvataśca śriyāvṛtaḥ.
sarvvasaṃsiddhakāyaṃ taṃ dṛṣṭvā viṣṭambhitaḥ sthitaḥ.
ajastvamiti hovāca tasmādajastu saḥ smṛtaḥ .. 30.10 ..

2.30.14

ajaḥ provāca viṣṇuṃ taṃ tanayo'smi tava prabho.
vidhatsva bhāgaṃ sthānañca mama loke surottama .. 30.11 ..

2.30.15

evamuktaḥ sudṛṣṭvā tu tathā provāca sa prabhuḥ .
kṛto yajñavibhāgastu yajñiyaurhe suraistathā .. 30.12 ..

2.30.16

vedeṣu vidhiyuktañca vidhihotraṃ maharṣibhiḥ.
na śakyamiha homo vai tulyaṃ karttuṃ kadācana .. 30.13 ..

2.30.17

arvāksuto'si he deva nāmamantro'si vai prabho.
dvitīyāyāntu sambhūtyāṃ loke khyātiṅgamiṣyasi .. 30.14 ..

2.30.18

aṇimādiyutā siddhirgarbhasthasya bhaviṣyati.
tenaiva ca śarīreṇa devatvaṃ prāpsyasi prabho.
cārumantrairghṛtairgandhairyakṣyanti tvāṃ dvijātayaḥ .. 30.15 ..

2.30.19

atha ca tvaṃ punaścaiva āyurvedaṃ vidhāsyasi.
avaśyambhāvī hyartho'yaṃ prāgdiṣṭastvabjayoninā .. 30.16 ..

2.30.20

dvitīyaṃ dvāparaṃ prāpya bhavitā tvaṃ na saṃśayaḥ.
tasmāt tasmai varaṃ dattvā viṣṇurantardaghe tataḥ .. 30.17 ..

2.30.21

dvitīye dvāpare prāpte saunahotraḥ sa kāśirāṭ.
putrakāma stapastepe nṛpo dīrghatapāstathā .. 30.18 ..

2.30.22

ajaṃ devantu putrārthe hyārirādhayiṣurnṛpaḥ.
vareṇa cchandayāmāsa prīto dhanvantarirnṛpam .. 30.19 ..

2.30.23

nṛpa uvāca..

2.30.24

bhagavan yadi tuṣṭastvaṃ putro me dhṛtimān bhava.
tatheti samanujñāya tatraivāntaradhīyata .. 30.20 ..

2.30.25

tasya gehe samutpanno devo dhanvantaristadā.
kāśirājo mahārājaḥ sarvvarogapraṇāśanaḥ .. 30.21 ..

2.30.26

āyurvedaṃ bharadvājaścakāra sabhiṣakkriyam.
tamaṣṭadhā punarvyasya śiṣyebhyaḥ pratyapādayat .. 30.22 ..

2.30.27

dhanvantarisutaścāpi ketumāniti viśrutaḥ.
atha ketumataḥ putro vibho bhīmaratho nṛpaḥ.
divodāsa iti khyāto vārāṇasyadhipo'bhavat .. 30.23 ..

2.30.28

etasminneva kāle tu purīṃ vārāṇasīṃ purā.
śūnyāṃ viveśayāmāsa kṣeṇako nāma rākṣasaḥ .. 30.24 ..

2.30.29

śaptā hi sā purī pūrvvaṃ nikumbhena mahātmanā.
śūnyā varṣasahasraṃ vai bhavitrīti punaḥ punaḥ .. 30.25 ..

2.30.30

tasyāntu śaptamātrāyāṃ divodāsaḥ prajeśvaraḥ.
viṣayānte purīṃ ramyāṃ gomatyāṃ sannyaveśayat .. 30.26 ..

2.30.31

ṛṣa ūcuḥ..

2.30.32

vārāṇasīṃ kimarthantāṃ nikumbhaḥ śaptavān purā.
nikumbhaścāpi dharmmātmā siddhakṣetraṃ śaśāpa yaḥ .. 30.27 ..

2.30.33

sūta uvāca..

2.30.34

divodāsastu rājarṣirnagarīṃ prāpya pārthivaḥ.
vasate sa mahātejāḥ sphītāyāṃ vai narādhipaḥ .. 30.28 ..

2.30.35

etasminneva kāle tu kṛtadāro maheśvaraḥ.
devyāḥ sa priyakāmastu vasānaśca surāntike .. 30.29 ..

2.30.36

devājñayā pāriṣadā viśvarūpāstapodhanāḥ.
pūrvoktai rūpaviśeṣastoṣayanti maheśvarīm .. 30.30 ..

2.30.37

hṛṣyati tairmahādevo menā naiva tu hṛṣyati.
jugupsate sā nityañca devaṃ devīṃ tathaiva ca .. 30.31 ..

2.30.38

mama pārśve tvanācārastava bharttā maheśvaraḥ.
daridraḥ sarva eveha akliṣṭaṃ laḍate'naghe .. 30.32 ..

2.30.39

mātrā tathoktā vacasā strīsvabāvānnacākṣamat.
smitaṃ kṛtvā tu varadā harapārśvamathāgamat .. 30.33 ..

2.30.40

viṣaṇṇavadanā devī mahādevamabhāṣata.
neha vatsyāmyahaṃ deva naya māṃ svaṃ niveśanam .. 30.34 ..

2.30.41

tathoktastu mahādevaḥ sarvāṃllokānavekṣya ha.
vāsārthaṃ rocayāmāsa pṛthivyāṃ tu dvijottamāḥ.
vārāṇasīṃ mahātejāḥ siddhakṣetraṃ maheśvaraḥ .. 30.35 ..

2.30.42

divo dāsena tāṃ jñātvā niviṣṭānnagarīṃ bhavaḥ.
pārśvāsthaṃ sa samāhūya gaṇeśaṃ kṣemakaṃ bravīt .. 30.36 ..

2.30.43

gaṇeśvara purīṅgatvā sūnyāṃ vārāṇasīṃ kuru.
mṛdunā cābyupāyena ativīryaḥ sa pārthivaḥ .. 30.37 ..

2.30.44

tato gatvā nikumbhastu purīṃ vārāṇasīṃ purā .
svapne sandarśayāmāsa maṅkanaṃ nāma nāpitam .. 30.38 ..

2.30.45

śreyaste'haṃ kariṣyāmi sthānaṃ me rocayānagha.
madrūpāṃ pratimāṃ kṛtvā nagaryyante niveśaya .. 30.39 ..

2.30.46

tathā svapne yathā dṛṣṭaṃ sarvaṃ kāritavān dvijāḥ.
nagarīdvāryanujñāpya rājānantu yathāvidhi .. 30.40 ..

2.30.47

pūjā tu mahatī caiva nityameva prayujyate.
gandhairdhūpaiśca mālyaiśca prekṣaṇīyaistathaiva ca .. 30.41 ..

2.30.48

annapradānayuktaiśca atyadbhutamivābhavat.
evaṃ sampūjyate tatra nityameva gaṇeśvaraḥ .. 30.42 ..

2.30.49

tato varasahasrāṇi nagarāṇāṃ prayacchati .
putrān hiraṇyamāyūṃṣi sarvvakāmāṃstathaiva ca .. 30.43 ..

2.30.50

rājñastu mahiṣī śreṣṭhā suyaśā nāma viśrutā.
putrārthamāgatā sādhvī rājñā devī pracoditā .. 30.44 ..

2.30.51

pūjāntu vipulāṃ kṛtvā devī putrānayācata.
punaḥ punarathāgamya bahuśaḥ putrakāraṇāt .. 30.45 ..

2.30.52

na prayacchati putrāṃstu nikumbhaḥ kāraṇena tu.
rājā yadi tat krudhyeta tataḥ kiñcit pravarttate .. 30.46 ..

2.30.53

atha dīrgheṇa kālena krodho rājānamāviśat.
bhūtaṃ tvidaṃ mahādvāri nagarāṇāṃ prayacchati .. 30.47 ..

2.30.54

prītyā varāṃśca śataśo na kiñcittu pravarttate.
māmakaiḥ pūjyate nityaṃ nagaryāṃ mama caiva tu .. 30.48 ..

2.30.55

tatrārccitaśca bahuśo devyā me tatra kāraṇāt .
na dadāti ca putraṃ me kṛtaghno bahubhojanaḥ .. 30.49 ..

2.30.56

ato nārhati pūjāntu matsakāśāt kathañcana.
tasmāttu nāśayiṣyāmi tasya sthānaṃ durātmanaḥ .. 30.50 ..

2.30.57

evaṃ tu saviniścitya durātmā rāja kilbiṣī.
sthānaṃ gaṇapatestasya nāśayāmāsa durmatiḥ .. 30.51 ..

2.30.58

bhagnamāyatanaṃ dṛṣṭvā rājānamagamat prabhuḥ.
yasmādṛte'parādhaṃ me tvayā sthānaṃ vinā śitam .. 30.52 ..

2.30.59

akasmāt tu purī śūnyā bhavitrī te narādhipa.
tatastena tu śāpena śūnyā vārāṇasī tathā .. 30.53 ..

2.30.60

śaptāṃ purīṃ nikumbhastu mahādevamathānayat.
śūnyāṃ purīṃ mahādevo nirmmame paramātmanā .. 30.54 ..

2.30.61

tulyāṃ devavibhūtyāstu devyāścaiva mahātmanaḥ.
ramate tatra vai devī ramamāṇe maheśvaraḥ .. 30.55 ..

2.30.62

na ratiṃ tatra vai devī labhate gṛhavismayāt.
devyāḥ krīḍārthamīśāno devo vākyamathābravīt .. 30.56 ..

2.30.63

nāhaṃ veśma vimokṣyāmi avimuktaṃ hi me gṛham.
prahasyaināmathovāca avimuktaṃ hi me gṛham .. 30.57 ..

2.30.64

nāhaṃ devi gamiṣyāmi gacchasveha ramāmyaham.
tasmāttadavimuktaṃ hi proktaṃ devena vai svayam .. 30.58 ..

2.30.65

evaṃ vārāṇasī śaptā avimuktaṃ ca kīrttitam.
yasmin vasati vai devaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ.
yugeṣu triṣu dharmātmā saha devyā maheśvaraḥ .. 30.59 ..

2.30.66

antarddhānaṃ kalau yāti tatpurantu mahātmanaḥ.
antarhite pure tasmin purī sā vasate punaḥ .. 30.60 ..

2.30.67

evaṃ vārāṇasī śaptā niveśaṃ punarāgatā.
bhadraśreṇyasya putrāṇāṃ śatamuttamadhanvinām .. 30.61 ..

2.30.68

hatvā niveśayāmāsa divodāso narādhipaḥ.
bhadraśreṇyasya rājyantu hṛtantena balīyasā .. 30.62 ..

2.30.69

bhadraśreṇyasya putrastu durdamo nāma nāmataḥ.
divodāsena bāleti ghṛṇayā sa vivarjitaḥ .. 30.63 ..

2.30.70

divodāsādṝṣadvatyāṃ vīro jajñe pratarddanaḥ.
tena putreṇa bālena prahṛtaṃ tasya vai punaḥ .. 30.64 ..

2.30.71

vairasyāntaṃ mahārājñā tadā tena vidhatsatā.
pratarddanasya putrau dvau vatso gargaśca viśrutaḥ .. 30.65 ..

2.30.72

vatsaputro hyalarkastu sannatistasya cātmajaḥ .
alarkaṃ prati rājarṣirgītaślokau purātanau .. 30.66 ..

2.30.73

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca.
yuvā rūpeṇa sampanno hyalarkaḥ kāśisattamaḥ .. 30.67 ..

2.30.74

lopāmudrā prasādena paramāyuravāptavān .. 30.68 ..

2.30.75

śāpasyānte mahābāhurhatvā kṣemakarākṣasam.
ramyāmāvāsayāmāsa purīṃ vārāṇasīṃ nṛpaḥ .. 30.69 ..

2.30.76

sannaterapi dāyādaḥ sunītho nāma dhārmikaḥ.
sunīthasya tu dāyādaḥ suketurnāma dhārmmikaḥ .. 30.70 ..

2.30.77

suketutanayaścāpi dharmaketuriti śrutiḥ.
dharmaketostu dāyādaḥ satyaketurmahārathaḥ .. 30.71 ..

2.30.78

satyaketusutaścāpi vibhurnāma prajeśvaraḥ.
suvibhustu vibhoḥ putraḥ sukumārastataḥ smṛtaḥ .. 30.72 ..

2.30.79

sukumārasya putrastu dhṛṣṭaketuḥ sa dhārmmikaḥ.
dhuṣṭaketostu dāyādo veṇuhotraḥ prajeśvaraḥ .. 30.73 ..

2.30.80

veṇuhotrasutaścāpi gārgyo vai nāma viśrutaḥ.
gārgyasya gargabhūmistu vātsyo vatsasya dhīmataḥ .. 30.74 ..

2.30.81

brāhmaṇāḥ kṣatriyāścaiva tayoḥ putrāḥ sudhārmmikāḥ.
vikrāntā balavantaśca siṃhatulyaparākramāḥ .. 30.75 ..

2.30.82

ityete kāśyapāḥ proktā rajerapi nibodhata.
rajeḥ putraśatānyāsan pañca vīryavato bhuvi.
rājeyamiti vikhyātaṃ kṣatramindrabhayāvaham .. 30.76 ..

2.30.83

tadā daivāsure yuddhe samutpanne sudāruṇe.
devāścaivāsurāścaiva pitāmahamathābruvan .. 30.77 ..

2.30.84

āvayorbhagavān yuddhe vijetā ko bhaviṣyati.
brūhi naḥ sarvvalokeśa śrotumicchāmahe vayam .. 30.78 ..

2.30.85

brahmovāca..

2.30.86

yeṣāmarthāya saṃgrāme rajirāttāyudhaḥ prabhuḥ.
yotsyate te vijeṣyanti trīllom̐kānnātra saṃśayaḥ .. 30.79 ..

2.30.87

rajiryatastato lakṣmīryato lakṣmīstato dhṛtiḥ.
yato dhṛtistato dharmo yato dharmastato jayaḥ .. 30.80 ..

2.30.88

taddevā dānavāḥ sarve tataḥ śrutvā rajerjayam.
abhyayurjayamicchantaḥ stuvanto rājasattamam .. 30.81 ..

2.30.89

te hṛṣṭamanasaḥ śarve rājānaṃ devadānavāḥ.
ūcurasmajjayāya tvaṃ gṛhāṇa varakārmukam .. 30.82 ..

2.30.90

rajiruvāca..

2.30.91

ahañjeṣyāmi no yuddhe devān śakrapurogamān.
indro bhavāmi dharmātmā tato yotsyāmi saṃyuge .. 30.83 ..

2.30.92

dānavā ūcuḥ..

2.30.93

asmākamindraḥ prahlādastasyārthe vijayāmahe.
asmistu samaye rājaṃstiṣṭhethādeva no'diteḥ .. 30.84 ..

2.30.94

sa tatheti bruvanneva devairapyabhicoditaḥ.
bhaviṣyasīndro jitveti devairapi nimantritaḥ .. 30.85 ..

2.30.95

jaghāna dānavān sarvvān samakṣaṃ vajrapāṇinaḥ.
sa vipranaṣṭāṃ devānāṃ paramaśrīḥ śriyaṃ vaśī .. 30.86 ..

2.30.96

nihatya dānavān sarvvān vyājahāra rajiḥ prabhuḥ.
taṃ tathā tu rajhiṃ tatra devaissaha śatakratuḥ .. 30.87 ..

2.30.97

rajiputro'hamityuktvā punarevābravīdvacaḥ.
īndro'si rājan devānāṃ sarveṣānnātra saṃśayaḥ.
yasyāhamindraputraste khyātiṃ yāsyāmi śatruhan .. 30.88 ..

2.30.98

sa tu śakravacaḥ śrutvā vañcitastena māyayā.
tathetyevābravīdrājā prīyamāṇaḥ śatakratum .. 30.89 ..

2.30.99

tasmiṃstu devasadṛśe divaṃ prāpte mahīpatau.
dāyādyamindrādājahrurācāraṃ tanayā rajeḥ .. 30.90 ..

2.30.100

tāni putraśatānyasya tacca sthānaṃ śacīpateḥ.
samakrāmanta bahudhā svargalokaṃ triviṣṭapam .. 30.91 ..

2.30.101

tataḥ kāle bahutithe satīte mahābalaḥ.
hṛtarājyo'bravīcchakro hṛtabhāgo bṛhaspatim .. 30.92 ..

2.30.102

badarīphalamātraṃ vai puroḍāśaṃ vidhatsva me.
brahmarṣe yena tiṣṭheyaṃ tejasāpyāyitastataḥ .. 30.93 ..

2.30.103

brahman kṛśo'yaṃ vimanā hṛtarājyo hṛtāśanaḥ.
hataujā durbalo mūḍho rajiputraiḥ prasīda me .. 30.94 ..

2.30.104

bṛhaspatiruvāca..

2.30.105

yadyevaṃ coditaḥ śakra tvayā syāṃ pūrvvameva hi.
nābhaviṣyat tvatpriyārthaṃ nākarttavyaṃ mamānagha .. 30.95 ..

2.30.106

prayatiṣyāmi devendra taddhitārthaṃ mahādyute.
yathā bhāgañca rājyañca acirāt pratipatsyase .. 30.96 ..

2.30.107

tathā śakra gamiṣyāmi mābhūtte viklavaṃ manaḥ.
tataḥ karmma cakārāsya tejaḥsaṃvarddhanaṃ mahat .. 30.97 ..

2.30.108

teṣāñca buddhisaṃmohamakarodbuddhisattamaḥ.
te yadā sasutā mūḍhā rāgotpanna vidharmmiṇaḥ .. 30.98 ..

2.30.109

brahmadviṣaśca saṃvṛttā hatavīryyaparākramāḥ.
tato lebhe suraiśvaryamaindrasthānaṃ tathottamam .. 30.99 ..

2.30.110

hatvā rajisutān sarvānkāmakrodhaparāyaṇān.
ya idaṃ pāvanaṃ sthānaṃ pratiṣṭhānaṃ śatakratoḥ.
śrṛṇuyādvā rajervāpi na sa daurātmyamāpnuyāt .. 30.100 ..

2.30.111

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte rajiyuddhaṃ nāma triṃśo'dhyāyaḥ .. 30 .. *

Linked texts (4)